რთ დღეს ურანი და გაია დაქორწინდნენ… არადა, ისეთი განსხვავებულები იყვნენ, რომ მათ მომავალში ყველას ეჭვი ეპარებოდა.  ერთმანეთი სად გაიცნეს, არ ვიცი. ერთი კოსმოსში ცხოვრობდა, მეორე მიწაზე.  ვარიანტი სულ რამდენიმეა – ან სოციალურ ქსელში გაიცნობდნენ ერთმანეთს (მაშინაც იქნებოდა რაიმე ქსელი), ან ურანი იმყოფებოდა მიწაზე ტურისტად, ან სულ პირიქით იყო საქმე და გაია  სტუმრობდა კოსმოსს. ასე იყო, თუ ისე, არავის ყური არ ათხოვეს და თავი ერთ ოჯახად გამოაცხადეს.  შეიძლება იქვე სტატუსებიც განაახლეს, ძალიან გახარებულები ვართო, ბედნიერებიო, ან სულაც თქვეს, ბედნიერებიც ვართ და ყავასაც გეახლებითო. შესაძლოა ურანმა გაიას კედელზეც  დაუწერა:

„ნეტავ საიდან იბადები მშვენიერებავ!

ლურჯი ზეცა გაქვს სათავედ თუ შავი ქვესკნელი?…” (შარლ ბოდლერი)

შეიძლება სულაც არაფერი დაუწერია და უბრალოდ საერთო პროფილი გახსნეს. დაარქვეს  „ურან-გაია” ან სულაც  „ურანო  კე  გაია” („კე” ბერძნულად ნიშნავს  „და”ს).

განსხვავებულები კი იყვნენ, მაგრამ თორმეტი შვილი შეეძინათ: ექვსი – ვაჟი, ექვსიც-ქალი.

ამ შემთხვევაშიც რამეს მიუძღვნიდა ურანი. დაუწერდა:

„ალიონია შენს თვალებში, თანაც-დაისი,

აფრქვევ სურნელებს, ვით საღამო უცხოდ მშფოთვარი,

ყრმა განადიდე, ტიტანი კი მუხლზე დაისვი…” (შარლ ბოდლერი)

ჰო, დამავიწყდა მეთქვა, თორმეტივე შვილი ტიტანი ეყოლათ.

ვაჟების სახელები იყო: ოკეანოსი, კეოსი, კრიოსი, ჰიპერიონი, იაპეტოსი, ქრონუსი.

ქალების სახელები იყო: თეია, რეა, თემიდა, მნემნოსინე, თეტიდა, ფებე.

სულაც არ იყვნენ ცუდი გოგო-ბიჭები… დიდ ძალას ფლობდნენ, ტიტანები იყვნენ, მათი შვილებიც (ურანის და გაიას შვილიშვილები) ტიტანებად მოიხსენებოდნენ.

ჰიპერიონს ჰელიოსი, სელენა და ეოსი შეეძინა. ოკეანოსმა მდინარეების, ზღვების და ოკეანეების პატარ-პატარა ღვთაებები მოუვლინა ქვეყანას.

თეტიდა აქილევსის დედა გახდა.

როგორც მითოლოგია ამბობს, ურანს და გაიას მოგვიანებით ციკლოპები და გოლიათებიც შესძენიათ. გოლიათებს ერთ დღეს მამა ურანი გაუნაწყენებიათ და მანაც გამოქვაბულში გამოამწყვდია შვილები. დედა გაიას დახმარება უფროსი შვილებისთვის – ტიტანებისთვის უთხოვია. ტიტან ქრონუსს ვერ მოუზომავს და მამა ნამგლით დაუსერავს. დაღვრილი სისხლისგან ფურიები და გიგანტები წარმოქმნილან. ქრონუსს კიდევ მას შემდეგ ზოგჯერ ფრთების ნაცვლად ნამგლითაც გამოსახავენ და  ტიტან კრონოსს უწოდებენ.

200 წელზე მეტი გავიდა, რაც ინგლისელმა გრეგორმა და გერმანელმა კლაპროტმა უცნობი ელემენტის ოქსიდი ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინეს.  1795 წლამდე ელემენტს გრეგორი  „მენაკინს” უწოდებდა. 1795 წელს  მარტინ ჰენრიხ კლაპროტმა ის მინერალ რუთილში აღმოაჩინა და ახალ მეტალს ტიტანი უწოდა. ზოგმა თქვა, ელფების დედოფლის ტიტანიას პატივსაცემადო. ამ ვერსიის მიმდევრები თავისი სიმართლის დასაცავად შექსპირს იშველიებდნენ. ამბობდნენ, ტიტანია ელფების ულამაზესი ქალღმერთი იყო და სამართლიანადაც აქვს ადგილი „ზაფხულის ღამის სიზმარშიო”. მეორენი ამბობდნენ,  რომ ტიტანის სახელი სწორედ და-ძმა ტიტანებთან იყო დაკავშირებულიო. უფრო მარტივი იქნებოდა, თავად მეცნიერისთვის ეკითხა ვინმეს. შესაძლოა ასეც მოიქცნენ, მაგრამ მე მისი პასუხი ვერსად ამოვიკითხე. ამიტომ, ვისაც ვინ მოგეწონებათ, ტიტანის სახელიც მასთან  დააკავშირეთ.

თუმცა, მეოცე საუკუნეში ყველაფერი შეიცვალა. აღმოჩნდა, რომ ის იშვიათი სულაც არ არის.  ბევრი მინერალის შემადგენლობაში შედის. დღეს  გავრცელების მიხედვით მეცხრე ადგილზეა. ჟანგბადი, სილიციუმი, ალუმინი, რკინა, კალციუმი, ნატრიუმი, მაგნიუმი, კალიუმი და ტიტანი. დედამიწის ქერქში ტიტანის მასური წილია 0,6% და ეს საკმაოდ ბევრია.

არ გჯერათ? მანგანუმი, ქრომი, თუთია, სპილენძი, ვანადიუმი, ცირკონიუმი, ვოლფრამი, კობალტი და მოლიბდენი ერთად აღებული, ტიტანთან შედარებით სამჯერ უფრო მცირე რაოდენობითაა დედამიწის ქერქში. ტიტანი ბუნებაშიცაა. მარცვლებში, ფოთლებში, ფესვებსა და ღეროებში. ცხოველურ ქსოვილებში. რძესა და ქათმის კვერცხში. მისი რაოდენობა ორგანიზმში მილიგრამობით იზომება. ადამიანის ორგანიზმში 20მგ ტიტანია. ის ჩვენთვის აბსოლუტურად უსაფრთხოა. ქიმიურად მდგრადია და უძლებს მრავალი განზავებული მჟავის და ტუტეების ხსნარებს. გამონაკლისია, ფტორწყალბადმჟავა, ფოსფორმჟავა და კონცენტრირებული გოგირდმჟავა. იტანს სიცივეს და მაღალ ტემპერატურას, მტკიცე და მსუბუქი ტიტანი თავის ლეგენდარულ სახელს ამართლებს. მეცნიერები მას მომავლის მეტალს უწოდებენ – კოსმოსური ეპოქის მეტალს. თანამედროვე თვითმფრინავების, ვერტმფრენების, რაკეტების კონსტრუქციები, წყალქვეშა ხომალდები, მედიცინაში ორთოპედიული იმპლანტები – სწორედ აქ გამოიყენება დღეს ტიტანი.

ტიტანისგან დანებსაც ამზადებენ, მოთხილამურეები ტიტანის ჯოხებს იყენებენ. ბამბიგტონის რაკეტებიც ტიტანისგანაა. კოროზიისადმი მდგრადია, რადგან ალუმინის მსგავსად ოქსიდის ფენას გადაიკრავს, რომელიც მას შემდგომი დაჟანგვისგან იცავს.  საათის სამაჯურებსაც ტიტანის ფენით ფარავენ.

ტიტანის სიმტკიცეზე საუბრისას ჯორჯ ბაირონის ლექსის სტრიქონები მახსენდება:

 თმენით გამობრძმედ შენს ნებელობას…”

ტიტანი მრავალი შენადნობის შემადგენლობაში შედის. მოდით, გავიხსენოთ რა არის შენადნობი. ეს არის სისტემა, რომელიც ორი ან მეტი მეტალისგან ან იშვიათად მეტალისა და არამეტალისგან შედგება. შენადნობებს საწყის კომპონენტებთან შედარებით ახასიათებთ დაბალი ლღობის ტემპერატურა, მეტი სიმაგრე და სიმტკიცე. ტიტან/ნიკელის შენადნობს ნიტინოლი ეწოდება და კოსმოსური ანტენის აგებისას იყენებენ. ხომალდის აწყობისას ამ შენადნობისგან დამზადებულ პატარა გორგალს კორპუსში ათავსებენ. გახურებისას გორგალი რამდენიმე კმ-ის სიგრძის ფარგლებში სწორდება.

ნიტინოლისგან დამზადებული სამედიცინო კლიფსებით  ადამიანის ორგანიზმში სხვადასხვა ღრმა ქსოვილების ამოკერვა ხდება.  სხეულის სითბოს გავლენით, სისხლძარღვში მოთავსებული ნიტინოლის მავთული გორგლის ფორმას იღებს. შენადნობის ასეთი ფორმა ფილტრის როლს ასრულებს და თრომბის წარმოქმნას უშლის ხელს. გამოდის, რომ Ti/Ni შენადნობს განსხვავებული თვისებები აქვს. მავთული ტემპერატურის გავლენით სხვადასხვა ფორმას ღებულობს (ანტენის შემთხვევაში სწორდება, სისხლძარღვებში კი გორგლის ფორმას იღებს).

 ბუნებაში ოქსიდის სახით გვხვდება TiO2. ოქსიდი ამფოტერულია, ტიტანის მარილებისგან ჯერ ჰიდროქსიდს ღებულობენ და სწორედ მისგან წარმოიქმნება ოქსიდი.  მინერალები რუთილი, ბრუქითი, ანატასი სწორედ ამ ოქსიდს შეიცავენ. ამასთან ეს მინერალები მუქი ფერისაა, ოქსიდი კი კაშკაშა თეთრი. სხვათა შორის, მისგან ტიტანის მათეთრებელსაც ამზადებენ, რომელიც ტყვიისგან განსხვავებით უვნებელია. მაღალ ტემპერატურაზე გამოშრობისას ოქსიდი კრისტალურ ფორმაში გადადის და ბრილიანტისებურად ელვარებს.

 თუ სადმე შეხვდებით წარწერას, საკვები საღებავი E 171, ეს უვნებელი ტიტანის დიოქსიდია.

TiCl4+H2O= TiO2 +4HCl

TiCl3 პოლიპროპილენის წარმოებაში კატალიზატორად გამოიყენება. პოლიპროპილენი პოლიმერიზაციის შედეგად წარმოქმნილი პოლიმერია. მცირე მოლეკულების (მონომერების)  უფრო დიდ მოლეკულებად შეერთების პროცესს პოლიმერიზაციის რეაქცია ეწოდება. მაგალითად, უჯერი ნახშირწყალბად ეთილენისთვის ასეთი რეაქცია დამახასიათებელია, შედეგად კი პოლიეთილენი მიიღება. პროპილენის პოლიმერიზაცია კი პოლიპროპილენს წარმოქმნის და ტიტანის შემცველი კატალიზატორიც სწორედ აქ გამოიყენება. ტიტანის შემცველ კატალიზატორს შეიძლება თანაკატალიზატორებიც ჰქონდეს ალუმინის ნაერთების სახით.

გალაკტიონმა კი ტიტანს მიქელანჯელო შეადარა:

·სინთეზისა და შეფასების უნარები.

წიგნიერება ეხმარება ადამიანს იყოს წარმატებული მოქალაქე 21-ე საუკუნის უნარებით აღჭურვილი. ამ კომპეტენციას საფუძველი სწორედ დაწყებით კლასებში ეყრება, ამ დროს უკვე შეიძლება ბავშვი ჩამოყალიბდეს კარგ მკითხველად

.

დღეისათვის კითხვის სწავლების ერთ-ერთ მთავარ პრობლემას წარმოადგენს ის, რომ მოსწავლეები სულ უფრო და უფრო ნაკლებად ურთიერთობენ წიგნთან, უმეტეს დროს კომპიუტერთან ატარებენ. პრობლემა ზოგადია და აქტუალურია სწავლების სამივე საფეხურზე.

გადავწყვიტე პროექტის განხორციელება, სადაც თანამედროვე ტექნოლოგიები მიზანმიმართულად გამოვიყენე კითხვის უნარის გასავითარებლად. ეს აქტივობები იყო 21-ე საუკუნის უნარების განვითარების საშუალება. მათ შეძლეს საკითხების ინტეგრაცია და შექმნეს პროექტის საბოლოო პროდუქტი-ელექტრონული წიგნები.

გასავითარებელი უნარები:

-21-ე საუკუნის უნარები (მაგ:შემოქმედებითი იდეების პრაქტიკული გამოცდა ინოვაციურ სფეროში, მასში ეფექტური და რეალური წვლილის შესატანად)

-მაღალი დონის სააზროვნო უნარები

საგანი/ები – ქართული, სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება.

გთავაზობთ განხორციელებული ქმედებების ეტაპობრივ თანმიმდევრობას:

პირველი ეტაპი – მოტივაციის მიზნით, მესამეკლასელ მოსწავლეებს ვაჩვენე ჩემი შექმნილი ელექტრონული წიგნები, რამაც მათი დიდი მოწონება დაიმსახურა. ამის შემდეგ მათ სურვილი გაუჩნდათ თავად შეექმნათ საკუთარი ელექტრონული წიგნები, თვითონ იქნებოდნენ წიგნის მხატვრები და გამხმოვანებლები.

მესამე ეტაპი – მოსწავლეებიმა შეარციეს ნაწარმოებები, მოახდინეს ტექსტების ანალიზი (დაყვეს ეპიზოდებად, დაარჩიეს, დაასურათეს) გადაუღეს ფოტოები თავიანთ ნახატებს, გადაიტანეს ბუკში და შეინახეს ჯერ საქაღალდეში. კითხულობენ თითოეული ნახატის შესაბამის ტექსტს გამომეტყველებით, იწერენ ბუკში, პროგრამაში: Sound Recorder. ინახავენ ჩაწერილ ხმებს ბუკში. აკვირდებიან ხმის ხანგრძლივობის დროს, ინიშნავენ, რომ შემდეგ სლაიდზე მიუთითონ ეს დრო.

მეოთხე ეტაპი – ელრქტრონული წიგნის აწყობა, ჩემი დახმარებით განხორციელდა. ჩემი დახმარებით შეძლეს წიგნის ყდების ლამაზად გაფორმება ანიმაციებით.

მეხუთე ეტაპი – გავხსენი პროექტის ბლოგი და ყველა მოსწავლის წიგნი ავტვირთე ბლოგზე, რომელსაც დავარქვით ინტერნეტ ბიბლიოთეკა. იხ. ელ მისამართზე:

ამანაც გამოიწვია მოსწავლეებისა და მშობლების დაინტერესება, რომ მათი შრომის პროდუქტი ყველას შეეძლო ენახა ინტერნეტში.

§მესამე ეტაპზე – კი ელექტრონული წიგნი ის, რაც სასწავლო მიზნის მიხედვით საბოლოო შედეგი უნდა ყოფილიყო

პროექტის საბოლოო შედეგი – ყველა მოსწავლემ შეძლო წიგნი-ტრადიციული გაგებით, დაეკავშირებინა თანამედროვე ტექნოლოგიებთან, გაეაქტიურებინა შემოქმედებითი უნარები(შესაძლებლობის მიხედვით) და შეექმნა სრულიად ახალი პროდუქტი -ელექტრონული წიგნი.( სინთეზის დონე)

აღსანიშნავია, რომ ყველა მოსწავლე მუშაობდა ხალისით და ინტერესით. მათთვის კითხვის პროცესი სახალისო გახდა. რადგან საშუალება მიეცათ მოესმინათ თავიანთი ხმისთვის, გაესწორებინათ შემდეგ ცდაზე ყველა ხარვეზი.მუშაობის პროცესში მათ განუვითარდათ ზემოთ აღნიშნული უნარები. პროექტში ჩართული იყო ყველა მოსწავლე შესაძლებლობის გათვალისწინებით. ( ზოგმა დიდი წიგნი შექმნა, ზოგმა უფრო პატარა.)პროექტის საშუალებით მოსწავლეებს შესაძლებლობა მიეცათ ტექნოლოგიების დახმარებით განევითარებინათ კითხვის უნარი. მათ ასევე განუვითარდათ მაღალი დონის სააზროვნო უნარები

– რობაქიძეზე რა ხდება? – მეკითხებოდნენ წარდგინებებსა და ფესტივალებზე, სადაც უკვე არაერთხელ მქონდა ნათქვამი, რომ დღე-დღეზე გამოჩნდებოდა ახალი წიგნი სერიიდან „უცნობი გრიგოლ რობაქიძე”.

– ზვიად, არ მოვრჩეთ რობაქიძე? – შიგადაშიგ მკითხავდა ლიკა სხირტლაძე, რომელსაც ტექსტის დაკაბადონებასა და კორექტურაზე დიდი ხნის წინ დაემთავრებინა მუშაობა და ეჭვი მაქვს, D-დისკზე უპატრონოდ დარჩენილი ინდიზაინის ფაილის თვალიერება გულს უწუხებდა.

– მალე, მალე იქნება, – ვაიმედებდი ყველას, მაგრამ უკვე მე თვითონ მეპარებოდა ეჭვი: წიგნი ერთი შეხედვით გამზადებული კი იყო, მაგრამ სათაური ვერა და ვერ მომეფიქრებინა, სახელი, რომელიც ყველაფერს დაალაგებდა და მოაწესრიგებდა.

იმ დღესაც, ჩვეულებრივ შაბათ დღეს, როცა პრემიერლიგის დრამატული მატჩის სანახავად ვემზადებოდი, სანამ თამაში დაიწყებოდა, დროის მოსაკლავად ოთახში შევიხედე, რაც ხელში მომხვდა – ქაღალდების შეკვრა – ავიღე და უგერგილოდ, მიშვებულად შევუდექი ფურცვლას.

უცებ, მოულოდნელად გავჩერდი ერთ გვერდზე, სადაც მხოლოდ სამი სიტყვა ეწერა გამუქებულად, განსხვავებული შრიფტით. ჰო, ის სამი საჭირო სიტყვა, რომელსაც ამდენ ხანს ვეძებდი – „ომი და კულტურა”. მოკლედ, წერილების მთელი ციკლი იყო, რომლისთვისაც გრიგოლ რობაქიძეს ეს სახელი დაერქმია.

რატომ? ალბათ უფრო იმიტომ, რომ წიგნში შესული მასალების მნიშვნელოვანი ნაწილი პირველი მსოფლიო ომის წლებში იწერებოდა და მწერალიც თავისებურად გამოეხმაურა – ომისა და კულტურის თანმდევი ამბები იმდროინდელი და გასული საუკუნის ლიტერატურულ-ფილოსოფიური დაკვირვებების ფონზე გაიაზრა.

გრიგოლ რობაქიძე ბრწყინვალე მოაზროვნე იყო და მაშინ, როცა დოსტოევსკიზე, კოლექტივიზმსა და ინდივიდუალიზმზე, კლასთა შორის ბრძოლასა და გერმანიისა და რუსეთის სულიერ არსზე წერდა, სწორედ იმ, გაზეთის რუბრიკად ქცეულ მეტაფორას („ომი და კულტურა”) განმარტავდა, ახალ-ახალი პერსონებითა და შთაბეჭდილებებით ავსებდა, უფრო გასაგებს ხდიდა. სხვანაირად ალბათ შეუძლებელი იყო იმ მდგომარეობის ახსნა, რომლის წინაშეც მთელი სამყარო იდგა.

იმ დროიდან მოყოლებული (მცირე ამოსუნთქვებს თუ არ ჩავთვლით), უკვე კარგახანია რაც ომისა და კულტურის მდგომარეობაში ვიმყოფებით. განსაკუთრებით ბოლო სამი ათწლეული. ომი, ამ სიტყვის ყველაზე ფართო გაგებით. კულტურაც ასევე. ყოფითი თუ გლობალური კონფლიქტები, ადამიანური ურთიერთობების მოშლა და ამ მოშლილი ორგანიზმის სხვა, შესაძლოა ჩვენთვის უფრო სასურველი ალტერნატივით (ვთქვათ, ელექტრონული, ვირტუალური ურთიერთობით) ჩანაცვლება. სულ უფრო ნაკლები გზა და სურვილი გვრჩება ომებით, ძალადობითა და გაუნათლებლობით გათიშული, დარღვეული ურთიერთობების აღსადგენად.

უკვე ძნელი გახდა იმის გარჩევა, ჰოლივუდის ბლოკბასტერებში უფრო მეტი აფეთქებაა, თუ ჩვენ გარშემო – მეტროებში, სტადიონებზე, თეატრებსა და კაფე-რესტორნებში. ამიტომაც ახლა, უსაფრთხოებისა და თავდაცვის გაძლიერებასთან ერთად, დარღვეული, გათიშული ურთიერთობის აღდგენის კულტურასაც ვსწავლობთ გაძლიერებულად.

– არ მჯერა, ეს წიგნი რომ გამოდის, – ვეუბნები ეთოს, ეთერ ბაიდოშვილს, რომელიც სასტამბოდ გამზადებულ pdf-ს ათვალიერებს, სატიტულო გვერდებს, ტექსტს და სარჩევს ამოწმებს, მერე ისევ სატიტულოს უბრუნდება და, – „ომი და კულტურა”, – ამბობს მშვიდად.

– ხო კაი სათაურია? – ვერ ვისვენებ.