კვირა, აპრილი 12, 2026
12 აპრილი, კვირა, 2026

დაუსჯელად

0

ჩემი პედაგოგიური პრაქტიკის დასაწყისშივე მიმაჩნდა, რომ დასჯა (რასაკვირველია, ფიზიკურ დასჯას არ ვგულისხმობ, რომელიც საერთოდ მიუღებელია) არ იყო იმ შედეგის მომტანი, რომლის იმედიც შეიძლებოდა გვქონოდა. ეს შეხედულება კიდევ უფრო გამიმყარდა და დღეს უკვე ვთვლი, რომ დასჯას არ მოაქვს სასურველი ეფექტი. უფრო პირიქით, უმეტესად ვნებს სასწავლო პროცესს და უარყოფით გავლენას ახდენს სწავლა-სწავლების ხარისხზე. წინამდებარე სტატიაში შევეცდები ამ მოსაზრების დასაბუთებას როგორც საკუთარი პედაგოგიური გამოცდილებიდან მოყვანილი, ასევე იმ ექსპერტების არგუმენტებით, რომლებიც დასჯას არაეფექტურ სასკოლო ღონისძიებად მიიჩნევენ.

 

სტატიის დასაწყისში მინდა აზრი გამოვთქვა დღევანდელ თაობაზე, რომელიც მე ძალიან მომწონს. ის მასწავლებლები და მშობლები, რომლებმაც, სულ ცოტა, 40 წელს მაინც გადავაბიჯეთ, ალბათ დამეთანხმებით, რომ დღევანდელი ბავშვები სკოლაში სულ სხვა შეხედულებებით მოდიან, ვიდრე წინა თაობები. აქ, რასაკვირველია, არ ვგულისხმობ 20 და მეტი წლის წინანდელ თაობებს – განსხვავება 10 წლის წინანდელ თაობასთანაც თვალში საცემია. ყველაზე დამახასიათებელია პიროვნული თავისუფლების მძაფრი მოთხოვნილება, ბავშვები ვერ ეგუებიან მის შეზღუდვას და მტკივნეულად, ხშირად აგრესიულადაც კი რეაგირებენ დასჯაზე. სულ უფრო ცხადი ხდება – მოსწავლეთა დისციპლინირების ძველი მეთოდები ახალი თაობების მიმართ სრულიად უშედეგოა. სკოლიდან უკვალოდ არის გამქრალი არათუ ის წესები, რომლებსაც დაახლოებით ოცდაათი წლის წინ, ჩემი მოწაფეობისას იყენებდნენ მასწავლებლები, არამედ ვხედავთ, რომ ყველა ახალი თაობა ახალ მიდგომებს მოითხოვს.

მშობლების იმ თაობას, რომელიც 60-70-იან წლებში გაიზარდა, მიაჩნია, რომ მათი თაობა ავტორიტეტების გავლენას განიცდიდა. მათ ზოგჯერ პროტესტის გრძნობაც ჰქონდათ, მაგრამ უმეტესად ვერ ბედავდნენ ,,ჩარჩოებს გარეთ” გასვლას. დღეს მშობლების უმეტესობა თავიანთი შვილების დახასიათებისას ალბათ იტყვის, რომ მისი გოგონა ან ვაჟი „შესანიშნავი ბავშვია, მაგრამ, მისი თაობის სხვა ბავშვებივით, არათუ პატივს არ სცემს ავტორიტეტებს, არამედ საერთოდ არ ეშინია მათი”.

მასწავლებლები დღეს საკმაოდ რთული ამოცანის წინაშე დგანან: ჩაუნერგონ მოსწავლეებს ავტორიტეტების პატივისცემა ისე, რომ მათ უკმაყოფილება არ გამოთქვან მათი უფლებების რღვევის გამო, თავი შეურაცხყოფილად არ იგრძნონ და ა. შ.

მაშ, როგორ მოვახერხოთ მოსწავლეთა დისციპლინირება, რათა ჩვენ, მასწავლებლებმა, შევძლოთ ჩვენი საქმიანობის განხორციელება და ვასწავლოთ იმ მოსწავლეებსაც, რომლებსაც არ სურთ სწავლა?

როცა მასწავლებელი მოსწავლეს სჯის, ამ ღონისძიებას მისი მოტივაციის ამაღლების საშუალებად განიხილავს. ეს მოსაზრება, როგორც კვლევები ადასტურებს, მცდარია. მაგალითად, დადგენილია, რომ მოსწავლეები, რომლებსაც სჯიან ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფორმით, გაკვეთილების შემდეგ დატოვებით, ამის წყალობით არავითარ პროგრესს არ განიცდიან. სასწავლო ფორუმებზე, რომლებზეც ასეულობით მასწავლებელია გაწევრებული, ძალზე იშვიათად აღნიშნავენ, რომ გაკვეთილების შემდეგ დატოვება მოსწავლეთა ცუდი ქცევის გამოსწორების ეფექტური საშუალებაა.

საქმე ის გახლავთ, რომ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ახლანდელ თაობას არ აქვს შიში, ხოლო როცა მოსწავლეებს არ ეშინიათ, დასჯა კარგავს ეფექტურობას. თუ ამ ფაქტორს ყურადღება არ მიექცა და დასჯა მაინც გაგრძელდა, მისი ეფექტურობა კიდევ უფრო დაიკლებს და დადებით შედეგს, პრაქტიკულად, ვერ გამოიღებს.

განათლების ფსიქოლოგებსა და თეორეტიკოსებს მიაჩნიათ, რომ როდესაც მასწავლებელი დასჯას მიმართავს, მისი მოქმედება დაფუძნებულია რწმენაზე, რომ სწავლა რთული, საწვალებელი საქმიანობაა და სასწავლო პროცესის სამართავად ზოგჯერ ძალის გამოყენებაა საჭირო. სინამდვილე კი ის არის, რომ ადამიანები უკეთესად სწავლობენ მაშინ, როცა თავს კარგად, თავისუფლად გრძნობენ და არა მაშინ, როცა მათ სწავლას აიძულებენ.

გახსოვდეთ, დასჯა რომ ეფექტური საშუალება ყოფილიყო არასასურველი ქცევის გამოსასწორებლად, მაშინ დისციპლინასთან დაკავშირებული ყველა პრობლემა სკოლებიდან საერთოდ გაქრებოდა.

დასჯის ირონია ის გახლავთ, რომ რაც უფრო მეტად იყენებ მას მოსწავლეთა ქცევის გასაკონტროლებლად, მით უფრო ნაკლებ ძალაუფლებას ინარჩუნებ მათზე. ამის მიზეზი მარტივი ჭეშმარიტებაა: იძულება შობს უკმაყოფილებას. და კიდევ, თუ მოსწავლეები იქცევიან ისე, როგორც აიძულებენ მოქცევას, ეს არ შეიძლება მასწავლებლის ნამდვილ წარმატებად ჩაითვალოს. მოსწავლეები კარგად საკუთარი სურვილით უნდა იქცეოდენენ და არა დასჯის შიშით.

აქ იმის გახსენებაც უპრიანი იქნება, რომ დასჯა გარეგანი მოტივაციაა. როგორც ცნობილია, გარეგანი მოტივაციის ფაქტორები შინაგანზე სუსტია და დროებითი ეფექტი აქვს. მოსწავლეები შეიძლება დროებით დაემორჩილონ იძულებას, მაგრამ შინაგანი მოტივაცია, რომელიც ადამიანებს შეცვლის სურვილს აღუძრავს, უფრო ძლიერი და ეფექტურია. დასჯა როგორც მოსწავლეთა დისციპლინირების ინსტრუმენტი არ არის ხანგრძლივი მოქმედების აგენტი. გაცილებით პოზიტიური იქნება, თუ მოსწავლეებს შინაგან მოტივაციას ავუმაღლებთ და არა გარეგანს. მასწავლებელმა უნდა იცოდეს, რა ინსტრუმენტები გამოიყენოს იმისთვის, რომ სწავლის პროცესი იყოს საინტერესო, სახალისო და ეფექტური.

განათლების ექსპერტები გვთავაზობენ მეთოდოლოგიურ რჩევებს, რომლებიც თანამედროვე მასწავლებლებმა უნდა გაითავისონ და სასწავლო პრაქტიკაში დანერგონ მოსწავლეთა მოტივაციის ასამაღლებლად დასჯისა და თუნდაც დაჯილდოების გარეშე, რადგან ჯილდოც გარეგანი მოტივაცია გახლავთ.

1. წარმატებულ მასწავლებლებს კარგად ესმით, რომ მათი საქმიანობა ურთიერთობების სფეროს განეკუთვნება. ბევრი მოსწავლე, განსაკუთრებით – დაბალი სოციალური წრიდან, ძალიან მცირე ძალისხმევას გაიღებს სასურველი შედეგის მისაღწევად, თუ ნეგატიური გრძნობები ექნება მასწავლებლების მიმართ. წარმატებული მასწავლებლები კარგ ურთიერთობას ამყარებენ მოსწავლეებთან და ბევრს ელიან მათგან.

2. წარმატებული მასწავლებელი ყოველთვის პოზიტიური გზით ახერხებს კომუნიკაციას. ის საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, კარგად გაიაზრონ, რა სურთ მათგან მასწავლებლებს, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, როგორი მოქცევა იქნებოდა კარგი და არამც და არამც არ მიუთითებს მოსწავლეებს, რისი გაკეთება ეკრძალებათ მათ.

3. წარმატებული მასწავლებელი არ ცდილობს მოსწავლეთა დამორჩილებას. მისი მიზანია, ხელი შეუწყოს მოსწავლეებში პასუხისმგებლობის გრძნობის ჩამოყალიბებას და არა მორჩილებას. მან კარგად იცის, რომ მორჩილება კლავს შთაგონებას.

4. წარმატებულმა მასწავლებლებმა კარგად იციან, როგორ გახადონ სასწავლო მასალა იოლად დასაძლევი, ხოლო გაკვეთილები – მიმზიდველი. მათ ესმით, რომ სასწავლო პროცესის წარმატება და მოსწავლეთა შთაგონება ცნობისმოყვარეობაზე, გამოწვევასა და შესაბამისობაზე გადის.

5. წარმატებული მასწავლებლები აღუძრავენ მოსწავლეებს საკუთარ საქციელზე პასუხისმგებლობის აღების სურვილს და სტიმულს აძლევენ მათ, უფრო მეტი ძალისხმევა გაიღონ უკეთესი აკადემიური შედეგის მისაღწევად.

6. წარმატებული მასწავლებლები რეალისტურად აღიქვამენ სასწავლო პროცესს. ისინი გრძნობენ, როცა გაკვეთილის ბოლოს სასურველი შედეგს ვერ იღებენ და სწორად განსაზღვრავენ ამის მიზეზს. ისინი ცდილობენ, თვითონ შეცვალონ რამე და არ ცდილობენ მოსწავლეების შეცვლას.

7. წარმატებულმა მასწავლებლებმა იციან – სწავლა მოტივაციის გარეშე არ არსებობს. მასწავლებლებს შეუძლიათ, მოტივაციის ასამაღლებლად გამოიყენონ გარეგანი დადებითი სტიმულები: სტიკერები, ქება და სხვ., – რათა მოსწავლეებს ბედნიერება და კმაყოფილება აგრძნობინონ, მაგრამ ამ დროს არ უნდა გამოეპაროთ უნივერსალური და მარტივი ჭეშმარიტება: ადამიანი თვითკმაყოფილებას და დადებით თვითშეფასებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში განიცდის, როცა წარმატებას საკუთარი ძალისხმევით აღწევს.

 

კითხვის ხელშემწყობი საქმიანობები

0

კითხვა სტრუქტურირებული პროცესია, რომელიც სამი ეტაპისაგან შედგება: კითხვამდე ეტაპი, უშუალოდ კითხვის ეტაპი და კითხვის შემდგომი ეტაპი.

კითხვამდე ეტაპზე გამოყენებული სტრატეგიები მოსწავლეს ეხმარება იმ ცოდნის შეხსენებაში, რომელიც მას მოცემულ საკითხთან თუ თემასთან დაკავშირებით უკვე აქვს, ანუ ააქტიურებს თემის, პრობლემის, კონცეფციის შესახებ არსებულ ცოდნასა და პასიურ ლექსიკას. 
ამ ეტაპზე მასწავლებელს შეუძლია მოსწავლეთა დონისა და კითხვისათვის მზაობის დადგენა, აქედან გამომდინარე, იმის განსაზღვრაც, რა და როგორ მიაწოდოს მათ. 
კითხვამდე ეტაპის მიზნებია:
_ მოსწავლეთა ინტერესის გაღვივება, მოტივაციის აღძვრა. კითხვის წინარე აქტივობებით დგინდება მოსწავლეების ინტერესები, წინარე ცოდნა და გამოცდილება, რომლებიც უკავშირდება წასაკითხ ტექსტს. Eეს ხელს უწყობს კითხვის სურვილის გაღვივებას. 
_ მოსწავლეთა ლინგვისტური ცოდნის შეფასება და აქტივაცია. მასწავლებელი ტექსტის წაკითხვამდე აცნობს მოსწავლეებს ძირითად ტერმინებს, ახალ ცნებებს, ახალ სიტყვებსა და გამოთქმებს. ამ ეტაპის საქმიანობებით მასწავლებელი აფასებს მოსწავლის ლექსიკურ მარაგს და ხელს უწყობს ამ მარაგის გამდიდრებას.
_ კითხვის მიზნის განსაზღვრა. როცა მოსწავლემ იცის, რისთვის კითხულობს, რა შეიძლება იყოს მისთვის მნიშვნელოვანი ტექსტში, კითხულობს უფრო მეტი ინტერესით.

საქმიანობები, რომლებიც წინ უძღვის კითხვას:

მოსწავლეებს მასწავლებელი აძლევს ტექსტის შესახებ ვარაუდების გამოთქმის საშუალებას ფოტოებზე, სურათებზე, ილუსტრაციებზე, თავებსა და ქვეთავებზე დაყრდნობით (როგორ ფიქრობთ, რაზე შეიძლება იყოს ტექსტი? რა მიგანიშნებთ ამას? როგორ განვითარდება ამბავი მოთხრობის იმ თავში, რომელსაც ჰქვია. . .).

მასწავლებელი თავად აწვდის ინფორმაციას თემის შესახებ ან მოსწავლეთა ფონური ცოდნის დასადგენად შეკითხვებით მიმართავს მათ (რა იცით ან გგონიათ, რომ იცით . . . ? გაიხსენეთ . . . და ა. შ.).

მასწავლებელი წინასწარ აცნობს მოსწავლეებს ტექსტის მოკლე შინაარსს.

მასწავლებელი მოსწავლეებს აძლევს ტექსტიდან წინადადებებს არეული თანამიმდევრობით და მათ ინტუიციით უნდა დაალაგონ ისინი (შემდეგ, კითხვისას, ისინი საკუთარ ვერსიას შეადარებენ ტექსტს).

მოსწავლეები წინასწარ ეცნობიან ტექსტში გამოყენებულ ლექსიკას (უცნობ, სპეციფიკურ სიტყვებს) და იდიომატურ გამონათქვამებს (უცნობი სიტყვების განმარტებებს პოულობენ ლექსიკონში, მასწავლებელი აძლევს იდიომების განმარტებებს ან მასალას, სადაც შეუძლიათ თავად მონახონ ისინი).

მასწავლებელი ასმენინებს აუდიომასალას ან აჩვენებს ფილმს იმ თემაზე, რომელზედაც არის წასაკითხი ტექსტი და აძლევს მსჯელობის საშუალებას.

მოსწავლეები წინასწარ შეისწავლიან იმ საკითხებს, რომლებიც საფუძვლად უდევს წასაკითხ ტექსტს, ააქტიურებენ იმას, რაც უკვე იციან, მოიძიებენ და წარმოადგენენ ახალ ინფორმაციას.

მასწავლებელი მოსწავლეებს აცნობს ტექსტის თემას და ამ თემაზე იმართება დისკუსია, რომელშიც ისინი გამოთქვამენ საკუთარ მოსაზრებებს. დისკუსია რომ არ ასცდეს წასაკითხი ტექსტის თემას, მასწავლებელი შეკითხვებით აბრუნებს მათ სასურველ კალაპოტში.

მასწავლებელი მოსწავლეებს სთავაზობს ორ ურთიერთსაწინააღმდეგო მოსაზრებას. მათ უნდა გამოხატონ საკუთარი პოზიცია: რომელს ეთანხმებიან და დაასაბუთონ _ რატომ. ტექსტის წაკითხვისას მათ შეუძლიათ შეადარონ საკუთარი პოზიცია ავტორისას.

მასწავლებელი აწვდის საყრდენ სიტყვებს ან რამდენიმე ფრაზას და მოსწავლეები ამ სიტყვებისა და ფრაზების გამოყენებით ადგენენ ტექსტს, რათა შემდეგ შეადარონ წასაკითხს. შეიძლება ტექსტის შედგენა სათაურზე ან ილუსტრაციაზე დაყრდნობით.
უშუალოდ კითხვის ეტაპზე ისეთი სტრატეგიები გამოიყენება, რომელთა საშუალებითაც მოსწავლე თავად ადევნებს თვალს და აფასებს კიდეც კითხვის პროცესს. რა იცოდა, რა გაიგო ახალი, რის გაგება სურს კიდევ? _ აი, შეკითხვები, რომლებზედაც ის პასუხს სცემს.

მოსწავლე კითხვისას უნდა გრძნობდეს პირად პროგრესს, წარმატებას, ეს კი დამოკიდებულია ტექსტის გაგების ხარისხზე, იმაზე, თუ რამდენად ჩასწვდა იგი ავტორის იდეას, რამდენად გაიაზრა ტექსტის თემა და მასში ასახული პრობლემა/პრობლემები. მან უნდა შეძლოს იმ სტრატეგიების შერჩევა და გამოყენება, რომლებიც ტექსტის გააზრებაში დაეხმარება. ამ ეტაპზე მას აუცილებლად ესაჭიროება მასწავლებლის რეკომენდაციები, რჩევები.

უშუალოდ კითხვის ეტაპის მიზნებია:

ტექსტის შინაარსისა და იდეის გაგება.

ამაში მოსწავლეებს დაეხმარება:

_ კითხვის მიზნის გააზრება.

_ ფონური ცოდნა (თემასთან დაკავშირებული ცოდნა).

_ გაგების ხელშემწყობი სტრატეგიების ცოდნა.

სხვადასხვა ტიპის, სახისა და ჟანრის ტექსტების ნიშნების, სტრუქტურის, ორგანიზაციის თავისებურებების გააზრება.

ტექსტის სტრუქტურის და მისი ორგანიზაციის თავისებურებების ცოდნა მოსწავლეებს ეხმარება როგორც წაკითხულის უკეთ გააზრებაში, ისე წერის დროს მათს გამოყენებაში. მასწავლებლის მიერ ასეთ საკითხებზე ყურადღების გამახვილება მათ დამოუკიდებელი კითხვის პროცესს გაუადვილებს.
ენის ეფექტიანი გამოყენება.

მოსწავლეები მუდმივად უნდა ვავარჯიშოთ ენისათვის დამახასიათებელი ფრაზეოლოგიის, ხატოვანი გამონათქვამების (იდიომები, ანდაზები, სხვა მყარი სიტყვათშეთანხმებები) ჯერ გაგებასა და შემდეგ მათს გამოყენებაში. ეს დაეხმარება მოსწავლეებს როგორც წაკითხულის გაგებაში, ისე ენის თავისებურებების გააზრებაში. ამ ცოდნას მოსწავლეები გამოიყენებენ წერისა და ზეპირმეტყველების დროს.

ავტორისეული იდეებით, თემებით, ენობრივი საშუალებებით აღძრული რეაქციების გამოხატვისათვის ხელშემწყობი გარემოს შექმნა.

მოსწავლეებს ყოველთვის უნდა ჰქონდეთ საკუთარი რეაქციის, გრძნობების, დამოკიდებულების გამოხატვის საშუალება. ამით ისინი ამყარებენ კავშირს ტექსტსა და სუბიექტურ გამოცდილებას შორის, რაც კითხვის პროცესში მათი აქტიური ჩართვის აუცილებელი პირობაა. არსებითია, მოსწავლეებს ამ რეაქციების დროს შეექმნათ ინტელექტუალურად და ემოციურად უსაფრთხო გარემო.
საქმიანობები უშუალოდ კითხვის პროცესში:
განსაზღვრა:

_ ტექსტის ტიპის.

_ ჟანრის.

_ თემის.

_ აუდიტორიის (ვისთვისაა ტექსტი შექმნილი, ვინ არის სავარაუდო მკითხველი?).

_ ტექსტის მიზნის (მაგალითად, ინფორმირება, გართობა, დარწმუნება და ა. შ. ).

_ აბზაცის, რომელშიც თავმოყრილია ტექსტის ძირითადი ინფორმაცია.

_ თითოეული აბზაცის ძირითადი იდეის და მისი განცალკევება დამატებითი ინფორმაციისაგან (მაგალითად, საყრდენი წინადადებები აბზაცის დასაწყისში ან ბოლოში).

_ ტექსტის ტონის (მაგალითად, ირონიული, სატირული . . . ).

_ მწერლის დამოკიდებულების.

_ ციტატების ტექსტიდან (ვინ თქვა? როდის თქვა? სად არის ამის შესაბამისი ადგილი ტექსტში. . . ).

_ ენობრივი საშუალებებისა და მხატვრული ხერხების (მაგალითად, დროის რომელი ფორმაა გამოყენებული, რომელ პირშია თხრობა, მხატვრული განსაზღვრებები, მეტაფორები და ა. შ.).

_ თანამიმდევრულობის (რა მოხდა ჯერ, შემდეგ და ა.შ.).

ურთიერთმიმართების დადგენა:

_ სათაურის ან თავების სათაურების შინაარსთან;

_ ნახატების, ფოტოების და სქემების ტექსტებთან;

_ ერთმანეთის შემავსებელი ტექსტების (მაგალითად, წერილები და მათზე პასუხები);
_ ტექსტის ნაწილებს შორის;

_ სათაურის ტექსტის რომელიმე ნაწილთან.
ლოგიკური თანამიმდევრობით დალაგება:

_ გათიშული აბზაცების ან წინადადებების.

შედარება:
_ ორი ტექსტის, რომლებშიც საპირისპირო ინფორმაციაა მოცემული (მაგალითად, ორი საგაზეთო სტატია, რომლებშიც ერთი და იგივე თემა სხვადასხვა პოზიციიდან არის განხილული).
_ ორი სხვადასხვა ტიპის ტექსტისა ერთ თემაზე (მაგალითად, საგაზეთო სტატიისა და მხატვრული ნაწარმოების).;
_ მოთხრობისა და მისი ილუსტრაციის.
_ ორი პერსონაჟის.

ინფორმაციის მონიშვნა და ორგანიზება:

_ ინფორმაციის შეტანა შესაბამისი სათაურებით სქემაში ან დიაგრამაში.
_ ძირითადი იდეის ჩამოყალიბება.
_ არგუმენტების დაჯგუფება პრინციპით: “მხარდამჭერი” _ “საწინააღმდეგო” (ე.წ.  სქემა).
_ სპეციფიკური და მნიშვნელოვანი მომენტების მონიშვნა.
_ პირობითი ნიშნების ან მარკერების გამოყენება სხვადასხვა ადგილის მოსანიშნად და დასაჯგუფებლად.
გამოტოვებულის შევსება:
_ დაუსრულებელი წინადადების ან აბზაცის დასრულება.
_ ტექსტში გამოტოვებული სიტყვების ან წინადადებების შეტანა.
_ სქემის ან “გონებრივი რუკის” დასრულება ტექსტიდან ამოღებული ინფორმაციის საფუძველზე.
მესამე, კითხვის შემდგომ ეტაპზე სასურველია ისეთი სტრატეგიების გამოყენება, რომლებიც მოსწავლეს მიღებული ინფორმაციის ორგანიზებაში ეხმარება. ორგანიზებისას ის გაცილებით უკეთ იმახსოვრებს მასალას და ხელახლა გაიაზრებს, გადააფასებს მიღებულ ინფორმაციას, ცოდნას. ამ ეტაპზე ის იმასაც აფასებს, რამდენად ნაყოფიერი იყო მისთვის კითხვის მთელი პროცესი.

სწორად წარმართული საქმიანობებით მოსწავლეებს გონებაში უყალიბდებათ ანალიზის, სინთეზის და შეფასების სქემები, რომლებსაც ისინი წარმატებით გამოიყენებენ დამოუკიდებელი კითხვის დროს. ამ ეტაპზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ისინი თავისუფლად, შეუზღუდავად გამოთქვამენ მოსაზრებებს წაკითხული ტექსტის შესახებ, დაამყარებენ კავშირს ადრინდელ ცოდნას, პირად გამოცდილებასა და ახალ წაკითხულს შორის, გამოიყენებენ მიღებულ ინფორმაციას და იმ ლექსიკას, რომელზედაც იმუშავეს როგორც კითხვამდე, ისე კითხვის პროცესში. მათ ეძლევათ საშუალება, თვალი ადევნონ საკუთარი ცოდნის კონსტრუირებას: რა იცოდნენ, რა ისწავლეს და რის სწავლა სჭირდებათ კიდევ.

კითხვის შემდგომი ეტაპის მიზნებია:

ავტორისეულ იდეებზე, ჩანაფიქრზე, პრობლემებზე ფიქრისა და მსჯელობის წახალისება.
ავტორის მხატვრული ოსტატობის შეგრძნებისა და შეფასების უნარის ჩამოყალიბება.
ლიტერატურასა და ცხოვრებას შორის კავშირის დანახვის ხელშეწყობა.
შედარებითი ანალიზის სქემების შემუშავება, რაც მათ დაეხმარება სხვა ქვეყნების ლიტერატურის გაგებასა და შეფასებაში, სხვისი კულტურის მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბებაში.
მოსწავლეთა აქტიური ჩართვა ტექსტის ანალიზის, სინთეზის პროცესში (მოსწავლეებს, რომლებიც აქტიურად არიან ჩართული ამ პროცესში, უმყარდებათ საკუთარი შესაძლებლობების რწმენა, უვითარდებათ კრიტიკული აზროვნება).
ტექსტის ორგანიზაციის თავისებურებათა გააზრებისათვის ხელის შეწყობა.
გააზრების პროცესის განგრძობადობის უზრუნველყოფა (მოსწავლეებს უნდა დარჩეთ დაუკმაყოფილებლობის განცდა, სურვილი, რომ კიდევ უფრო მეტი ინფორმაცია მიიღონ, გააგრძელონ მუშაობა ტექსტზე, კიდევ ერთხელ გადაიკითხონ);
კითხვისა და კითხვის შემდგომ პროცესში მიღებული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების (ანალიზი, სინთეზი, შეფასება) გამოყენება წერაში.
წინარე ცოდნის დაკავშირება და შედარება ახალ იდეებსა და ინფორმაციასთან (ეს მოსწავლეებს აძლევს საშუალებას, თვალი გაადევნონ საკუთარ პროგრესს, მიმართონ ძალისხმევა ხარვეზების გამოსწორებისაკენ, ეძებონ გზები და საშუალებები ახალი იდეებისა და ინფორმაციის მოსაპოვებლად, სრულყონ საკუთარი ლინგვისტური და თემასთან დაკავშირებული ცოდნა).
კითხვის შემდგომი საქმიანობებია:

საკუთარი მოსაზრებების გამოთქმა ტექსტის შესახებ და ტექსტში ასახული ამბის (თემის) დაკავშირება როგორც პირად, ისე ჯგუფის სხვა წევრთა გამოცდილებასთან.
ტექსტის საკუთარი ინტერპრეტაციის ახსნა და დასაბუთება.
ახალი ტექსტების შექმნა (მაგალითად, თხრობითი ტექსტის გადაკეთება დრამად, მწერალსა და პერსონაჟებთან წარმოსახვითი ინტერვიუსათვის შეკითხვებისა და პასუხების მომზადება, წაკითხულის ჟანრობრივად ან თემატურად მსგავსი ტექსტის შექმნა).
ტექსტის აღდგენა, მისი შინაარსის გადმოცემა საყრდენი სიტყვების მიხედვით.
ტექსტის გამოყენება გრამატიკასა და ლექსიკაში სავარჯიშოდ (მაგალითად, მოქმედების გადატანა სხვა გრამატიკულ დროში _ აწმყოდან წარსულში ან, პირიქით; ანტონიმებისა და სინონიმების მოძებნა და სხვა).
უფრო დეტალურად კითხვის თითოეული ეტაპის საქმიანობებს შემდეგ სტატიებში შემოგთავაზებთ.

მასწავლებლის მოსაზრება- დახანების დრო არ არის

0

მინდა, ყველა ჩვენგანისთვის მტკივნეულ საკითხზე, ქართული ენის სწავლებაზე, გესაუბროთ. განათლების სფეროში მიმდინარე რეფორმა ამ საგანში, უპირველესად, გამოიხატა იმით, რომ ორი სახელმძღვანელო – ქართული ენისა და მშობლიური ლიტერატურისა – ერთში: „ქართულ ენასა და ლიტერატურაში” – გაერთიანდა. რა შედეგი მოგვცა ლიტერატურასთან ინტეგრირებულმა ენის სწავლებამ? დღეს, რეფორმის დაწყებიდან საკმაო ხნის შემდეგ, უკვე შეიძლება ამ კუთხით გარკვეულ შეფასებათა გაკეთება, სისტემის ღირსება-ნაკლოვანებების შესახებ მსჯელობა.

ფაქტია, ერთადერთ საგანს, რომელსაც, თავისი სახელწოდებიდან გამომდინარე, მშობლიურთან ასოცირების ამბიცია ჰქონდა, ეს ფუნქცია აღარ გააჩნია, თაობისთვის, რომელიც ისედაც სიყვარულს დეფიციტს განიცდის, ქართული (და არა მშობლიური!) ენა ჩვეულებრივ საგანთა რიგში აღმოჩნდა. შესაძლოა, ვინმემ საკითხის ასე დასმა არასერიოზულად მიიჩნიოს, მაგრამ ზღვა კოვზით დაილიაო, ნათქვამია… განწყობა კი, ისიც მოზარდისთვის, სულაც არ არის უმნიშვნელო ფაქტორი. არც ის მგონია საკამათო, რომ ეროვნული მენტალიტეტის ჩამოყალიბებასა და ფორმირებაში გადამწყვეტი როლი სწორედ მშობლიურმა ენამ უნდა შეასრულოს, როგორც ეროვნული თავისთავადობის განმსაზღვრელმა უპირველესმა მოვლენამ. ასე რომ, ის, ვინც ქართულის სწავლების „გათანამედროვეების” საბაბით მისი როლის დაკნინებას ვარაუდობდა, მართლაც იჭერდა ორ კურდღელს: ჯერ ერთი, აუფასურებდა მრავალსაუკუნოვან, თავისი არსით სრულიად უნიკალურ და წარმოუდგენელი ფასეულობის მქონე ეროვნულ ღირებულებას, მეორეც, მის მომავალ აქტიურ მომხმარებელს, დღევანდელ მოსწავლეს, აგუებდა იმ აზრს, რომ ის, რაც ხდება, სავსებით ბუნებრივი რამაა და არაფერი დაშავდება იმით, თუ მის მშობლიურ ენას განიხილავენ რომელიმე სხვა დისციპლინის ბადალად, საათებს ჩამოაკლებენ, შეკვეცენ. მოზარდის ცნობიერებაში რა კვალს დატოვებს ეს, რამდენად გააღარიბებს მის სულს (და არა მხოლოდ გონებას), ამაზე, მეეჭვება, ვინმეს ეფიქროს, გარდა იმისა, ვისაც სწორედ ამგვარი ქართველი უნდა სამომავლოდ „გლობალიზებული” სამყაროსთვის.
ახლა – რა ხდება საკუთრივ ამჟამად მოქმედ სახელმძღვანელოებში. ჩვენი სკოლა განსვენებული ბატონი ვახტანგ როდონაიას ჯგუფის სახელმძღვანელოთი მუშაობს. მიგვაჩნია, რომ ეს ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული პროექტია მოქმედ სახელმძღვანელოთა შორის და წიგნის მიმართ არც გვაქვს რაიმე პრეტენზია – აქ არსებითია სახელმწიფოებრივი მიდგომა, ამ საკითხისადმი გენერალური პოზიცია, რომლის კორექტირების უფლება არავის, არც ერთ ავტორს, არ აქვს. ამ მხრივ კი ასეთ სურათს ვაწყდებით: ენობრივი მასალა სახელმძღვანელოში, რა თქმა უნდა, წარმოდგენილია, მაგრამ, საკითხავია, რა დოზით, რა მეთოდით არის იგი მოწოდებული. ნებისმიერი კლასის სახელმძღვანელოში მასალა (მეხუთე და მეექვსე კლასები გადიან ნათელა მაღლაკელიძის, საბაზო საფეხური კი ვახტანგ როდონაიას ჯგუფის სახელმძღვანელოთი) შეტანილია სპონტანურად. ყოველ პარაგრაფს მოსდევს ე.წ. ენობრივი თემები რუბრიკებით: „გრამატიკა”, „სინტაქსი”, „მართლწერა”, „პუნქტუაცია”. რუბრიკების თანმიმდევრობა, ჩემი აზრით, მოკლებულია რაიმე ლოგიკას, გარდა ერთისა – იგი შერჩეულია მოცემული ლიტერატურული მასალის სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, უფრო ხშირად კი ლიტერატურული მასალის ენობრივ დახასიათებას წარმოადგენს. ყველა მწერლის ენა რომ საგანგებო შესწავლის საგანი უნდა იყოს, ამაზე არც არავინ დავობს, მაგრამ ნუთუ ამით უნდა ამოიწურებოდეს მშობლიური ენის შესწავლა? ხომ ცხადია, რომ ამგვარი დამოკიდებულებით ჩვენ ვიღებთ სრულიად ქაოსურ სურათს ერთიანი, მწყობრი სისტემის ნაცვლად? მაგ., თუ გადავშლით მეშვიდე კლასის სახელმძღვანელოს, ვთქვათ, 107-ე გვერდზე, ვნახავთ, რომ აქ განხილულია არსებითი სახელის ნაცვალსახელთან და არსებითის ზედსართავთან ერთად ბრუნების წესები. მომდევნო მასალა კი გახლავთ სათაურის მართლწერა. ამგვარად არის აგებული ყველა კლასის ყველა სახელმძღვანელო. თუ რეფორმამდელ სახელმძღვანელოს გავიხსენებთ, აკ. შანიძისა და ლ. კვაჭაძის „ქართულ ენას” განსაზღვრული, ჩამოყალიბებული კურსი ჰქონდა: იგი მარტივიდან რთულისაკენ სვლას გულისხმობდა, ფონეტიკის მარტივი კურსის შემდეგ მორფოლოგიის შესწავლას მოსდევდა ენის სინტაქსი. ამჟამად, როგორც მოგახსენეთ, მოქმედ სახელმძღვანელოში ქაოსურად არის მოცემული გრამატიკის სხვადასხვა ნაწილის სხვადასხვა საკითხი. რამდენად გამართლებულია ამგვარად ენის სწავლება, ამის თაობაზე დასკვნის გამოტანა მიჭირს, თუმცა ერთი რამ ნათელია: მოსწავლეს ენისადმი მომხმარებლური დამოკიდებულება ჩამოუყალიბდა, ამასთანავე, მას არ ეძლევა საშუალება, ენა აღიქვას როგორც ერთიანი ცოცხალი ორგანიზმი, რომლის შიგნითაც საინტერესო პროცესები მიმდინარეობს, დაინახოს ენის განვითარების მაგისტრალური ხაზი.

მდგომარეობის ხსნის მისია ეკისრება „მოსწავლის რვეულს”, რომლის შექმნაც მართლაც გადაუჭარბებლად შეიძლება შეფასდეს ენის გადარჩენის ვაჟკაცურ და გაბედულ ცდად, ოღონდ რამდენად ინტენსიურად ვიყენებთ მას პრაქტიკულად, აი, ეს არის საკითხავი… იმ პირობებში, როცა ქართულის სწავლება ყველა კლასში ხუთსაათიან კვირეულ დატვირთვაზეა დაყვანილი, მასწავლებლის წიგნში კი არანაირი მინიშნება არ არის ენობრივი მასალის მიწოდების მეთოდიკაზე, ეს პრობლემა ღვთის განგებას, ანუ მასწავლებლის კეთილსინდისიერებას, არის მინდობილი. რა შედეგს უნდა ველოდოთ ასეთ სიტუაციაში?..

„რვეულებიც” იწვევს უკმაყოფილების გრძნობას. თუ ბატონი ავთანდილ არაბულის „რვეულები” თემატური პრინციპითაა დალაგებული, მეშვიდე კლასი მთლიანად მოიცავს ზმნას და მის კატეგორიებს, მერვე – სინტაქსს, მარტივი წინადადებით დაწყებული, რთულით გათავებული, მეცხრეს კი სისტემაში მოჰყავს მთელი ცოდნა, – მეექვსე კლასში ეს მიდგომა დარღვეულია (სხვა ავტორი შემოდის), იგივე ლიტერატურული მასალა, რომელიც შეისწავლება ლიტერატურის გაკვეთილზე, ხელახლა მუშავდება რვეულში. სახელები, მათი წარმოება, მორფოლოგია აქაც ისევე სპონტანურად, ნაგლეჯ-ნაგლეჯ არის გაბნეული, როგორც სახელმძღვანელოში. ასე რომ, ალბათ, ამ ხარვეზის გასწორება სასურველი იქნება. საბოლოოდ, ჩემი აზრით, ამგვარი სურათი იშლება ჩვენ წინ: არასისტემურად, ფრაგმენტულად მიწოდებული ენობრივი მასალა სტაბილურ ცოდნას არ იძლევა. ლიტერატურულ მასალაზე „მიბმული” ესა თუ ის გრამატიკული საკითხი, შერჩეული ნებისმიერად და არა ლოგიკური თანმიმდევრობით, მოსწავლეს არ აძლევს საშუალებას, რაიმე ენობრივ პროცესს გაადევნოს თვალი. ცხადია, ენის ერთიანი ორგანიზმის დანახვა-შეთვისებაც რთულდება, მით უფრო ძნელდება მისი შეყვარება. უსიყვარულობის შედეგს კი ახალგაზრდობის განათლებულობის დღევანდელი დონეც გვიჩვენებს.

მიმაჩნია, რომ საკითხით სასწრაფოდ უნდა დაინტერესდეს განათლების სამინისტრო, რომ დროზე გასწორდეს ის, რაც უხეშად გამრუდებულა. კეთილი ნების გამომხატველი პირველი, უმარტივესი ნაბიჯი კი იქნება ენისთვის დამატებითი საათების გამოყოფა და ამ გზით ქართული ენის როგორც დამოუკიდებელი დისციპლინის სტატუსის აღდგენა. როცა უკვე არსებობს ყოველმხრივ დამაკმაყოფილებელი დონის, სწავლების თანამედროვე მოთხოვნილებების გათვალისწინებით შექმნილი კრებულები ყოველი კლასისათვის (მერე რა, თუ მათ ყდაზე „რვეულები” აწერია!), რა გვიშლის ხელს, დროულად დავუბრუნოთ ქართველი ბავშვი მშობლიური ენის წიაღს, მასში დამარხულ საიდუმლოებებთან ზიარების სიხარულს?
ირინა ტაბატაძე
180-ე საჯარო სკოლის ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი

მამაცი გოგო “ჭყიტა”

0
სულ ხელიდან რომ წავიდა მაისი და თავი მარტი ჰგონია, ამას ყოველდღე ვწუწუნებთ: ვიჭმუხნით წარბებს, ვიყურებით გარეთ და თავს უკმაყოფილოდ ვიქნევთ. გარეთ კი, გამვლელები თავების ნაცვლად ქოლგებს ისე საშიშად იქნევენ,  ლამის სხეულის რომელიმე ნაწილით ზედ წამოგვაგონ და ჩვენ, უქოლგოები, მივდივართ და წვიმასთან ერთად ქოლგების ჯარს მივარღვევთ. ერთ– ერთი მსგავსი გარღვევისას, რომელიღაც წინა თავსხმაში მოყოლილი დინჯად მოვუყვებოდი უნივერსიტეტის პირველი კორპუსის მიმდებარე ტერიტორიას. პირველი კორპუსი ვისთვის “ცოდნის ტაძარია”, ვისთვის– საინტერესო არქიტექტურის მქონე შენობა, ვისთვის– სრულიად არასაკრალური ნაგებობა, სადაც ფიქრად არასდროს მოსვლია ცოდნის კელაპტრების აგიზგიზება, ვისთვის კი შენობაა, რომელიც სამი წელი რემონტდებოდა. 
თანაც, მე ჩემი მეექვსე კორპუსის მორყეული მოაჯირები პირველი კორპუსის დიდებულ მარმარილოებს ყოველთვის მერჩივნა და დიდად არ განვიცდიდი “დედა შენობაში” ვერჩატარებულ ლექციებს. სამაგიეროდ,  ძალიან მაფიქრებდა იქვე, მიწისქვეშა გადასასვლელის კიდეებზე ფენა– ფენად დალაგებული წიგნების ბედი. მათი წიგნური ბედი მუდამ ამინდზე იყო დამოკიდებული: ხან ქარი ფურცლებს აუფრიალებდათ, ხან წვიმა პურივით დაალბობდათ, ხან სეტყვა ყდებს, როგორც თავებს, გაუჩეჩქვავდათ.
ერთი სიტყვით, მკვდარი წიგნების ნახვის მოლოდინით მოვდიოდი. მაგრამ  ბუკინისტებს მოუფიქრებიათ, პოლიეთილენის პარკები გადაუფარებიათ და საბანივით საგულდაგულოდ შეუმოუკეცავთ. ჰოდა, მკვდარი წიგნების ნაცვლად მძინარე წიგნები დამხვდნენ. საბჭოთა ენციკლოპედიებით დაწყებული, კამიუთი გაგრძელებული და ფამუქით დამთავრებული ყველას შუადღის ძილით ეძინა. ფამუქის არსებობა გამიკვირდა: უმტვერო, ახალი და თეთრფურცლებიანი წიგნები მიწისქვეშა გადასასვლელებში ან მათ კიდეებზე ჩემი სტუდენტობისას, როგორც წესი, არ ხვდებოდა. 
ვათვალიერებ წიგნებს და მგონია, რომელიმე გადაბრუნდებიან, გვერდს მოიცვლიან ან ხვრინვას ამოუშვებენ. თან მეცინება. ვდგავარ უქოლგოდ თავსხმა წვიმაში და ვიცინი. ეს კი სიცილისთვის სრულიად შეუფერებელი დროა. ძირითადად, მშრალსა და კომფორტულ გარემოში ეცინებათ ხოლმე.
მსუქანი, ექვსასგვერდიანი ფამუქის გვერდით გაჩხიკული ჰარპერ ლი რომ აღმოაჩინო, ან მახვილი თვალი უნდა გქონდეს, ან იყო მე, რომლისთვისაც ჰარპერ ლი არა მხოლოდ უცნაური ლიტერატურული წარსულის მქონე, რასობრივი დისკრიმინაციის თემით დაინტერესებული, პულიცერის პრემიის მფლობელი მწერალია, არამედ– პატარა ჯინ ლუიზა ფინჩის და დიდი ატიკუს ფინჩის შემქმნელი. წიგნების წერა ისეთი მარტივი საქმე არ არის, როგორც ბლენდერით ბოსტნეულის დამუშავება და არც გარკვეული ხერხი არსებობს, რომელიც გამოუცდელ მწერალს ისე გამოადგება, როგორც სანტექნიკოსს– სუპერქანჩი. პირველი და თითქმის ერთადერთი ტექსტი ძალიან იშვიათად გამოდის კარგი და მით უმეტეს, იშვიათად ხდება პოპულარული.

იურისტი ლი კი იმაზე იღბლიანი აღმოჩნდა, ვიდრე ჯეკპოტის რომელიმე მფლობელი. ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, ნებისმიერი მილიონი ერთხელაც აუცილებლად დაიხარჯება და “ნუ მოკლავ ჯაფარას” კიდევ ხშირად აღმოაჩენენ მელიქიშვილის კუთხეში.
იმას ვამბობდი, ვხედავ ამ მჭლე, მწვანე წიგნს თეთრი ზოლებით. მერე ვაღვიძებ, ლარნახევრად ვყიდულობ და სახლში მოტანილს გადაშლამდე ისე ვუღიმი, როგორც ძველ, დაკარგულ მეგობარს, რომლის სუნი და ტემპერატურაც ისევ შესანიშნავად მახსოვს და რომელიც წლების შემდეგაც ისევ ჩემი მეგობარივით გამოიყურება, ოღონდაც, ჩუმად, ჩემთვის მგონია, რომ მე შევიცვალე და საერთო აწმყოს არსებობა ცოტათი მაბნევს.
ახალნაყიდი წიგნი ტყუპისცალივით ჰგავს ჩემი ბავშვობის წიგნს, რომელიც თავისი სიგამხდრის გამო დაიკარგა: რამდენი თხელტანიანი წიგნიც ვათხოვე ნაცნობებს, იმდენი აღარ დამიბრუნეს. მეც ვიფიქრე, რომ ზოგისთვის წიგნის წონა განსაზღვრავს მის ლიტერატურულ ღირებულებას და ჰიპოთეტურად, ასოცდათხუთმეტგვერდიანი რომანი  მფლობელისთვის დიდი დანაკლისი არ იქნება. თითქოს წიგნი ხორცის ნაჭერი იყოს, თითქოს სასწორზე დაუდევრად აგდებდე, თითქოს ქონის სისქეს უმოწმებდე, თითქოს ხურდაში კევს გიბრუნებდნენ…

ეს ის განსაკუთრებული შემთხვევაა, როცა ვამბობ ხოლმე, რომ წიგნს აქვს საკუთარი დრო და რაც უფრო ადრე წაიკითხავ, მით უფრო ადრე გახდები უკეთესი, მით უფრო დიდხანს გემახსოვრება, რომ უკეთესი ხარ, ვიდრე წინათ იყავი და მით უფრო ადრე გეცოდინება, რომ ყველა ადამიანი თანასწორია, განურჩევლად სქესისა, რწმენისა თუ კანის ფერისა. რაც მთავარია, კისრისტეხით არასდროს მიირბენ სახლში ხელების სასწრაფოდ და საგულდაგულოდ დასაბანად იმ მიზეზით, რომ ცოტა ხნის წინ ხელი “ზანგმა” ჩამოგართვა. ასეც ხდება ოცდამეერთე საუკუნის საქართველოში, აქვე, ჩემს მეზობლად, ზუსტად ორი სართულის ქვევით მაშინ, როცა მეოცე საუკუნის დასაწყისის ამერიკაში, შავკანიანების მასობრივი, ამაზრზენი ჩაგვრის  პირობებში მეიკომელი ატიკუს ფინჩი “თეთრი” ქალის გაუპატიურებაში ეჭვმიტანილ “ზანგს”, ტომ რობინსონს, იცავს. პატარა “ჭყიტა”, ატიკუსის უმცროსი შვილი კი მთხრობელია და ყველაზე საზრიანი გოგო დედამიწის ზურგზე. 
ამერიკულ სასკოლო პროგრამაში შეტანილ ამ წიგნში ძალიან ხშირად არის ნახსენები მათი ფაქიზი ყურებისთვის მჭახე და მართლაც არასასიამოვნო,  საფრთხილო სიტყვა “ზანგი”. აქ “ზანგები” ყველაფრის ჩამდენები არიან, აქ “ზანგებს” დედამიწის საუკუნო ცოდვები აწევთ კისერზე, აქ არ არსებობენ კარგი “ზანგები”, აქ “ზანგები” ადამიანები კი არა, უსიცოცხლო ხორცები არიან, რომელთა ერთადერთი ფუნქცია “თეთრებისთვის” შრომაა, აქ “ზანგებს” სიკვდილს ისე მარტივად უსჯიან, თითქოს საქმე სიცოცხლეს კი არა, შაურმაში წიწაკის არსებობა– არარსებობას  შეეხებოდეს. აქ “ზანგებს” ფიქტიურად იცავენ და კონსტიტუციაც ადამიანის ფერის მიხედვით იცვლის შინაარსს. აქ კანონები ფიქციაა.
ამ ფონზე შავკანიანის უდანაშაულობის დამტკიცების ყოველგვარი მცდელობა თვითმკვლელობის ტოლფასია. ეს არის “შავ– თეთრი” წიგნი მეიკომელების შესახებ, რომლებმაც ადამიანის სიცოცხლე ისე უბრალოდ მოიპარეს, როგორც მანქანა იპარავს ბენზინს. ეს არის წიგნი რეგრესისა და პროგრესის შესახებ და იმის შესახებ, რა მახე უნდა დაუგო ბუა რედლის, რომ, ბოლოსდაბოლოს, თვალი შეავლო. ეს არის წიგნი ადამიანების სიყალბის შესახებ და ბავშვის შესახებ, რომელიც ფართოდ გახელილი თვალებით აკვირდება გაუგებარ  სამყაროს, სავსეს სრულიად გაურკვეველი ადამიანებით: ისინი, ფარისევლობით გართულები, ქუჩაში საკუთარ თავებსაც რომ შეხვდნენ, უცნობი გამვლელები ეგონებათ. რაც მთავარია, პატარა “ჭყიტა” ძალიან ჰგავს ჰერმიონ გრეინჯერს გამჭრიახობით, მოხერხებულობით და მბრძანებლური თვისებებით. ის ჰერმიონივით მეტისმეტად მამაცი და კარგი გოგოა. 
“საბჭოთა აჭარას”  მიერ 1986 წელს მიერ გამოცემული, წინა მკითხველის მიერ გადაფხეკილი “მონო” ბარათით ჩანიშნული წიგნი რომ გიდევს წინ და თან გეღიმება, რადგან ამდენი წლის შემდეგაც ისევ მეორე ნაწილი ჩაგივარდა ხელში, უკვე დროა, პირველი ნაწილის მოძიებაზეც იფიქრო. ახლავე თუ არა, მომდევნო წვიმისას მაინც. 

ჩვენ და ჩვენი წიგნიერება

0

2011 წლისთვის ქართველმა მოსწავლეებმა 2006-თან შედარებით უკეთესი შედეგები აჩვენეს, მაგრამ თუ ასეთი ტემპით განვაგრძეთ წინსვლა, სულ ცოტა, 16 წელი დაგვჭირდება, რომ ჩვენი მოსწავლეები წიგნიერების საშუალო დონეს მიუახლოვდნენ.

გამოცდების ცენტრის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციაზე წიგნიერების საერთაშორისო კვლევის შედეგებს, უპირველესად, როგორც მშობელი ვუსმენდი და ვაანალიზებდი. ჩემს შვილს რომ მიეღო მონაწილეობა ამ კვლევაში, მოსწრების რომელ ჯგუფში მოხვდებოდა? შეძლებდა თუ არა ის ტექსტიდან იმპლიციტურად და ექსპლიციტურად მოცემული ინფორმაციის ამოცნობას? საერთოდ, როგორია მისი წიგნიერების დონე? ბავშვები დღეს კითხულობენ, მაგრამ არა იმდენს, რამდენსაც ჩვენ მათ ასაკში.

მერე იმავეზე ვფიქრობდი მასწავლებლის პოზიციიდან: რამდენი მოსწავლე აჩვენებდა წიგნიერების ელემენტარულ უნარებს? რამდენი დარჩებოდა მინიმალური ნიშნულის მიღმა?

მოდი, უპირველესად, განვმარტოთ, რა არის წიგნიერება. „წიგნიერება განისაზღვრება როგორც საზოგადოების მიერ ღირებულად მიჩნეული და/ან ინდივიდისათვის ფასეული წერილობითი ენობრივი ფორმების გაგებისა და გამოყენების შესაძლებლობა. პატარა მკითხველებს უნდა შეეძლოთ მრავალფეროვანი ტექსტების შინაარსის გაგება…” – ვკითხულობთ გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ მომზადებულ კვლევის ანგარიშში.

ამ განმარტების გაცნობა და გაცნობიერება მნიშვნელოვანია მშობლებისთვის, რადგან, ჩემი გამოცდილებით, მათ უმრავლესობას მიაჩნია, რომ წიგნიერება ნიშნავს, ბავშვს რაც შეიძლება მეტი მხატვრული წიგნი ჰქონდეს წაკითხული, იცნობდეს ქართველ და უცხოელ ცნობილ მწერლებსა და პოეტებს და შეეძლოს კონტექსტის შესაფერისად მათი ციტირება. სინამდვილეში წიგნიერება გულისხმობს ტექსტთან ურთიერთობის ხელოვნებას, კითხვის მეთოდების ცოდნას, ინფორმაციის მიღებასა და მის მენეჯმენტს და იგი სტატიკურ ცოდნაზე არ არის ორიენტირებული.

წიგნიერება იმიტომაც არის ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი მოსწავლეთა წარმატებისთვის, რომ მისი დაბალი დონე უშუალოდ აისახება მათემატიკაში მიღწეულ შედეგებზე. თუ მოსწავლეს არ შეუძლია არამხატვრული ტექსტების გაგება და ინფორმაციის დამუშავება, – მაგალითად, მათემატიკური ამოცანის პირობისა, – ის ვერც ამოცანას ამოხსნის. მეორე მხრივ, თუ მოსწავლეს არ აქვს განვითარებული ლოგიკური აზროვნება, მხატვრულ ტექსტებთან მუშაობისას მას გაუჭირდება ინფორმაციის დაჯგუფება და ტექსტში ლოგიკური კავშირების დადგენა, მაგალითად, კითხვებზე სწორი პასუხის გაცემა.

წიგნიერება და მათემატიკური უნარები ურთიერთდაკავშირებული და ერთმანეთზე გადაჯაჭვული კომპონენტებია, რომელთა განვითარებაც მრავალ ფაქტორთან არის დაკავშირებული.

დავიწყოთ მასწავლებელთა კომპეტენციით. მოსწავლეთა წიგნიერების დონის ასამაღლებლად მასწავლებელთა პროფესიული განვითარებისთვის მიმართულ ღონისძიებათა შორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულება სწორედ მოსწავლეთა წერისა და კითხვის უნარების განვითარება უნდა იყოს. პროფესიული განვითარების ღონისძიებები მნიშვნელოვანია, მაგრამ არასაკმარისი, თუ ისინი არ იქნება გათვალისწინებული მომავალ მასწავლებელთა განათლების პროგრამებში. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, უნივერსიტეტებისთვის, რომლებიც მომავალ მასწავლებლებს ამზადებენ, მოსწავლეთა წერისა და კითხვის უნარების განვითარება საუნივერსიტეტო განათლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი იქნება.

წიგნიერების განვითარება მას შემდეგ გახდება სარეკომენდაციო, რაც ის მასწავლებლის პროფესიულ სტანდარტში აისახება. მასწავლებლის პროფესიული სტანდარტი მულტიფუნქციურია და ერთ-ერთი ფუნქციაა სტანდარტის მიხედვით მასწავლებელთა მოსამზადებელი პროგრამების ორიენტირება სტანდარტზე. მასწავლებლის პროფესიულ სტანდარტში არსებული პუნქტი, რომ მასწავლებელმა იცის წერისა და კითხვის განვითარების სტრატეგიები და ეფექტიანად იყენებს მათ სასწავლო პროცესში, ნიშნავს, რომ მომავალ მასწავლებელს უნდა ჰქონდეს, მინიმუმ, შესაბამისი თეორიული ცოდნა. მომავალი მასწავლებლების მოსამზადებელ სასწავლო პროგრამებში წერისა და კითხვის სწავლების მეთოდების ცოდნა მხოლოდ დაწყებითი საფეხურის მასწავლებლებისთვის არ იქნება სავალდებულო. საუნივერსიტეტო განათლების შემდეგ, მაძიებლობის პერიოდში, მომავალი მასწავლებელი პრაქტიკულად ისწავლის ამ თეორიული ცოდნის სასწავლო პროცესში გამოყენებას. ამგვარი მიდგომით, უნდა ვივარაუდოთ, სკოლაში მუშაობის დაწყებისას ახალბედა მასწავლებელს უკვე ექნება საწყისი და აუცილებელი ცოდნა და უნარები, რათა მოსწავლეებში წიგნიერების დონის განვითარებას ხელი შეუწყოს. სწავლების პროცესი და ხარისხი უშუალოდ უკავშირშდება სწავლის ხარისხს, ანუ როგორ ასწავლის მასწავლებელი, კავშირშია იმასთან, როგორ სწავლობს მოსწავლე. მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ღონისძიებები, რომლებიც განხორციელდება ამ მიმართულებით, ხელს შეუწყობს მასწავლებელთა კომპეტენციების, შესაბამისად, სწავლების დონის და, საბოლოოდ, სწავლის დონის ამაღლებას.

მაგრამ მხოლოდ მასწავლებელთა კომპეტენციაზე ზრუნვა, საუნივერსიტეტო განათლებაში დამატებითი კომპონენტების შეტანა და პროფესიული განვითარება არ არის საკმარისი, რომ ჩვენმა მოსწავლეებმა წიგნიერების ისეთივე მაღალი დონე აჩვენონ, როგორიც მათმა ფინელმა ან გერმანელმა თანატოლებმა.

როგორც კვლევამ აჩვენა, მოსწავლის წიგნიერებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ეკონომიკური ფაქტორი. ეკონომიკური და სოციალური მდგომარეობის კავშირი მოსწავლის მოსწრებასთან ერთგვარი ჩაკეტილი წრეა. თუ მშობლები მუშაობენ და სოციალურად და ეკონომიკურად გამართულები არიან, მათი შვილებიც მაღალ შედეგებს აჩვენებენ, ხოლო თუ მშობლებს ფინანსურად უჭირთ, წიგნიერების თვალსაზრისით უჭირთ მათ შვილებსაც. ეს ტენდენცია შიშის მომგვრელია იმ თვალსაზრისითაც, რომ წარმოშობს რისკს, მომავალში ისევ შეძლებული ოჯახის შვილები იყვნენ წიგნიერები, ხელმოკლე ოჯახებისა კი – პირიქით. აქ განათლების სამინისტროს ძალისხმევა არ არის საკმარისი. თუ სახელმწიფომ პრიორიტეტად არ მიიჩნია განათლებისა და საგანამათლებლო რესურსების თანაბარი ხელმისაწვდომობა ყველა ბავშვისთვის, ეკონომიკურად დაჩაგრულები ისევ ყურადღების მიღმა დარჩებიან.

თუ სახელმწიფომ ეს საკითხი პრიორიტეტად დასახა და სათანადო ღონისძიებები გაატარა, ადვილი შესაძლებელია, წიგნიერების პრობლემა მოგვარდეს და მომავალი კვლევის შედეგები დღევანდელზე გაცილებით უკეთესი იყოს, თუმცა ჩვენი მთავარი მიზანი ის როდია, მომავალ საერთაშორისო კვლევაში რამდენიმე ხაზით წავიწიოთ წინ, საშუალო მაჩვენებლისაკენ – წიგნიერების განვითარებაზე მნიშვნელოვანწილად არის დამოკიდებული, რამდენად კონკურენტუნარიანები იქნებიან ჩვენი შვილები, რას მიაღწევენ ისინი ხვალ, ან თუნდაც ის, როგორი იქნება ჩვენი სიბერე რამდენიმე წელიწადში.

ბევრი რამ არის გასაკეთებელი მშობელთა ინფორმირებისთვის. რა მოვუხერხოთ მათ, ვისთვისაც შვილების სწავლა არ არის მთავარი პრიორიტეტი? მშობლების უმეტესობა ძალიან კონსერვატიულია. მათ თავისებური წარმოდგენა აქვთ როგორც სკოლის, ასევე წიგნიერების შესახებ. რეალურად რა არის წიგნიერება დღეს და რა უნარებს უნდა ფლობდეს მათი შვილი წარმატებისთვის, მრავალმა მათგანმა, უბრალოდ, არ იცის. მშობელი, რომელიც არ კითხულობს, შვილს კითხვის მაგალითს ვერ მისცემს. ტრადიციული წიგნი იქნება ეს თუ ელექტრონული, მნიშვნელობა არ აქვს, თუმცა ბევრი მშობლისთვის ელექტრონული წიგნი წიგნი არ არის.

სასკოლო ბიბლიოთეკების მოწყობა და მათი ამოქმედება წიგნიერების ხელშეწყობის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია. კომპეტენტური სკოლის ბიბლიოთეკარების მომზადება და ღონისძიებათა ხელშეწყობა სასურველ შედეგს უფრო მეტად მიგვაახლოებს. სკოლის დირექტორების მომზადებისა და პროფესიული განვითარების პროგრამებში წიგნიერების განვითარებისთვის საჭირო ღონისძიებათა ნუსხას აუცილებლად უნდა დაემატოს წიგნიერების ხელშემწყობი გარემოს მოწყობაზე ზრუნვა. სკოლის დირექტორის კომპეტენციაზე ბევრი რამ არის დამოკიდებული. ხატოვნად რომ ვთქვათ, დირექტორი ქმნის სკოლაში ამინდს. მასვე შეუძლია სკოლაში წიგნიერების განვითარებისთვის ხელშემწყობი გარემოსა და განწყობის შექმნა, „წიგნის მეგობართა კლუბი” იქნება ეს, „სამკითხველო კუთხეები” თუ სხვა უფრო ინოვაციური და გონივრული ღონისძიებები, დირექტორის სურვილზე, მონდომებასა და შესაძლებლობაზეა დამოკიდებული.

კვლევის შედეგები ცხადყოფს, რომ მოსწავლეთა წიგნიერების თვალსაზრისით სოფლისა და ქალაქის სკოლებს შორისაც დიდი განსხვავებაა. ეს მნიშვნელოვანი გზავნილია, რათა ახალ სახელმწიფო პროგრამაზე ვიფიქროთ. მაგალითად, სოფლის სკოლის განვითარებისა და ქალაქისა და სოფლის სკოლების თანამშრომლობის პროგრამაზე. თანამშრომლობის ფარგლებში შესაძლებელია როგორც მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ერთობლივი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, ასევე მოსწავლეთა წიგნიერებაზე ორიენტირებულ აქტივობათა ჩატარებაც. თავდაპირველად ამგვარი თანამშრომლობა უნდა წაახალისოს, ხელი უნდა შეუწყოს სახელმწიფომ, მასში უნდა ჩაერთონ ადგილობრივი თვითმმართველობები და, რაც მთავარია, მშობლები.

იქნებ, ვაჟა რომ გვესწავლა…

0

ბოლო ხანს მომხდარ ამბებს რომ ვადევნებ თვალს, ყველაზე ხშირად ვაჟა-ფშაველა მახსენდება. მისი მოთხრობები, ესეები, ლექსები. გონებაში გამუდმებით ერთი ფიქრი მიტრიალებს: იქნებ ვაჟა რომ სხვაგვარად გვესწავლა, იქნებ ვაჟა რომ სხვაგვარად გაგვეაზრებინა, იქნებ ვაჟა რომ წაგვეკითხა. იქნებ… იქნებ… იქნებ… და ეს “იქნებ” არ მთავრდება. ისიც გავიგე, ზოგიერთს მისი წერილის – “მღვდლების ვინაობის” – ფრაგმენტის აღება მოუთხოვია პორტალ lib.ge-დან. რატომ? იმიტომ, რომ მას შემდეგ მაინცდამაინც არაფერი შეცვლილა ჩვენს ცნობიერებაში სასიკეთოდ – არც მღვდლების ვინაობა და არც ერის მორჩილება. ხოლო გენიალობა მწერლისა, რომლის პუბლიკაციები საუკუნის შემდეგაც ასეთი აქტუალურია, სათანადოდ ვერ გაგვიაზრებია. მის ორ-სამ ნაწარმოებს ჩავჭიდებივართ და გვგონია, ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებას ვიცნობთ. თუ უცხოა დღემდე ჩვენთვის მწერლის ფასეულობები, თუ უცხოა ჩვენთვის მარტივი ჭეშმარიტებები, მწერალი თავისი შემოქმედებით რომ გადმოგვცემს, რატომღა გვეამაყება იგი? იქნებ ჩვენც იმ იმ თეატრის რეჟისორმს ვგავართ, შემოქმედებითი კრიზისის გამო “ვეფხისტყაოსნის” სცენაზე დადგმა რომ ვერ შეძლო, მაგრამ ეყო თავხედობა იმის სათქმელად, რომ რუსთაველის პოემა “იდიოტიზმია”; იქნებ გამოვიჩინოთ ფხა და ვაღიაროთ საკუთარი სისუსტეები… ამით არც ვაჟას დააკლდება რამე და არც რუსთაველს.

“მღვდლებო-პოლიტიკოსებო!სოციალისტებო! ჩემში თქვენის მოღვაწეობის წყალობით აღძრული გრძნობა ეს არის, იქნება თქვენც გეწყინოსთ. მე პირადად მწყინს, როცა ჰმღვდლობთ, ანაფორები გაცვიათ და ჰრევოლუციონერობთ… გაიხადეთ ეს ანაფორები და სთქვით სამოქალაქო აზრები, როგორც მოქალაქეთა, ან არა და გეცვათ ანაფორა და სთქვით შეუბღალავად, გაურყვნელად ის, რაც გიანდერძათ თქვენმა მამამთავარმა იესო ნაზარეველმა, არც არაფერი იმით დაშავდება…
თქვენი გავლენა ხალხზე, გეუბნებით გამოცხადებით, აშკარად, საბოლოოდ მავნებელი გამოდგება. არ არი მოსაწონი თქვენი გავლენა, ვინაიდან იგი სასარგებლო ნაყოფს არ გამოიღებს და მხოლოდ მონებს აღუზრდის ქვეყანას და არა ნამდვილს მამულიშვილებს და მოქალაქეებს…”
ამ სიტყვების კითხვისას მხოლოდ ერთი აზრი მომდის თავში: მთელ საუკუნეს თითქოს ისე ჩაევლოს საქართველოში, ჩვენ, ყველას, საღათას ძილით გვძინებოდეს და გუშინდელ ამბებს აფასებდეს მწერალი; თითქოს ისევ იმ ქართველებად დავრჩენილიყოთ, წერა-კითხვაც რომ იშვიათად სცოდნია ვინმეს.
მაშ, თუ წერა-კითხვაც ვიცით, რატომღა გვიჭირს ნაწერიდან აზრის გამოტანა? დავუშვათ, რომ ვაჟა-ფშაველას ესე “კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი” ბევრს არ წაუკითხავს, ობიექტური მიზეზებიც შეიძლება მოვუძებნოთ ამ ფაქტს, მიუხედავად ესეში განხილული თემის დღემდე აქტუალობისა. მოთხრობა “ამოდის, ნათდება” ხომ მაინც ყველამ ვიცით – სკოლაში ისწავლება, თანაც უმცროს კლასებში. ცოტა თუ მეგულება ნაწარმოები, ბავშვისთვისაც კი გასაგები ენით დაწერილი, სადაც ასე ნათლად იყოს აღწერილი ბრბოს ფსიქოლოგია. როდესაც ასეთ საგანძურს ფლობ, შეიძლება კი, კათარზისი არ განიცადო? თან – თუ სკოლაშიც გასწავლიან, გესაუბრებიან და გიხსნიან, რატომ და რა მიზეზით არ უნდა იქცე ბრბოს ნაწილად. ჩვენ კი აგერ უკვე ათწლეულებია ჩვენი ქვეცნობიერი კომპლექსების დასათრგუნავად დავრბივართ “ჯოს! ჯოს!” შეძახილებით და ვირტუალურ მტერს დავეძებთ, რომელსაც, ქარის წისქვილებივით, ხან იეჰოვას მოწმეებში ვხედავთ, ხან აი დი ბარათებზე დატანილ მხეცის ნიშანში, ხანაც ლგბტ აქტივისტებს დავეძებთ ცარიელ ავტობუსებში.

არა, წუთითაც არ მიგულისხმია, რომ სამოქალაქო აქტივიზმი ცუდია. პირიქით, თუკი გააზრებულად ვიცით, რა გვსურს და საკუთარ ინდივიდუალობას არ ვკარგავთ, გამოვხატავთ ჩვენს პოზიციას და არ გავდივართ კანონის ჩარჩოებიდან, რაც არ უნდა განსხვავებული და რადიკალური პოზიცია გვეკავოს, ჩვენ გვაქვს ჩვენი აზრის გამოხატვის თავისუფლება. მაგრამ როდესაც გავდივართ კანონის ჩარჩოებიდან და ვიქცევით ბრბოდ, რომელსაც ადამიანთა მცირე ჯგუფების ჩაქოლვა განუზრახავს, სულ უნდა გვახსოვდეს: ამ ბიჭივით, რომელსაც გავეშებული ბრბო უპირებს ჩაქოლვას, ნებისმიერ დროს თავადვე შეიძლება აღმოვჩნდეთ მხილებულნი, ისევე როგორც ვაჟა-ფშაველას მოთხრობაში – მოხუცი მგელი ტოტია.

სოკრატეს როლი, თანამედროვე პედაგოგიური აზროვნების ჩამოყალიბებაში

0

პელეპონესის ომმა, რომელიც დაახლოებით ოცდაათ წელიწადს გაგრძელდა (431-404 წ.წ.), შეარყია ათენის ძლიერება, ხოლო ათენის დამარცხებამ, რაც თავისთავად დემოკრატიის დამარცხება იყო, ისეთი ვაკუუმი შექმნა ბერძნულ სივრცეში, რომელსაც ვერაფერი შეავსებდა. ეს არ ყოფილა მარტო პოლიტიკური და ეკონომიკური კრახი, ეს იყო ათენის სრული დაცემა. იმ ავბედით დროს თვალნათლივ გამოჩნდა, რომ ათენის ჭეშმარიტი ძალა მისი სულიერი კულტურა იყო. ამის შეგნებამ კვლავ ქვეყნის სამსახურში ჩააყენა მოქალაქეები, რომელთაც მისთვის ზურგი შეექციათ. ისინი ხსნას, გამოსავალს ქვეყნის სულიერ აღორძინებაში ხედავდნენ. წაგებულმა ომმა განვითარების ახალი ბიძგი და ახალი გზა მისცა აზროვნებას. ეს სიახლე ლიტერატურაშიც აისახა. პოეზიამ დაკარგა სულიერი ცხოვრების წინამძღოლობა, ტრაგედიის ძლიერი სუნთქვა თითქოს მინელდა, წინა პლანზე პროზამ წამოიწია, გავრცელდა სხვადასხვა ფილოსოფიური მოძღვრება და სკოლა. ქსენოფონტეს, ისოკრატეს, პლატონის, არისტოტელეს და სხვა შედარებით ნაკლებად მნიშვნელოვან მწერალთა ქმნილებები მიზანდასახული და, ამდენად, პროგრამული ხასიათისა იყო. მათ ძირითად ამოცანას ადამიანის ფორმირება, მოქალაქის აღზრდა წარმოადგენდა, მოქალაქისა, რომელიც სახელმწიფოს პატრონი და საყრდენი იქნებოდა. ეს იყო სწორედ ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი ცვლილება, ახალი ისტორიული ეპოქის დასაწყისი. ლიტერატურის ახალმა ჟანრმა გამოხატვის ახალი ფორმა მოიტანა – ფილოსოფიური დიალოგი, საუბარი ან კამათი ბრძენსა და მის თანამოაზრეს, მიმდევარს ან მოწინააღმდეგეს შორის. ამ ფორმის დაბადებას სოკრატეს მიაწერენ.

სოკრატე, ანტიკურ მოქალაქეთა საშუალო წრის წარმომადგენელი და მათი ინტერესების გამომხატველი, ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მოვლენაა დასავლეთის პედაგოგიკის ისტორიაში. წერილობითი მემკვიდრეობა სოკრატეს არ დაუტოვებია. ის „სოკრატული” ლიტერატურა, რომელიც არსებობს, მისი სიკვდილის შემდეგ გაჩნდა. ყველაზე მნიშვნელოვანი მათ შორის არის პლატონის ფილოსოფიური ქმნილებები და ქსენოფონტეს მოგონებანი. ქსენოფონტე თავის “მოგონებებში სოკრატეზე” მოგვითხრობს დიდი ათენელის ცხოვრებაზე, მის აღმზრდელობით მოღვაწეობაზე და საილუსტრაციოდ მოჰყავს სოკრატეს საუბრები. პლატონს, რომელიც სამუდამოდ სოკრატეს თაყვანისმცემელი და ერთგული დარჩა, თავისი დიალოგის მთავარ მოქმედ პირად სოკრატე გამოჰყავს და საკუთარ შეხედულებებსაც ხშირად მას მიაწერს. სოკრატეს სიკვდილის შემდეგ შეიქმნა მისი ცხოვრების ისტორიაც. ძნელი სათქმელია, რა არის აქედან რეალობა და რა – მითი, ლეგენდა, რომელია სოკრატეს ნააზრევი და რომელი – მისი მიმდევრებისა, მაგრამ ერთი რამ ცხადია – სოკრატემ „თავისი ცხოვრებით მაგალითი მისცა ახალ სამყაროს, სამყაროს, რომელიც მთლიანად ადამიანის სულიერ ღირებულებაზე იყო დაფუძნებული. ეს იყო ადამიანის სულში შეღწევა, ზრუნვა სულისთვის” (Jager W. 1936. Paideia, Die Formung des griechischen Menschen, in 3 Bänden, Berlin/Leipzig: Walter De Gruyter & Co, B. I : 95).

სოკრატე 469 წელს დაიბადა ათენელი მოქანდაკის სოფრონიკსის ოჯახში. მისმა ბავშვობამ და ყრმობამ პერიკლეს ზეობის პერიოდში გაიარა. იგი მოწმე შეიქმნა ათენის დიდების, მისი გამარჯვების, აღმშენებლობის. სკოლასთან ერთად, სადაც წერა-კითხვას, ანგარიშს, მუსიკას, გიმნასტიკას ასწავლიდნენ, მისი მასწავლებელი მშობლიური ქალაქი იყო ხელოვნების შედევრებით, თეატრით, ცოდნის წყურვილით შეპყრობილი ადამიანებით. მოწიფულ ასაკში სოკრატე ათენის დამარცხების, ნგრევის, თანამოქალაქეთა ზნეობრივი დაცემის, სულიერ ღირებულებათა გაუფასურების მოწმე გახდა. იგი ერთ-ერთი პირველი იყო იმ ადამიანებს შორის, ვინც ძველი დიდების დაბრუნებაზე ოცნებობდა და ამის ერთადერთ გზად ერის სულიერი აღორძინება ესახებოდა. სოკრატე არ წერდა, ის საერთო სატკივარზე ესაუბრებოდა თანამედროვეებს, რომელთაც საერთო სამშობლო, ისტორია, კანონი და კონსტიტუცია ჰქონდათ. მოსაუბრეებს შორის სოფისტებიც იყვნენ. ისინი ყოველთვის მარცხდებოდნენ სოკრატესთან კამათში. სოკრატე, რომელსაც მრავალ სოფისტთან ახლო ურთიერთობა ჰქონდა, პოლემიკისას აცამტვერებდა მათ. ასე და ამგვარად, სოფისტები კარგავდნენ მსმენელებს, პატივს, სახელს… მათგან განსხვავებით, სოკრატეს სწამდა ჭეშმარიტება, მიისწრაფოდა მისი დადგენისკენ და ამტკიცებდა, რომ საერთო ჭეშმარიტების გარეშე არ იარსებებდა არც საზოგადოება, არც კანონი, არც სიმართლე. მიუხედავად ამისა, იგი არასდროს ქადაგებდა ჭეშმარიტებაზე – სურდა, თავისი შეკითხვებით, საუბრებით, დიალოგებით დახმარებოდა ადამიანებს, თავად მისულიყვნენ ჭეშმარიტებამდე. მისი უმთავრესი და, შეიძლება ითქვას, ერთადერთი მიზანი ადამიანის ზნეობრივი სრულყოფა იყო.

სოკრატე კარგა ხნის განმავლობაში მხოლოდ ზეპურ საზოგადოებაში ტრიალებდა, მხოლოდ განათლებულ ადამიანთა წრისთვის იყო ცნობილი. შედარებით გვიან გავიდა იგი ქუჩაში, ხალხში, გავიდა იმ მიზნით, რომ დახმარებოდა ყველას, ვინც ჭეშმარიტებას ეძიებდა, დახმარებოდა უანგაროდ, უშურველად. ამის ერთ-ერთი მიზანი სოფისტების ზედმეტად გააქტიურებაც იყო. მალე მან მრავალი მსმენელი შეიძინა, მისი აუდიტორია დღითი დღე იზრდებოდა. „რა შეიძლება იყოს უფრო მარგებელი, ვიდრე სოკრატეს საზოგადოება და მისი საუბრებიო”, – წერდა ქსენოფონტე (ქსენოფონტე, mogonebebi sokrateze. sokrates apologia. ZvelberZnulidan Targmna akaki uruSaZem. Tbilisi, Tbilisis universitetis gamomcemloba, 1973. გვ. 116))

პოპულარობა მოიპოვა მან ახალგაზრდებშიც. ისინი აღფრთოვანებულნი იყვნენ მისი გონების სიღრმით, მჭევრმეტყველებით, მოთმინებით, სიკეთით, საერთოდ, მისი ცხოვრების სტილით. სოკრატეც აფასებდა ახალგაზრდებს როგორც თანამოსაუბრეებს, განსაკუთრებით მათ, ვინც გამორჩეულ ცნობისმოყვარეობასა და ცოდნის წყურვილს ამჟღავნებდა.
სოკრატე ახალგაზრდებს უკეთურებისგან განარიდებდა და უნერგავდა მათ მაღალ ზნეობას: სიკეთეს, პატიოსნებას, სამართლიანობას, თავდაჭერილობას; ასწავლიდა მშობლის, საერთოდ, უფროსის პატივისცემას, უხსნიდა ჭეშმარიტი მეგობრობის, ნამდვილი სიყვარულის არსს, აღზრდა-განათლების აუცილებლობას. ეს, როგორც უკვე ვთქვით, არც ქადაგებით და არც დამოძღვრით არ ხდებოდა. მას ნელა, ნაბიჯ-ნაბიჯ, საუბარში ჩართვით, კითხვა-პასუხით მიჰყავდა მოსაუბრე ძირითად საკითხამდე და ბოლოს – სწორ დასკვნამდე. ეს არ იყო მარტო სწორი დასკვნის გამოტანა, მარტო ჭეშმარიტების დადგენა – „როგორც მოქანდაკე თლის თავის საჭრეთელით მარმარილოს, ღვთიური სილამაზის ნიმუში რომ შექმნას, ასე აცილებდა იგი თანამოსაუბრეს დაბინდული ცნობიერებიდან ყოველგვარ ზედმეტს, უსარგებლოს და პოულობდა ჭეშმარიტებას მთელი თავისი მშვენიერებით, და თანამოსაუბრე, რომელსაც თავის სულში მიჰქონდა ეს ჭეშმარიტება, უკვე თავისად მიიჩნევდა მას და ტკბებოდა მისით, როგორც მხატვრული ქმნილებით” ( Синовский В. 1914. Сократ и его время, Издание третъе, Издание Башмакова, Я.).

სოკრატე თავად იყო ზნეობრივად სრულყოფილი. მისი სიტყვა და ცხოვრების წესი არასოდეს სცდებოდა ერთმანეთს და სწორედ ეს განაპირობებდა მისი პიროვნების განსაკუთრებულ მომხიბლაობას. ის იყო ჭეშმარიტი პატრიოტი, ათენის დიდი მოქალაქე, რომელიც ერთნაირი ერთგულებითა და პატიოსნებით ემსახურებოდა მამულს როგორც ომიანობის, ასევე მშვიდობიან დროს. მისი ყოველი სიტყვა, პირადი მაგალითი, ცხოვრების წესი არაჩვეულებრივად დადებით გავლენას ახდენდა ადამიანებზე და განსაკუთრებით ახალგაზრდებზე. ის სარგებლობდა დიდი სიყვარულით და პატივისცემით მსმენელებში და ასეთივე პატივისცემით პასუხობდა მათ. თავისი მსმნელები სოკრატეს მოსწავლეებად კი არა, პარტნიორებად, მეგობრებად მიაჩნდა ასეც მოიხსენებდა მათ. მისი წყალობით სიტყვა “მეგობარი” ისე დამკვიდრდა მოსწავლესთან კავშირში, რომ სოკრატეს შემდეგ ლიცეუმებსა და აკადემიებში ჩარიცხული მოსწავლე „ჩარიცხულ მეგობრად” იწოდებოდა.

სოკრატეს მთელი სისრულით ჰქონდა შეგნებული მასწავლებლის, აღმზრდელის ურთულესი ამოცანა და უდიდესი პასუხისმგებლობა. სოკრატესეულმა პედაგოგიურმა შეხედულებებმა საუკუნეებს გაუძლო და დღესაც არ გასვლია ყავლი. თანამედროვე პედაგოგიკაში ერთ-ერთ ძირითად მიდგომას, რომელიც მოსწავლეებში მაღალი სააზროვნო უნარების განვითარებას (სხვადასხვა მოსაზრების ანალიზის, შეფასების, პრობლემის გადაწყვეტის უნარის გამომუშავებას და სხვ.) უწყობს ხელს, სოკრატესეული მეთოდი ეწოდება.

სოკრატე სავსებით სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს თანამედროვე პედაგოგიური აზროვნების ერთ-ერთ ფუძემდებლად, რადგან თანამედროვე პედაგოგიური აზროვნების ორივე ორიენტირს – ორიენტაციას პიროვნებაზე და ორიენტაციას შედეგზე – საერთო მეთოდოლოგია უდევს საფუძვლად, რომელიც სწორედ სოკრატეს სახელს უკავშირდება. სოკრატე დიალოგის დროს იყენებდა ინდუქციურ მიდგომას, რომლის მიზანია კონკრეტული მაგალითებიდან განზოგადებული დასკვნის გამოტანის უნარის გამომუშავება და რომელიც დღესაც მეტად აქტუალურია პედაგოგიურ აზროვნებაში. მასწავლებელს იმისთვის კი არ მოჰყავს მაგალითები, რომ მოსწავლემ დაიმახსოვროს ისინი როგორც კონკრეტული შემთხვევები, არამედ იმისთვის, რომ გონებაში შეადაროს ეს მაგალითები ერთმანეთს, იპოვოს საერთო და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნა. ეს თითქოსდა ადვილი სააზროვნო პროცესი სინამდვილეში კაცობრიობის ერთ-ერთი უდიდესი მონაპოვარია და ამ მონაპოვრის ავტორია სოკრატე. ვერც ერთი სხვა მეთოდით ადამიანი ვერ შეძლებს სამყაროს შემეცნებას. მან შეიძლება გონებამახვილური ინტელექტუალური ამოცანები შექმნას, შეიძლება გაიზეპიროს ფაქტები და ფრაზები, მაგრამ ვერასოდეს გადაწყვეტს მისი გარემომცველი სამყაროსა და სოციუმის მიერ წამოჭრილ ვერც ერთ ამოცანას.

არის კიდევ ერთი მომენტი, უშუალოდ დაკავშირებული სოკრატეს სახელთან. ეს თანამედროვე პედაგოგიკაში ფართოდ გამოყენებული ინტერაქტიული მეთოდია. მისი დანერგვაც შეიძლება სოკრატეს მივაწეროთ. სოკრატე არ ქადაგებდა, ის ამა თუ იმ თემაზე დიალოგში იწვევდა თავის მოსწავლეებს და ამ გზით მიჰყავდა ჭეშმარიტების შეცნობამდე. ამ დიალოგებში სოკრატე, რომელიც განათლებითა და ინტელექტით გაცილებით მაღლა იდგა თავის მოწაფეებზე, არასოდეს ამჟღავნებდა ამ უპირატესობას და განიხილავდა მათ როგორც ინტელექტუალურ პარტნიორებს – ეს მიდგომაც საფუძვლად უდევს თანამედროვე პედაგოგიურ მიდგომებს.

თანამედროვე პედაგოგიკის მესაძირკვლედ სოკრატე ითვლება კიდევ ერთი მიზეზის გამო. ის მარტო ინტელექტუალურად კი არ ზრდიდა თავის მოსწავლეებს, არამედ აყალიბებდა მათ ზნეობას მკაცრი კრიტერიუმების მიხედვით და ამასაც აკეთებდა არა დამოძღვრის ფორმით, არამედ პირადი მაგალითითა და პრაქტიკული ნაბიჯებით, რომელთა განხორციელებაში ყოველთვის ჰყავდა ჩართული მოსწავლეებიც. ეს გზა სამოქალაქო ღირებულებათა ათვისებასა და სამოქალაქო ცნობიერების გამომუშავებაზე იყო აგებული. მოსწავლეებში სოციალური და სამოქალაქო კომპეტენციის გამომუშავება დღესაც პრიორიტეტულია და, აქედან გამომდინარე, იგი ახალი ეროვნული სასწავლო გეგმის ერთ-ერთი გამჭოლი კომპეტენციაა.

განათლებას გავრცელება სჭირდება – ახალგაზრდა მეცნიერთა კონფერენცია

0

„საქართველოში ჯერ კიდევ ჰგონიათ, რომ მხოლოდ მაქინაციებით კეთდება ფული. მე ფინანსური წარმატება ჩემმა მეცნიერულმა საქმიანობამ მომიტანა – ჩემი აღმოჩენა ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაინერგა და რაზეც ახლა ვმუშაობ, ამ პოლიმერის მასალებიდანაც უზარმაზარი კომერციული მოგების მიღება შეიძლება, თუ საქართველოში ამ კვლევას ვინმე დააფინანსებს”, – გვითხრა პროფესორმა რამაზ ქაცარავამ ახალგაზრდა მეცნიერთა მე-3 საერთაშორისო კონფერენციის გახსნის დღეს. კონფერენცია 17-19 მაისს თბილისში, სასტუმრო „დიდუბე პლაზაში” გაიმართა.


ქართველ ახალგაზრდებში პოპულარულ პროფესიებს შორის სამეცნიერო საქმიანობას ნამდვილად არ უკავია წამყვანი ადგილი. ამის მიზეზად, უპირველესად, მეცნიერების არაკომერციულ ხასიათს ასახელებენ, თუმცა კი თანამედროვე სამყარო მეცნიერებას ისეთ მოთხოვნებს უყენებს, – და, შესაბამისად, მეცნიერებიც ისე არიან ჩართულნი ზოგადსაკაცობრიო პროგრესში, – რომ მის კომერციალიზაციაზე დღეს არათუ საუბრობენ, წარმატებული მეცნიერი ფინანსურად წარმატებულ ფიგურასთან არის გაიგივებული, ხოლო ის, რომ ქართველი ახალგაზრდები სამეცნიერო საქმეს გვერდს უვლიან, მოძველებული შეხედულებებისა და ინფორმაციის ნაკლებობის ბრალი უფროა.


„განათლებას პროპაგანდა სჭირდება”, – ამბობს პროფესორი რამაზ ქაცარავა და ამ პროპაგანდის ნაწილად მიიჩნევს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებსაც, სადაც ხდება თვალსაწიერის გაფართოება, ინფორმაციის მიღება, კონტაქტების დამყარება სხვადასხვა ქვეყნის ახალგაზრდა მეცნიერებს შორის.


ახალგაზრდა მეცნიერთა მე-3 საერთაშორისო კონფერენციაში რვა ქვეყნის ასამდე ახალგაზრდა მეცნიერ-მკვლევარი მონაწილეობდა. კონფერენციის სამუშაო თემატიკა მოიცავდა ისეთ სფეროებს, როგორიცაა: არაორგანული, ანალიზური, ორგანული ქიმია, ბიოქიმია და ფარმაკოქიმია, ქიმიური, ელექტროქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგია, ეკოლოგია და გარემოს უსაფრთხოება, ნანოტექნოლოგიები და სხვა.


კონფერენციას საქართველოს ტექნიკურმა უნივერსიტეტმა (ქიმიური ტექნოლოგიისა და მეტალურგიის ფაკულტეტი, სპორტის, კულტურის, სტუდენტებისა და კურსდამთავრებულებთან ურთიერთობის დეპარტამენტი) და საქართველოს პროფესიონალ ქიმიკოსთა ასოციაციამ გაუწიეს ორგანიზება.


ელიზბარ ელიზბარაშვილი, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს პროფესიონალ ქიმიკოსთა ასოციაციის თავმჯდომარე და კონფერენციის ორგანიზატორი: „ახალგაზრდა მეცნიერთა საერთაშორისო კონფერენციას საფუძველი ჩაეყარა 2011 წელს. მისი ჩატარება შევძელით „ეროვნული სამეცნიერო ფონდის” ფინანსური თანადგომით. პირველ კონფერენციაში მონაწილეობა მიიღეს საქართველოს სხვადასხვა რეგიონის უნივერსიტეტების ახალგაზრდა მეცნიერ-მკვლევარებმა. 2012 წელს კონფერენცია საერთაშორისო გახდა და მასში ჩაერთნენ იტალიის, ირანის, თურქეთის, უკრაინისა და სომხეთის წარმომადგენლები.


კონფერენცია „ქიმია დღეს” ორიგინალური ფორმატით გამოირჩევა. იგი ორგანიზებულია ახალგაზრდა მეცნიერ-მკვლევარებისა და სტუდენტების მიერ. საორგანიზაციო კომიტეტში შედიან მხოლოდ დოქტორანტურის, მაგისტრატურისა და ბაკალავრიატის სტუდენტები (გარდა საორგანიზაციო კომიტეტის თავმჯდომარისა). კონფერენციას ჰყავს საერთაშორისო სამეცნიერო კომიტეტი. აქვე აღვნიშნავ, რომ თითოეულ ჩატარებულ კონფერენციას აქვს საკუთარი ვებგვერდი, რომელიც საერთაშორისო კონფერენციების კატალოგ-ვებგვერდებზეა გაწევრებული. საორგანიზაციო კომიტეტმა კონფერენციის დელეგატებისთვის მოამზადა თეზისების კრებული, კონფერენციის სამახსოვრო კალენდარი და სხვა ნაბეჭდი მასალები. კონფერენციის ფორმატია პლენარული, ზეპირი და სტენდური მოხსენებები. ყოველ კონფერენციაზე საორგანიზაციო კომიტეტი პლენარული მოხსენების გასაკეთებლად იწვევს ორ ცნობილ მეცნიერს. მათი მოხსენებები ახალგაზრდებისთვის საინტერესოა როგორც სამეცნიერო, ისე საგანმანათლებლო თვალსაზრისით. მიმდინარე კონფერენციაზე მოხსენებით წარდგა პროფესორი რამაზ ქაცარავა, რომელმაც ილაპარაკა ახალი გაწოვადი პოლიმერების გამოყენების შესახებ მედიცინაში, სახელდობრ, ქირურგიაში – გაწოვადი მასალების, ხოლო ფარმაციაში კონტროლირებადი გამოყოფის სისტემების სახით”.


როგორც საორგანიზაციო კომიტეტის თავმჯდომარე ინგა ლომაძე გვიხსნის, ამ ღონისძიების მიზანია ქიმიისადმი ახალგაზრდების ინტერესის გაზრდა, მათი ჩართვა აქტიურ სამეცნიერო-შემოქმედებით საქმიანობაში მიღწევებისა და გამოცდილების გაზიარების, ურთიერთთანამშრომლობის ჩამოყალიბებისა და გაღრმავებისათვის. კონფერენციაში მონაწილეობა ახალგაზრდა მკვლევარებს გამოუმუშავებს შესაბამის უნარ-ჩვევებს, რაც მათ მომავალში საერთაშორისო ასპარეზზე თავის წარმოჩენას გაუადვილებს”.


ვიქრონ შარმა პორტლენდიდან ჩამოვიდა თბილისის კონფერენციაზე. ის 13 წლისაა, შარშან მან სასკოლო ოლიმპიადისთვის დაამუშავა თემა სუპერკონტაქტების შესახებ და ამ მიმართულებით თეორიული აღმოჩენაც გააკეთა, მერე კი ინტერნეტში ეძებდა სამეცნიერო კონფერენციას, სადაც მისი აღმოჩენით დაინტერესდებოდნენ. თბილისის ახალგაზრდული კონფერენციის შესახებ ინფორმაცია სწორედ იქ იპოვა. ფიქრობს, აქ ჩამოსვლა მას გამოცდილებას შესძენს. როგორც ვიქრონ შარმამ გვითხრა, მის სკოლაში ისეთი მოსწავლეები სწავლობენ, რომელთაც 99 ქულაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვთ, თუმცა კი ყველა არ არის სამეცნიერო კვლევებით გატაცებული. მისი ინტერესები კი ქიმიით არ შემოიფარგლება – მას სხვა საბუნებისმეტყველო საგნებიც იტაცებს, თუმცა სამომავლოდ ბედს ალბათ ქიმიას დაუკავშირებს.


ტექნიკური უნივერსიტეტის მაგისტრანტ ლალი ვარდოსანიძესაც მიაჩნია, რომ სამეცნიერო კონფერენციაში მონაწილეობა მომავალი საქმიანობისთვის სტიმულია. იგი გასული წლის შემოდგომიდან ჩაება კვლევაში, ხოლო კონფერენციაზე ამ კვლევის ფრაგმენტი წარმოადგინა. ხელმძღვანელებთან – პროფესორ ლუიზა თალაკვაძესა და პროფესორ ნელი ღონღაძესთან ერთად ახალგაზრდა მკვლევარი მუშაობს კომპლექსური ნაერთების სინთეზზე თიოძმარმჟავას საფუძველზე. ლალი ვარდოსანიძემ პირველად მიიღო მონაწილეობა ასეთ ფორუმში და აინტერესებდა ის სიახლეები, რასაც სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოსული მისი კოლეგები წარმოადგენენ. ახალგაზრდა მკვლევარი ასევე მონაწილეობს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის პროექტში „ასწავლე საქართველოსთვის”. იგი წალკაში მუშაობს ქიმიის მასწავლებლად.


კონფერენციის მონაწილეთა შორის ისეთ მეცნიერებსაც შეხვდებოდით, რომელთა ინტერესს კოლეგებისთვის საკუთარი აღმოჩენის გაცნობა წარმოადგენდა. საკითხი, რომელსაც ახალგაზრდა მეცნიერი ხათუნა მამაიაშვილი ამუშავებს, ვაშლის წვენში გააქტივებული ნახშირის გამოყენებით პატულინის შემცველობის შემცირებას ეხება. „თემა აქტუალურია, რადგან პატულინის მიკროტოქსინი ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ კანცეროგენული ნივთიერებების რიცხვში შეიტანა და მისი შემცველობა ვაშლის წვენსა და კონცენტრირებულ წვენებში მკაცრად კონტროლდება. საქართველოში ჯერ არ არსებობს ამ პარამეტრის რეგულატორი და ჩვენი მოსახლეობა არ არის დაცული. მინდა, ექსპერიმენტის საფუძველზე წარმოვადგინო გაცნობითი ხასიათის ინფორმაცია, რაც ხელს შეუწყობს ამ საკითხში ჩვენს ინფორმირებას”, – აგვიხსნა ხათუნა მამაიაშვილმა.


დღეს გვიკვირს, თუ ვინმემ სამეცნიერო საქმიანობისადმი ინტერესი გამოიჩინა. არა მხოლოდ ახალგაზრდებს, ასაკოვან მეცნიერებსაც კი საზოგადოება ისე უყურებს, როგორც გულუბრყვილო ადამიანებს, არადა, ეს დიდი სამყარო, რომელსაც მეცნიერება ჰქვია, იმაზე მეტი ადრენალინის მომცემია, ვიდრე ვირტუალური თამაშები ანდა სპორტის ექსტრემალური სახეობები. საკმარისია, მოვინდომოთ და მის უკიდეგანო სივრცეში გადავაბიჯოთ…


აქვე დავამატებთ, რომ ახალგაზრდა მეცნიერთა მე-3 საერთაშორისო კონფერენციის საინფორმაციო მხარდაჭერას უზრუნველყოფდნენ ინტერნეტგაზეთი „mastsavlebeli.ge”, სამეცნიერო-შემეცნებითი ჟურნალი „ქიმიის უწყებანი”, ქიმიის პორტალი „chemistry.ge”. მისი პარტნიორები კი იყვნენ სასტუმრო „დიდუბე პლაზა”, ტურისტული კომპანიები „L-Tour” და „კურორტი აბათუმანი”.

 

სიკვდილ-სიცოცხლეზე

0
სულ პატარამ დავინახე პირველად სიკვდილი. არა, კი არ დავინახე, ვიგრძენი: ცივი და სველი იყო. ჩემს სახლში შემოიხედა, ისე, სასხვათაშორისოდ, და, აბა, ხელცარიელი ხომ არ გაბრუნდებოდა უკან?! ჩემთვის ზედაც არ შემოუხედავს, მაგრამ ვიცი, ერთ დღესაც გავახსენდები და შემომივლის… მე კი არ შემეშინდება – ვიცი, როგორიც არის: ცივი და სველი.
დღეს იმ პროცესებზე მინდა დავწერო, რომელთა ერთობლიობაც გვაცოცხლებს. ამ ქიმიურ რეაქციებს მეტაბოლიზმი ეწოდება.
ადამიანის ორგანიზმი მინიატურული ქიმიური ქარხანაა, რომელშიც მილიონობით ქიმიური პროცესი მიმდინარეობს. მასა და გარემოს შორის ურთიერთკავშირი ნივთიერებათა ცვლის საშუალებით მყარდება. ადამიანის გარემომცველი სამყარო განუწყვეტლივ იცვლება, ეს კი ორგანიზმში მიმდინარე პროცესებზე აისახება. ორგანიზმი ცდილობს, შეინარჩუნოს თავისი შინაგანი გარემოს მუდმივობა, ანუ ჰომეოსტაზი. ამას მძლავრი მარეგულირებელი მექანიზმების საშუალებით ახერხებს. ამ მექანიზმების მოშლა ნივთიერებათა ცვლაში მნიშვნელოვან ძვრებს იწვევს.
ნივთიერებათა ცვლა ცოცხალი მატერიის არსებობის აუცილებელი პირობაა. არაცოცხალი მატერიის შემთხვევაში კი, პირიქით, ნივთიერებათა ცვლა მატერიის დაშლას იწვევს.
ადამიანის ორგანიზმში გარემოდან მიღებული საკვები ნივთიერებების დაშლის შედეგად მხოლოდ დაშლის შუალედური და საბოლოო პროდუქტები კი არ წარმოიქმნება, არამედ გამოიყოფა ენერგია, რომელსაც უჯრედი იყენებს დაბალმოლეკულური ნაერთებისგან მაკრომოლეკულების სინთეზისთვის. როგორც დაშლის, ისე სინთეზის პროცესები შესაბამისი ფერმენტების საშუალებით ხორციელდება. ფერმენტების მეშვეობით უჯრედებში ათასობით ქიმიური რეაქცია მიმდინარეობს. სწორედ მათ ერთობლიობას ეწოდება მეტაბოლიზმი. მეტაბოლიზმის პროცესში შუალედური ნაერთები წარმოიქმნება. მათ მეტაბოლიტებს უწოდებენ. მეტაბოლიზმი ურთიერთსაპირისპირო ორი პროცესის, ორი ფაზის – კატაბოლიზმისა და ანაბოლიზმის – ერთობლიობაა.
კატაბოლიზმი მეტაბოლიზმის ფაზაა, რომლის დროსაც რთული ორგანული ნაერთები შედარებით მარტივ დაბალმოლეკულურ საბოლოო პროდუქტებად იშლება. ამ პროცესში ენერგია თავისუფლდება, რომელსაც უჯრედი სხვადასხვა ფიზიოლოგიური ფუნქციის განსახორციელებლად იყენებს. გათავისუფლებული ენერგიის ნაწილი ATP-ის ენერგიით მდიდარ ბმებში აკუმულირდება და შემდგომი პროცესებისთვის გამოიყენება.
ანაბოლიზმი კი მეტაბოლიზმის ის ფაზაა, რომლის დროსაც დაბალმოლეკულური ნივთიერებებისგან მაკრომოლეკულების ბიოსინთეზი ხორციელდება. ანაბოლიზმი სინთეზის პროცესია, რომელიც ნაერთის სტრუქტურის გართულებით მიედინება. ამისთვის აუცილებელ ენერგიას კატაბოლიზმის დროს გამოთავისუფლებული ATP იძლევა.
კატაბოლურ ფაზაში სამ სტადიას არჩევენ. პირველ სტადიაზე უჯრედის მაკრომოლეკულები შემადგენელ კომპონენტებად იშლება. ცილებისგან ამინმჟავები მიიღება, პოლისაქარიდებისგან – გლუკოზა, ტრიაცილგლიცეროლებისგან- გლიცეროლი და ცხიმოვანმჟავები. ამ სტადიაზე სითბოს სახით გამოიყოფა ნაერთში არსებული პოტენციური ქიმიური ენერგიის დაახლოებით 1%. მეორე სტადიაზე წარმოქმნილი ნივთიერებები უფრო მარტივ, ნახშირბადის 2-3 ატომის შემცველ ნაერთებად გარდაიქმნება. ამ სტადიაზე სითბოს სახით გამოიყოფა ნაერთში არსებული პოტენციური ქიმიური ენერგიის დაახლოებით 30-35%. მესამე სტადიაზე წარმოქმნილი ყველა ნაერთი კრებსის ლიმონმჟავას ციკლში ჩაერთვება და ბოლომდე იჟანგება ნახშირორჟანგისა და წყლის წარმოქმნით. სხვათა შორის, ამ ციკლს ენერგეტიკულ „ქვაბსაც” უწოდებენ, რომელიც ყველაფერს ჟანგავს. აქ ქიმიური ენერგიის 60-70% გამოიყოფა.
ანაბოლიზმიც სამი ფაზისგან შედგება და აქ ორგანიზმისთვის დამახასიათებელი და აუცილებელი რთული ნივთიერებების ხელახალი, ანუ de novo აწყობა მიმდინარეობს. შეცდომა იქნება ვიფიქროთ, რომ ანაბოლიზმი უბრალოდ კატაბოლიზმის შებრუნებული პროცესია. ეს ორი პროცესი სხვადასხვა ფერმენტის მეშვეობით ჩქარდება და სხვადასხვა ადგილას არის ლოკალიზებული, თუმცა საერთო შუალედური პროდუქტები ამ ორი გზისთვის დამახასიათებელია.
ხომ გახსოვთ, ალქიმიკოსები ფილოსოფიურ ქვას ეძებდნენ. ზოგს ის ოქროს მისაღებად სჭირდებოდა, სხვებს კი მისი მედიცინისთვის გამოყენება სურდათ. ალ-რაზი, იგივე რაზესი, მედიცინის ორი უდიდესი პრობლემის გადაჭრას ცდილობდა – ადამიანის გაახალგაზრდავებას და სიცოცხლის გახანგრძლივებას. არა, არ მოგესმათ – რაზესს ეს საკითხები მეშვიდე საუკუნეში აღელვებდა. იმავეზე ფიქრობდნენ ავიცენა და რუდოლფ გლაუბერი. ამ უკანასკნელმა ხსნად გლაუბერის მარილი, ნატრიუმის სულფატი მიიჩნია. არაქიმიკოსებსაც გაგიგონიათ მის შესახებ. ეს იგივე ინგლისური მარილია, რომელსაც წინათ მავნე ნივთიერებებისგან ორგანიზმის გასაწმენდად იყენებდნენ. გლაუბერს სწამდა, რომ თუ ორგანიზმი სუფთა იქნებოდა, ის ახალგაზრდობასაც შეინარჩუნებდა და სიცოცხლეც გაუხანგრძლივდებოდა.
ეს პრობლემები მედიცინაში 21-ე საუკუნეშიც აქტუალურია. ადამიანებს დიდხანს სიცოცხლე სურთ. ზოგი ამისთვის შიმშილობს, – მათუსელა და პოლ ბრეგი ხომ გახსოვთ? ჰოდა, მათი მიმდევრები, – ზოგიერთი კი თანამედროვე მეთოდებს მიმართავს. აი, თუნდაც იმორტალიზმს, კრიონიკის სახელითაც რომ იცნობენ: შეძლებული ადამიანების სხეულს გარდაცვალების შემდეგ თხევად აზოტში ინახავენ, – ცხადია, მათივე  სურვილით და საკმაოდ დიდ ფასად, – იმ იმედით, რომ ერთ დღესაც გამოაღვიძებენ. ზოგიერთი მათგანი მძიმედაა ავად და იმედი აქვს, იმ დროისთვის მისი სნეულების წამალი უკვე იარსებებს, ზოგიერთს სწამს, რომ მომავალში მას გააახალგაზრდავებენ, ზოგიერთს კი უბრალოდ ჰგონია, რომ ამ გზით მარად იცოცხლებს. გამოუვათ თუ არა, არ ვიცი, მაგრამ ფაქტია, რომ ეს მიმდინარეობა არსებობს და არც გაყინულთა, არც გაყინვის მსურველთა სიმცირეს არ უჩივის.
კრეონიკა მე-17 საუკუნიდან იღებს სათავეს. სწორედ იმ პერიოდში დაიწყეს ცხოველების გაყინვა მათი გამოღვიძების მიზნით. მე-18 საუკუნის მეორე ნახევარში ინგლისელმა ექიმ-ქიმიკოსმა ჯონ ჰანტერმა წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ ადამიანის სიცოცხლის გახანგრძლივება ნებისმიერი ვადით იყო შესაძლებელი, თუ მას გაყინავდნენ და მის მეტაბოლიზმს შეაჩერებდნენ. მეოცე საუკუნეში კრიოპროტექტორად რთულ სამატომიან სპირტს – გლიცერინს იყენებდნენ, თუმცა მისი მეშვეობით ქსოვილების მხოლოდ მცირე ფრაგმენტებს ყინავდნენ. 1956 წლიდან გლიცერინთან ერთად თხევადი აზოტის გამოყენებაც დაიწყეს. თანამედროვე კრიონიკას კი საფუძვლად დაედო რობერტ ეტინგერის 1964 წელს გამოქვეყნებული წიგნი „უკვდავების პერსპექტივა”. 1967 წელს გაყინეს პირველი ადამიანი – ფსიქოლოგიის პროფესორი ჯეიმს ბედფორდი, რომელიც ფილტვის კიბოთი სასიკვდილოდ იყო განწირული. სიმართლე გითხრათ, ბევრი ვეძებე სხვადასხვა წყაროში, რა ბედი ეწია მას. სამწუხაროდ, ვერაფერი აღმოვაჩინე. ასე რომ, არ ვიცი, გამოაღვიძეს თუ ჯერაც თავის რიგს ელის.
2011 წლის 26 ივლისს კი დეტროიტში 93 წლის ასაკში კრიონიკის კონცეფციის დამფუძნებელი რობერტ ეტინგერი გარდაიცვალა. ბუნებრივია, მაშინვე გაყინეს და 1967 წელს დაარსებული კრიონიკის ინსტიტუტის 106-ე პაციენტი გახდა. ყველას მშვიდობიან გამოღვიძებას ვუსურვებ, თუმცა მინდა, კვლავ რეალურ ცხოვრებას დავუბრუნდე და სიკვდილთან ჩემი მეორე შეხვედრა გავიხსენო.
ზოგჯერ ის ისეთი სულმდაბალია, რომ პატარა ბავშვების წაყვანაზეც არ ამბობს უარს. ჩემი გარდაცვლილი მამის მეგობარმა თხოვნით მომმართა, აქვე, შენი სკოლის ახლოს, სისხლის გადასხმის ინსტიტუტში, შენსავით მეშვიდეკლასელი ბიჭი სიკვდილს ებრძვის და იქნებ შეიხედო, გაამხნეოო. ხათრი ვერ გავუტეხე და მოვინახულე. საწოლში პატარა, ფერმიხდილი, შავგვრემანი ბიჭი იწვა, უკანასკნელ წუთებს ითვლიდა და მაინც აქეთ ამხნევებდა მშობლებს… კარგი ბავშვი იყო… დავმეგობრდით. ლეიკოზი ჰქონდა. ბოლომდე იბრძოლა… რამდენიმე თვის შემდეგ გარდაიცვალა.
ორგანიზმში ათასობით ქიმიური რეაქცია მიმდინარეობს. სწორედ მათ ერთობლიობას ეწოდება მეტაბოლიზმი. წყდება მეტაბოლიზმი – წყდება სიცოცხლე… ჩვენი სიცოცხლე… 
ალექსანდრე მაკედონელს ინდოელი ბრძენისთვის უკითხავს: რა უფრო ძნელია, სიცოცხლე თუ სიკვდილიო? სიცოცხლე – მასში მეტი ტანჯვააო.

იქნებ ასეც იყოს, მაგრამ, ჩემი მხრივ, დავამატებდი, რომ მაინც სიცოცხლე ჯობია, რადგან სიკვდილი ისედაც გარდაუვალია.

გია მამულაშვილი – თანამშრომლობის კულტურის დასამკვიდრებლად

0
მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი პედაგოგთა უწყვეტ განვითარებაზე ორიენტირებული პროგრამების განხორციელებას განაგრძობს. მათი დახმარებით, მასწავლებლებს შეუძლიათ, გაეცნონ სწავლებისა და სწავლის თანამედროვე მეთოდებს, მიღებული ცოდნა წარმატებით გამოიყენონ სასწავლო პროცესში, დაეუფლონ ახალ ტექნოლოგიებს და მიიღონ სპეციალისტთა ღირებული რეკომენდაციები. 2012 წელს, მასწავლებელთა პროფესიული განვითრების ეროვნული ცენტრის ორგანიზებით, ჩატარდა რამდენიმე ექსკლუზიური კვლევა, რომლის საფუძველზეც გამოვლინდა, რომ ზოგადი განათლების სფეროში გატარებული რეფორმების მიმართ პედაგოგთა უმრავლესობა – 71.4% დადებითად არის განწყობილი. მასწავლებელთა პოზიტიურ შეფასება, სხვა საკითხებთან ერთად, მასწავლებლეთა პროფესიული განვითარების ტრენინგებმაც დაიმსახურა (81,2%). უახლოეს მომავალში მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი პედაგოგებისთვის სასარგებლო სიახლეების დანერგვას გეგმავს. ამის შესახებ უფრო დეტალურად ცენტრის დირექტორი, გია მამულაშვილი გვიამბობს.   
გასულ წელს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა  სხვადასხვა მიმართულებით საინტერესო კვლევები ჩაატარა. რას ეხებოდა ისინი? რა ცვლილებებს გეგმავთ კვლევების შედეგებიდან გამომდინარე? 
კვლევები მნიშვნელოვანია ნებისმიერი საქმიანობის დაგეგმვისათვის. სამწუხაროდ, აქამდე არსებული პოლიტიკის ფარგლებში, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო კვლევებზე ნაკლებ აქცენტს აკეთებდა. ახლა გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ სხვადასხვა პრობლემა მათ საფუძველზე განვიხილოთ. 
2012 წელს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა ჩაატარა 5 წლის ასაკის მოსწავლეების სწავლების პრობლემების კვლევა, მასწავლებელთა არსებულ და საჭირო რაოდენობებს შორის ბალანსის კვლევა, მასწავლებელთა მოსალოდნელი და არსებული ნაკადის კვლევა. შედეგად, გამოიკვეთა საკითხები, რომლებიც ჩვენი სამუშაოს დაგეგმვისას აუცილებლად არის გასათვალისწინებელი. 
მაგალითად, ცენტრისთვის საინტერესო იყო მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემასთან დაკავშირებული შედეგები. სქემა მასწავლებელს კრედიტების დაგროვების საშუალებას აძლევს. გარკვეული რაოდენობით დაგროვებული კრედიტებით კი მას შეუძლია, სასერტიფიკაციო გამოცდები აღარ ჩააბაროს. სქემა მხოლოდ სერტიფიცირებულ მასწავლებლებს ეხებოდა. მომავალში ის ყველა პედაგოგს მოიცავს. სქემა ორი წლის წინ გაკეთდა, მაგრამ მასში გარკვეული ხარვეზები იყო, რაც უკვე სამუშაო პროცესშიც გამოჩნდა. გადავწყვიტეთ, გადაგვეხედა არსებული სქემისთვის. ამაში ძალიან დაგვეხმარა კვლევა. კვლევის შემდეგ ის დაიხვეწება და სრულყოფილ სახეს მიიღებს.  
ასევე, საინტერესო ტენდენციები გამოიკვეთა მასწავლებელთა არსებული ნაკადის კვლევისას საჯარო სკოლებში. ჩვენთვის მნიშვნელოვანია, სად გვაქვს მასწავლებლების დეფიციტი და რას უნდა ველოდოთ მომავალში. ამ კუთხითაც აუცილებლად ვიმუშავებთ. 
მასწავლებლები ხშირად უჩივიან 5 წლის ასაკის მოსწავლეების სწავლების პრობლემებს. ეს აჩვენა კვლევამაც, სადაც პედაგოგთა 81.4% უარყოფითად აფასებს მინიმალური სასკოლო ასაკის დაწევას. ასევე, არცთუ დადებითად შეფასდა თორმეტწლიანი სწავლების სისტემა. რას ფიქრობთ ამის შესახებ?  
ამ საკითხის მიმართ ჩემი დამოკიდებულება ყოველთვის უარყოფითი იყო. კვლევამაც დაადასტურა, რომ საქართველოს სკოლები არ არის მზად ხუთი წლის ბავშვების სწავლებისათვის. პრობლემაა, როდესაც სხვადასხვა ასაკის ბავშვები ერთ კლასში სხედან. მათ აქვთ განსხვავებული შესაძლებლობები. მასწავლებელმა უნდა გაითვალისწინოს ბავშვის აკადემიური და ფსიქიკური უნარ-ჩვევები, მოტორიკის განვითარების დონე და სხვ. ასეთი მაჩვენებლებით 5 წლის ბავშვების უმეტესობა 6 წლის ბავშვებს ჩამორჩება. ამიტომ ექსპერტების ნაწილი მხარს უჭერს ბავშვების სკოლისათვის მზაობის ინდივიდუალურ შეფასებას, ნაწილი კი მიიჩნევს, რომ შესაძლებელია, 4-5 წლის ბავშვს ვასწავლოთ შესაბამისი მეთოდების გამოყენებით. ბავშვის სკოლისათვის მზაობა მნიშვნელოვანი მექანიზმია სკოლაში სასწავლო პროცესის სწორად წარმართვისათვის. თუ ხუთი წლის ბავშვების მიღების წესი არ შეიცვლება, კვლევამ გვაჩვენა, რა მიმართულებით უნდა ვიმუშაოთ. 
რაც შეეხება თორმეტწლიან განათლებას, ეს საერთშორისო მოთხოვნაა. იმ მოსწავლის ატესტატს, რომელსაც თორმეტწლიანი კურსი არ აქვს გავლილი, უცხოეთში არ აღიარებენ.  
მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრში არაერთი  მნიშვნელოვანი პროგრამა მუშაობს. გავიგეთ, რომ ბევრი სიახლეც გაქვთ დაგეგმილი.     
დღეს ცენტრს იმის საშუალება მიეცა, რომ უფრო თავისუფალი იყოს და თავის საქმიანობას შემოქმედებითად მიუდგეს. დავიწყეთ მუშაობა ორი ახალი მიმართულებით. პირველი: ჩვენი ცენტრის საქმიანობა მასწავლებლების სასერტიფიკაციო გამოცდებისთვის მომზადება იყო; გვქონდა ხუთდღიანი ტრენინგ-პროგრამები და ის მასწავლებლები, რომლებიც სასერტიფიკაციო გამოცდებს აბარებდნენ, ჩვენთან ემზადებოდნენ. ეს, სინამდვილეში, ცენტრის ფუნქცია არ იყო, თუმცა განათლების მაშინდელმა სამინისტრომ გადაწყვიტა, რომ მასწავლებელთა ტრენინგების ცენტრალიზება მოეხდინა და ის პროვაიდერი კომპანიები, რომლებიც მანამდე ვაუჩერული სისტემით მუშაობდნენ, მთლიანად ჩვენს ცენტრში გადმოეტანა. ამ მიზეზით ცენტრის დიდი ფინანსური და ადამიანური რესურსი მასწავლებელთა საგამოცდო მომზადებაში მიდიოდა. 
ამჟამად ეს მიდგომა შევცვალეთ. წელს პირველად გავაკეთეთ გძელვადიანი კურსები მასწავლებლებისათვის – ტრენინგ-მოდულები, რომლებიც უშუალოდ მასწავლებლის პროფესიული განვითარებისკენ არის მიმართული. ისინი ბევრი ქვემოდულისგან შედგება. მასწავლებელი მისთვის სასურველს ირჩევს. მთლიანი კურსი 90-საათიანია. მასწავლებელს შეუძლია დაყოს კურსი და უფასოდ გაიროს ტრენინგი. ერთი სიტყვით, ხუთდღიან საგამოცდო მოსამზადებელ ტრენინგებს ჩავანაცვლეთ გრძელვადიანი პროგრამა, რომელიც მასწავლებლის განვითარებას ემსახურება და რომლის შედეგადაც ხარისხიან გაკვეთილს ვიღებთ.  
მეორე ცვლილება: შეიქმნა სკოლის ბაზაზე მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების საპილოტე პროგრამა, რომელმაც საქართველოს ის 210 სკოლა მოიცვა, სადაც ყველა ძირითადი საგნობრივი კათედრაა. თითოეული საპილოტე სკოლიდან ტრენინგს 7 წარმომადგენელი გადის. ისინი იზრუნებენ არა მხოლოდ საკუთარ პროფესიულ განვითარებაზე, არამედ ხელს შეუწყობენ კოლეგების პროფესიულ განვითარებასაც: მუდმივად გააცნობენ სიახლეებს, დაეხმარებიან გაკვეთილის დაგეგმვაში და თვითშეფასების გაკეთებაში, გამოავლენენ მათ საჭიროებებს. სკოლებში თანამშრომლობის კულტურა მკვიდრდება, მასწავლებელთა საქმიანობის ხარისხის ეფექტიანობა კი ურთიერთსწავლების გზით იზრდება.
ასეთი პრაქტიკა დასავლეთის ქვეყნებში დიდი ხანია არსებობს. მაგალითად, გერმანულ სკოლებში მას „კრიტიკული მეგობრების ჯგუფი” ჰქვია, ფინეთში – „მეგობართა ჯგუფი”. ჩვენთან „პროფესიული განვითარების ჯგუფს” ვუწოდებთ. სასკოლო ცხოვრებაში ის მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს. მომავალი წლიდან ამ პროგრამაში ყველა სკოლა ჩაერთვება. 
„პროფესიული განვითარების ჯგუფის” საშუალებით გაადვილდება სკოლებთან კომუნიკაცია. საქართველოში 70 ათასამდე მასწავლებელია და რთულია, ყველას საჭიროება შევნიშნოთ. ჯგუფის საშუალებით ჩვენ სხვა მასწავლებლებთან კავშირს არ დავკარგავთ და უფრო მარტივად განვსაზღვრავთ, თუ რა მიმართულებით სჭირდება სკოლას თანადგომა. ცენტრს ყველა მიმართულების ექსპერტ-კონსულტანტი ჰყავს და მზად არის, ნებისმიერი საგნის მასწავლებელს ან სკოლას ადგილზევე გაუწოს დახმარება.  
 
იგეგმება თუ არა მასწავლებლის არსებული სტანდარტის გადახედვა და მიიღებს თუ არა ცენტრი ამაში მონაწილეობას?
   
მასწავლებლის სტანდარტის შემუშავება ჩვენი ცენტრის ერთ-ერთი ფუნქციაა, რომელსაც შემდგომში მინისტრი ამტკიცებს. მასწავლებლის სტანდარტი მუდმივად საჭიროებს გადახედვას. ექსპერტების ჯგუფი უკვე მუშაობს როგორც მასწავლებლის, ისე სკოლის დირექტორის სტანდარტის გადახედვაზე. ვგეგმავთ ამ თემაზე საჯარო განხილვების მოწყობასაც. 
სამწუხარო რეალობა ასეთია: პროფესიების ჩამონათვალში მასწავლებლობა არ იკავებს საპატიო ადგილს… მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის ერთ-ერთი პრიორიტეტი კი ახალი ადამიანების მოზიდვაა მასწავლებლის პროფესიაში. ამ კუთხით რა იგეგემება? 
კვლევამ დაადგინა, რომ სტუდენტებისა და კურსდამთავრებულების არსებულ ნაკადში მასწავლებლად დასაქმებისთვის ყველაზე რეალური რაოდენობა სტუდენტებს შორის თითქმის 17%-ა, კურსდამთავრებულებს შორის კი – 13.2%. ჩვენ ვგეგმავთ აქტიურ ურთიერთობასა და თანამშრომლობას უნივერსიტეტებთან. ჩვენი მიზანია, მოვიზიდოთ პოტენციური პედაგოგები, პოპულარიზაცია გავუწიოთ ამ პროფესიას. 
ცნობილია, რომ ახლახან მასწავლებლის ხელფასი გაიზარდა. ვიმედოვნებთ, რომ ესეც შუწყობს ხელს მასწავლებლის პროფესიის წინ წამოწევას. იმავე კვლევით დადგინდა: 710-ლარიანი მინიმალური ანაზღაურება საკმარისია, რომ დღეს მომუშავე იმ მასწავლებელთა 65%3-მა, ვინც, არ გამორიცხავს, რომ, შეთავაზების შემთხვევაში, სხვა სამსახურში გადავა, საკუთარი შრომის ანაზღაურება ადეკვატურად ჩათვალოს. შესაბამისად, მას მოტივაციაც გაუჩნდება სკოლაში დარჩენისათვის. 
მასწავლებლის ხელფასის ზრდის ტენდენცია გაგრძელდება. 
როგორ წარმოგიდგენიათ, როგორი უნდა იყოს კარგი მასწავლებელი? 
უპირველეს ყოვლისა, ის უნდა იყოს განათლებული, უნდა იცოდეს თავისი საგანი, და უნდა იყოს ძალიან თანამედროვე, რაშიც არ ვგულისხმობ მასწავლებლის ასაკს. მე ვიცნობ უფროსი ასაკის  ადამიანებს, რომლებიც დროსთან ფეხშეწყობილნი არიან. თანამედროვე მასწავლებლისთვის ახალგაზრდა თაობის ინტერესები და შეხედულებები უცხო არ უნდა იყოს. კარგ მასწავლებელს ბუნებრივად უნდა უყვარდეს ბავშვები, უნდა იყოს თბილი, ყურადღებიანი, მოსიყვარულე, თითოეული მოსწავლის გულშემატკივარი და რაც მთავარია, ობიექტური. მასწავლებელი, რომელსაც მენტორული დამოკიდებულება აქვს ბავშვისადმი და მას ზემოდან უყურებს, ვერასოდეს გახდება კარგი მასწავლებელი.

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...