ინტელექტის გაზომვა არსებული ტესტების მეშვეობით ინტელექტის რეალურ შესაძლებლობს შეზღუდულად წარმოაჩენს. მრავალმხრივი ინტელექტის თეორიის მიხედვით, არსებობს 8 ძირითადი ტიპის ინტელექტი. ესენია: ლინგვისტური, მუსიკალური, ლოგიკურ-მათემატიკური, სივრცითი, სხეულებრივ-კინესთეტიკური, ინტრაპერსონალური, ინტერპერსონალური და ნატურალისტური. ამ 8 ძირითადი ინტელექტიდან ინდივიდს შესაძლოა გამოკვეთილი ჰქონდეს ერთი ან რამდენიმე, თუმცა ყველა ერთნაირად არა. გარდნერის მიერ შემოთავაზებული მოდელი ყველა ტიპის ინდივიდს მოიცავს, გასაოცარი ნიჭიერებისა იქნება ის თუ გონებრივად ჩამორჩენილი ან ფიზიკური შეზღუდულობის მქონე. მაგალითად, გონებრივად ჩამორჩენილი ბავშვი შესაძლოა ვერ ფლობდეს გამართულ ენობრივ ფორმებს, მაგრამ შესანიშნავად ხატავდეს ან უკრავდეს სხვადასხვა მუსიკალურ ინსტრუმენტზე. ვინაიდან საგანმანათლებლო სისტემა აქცენტს მათემატიკური და ლინგვისტური ინტელექტის განვითარების მნიშვნელობაზე სვამს, მოსწავლის მიერ მიღწეული წარმატების შეფასებაც მხოლოდ ამ ორი ინტელექტის მიხედვით გაზომილ უნარებს ეფუძნება. გარდნერი და მრავალმხრივი ინტელექტის სხვა მხარდამჭერები მიიჩნევენ, რომ ამგვარი აქცენტირება არ არის სამართლიანი, რადგან, მაგალითად, ბავშვები, რომლებიც მაღალგანვითარებულ მუსიკალურ ინტელექტს ფლობენ, შესაძლოა გადაყვანილ იქნენ სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებების მქონე კლასში მათემატიკასა და ენის კურსებში არასაკმარისი ქულების გამო. მასწავლებლები უნდა ეძებდნენ მოსწავლეთა შეფასების ისეთ გზებს, რომლებიც მათი ძლიერი და სუსტი მხარეების შესახებ ზუსტ წარმოდგენას მისცემთ.

ვინაიდან მოსწავლეები ერთმანეთისგან განსხვავებულად ითვისებენ შესასწავლ მასალას, არ შეიძლება მათი შეფასება ერთიანი, სტანდარტიზებული სისტემით. საჭიროა, მასწავლებელმა თითოეული მოსწავლისთვის შექმნას ე.წ. ინტელექტის პროფილები. მოსწავლეთა ინდივიდუალური ათვისების უნარის ცოდნა მასწავლებელს დაეხმარება, სათანადოდ შეაფასაოს მათი პროგრესი.

ტრადიციული ტესტები მოსწავლეებისგან მოითხოვს წინასწარგანსაზღვრული ცოდნის გამოვლენას, გარდნერის თეორიის მომხრეები კი ამტკიცებენ, რომ უნდა შეიქმნას ისეთი შეფასებითი სისტემა, რომელიც მოსწავლეებს საშუალებას მისცემს, განმარტონ სასწავლო მასალა საკუთარი ინტერპრეტაციით სხვადასხვა ინტელექტის გამოყენებით. ამ თვალსაზრისით, ტრადიციულ შეფასებით სისტემაზე ეფექტიანია სხვა მეთოდები: მოსწავლეთა პორტფოლიოები, დამოუკიდებელი პროექტები, მოსწავლეთა დღიურები, სხვადასხვა შინაარსის კრეატიული საშინაო დავალებები. სკოლების ერთ-ერთი ამოცანაა, მოსწავლეებს განუვითაროს თავდაჯერება და მიზნის მისაღწევად საჭირო უნარები. მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია საშუალებას იძლევა, შესწავლილ იქნეს მოსწავლეთა სხვადასხვა ნიჭი და უნარები, ამასთანავე, იგი აღიარებს, რომ შესაძლოა ყველა მოსწავლე არ იყოს დაჯილდოებული ვერბალური ან მათემატიკური უნარებით; სამაგიეროდ, წარმტებულნი იყვნენ სხვა ისეთ სფეროებში, როგორებიცაა მუსიკა, სივრცული აღქმა ან ინტერპერსონალური ცოდნა. ამგვარი მიდგომა და შეფასებითი სისტემა შესაძლებლობას აძლევს ყველა მოსწავლეს, წარმატებით მიიღოს მონაწილეობა საკლასო სწავლებასა და სხვადასხვა აქტივობაში.

გარდნერი მიუთითებს, რომ სწავლის მეთოდების უფრო ფართო დიაპაზონის შემოღებით მასწავლებლებს და, რა თქმა უნდა, მშობლებსაც შეუძლიათ, უკეთ შეიცნონ ინდივიდის ძლიერი და სუსტი მხარეები და განსაზღვრონ მათთვის უპირატესი სწავლის სტილი, ეს კი საშუალებას მისცემს მოსწავლეს, უფრო ნაყოფიერად ისწავლოს.

მრავალმხრივი ინტელექტის თეორია ნევროლოგიურ, ევოლუციურ და კროსკულტურულ საფუძვლებს ემყარება. იგი მიიჩნევს, რომ სხვადასხვა ინტელექტის განვითარებაში ბიოლოგიასთან ერთად დიდ როლს ასრულებს კულტურაც. ყველა საზოგადოება სხვადასხვა ტიპის ინტელექტს აფასებს. ეს შეფასებებიც უზრუნველყოფს ამა თუ იმ სფეროში პროფესიონალად ქცევის მოტივაციის გაჩენას. შესაბამისად, შესაძლოა, რომელიმე ინტელექტი მაღალ დონეზე განვითარდეს ერთი კულტურის ბევრ სოციუმში, მაშინ როცა იგივე ინტელექტი ნაკლებად განვითარდება სხვა კულტურის ინდივიდებში.

გარდნერი აღნიშნავს, რომ მრავალმხრივი ინტელექტის იდეა სიახლეს არ წარმოადგენს. მრავალი წელია გრძელდება დებატები ერთი თუ მრავალფეროვანი ინტელექტუალური უნარების არსებობის შესახებ. ფსიქოლოგები კამათობენ ინტელექტის შემადგენელი მრავალრიცხოვანი ფაქტორებისა და კომპონენტების არსებობის შესახებაც.

გარდნერმა ინტელექტი განსაზღვრა როგორც პრობლემების გადაჭრისა და სხვადასხვა კულტურული გარემოსთვის ღირებული პროდუქტის შექმნის უნარი.

გთავაზობთ კითხვარს (The Connell Multiple Intelligence Questionnaire), რომლის გამოყენებაც შესაძლებელია უმცროსი სასკოლო ასაკის მოსწავლეებთან.

ინსტრუქცია: „+”-ით აღნიშნე ყველა ის წინადადება, რომლებსაც ეთანხმები.

შეკრიბეთ თითოეულ ნაწილში მიღებული პლიუსები. თითო პლიუსი თითო ქულაა. ჩაწერეთ ქულები მათთვის განკუთვნილ გრაფაში.

5 და მეტი ქულა – ძლიერად განვითარებული ნიჭი

3-4 ქულა – საშუალოდ გავითარებული ნიჭი

3-ზე ნაკლები ქულა – სუსტად განვითარებული ნიჭი

ამჟამად, სამაგისტრო ნაშრომის ფარგლებში, ჩვენ ვიწყებთ მრავალმხრივი ინტელექტის შიდაკორელაციურ და გენდერულ კვლევას. სასურველი იქნება, თუ კითხვარის შევსების შემდეგ მასწავლებლები გაგვიზიარებთ მოსაზრებებს: რამდენად გასაგებია მისი დებულებები მოსწავლეებისთვის; როგორ ფიქრობთ, რომელი კლასიდან არის შესაძლებელი გამოკითხვსი ჩატარება; კითხვარზე მუშაობის პროცესში იჩენს თუ არა თავს რაიმე სირთულე, თუ კი – კერძოდ, რა სახისა; რა აჩვენა გამოკითხვამ – რა სახის ნიჭიერება აქვთ ძლიერად გავითარებული მოსწავლეებს, რა სახისა – საშუალოდ და რა – ნაკლებად; არის თუ არა განსხვავება გოგონებისა და ბიჭებს შორის; თუ კი, კერძოდ, რით გამოიხატება ის?

სამაგისტრო კვლევის დასრულების შემდეგ გაგაცნობთ მის შედეგებს.

ამ სტატიაში მოკლედ აღვწერ სასწავლო ტექნოლოგიების (EdTech) ერთ კატეგორიას, რომლებსაც ადაპტური სწავლის (adaptive learning) პროგრამებს უწოდებენ. შინაარსობრივად ეს პროგრამები ძირითადად მათემატიკურ საგნებზეა მორგებული. ამ კატეგორიის პროგრამების ძირითადი მახასიათებელი ის არის, რომ პროგრამა მოსწავლეს მისი ცოდნის შესაბამის ამოცანებს აძლევს. ადაპტური პროგრამები “ერგებიან” მოსწავლის ცოდნის დონეს. როცა მოსწავლე პირველად იწყებს მუშაობას, პროგრამა აკეთებს სტატისტიკურ ანალიზს, როცა “თვალს ადევნებს” რა სირთულის ამოცანებს როგორ პასუხობს ის. შემდეგ ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით აძლევს ისეთ ამოცანებს, რომლებიც არც რთულია, და არც მარტივი. ცდილობს შესაბამისობაში მოდიოდეს მოსწავლის შესაძლებლობები და ამოცანის სირთულე. განათლების სფეროში, ამის მსგავსი – თეორიიდან – შეიძლება მოვიყვანოთ, ვიგოტსკის, უახლოესი განვითარების ზონის პრინციპები, შეფასებიდან კი – Cat-ის ტიპის გამოცდები.

ასეთი პროგრამების პლუსი ისიცაა, რომ მოსწავლეს მაშინვე აძლევს უკუკავშირს; არ სჭირდება ლოდინი, როდის შეამოწმებთ მის სამუშაოს, ან თუნდაც – როდის გადაფურცლავს წიგნის ბოლოში და ნახავს სწორ პასუხს. პროცესი არის უწყვეტი. მოსწავლე კითხულობს ამოცანას → ფიქრობს მის ამოხსნაზე → წერს თავის პასუხს → ხედავს სწორია თუ არა. დრო პასუხის დაწერასა და უკუკავშირის მიღებას შორის ძალიან მცირეა.

ჩვენ ვნახეთ ორი ფუნქცია – სწრაფი უკუკავშირი და მორგება მოსწავლის უნარებსა და ცოდნაზე. ზოგ პროგრამას ასევე შეუძლია შეცდომის დაშვებისას მოსწავლეს აჩვენოს, როგორ უნდა ამოეხსნა ეს ამოცანა ყველა ნაბიჯის დეტალური განხილვით. ასევე სთავაზობს სასწავლო მასალებს, სადაც ახსნილია კონკრეტული მათემატიკური კონცეპტი. და ეს შეიძლება არ იყოს უბრალოდ ტექსტი, რთული ტერმინებით და ერთი-ორი ვიზუალიზაციით, არამედ იყოს ვიდეოგაკვეთილი. პროგრამის გამოყენებას ის უპირატესობაც აქვს, რომ მოსწავლეები აღარ ფიქრობენ ასე – “ნეტა მასწავლებელმა დღეს არ გამომკითხოს” ან “დღეს ვუპასუხებ და შემდეგზე აღარ გამომკითხავს”. პროგრამა გამოკითხავს ყველას და ყოველდღე. მსგავსი რამ ზოგიერთ მოსწავლეს კოშმარულ სიზმარშიც არ უნახავს. ხუმრობა იქით იყოს და, როგორც ხედავთ, ამ გზით შეგიძლიათ ბაზისური უკუკავშირისა და შესაფერისი სასწავლო მასალის მიწოდების ამოცანების კომპიუტერისთვის გადაბარება.

ვფიქრობ ამ კომპონენტის მნიშვნელობის გადაფასება რთულია. ასეთი რუტინული, მექანიკური, საკითხების კომპიუტერისთვის გადაბარებით, თქვენ გითავისუფლდებათ უამრავი დრო, რომელსაც მიმართავთ უფრო სიტუაციურ და რთულ ამოცანებზე. მაგ. მოსწავლეს (მოსწავლეთა ჯგუფს) უხსნით კონკრეტულ მათემატიკურ კონცეპტს, რომელიც ვერ გაიგო და ამოცანებს ისევ შეცდომით ასრულებდა. ამ დროს დანარჩენი კლასი აგრძელებს ამოცანების ამოხსნას, იღებს უკუკავშირს (და შეცდომის დაშვების დროს, შესაფერის სასწავლო მასალას) და დამოუკიდებლად ეუფლება ახალ კონცეპტებს.

ეს მაგალითი ფაქტობრივად წარმოადგენს შერეული სწავლების (Blended learning) ერთ-ერთ კომპონენტს. სწავლების ეს მეთოდი ცალკე განხილვას მოითხოვს. გავაგძელოთ ადაპტური სწავლის პროგრამების განხილვა.

აქ შეიძლება გაგიჩნდეთ კითხვა – როგორ უნდა დავინახო, ვინ სწორად პასუხობს ამოცანებს და ვინ შეცდომით? და თუ კლასის მხოლოდ ნაწილთან ვიმუშავე, როგორ გავიგებ რომ დანარჩენები ისევ აგრძელებენ ამოცანების ამოხსნას და არ სჭირდებათ დახმარება? ეს და სხვა მსგავსი კითხვები მნიშვნელოვანია; ისეთივე მნიშვნელოვანი, როგორც – იღებს თუ არა უკუკავშირს მოსწავლე. ამისთვის, ზოგ პლატფორმაზე, არსებობს სპეციალურად თქვენთვის, მასწავლებლისთვის, განკუთვნილი გვერდ(ებ)ი, სადაც განთავსებულია მთელი კლასის მონაცემი (ზოგ პლატფორმაზე, შეიძლება იმაზე მეტი ინფორმაცია გიჩვენოთ კონკრეტულ მოსწავლეზე, ვიდრე ამას თვითონ მოსწავლე ხედავს). ვინ როგორ შეასრულა ამოცანა, რამდენჯერ დაუშვა შეცდომა, რამდენი დრო დახარჯა კონკრეტულ ამოცანაზე, რადმენჯერ გამოიყენა მინიშნება და ა.შ. ასევე, აქ შეგიძლიათ ნახოთ, როგორ ხსნის ამოცანებს კლასის ყველა მოსწავლე რეალურ დროში. თქვენ ხედავთ არა უბრალოდ მშრალ ციფრებს. მონაცემები არის სტატისტიკურად დამუშავებული და თვალსაჩინოდ მოწოდებული. ის შეიძლება იყოს დამუშავებული სხვადასხვა დონეზე. დაწყებული მარტივიდან (საშუალო, პროცენტები და ა.შ.) და დამთავრებული რთული სტატისტიკური ანალიზით, რომელიც მრავალ მეთოდს მოიცავს. შედეგად, მოსწავლეებთან მუშაობის დაგეგმვისას შეგიძლიათ დაეყრდნოთ სანდო მონაცემებს. როგორც ვხედავთ, პროგრამა ეხმარება როგორც მოსწავლეს, ისე მასწავლებელს; გაძლევთ სანდო სურათს, მოსწავლის ცოდნისა და უნარების შესახებ. და ეს ინფორმაცია შეიძლება იყოს როგორც ცალკეული მოსწავლის, ისე მთელი კლასის შესახებ.

მოდით შევაჯამოთ ის პლუსები, რაც აქვს ადაპტური სწავლის პროგრამების გამოყენებას:

1.მოსწავლე იღებს თავისი ცოდნისა და უნარების დონის შესაფერის ამოცანებს;

2.ის უკუკავშირს იღებს პასუხის დაწერისთანავე;

3.თუ ის შეცდომას უშვებს, პროგრამა უჩვენებს, როგორ უნდა ამოეხსნა და სთავაზობს სასწავლო მასალებს;

4.მუშაობს ყველა მოსწავლე და ყოველდღე;

5.პროგრამა ასრულებს რუტინულ და მექანიკურ ამოცანებს, შედეგად გითავისუფლდებათ დრო სხვა აქტივობებისთვის;

6.იღებთ თვალსაჩინო, დამუშავებულ (ინფორმაციულ) მონაცემებს, მოსწავლეების აქტივობაზე და სხვა…

აქამდე რაც ჩამოვთვალეთ, ეს ის პროცესებია, რომლებსაც პროგრამა მასწავლებლისგან დამოუკიდებლად ასრულებს. მასწავლებლის ჩართულობა არის მინიმალური. და წარმოიდგინეთ რამდენად უმჯობესდება სწავლება, როცა მასწავლებელი აქტიურად ერთვება ამ პროცესში. არა, ეს არ არის მართებული განმარტება მასწავლებლის და პროგრამის ურთიერთმიმართების (სპეციალურად დავწერე შეცდომით). მასწავლებელი კი არ ერთვება პროგრამის მუშაობის პროცესში, პროგრამაა ჩართული მასწავლებლის საქმიანობაში. ამის ხაზგასმა მნიშვნელოვანია. პროგრამა არის ინსტრუმენტი, ის ვერ ჩაანაცვლებს მასწავლებელს. მართლაც, არსებულ სასწავლო პროგრამებს, რომ გადახედოთ უმეტესობა ისეა სტრუქტურირებული, რომ თავისი ეფექტური მუშაობისთვის “მოითხოვს” მასწავლებელს. და აქ საუბარია არა მარტო ადაპტური სწავლის პროგრამებზე. ბევრი საგანმანათლებლო პროგრამა მინახავს და მიცდია მათ ფუნქციებში გარკვევა. მაგრამ სიღრმისეულად არც ერთი არ ვიცი. პროგრამის პრაქტიკაში გამოუყენებლობით, ბევრი რამ შეუმჩნეველი რჩება. ამას ვხდები, როცა მასწავლებლების მიმოხილვებს ვეცნობი. მარტო მასწავლებელს შეუძლია სასწავლო პროგრამის მთელი პოტენციალის გათავისუფლება.

ადაპტური სწავლის პროგრამების მაგალითები: https://www.edsurge.com/adaptive-learning

პირადი გამოცდილებიდან გირჩევთ:

●Khan Academy – https://www.khanacademy.org/

●Brainrush – https://www.brainrush.com/