მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სექტორში მწვრთნელ-კონსულტანტის ინსტიტუტს მხოლოდ რამდენიმე წლის ისტორია აქვს. აშშ-ის მრავალ სკოლაში დაახლოებით 5-6 წელია, რაც მწვრთნელ-კონსულტანტის დამოუკიდებელი შტატი გაჩნდა. მწვრთნელ-კონსულტანტი სკოლის ბაზაზე ინდივიდუალურად მუშაობს მასწავლებლებთან, მოსწავლეებთან და სკოლის ადმინისტრაციასთან მასწავლებლების პროფესიული განვითარებისა და სწავლების პრაქტიკის გაუმჯობესების მიზნით. რადგან მწვრთნელ-კონსულტანტის სკოლის ბაზაზე დაქირავების პრაქტიკა შედარებით ახალია, სიღრმისეული კვლევა ამ სისტემის ეფექტურობის შესახებ ჯერ არ არსებობს. თუმცა მცირე მასშტაბით განხორციელებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მწვრთნელ-კონსულტანტის დაქირავება სკოლის ბაზაზე, სადაც მას 20-30 ბენეფიციარი ჰყავს, სწავლების მეთოდებისა და ტექნიკის ეფექტურად გამოყენების ბევრად დიდ პოტენციალს ქმნის. ქვემოთ წარმოდგენილი გრაფიკი გვაჩვენებს, თუ რამდენად წარმატებით იქნა გამოყენებული მასწავლებელთა პროფესიულ ტრენინგზე შეძენილი უნარები კლასში, მწვრთნელ-კონსულტანტის ჩართულობით ან მის გარეშე.

როგორც გრაფიკიდან ჩანს, პროფესიული განვითარების სხვა მოდელებთან შედარებით, მწვრთნელ-კონსულტანტთან მუშაობას მასწავლებლის სასწავლო პრაქტიკაში ყველაზე მდგრადი და პროგრესირებადი შედეგი ჰქონდა. სწავლების პრაქტიკის გაუმჯობესების ხარისხის კოეფიციენტი კი შემდეგ ცხრილშია წარმოდგენილი:

ალბათ ყველას გვსმენია გამონათქვამი: კარგი მასწავლებელი იბადება და არ იქმნებაო. მოცემული სტატისტიკა სწორედ ამ გამონათქვამის გაბათილების საფუძველს გვაძლევს. მასწავლებლის პროფესიული განვითარების ინდივიდუალიზებული მიდგომა, რომელიც მწვრთნელ-კონსულტანტთან მუშაობას მოიცავს, ყველა პირობას ქმნის იმისათვის, რომ პროფესიული განვითარების ამ მოდელში ჩართულმა მასწავლებელმა სწავლების ეფექტურობის მაღალ ხარისხს მიაღწიოს. ცხადია, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ნებისმიერი მოდელი ძვირადღირებულია. განსაკუთრებით მაღალბიუჯეტიანია მწვრთნელ-კონსულტანტის დაქირავების მოდელი. თუმცა იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენად მდგრადია აღნიშნული მოდელის ეფექტურობა და ასევე, თუ რა დიდი გავლენა აქვს მასწავლებლის ეფექტურობას მოსწავლის არა მხოლოდ აკადემიურ მოსწრებაზე, არამედ სამომავლო პროფესიულ წარმატებაზეც, აღნიშნული მოდელი ყველაზე რენტაბელურია.

მოდელი ორ პოსტულატს ეფუძნება: პირველი, რომ ყველა მასწავლებელს სწავლისა და განვითარების ინდივიდუალური პოტენციალი აქვს და მეორე, რომ პროფესიული განვითარება უწყვეტი პროცესია, რომელიც მასწავლებლის კონკრეტულ საჭიროებებს უნდა პასუხობდეს. ამ მოდელის უკეთ გაცნობისთვის განვიხილავთ, თუ როგორ მუშაობს ის პრაქტიკაში და ასევე, რა სირთულეებს შეიძლება შევხვდეთ მოდელის გამოყენებისას.

მწვრთნელ-კონსულტანტის სამცვლადიანი ფორმულა

Match Education, საგანმანათლებლო ინსტიტუტი ბოსტონში,რომელიც სკოლებს, მასწავლებელთა სამაგისტრო და სარეზიდენტო პროგრამებს კურირებს, წამყვანია სწავლების სფეროში ინოვაციაზე დაფუძნებული მოდელების შექმნა-დანერგვაში. ის მწვრთნელ-კონსულტანტის მოდელზე აგებულ პროფესიულ განათლებას აქტიურად უჭერს მხარს. მათი მოდელის ფარგლებში თითოეულ მასწალებელს შესაძლებლობა აქვს, კვირაში ორჯერ ან სამჯერ შეხვდეს მწვრთნელ-კონსულტანტს. თითოეული საკონსულტაციო სესია დაახლოებით 30 წუთს გრძელდება. ეს მოდელი ეფუძნება სამ ძირითად ცვლადს: 1) სწავლების სტანდარტი, 2) ხარისხიანი უკუკავშირი და 3) მასწავლებლის მოტივაცია/გახსნილობა.

მწვრთნელ-კონსულტანტის და მასწავლებლის მუშაობის პირველი საფეხური სწავლების სტანდარტის განხილვით და საერთო ხედვის ჩამოყალიბებით იწყება. მხოლოდ სწავლების სტანდარტის მკაფიოდ ფორმულირების შემდეგ ხდება შესაძლებელი ეფექტური უკუკავშირის ჩამოყალიბება. ეფექტურია უკუკავშირი მაშინ, როცა ის კონკრეტულია, შეესაბამება მიზნებს და ჩარჩო-სტანდარტს. ზემოთ აღნიშნული მოდელის ფარგლებში, სწავლების ჩარჩო-სტანდარტი 6 ძირითადი კატეგორიით განისაზღვრება:

1)

შერჩეული დავალებების შესაბამისობა მიზნებთან და სირთულის ხარისხი;

2)

სააზროვნო დავალებების შესაბამისობა მიზნებთან;

3)

პრაქტიკის/გამოყენების შესაძლებლობები;

4)

მასწავლებლის უკუკავშირი მოსწავლეების მიმართ;

5)

მოსწავლეების ჩართულობის ხარისხი;

6)

მასწავლებლის მიერ კლასის მართვა.

მოდელის მეორე ცვლადია ხარისხიანი უკუკავშირი. გაიხსენეთ თქვენი გამოცდილება, როცა ბოლოს გაკვეთილს დაესწარით. რამდენჯერ გაგიჩნდათ განცდა, რომ ამა და ამ სეგმენტის/აქტივობის გაუმჯობესება იყო შესაძლებელი? როგორც დამწყები, ისე გამოცდილი მასწავლებლის გაკვეთილზე დამკვირვებელს თითქმის ყოველთვის გაუჩნდება რამდენიმე შენიშვნა. მწვრთნელ-კონსულტანტის მიერ მათი დაუყოვნებლივ გაზიარება უცვლელად, მოკლე-მოკლე კომენტარების სახით, გაუმართლებელია შემდეგი მიზეზების გამო:

·

უკუკავშირისთვის მწვრთნელ-კონსულტანტმა უნდა შეარჩიოს ერთი ან ორი საკითხი, რომელზეც დადებითი შეფასების გაკეთებაა შესაძლებელი და ერთი ან ორი საკითხი, რომელიც ყველაზე პრიორიტეტული და პოტენციურად დიდი დადებითი ეფექტის მქონე იქნება მასწავლებლის პრაქტიკაში;

·

უკუკავშირის გაზიარებამდე აუცილებელია, მწვრთნელ-კონსულტანტმა წინასწარ მოამზადოს საკონსულტაციო შეხვედრის გეგმა;

·

უკუკავშირს თან სდევს მოდელირება და პრაქტიკის შესაძლებლობა; ასევე, მისი განხორციელება რეალისტურია მოცემულ პირობებში; რეკომენდებულია, მწვრთნელ-კონსულტანტმა საკონსულტაციო შეხვედრაზევე განახორციელოს მოდელირება და მასწავლებელს მისცეს ვარჯიშის შესაძლებლობა;

·

მასწავლებელი ანგარიშვალდებულებას იღებს, გადადგას კონკრეტული ნაბიჯები უკუკავშირის განსახორციელებლად.

აღნიშნული პარამეტრების გათვალისწინებით, მწვრთნელ-კონსულტანტი წინასწარ ამზადებს შეხვედრის გეგმას. ქვემოთ წარმოგიდგენთ საკონსულტაციო შეხვედრის ფორმის ტიპურ ნიმუშს:

წერილის ბოლოს განვიხილოთ მოდელის მესამე ცვლადი – მასწავლებლის გახსნილობა და მოტივაცია. ალბათ ბევრჯერ გსმენიათ ასეთი ფრაზები მოსწავლეებზე: “მათემატიკური ნიჭი არ აქვს”, “წერა არ გამოსდის, ზეპირმეტყველებაში კარგია”, “ენების შესწავლის ნიჭი არ აქვს”. არაერთმა კვლევამ დაადგინა, რომ ასეთი დამოკიდებულება და დაბალი მოლოდინები მოსწავლეების მიმართ პირდაპირ გავლენას ახდენს მათ აკადემიურ მოსწრებაზე და აქვეითებს მიღწევების პოტენციალს (წყარო: https://www.npr.org/blogs/health/2012/09/18/161159263/teachers-expectations-can-influence-how-students-perform). ანალოგიურად, როცა მასწავლებელს აკლია რწმენა იმისა, რომ სწავლების ხარისხის მუდმივი გაუმჯობესება შეუძლია, სწავლებაც ნაკლებეფექტური ხდება. კვლევებმა, ასევე, აჩვენა, რომ მასწავლებლის რწმენის, გახსნილობის ან მოტივაციის ნაკლებობა, სულ ცოტა, ორჯერ მაინც ამცირებს სწავლების პრაქტიკის გაუმჯობესების პოტენციალს. მწვრთნელ-კონსულტანტის ეფექტური მუშაობისთვის განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს მასწავლებლის ღია და მოტივირებულ დამოკიდებულებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სწავლების პრაქტიკაში ხელშესახები პროგრესის მიღწევამდე მწვრთნელ-კონსულტანტს დიდი დროის დათმობა უწევეს მასწავლებლის დამოკიდებულების შეცვლისთვის. Match Education-ის მასწავლებელთა სარეზიდენტო პროგრამაში მიღებული გამოცდილებიდან გამოჩნდა, რომ მასწავლებლის პასიური დამოკიდებულება ოთხი ძირითადი სახით ვლინდება:L1) როცა მასწავლებელი ფიქრობს, რომ უკეთესად სწავლება არ შეუძლია, 2) როცა მასწავლებელი ფიქრობს, რომ მწვრთნელ-კონსულტანტზე მეტი გამოცდილება აქვს, 3) არაეფექტური გაკვეთილი გარემო ფაქტორების ბრალია, 4) მასწავლებელი ოპტიმისტია შენიშვნების მიღებისას, თუმცა ქმედით ღონისძიებებს არ ატარებს. ასეთი დამოკიდებულების გადალახვისთვის, რაც პროფესიული განვითარების უპირველესი პირობაა, მწვრთნელ-კონსულტანტები სხვადასხვა მეთოდს გვთავაზობენ. სამწუხაროდ, ამ წერილის ფარგლებში აღნიშნული მეთოდების განხილვას ვერ შევძლებთ, თუმცა მათი დასახელება მაინც მნიშვნელოვანია, რადგან პასიური დამოკიდებულების კონკრეტული ტიპის ამოცნობა პირველი ნაბიჯია მისი დაძლევისკენ.

Match Education-ში ფიქრობენ, რომ დადებითი ცვლილების მიღწევა რთულია ნებისმიერ პროფესიაში, განსაკუთრებით კი ისეთ პროფესიაში, როგორიც მასწავლებლობაა. თუმცა, მათი გამოცდილებით, მასწავლებლის ინდივიდუალური მუშაობა მწვრთნელ-კონსულტანტთან, რომელიც პროფესიული განვითარების ფორმულაში გაერთიანებულ სამ ცვლადს ითვალისწინებს, ეფექტურია და დადებითი ცვლილება მოაქვს სწავლების ხარისხსა და მოსწავლეების აკადემიურ მოსწრებაში.

ყველაფერი მუდმივად იცვლება. ამ კანონს ემორჩილება მასწავლებელიც, მაგრამ სწორედ მას სჭირდება ყველაზე ხშირი ტრანსფორმაცია დროისა და ვითარების შესაბამისად. უახლესი ტექნოლოგიები, საზოგადოების ახალი ინტერესები მასწავლებლისგან მოითხოვენ მოულოდნელი, ხანდახან სრულიად უცხო და რთული ამოცანების ამოხსნას, პრობლემების გადასაჭრელად განსხვავებული გზების ძიებას.

ვისაუბროთ ჩვენს ბავშვებზე და დავფიქრდეთ, რა როლს თამაშობენ უფროსები მათ აღზრდაში: მშობლები (ოჯახი) და სკოლა, რამდენად არის დამოკიდებული სკოლისა და ოჯახის შეთანხმებულ მოქმედებაზე ბავშვის აღზრდის პროცესის ეფექტურობა. ამ სტატიაში ყურადღებას გავამახვილებ ოჯახის როლზე ბავშვის აღზრდის პროცესში.

რა იგულისხმება აღზრდაში?

1. ცნებაგულისხმობსადამიანისცნობიერებასადაქცევაზემიზანმიმართულზემოქმედებას, მასშიგარკვეულიდამოკიდებულებების, ცნებების, პრინციპების, ღირებულებებისფორმირებისმიზნით, რომლებიცაუცილებელპირობებსქმნიანპიროვნებისგანვითარებისა დასაზოგადოებრივიცხოვრებისთვის.
   
2. პიროვნების მიზანდასახული, სისტემატური ფორმირების პროცესი. აღზრდის ძირითადი მეთოდები: დარწმუნება, მაგალითი, სავარჯიშო, შეჯიბრი, წახალისება, კრიტიკა, თვითკრიტიკა და სხვა.(ენციკლოპედიური ლექსიკონი)
   

ყველა ბავშვს თავისი ფერების პალიტრა აქვს. მასში ერთმანეთშია არეული სიკეთე და აგრესია, სიმამაცე და შიში, ახლის შეცნობისა და სწავლის სურვილი და სიზარმაცე. მაგრამ ეს პალიტრა უფრო ფართოა, ვიდრე წარმოგვიდგენია. მოაშორეთ ამ პალიტრას ზედა ფენა და ნახავთ, რამდენად მრავალმხრივია თქვენი ბავშვი. თანამედროვე სამყარო ისეა მოწყობილი, რომ დღეს თუ ყველაფერი კარგადაა, ხვალ შეიძლება ყველაფერი უკუღმა დატრიალდეს და გამოსავლის მოძებნა გაგვიჭირდეს. ადამიანს გადასარჩენად და თავის გასატანად სჭირდება როგორც დადებითი, ასევე – უარყოფითითვისებები, რათა მანშეძლოს საკუთარი თავის დაცვა და მის მიმართ განხორციელებულ შესაძლო უხეშობასა და ძალადობასთან გამკლავება.

ბავშვი, ისევე როგორც ჩვენ, არ ცხოვრობს იდეალურ სამყაროში. ხშირად მესმის კითხვა: როგორ დავიცვათ ბავშვი გარესამყაროს უარყოფითი გავლენისგან? როგორ ავაცილოთ მას ეს? აცილება, ალბათ, შეუძლებელია და ამას ვერ მოვახერხებთ ვერც სახლში ჩაკეტვით, ვერც სახლის გამოცვლით, მაგრამ დაცვასწორად აღზრდის შემთხვევაში,ალბათ, შესაძლებელია. როდის ვიწყებთ საკუთარი შვილის აღზრდას? რა თქმა უნდა, დაბადებიდან.

ყველა მშობელს უნდა, რომ შვილი მას ჰგავდეს და ის გზა გაიაროს, რომელიც ჩვენ მის მაგივრად მოვიფიქრეთ საკუთარ ფიქრებსა და ოცნებებში. ცხადია, შვილი რაღაცით გვგავს ჩვენ, მაგრამ ის მაინც თავისი ცხოვრებით ცხოვრობს და ცხოვრებისეულ გამოცდილებასაც თავად იღებს საკუთარი შეცდომებითა და პრობლემების გადალახვით. ბავშვი ვითარდება, ის არორდინარულია და არ არსებობსგარანტია, რომ ის პრობლემები, რომლებსაც ჩვენ გულდასმით ვუმალავდით მას, არ გამოვლინდება მოგვიანებით?

როდის იღებს ყველაზე მეტ გამოცდილებას ბავშვი? რა თქმა უნდა, ურთიერთობისას. ამ დროს ის იღებს როგორც დადებით, ასევე უარყოფით ემოციებს. ბავშვებს საკმაოდ ფართო წრე აქვთ ურთიერთობის. ჩვენ მუდმივად უნდა ვაკონტროლოთ, ვისთან ურთიერთობს ის, მაგრამ თავისუფლება და მუდმივი კონტროლი შეუთავსებელია ერთმანეთთან და ამიტომაც ჩვენ თუ ბოლომდე შევზღუდავთ შვილების დამოუკიდებლობას, საბოლოოდ ის ზრდასრულობაში ვერაფერს გადაწყვეტს თავად და ვერ გაუმკლავდება პრობლემებს. არ აქვს მნიშვნელობა, როგორი ოჯახი გვაქვთ: სრული თუ არასრული, შეძლებული თუ ღარიბი, კომფორტულად გაწყობილ სახლში ცხოვრობთ თუ შეჭირვებით – ეს ყველაფერი მეორეხარისხოვანია. მთავარია, რომ ოჯახი გაქვთ! დააფასეთ ოჯახი, გაუფრთხილდით ოჯახს, რადგან ზუსტად ოჯახი გჭირდებათ თქვენ და თქვენს შვილებს სულიერი კომფორტისთვის. გისურვებთ შვილის აღზრდაში წარმატებას. დაე, თქვენს შვილებს მუდამ ესმოდეთ თქვენი და თქვენს ოჯახებში იდილიამ, სიყვარულმა და სულიერმა სითბომ დაისადგუროს! დასაფიქრებლად კი სამახსოვროს გიტოვებთ.

სამახსოვრო მშობლებს

როგორ შევქმნათ დადებითი ოჯახური ატმოსფერო

·

გახსოვდეთ: ბავშვის ფსიქოლოგიური განწყობა მთელი დღის განმავლობაში იმაზეა დამოკიდებული, როგორ გააღვიძებთ მას დილით;

·

დასვენებისთვის საჭირო დრო ყველა ბავშვისთვის ინდივიდუალურია. მაჩვენებელი ერთია – ბავშვმა უნდა გამოიძინოს და ადვილად გაიღვიძოს;

·

ისწავლეთ გაკვეთილების შემდეგ შვილთან შეხვედრა. ნუ დაუსვამთ მაშინვე შეკითხვას: „რა ნიშნები მიიღე დღეს?”, უმჯობესია, დაუსვათ საკონტროლო კითხვა: „რა მოხდა საინტერესო დღეს სკოლაში?”, „რითი იყავით დაკავებულები?”, „ როგორაა საქმე?”

·

იხარეთ შვილის წარმატებებით. ნუ გაღიზიანდებით მისი დროებითი წარუმატებლობით;

·

მოთმინებით, ინტერესით მოუსმინეთ შვილის მონაყოლს მისი ცხოვრების მოვლენების შესახებ;

·

ბავშვი უნდა გრძნობდეს, რომ ის სასურველი და საყვარელია. ბავშვთან ურთიერთობიდან გამორიცხეთ ყვირილი, უხეში მიმართვა, შექმენით ოჯახში ურთიერთპატივისცემისა და სიყვარულის ატმოსფერო.

როგორ გამოვუმუშაოთ ბავშვებს შრომისადმი სიყვარული

·

ხშირად შეაქეთ ბავშვის დამოუკიდებლობა, ინიციატივა, შესრულებული სამუშაოს ხარისხი. თუ არ გამოუვიდა – ნუ გაღიზიანდებით, ყველაფერი კიდევ ერთხელ აუხსენით თავიდან;

·

ჩართეთ შვილი საოჯახო საქმეებში და მიაჩვიეთ დაწყებული საქმის ბოლომდე მიყვანას;

·

ოჯახის ყველა წევრს, მათ შორის ბავშვსაც, უნდა ჰქონდეს თავისი მოვალეობები საოჯახო საქმეებში;

·

ნუ დასჯით ბავშვს საქმით.

როგორ მივაჩვიოთ ბავშვი სიკეთის კეთებას

1.ურთიერთობა – ადამიანის ცხოვრების არსია. თუ გვინდა, რომ ჩვენი შვილები კეთილები იყვნენ, მაშინ მათ ურთიერთობით მხოლოდ სიხარული და სიამოვნება უნდა მივანიჭოთ მათ – სიხარული ერთობლივი შემეცნების, ერთობლივი მუშაობის, ერთობლივი თამაშის, ერთობლივი დასვენების;

2.სიკეთე იწყება ადამიანებისა (პირველ რიგში ყველაზე ახლობელი ადამიანების) და ბუნებისადმი სიყვარულით. განუვითარეთ ბავშვებს გარშემომყოფების მიმართ ეს გრძნობა;

3.ასწავლეთ ბავშვებს ბოროტებისა და გულგრილობის დაძლევა;

4.გამოიჩინეთ რაც შეიძლება მეტი სიყვარული ბავშვისადმი;

5.თავად აკეთეთ კეთილი, კარგი საქმეები. ბავშვები მაგალითს ჩვენგან იღებენ;

6. ისწავლეთ საკუთარი თავისა და ემოციების ფლობა. ასწავლეთ ის ბავშვებსაც.

რუსუდან გონაშვილი

ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგი

დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხორნაბუჯისსაჯარო სკოლა

სადავო არ უნდა იყოს, რომ წიგნი ადამიანის გაკეთილშობილების ერთგვარი საშუალებაა. თუ ამ მოსაზრებას დავეყრდნობით, თანამედროვე საზოგადოებისკეთილშობილების ხარისხი არცთუ სახარბიელო აღმოჩნდება. დღეს,ინტერნეტსივრცით აქტიური სარგებლობის ეპოქაში, კიდევ უფრო გაძვირდა ღირებული მხატვრული ტექსტის კითხვისას დაბადებული ნამდვილი ემოცია. საგაკვეთილო პროცესის მსვლელობისას მასწავლებელს ყველა ბერკეტის გამოყენება მართებს, რათა მოზარდს ემოცია გაუღვიძოს. მეტიც – ბავშვები ეწინააღმდეგებიან გრძნობას, რომელსაც ტექსტი იწვევს, იმიტომ რომ ასე გაცილებით ადვილია. იმიტომ რომ ზედმეტი ფიქრი ართულებს ცხოვრებას (ეს მათეული ხედვის ჩემეული ფორმულირებაა)…

რა თქმა უნდა, ზემოთქმული ყველა მოსწავლეს არ ეხება, უმრავლესობას კი – ნამდვილად. ჩვენს დროში აქტუალური ძალადობის საკითხებიც ნაწილობრივ (თუ სრულად არა) მაშინ მოგვარდება, როცა წიგნი მოქალაქეობრივი ცნობიერების ჩამოყალიბებაში კუთვნილ როლს დაიბრუნებს. ნუ ჩამითვლით ნათქვამს პათეტიკად, რადგან შეუძლებელია, ინანიშვილის, ჩოხელის, რჩეულიშვილის, ლეონიძის ტექსტებზე აღზარდო ბავშვი და ხილულ შუქად არ გაატანო ის დიდი სიკეთე, რომელიც თავისთავად გამორიცხავს ყოველგვარ ნეგატიურ ქცევას, მათ შორის – ძალადობასაც.

პრობლემის მთელ სირთულეს რომ გაიაზრებ, იწყებ გზების ძებნას, რომლებიც ამ ჩიხიდან გამოგვიყვანს. მე თბილისის მე-10 საჯარო სკოლის მასწავლებელი გახლავართ და სკოლის ბაზაზე არსებული რესურსებისა თუ უნარების გათვალისწინებით ვცდილობ, მცირედი მაინც გავაკეთო ამ საკითხის მოსაგვარებლად: გრძელვადიანი პროექტის ფარგლებში ვმართავთ შეხვედრებს თანამედროვე მწერლებსა და პოეტებთან, კლასების ბაზაზე ვაყალიბებთ ლიტერატურულ-თეატრალურ დასებს, სამომავლოდ ვგეგმავთ ლექციური ტიპის შეხვედრებს ლიტერატორებსა და მეცნიერ თანამშრომლებთან…

პროექტი „თანამედროვე ლიტერატურული პროცესების კვალდაკვალ” თითქმის სამი წელია მიმდინარეობს და ამ ხნის განმავლობაში ბევრი საინტერესო შეხვედრის ჩანაწერი დაგვიგროვდა. ცოცხალ ავტორებთან შეხვედრა, ერთი მხრივ, ზრდის კითხვის მოტივაციას, მეორე მხრივ კი ხელს უწყობს თანამედროვე ავტორთა პოპულარიზაციას. ბუნებრივია, პრობლემა ამით ძირეულად არ აღმოიფხვრება, მაგრამ ნაწილობრივ ნამდვილად მოგვარდება.

ლიტერატურულ-თეატრალური დასის ჩამოყალიბებით მოსწავლეებს გავუჩინე წიგნთან მისვლის დამატებითი მოტივაცია, რადგან რეჟისორებიც, მსახიობებიც და მხატვრული გამფორმებლებიც თავად არიან. მინდა გაგიზიაროთ ჩემი პრაქტიკული გამოცდილება ლიტერატურულ-თეატრალური დასის მუშაობის შესახებ.

პირველი ეტაპი – მეშვიდეკლასელებისთვის შევარჩიე გიორგი ლეონიძის მოთხრობები კრებულიდან „ნატვრის ხე”.

მეორე ეტაპი – მოსწავლეთა მონაწილეობით დავაკომპლექტე ჯგუფები: სცენარისტებისა, რეჟისორებისა, მხატვრებისა, მუსიკალური გამფორმებლებისა, მსახიობებისა.

მესამე ეტაპი – ტექსტის დაზუსტების შემდეგ ჯგუფებს მივეცი დეტალური დავალება, ექციათ ლიტერატურული ტექსტი სცენარად. მათ შექმნეს გიორგი ლეონიძის მოთხრობების კოლაჟი და ინსცენირებისთვის მოამზადეს შერჩეული ტექსტი. შემდეგ რეჟისორმა ჯგუფის წევრთა შესაძლებლობების მიხედვით გააანაწილა როლები.

მეოთხე ეტაპი – სცენარის მიხედვით რეჟისორი და დასი მართავდნენ რეპეტიციებს. რეპეტიციების დასრულების შემდეგ, როცა მინისპექტაკლმა სრულყოფილი სახე მიიღო (მუსიკალური და მხატვრული დეტალების ჩათვლით), ის კლასს წარუდგინეს.

ასეთი მიდგომით ვმუშაობთ ორ ან სამ ნაწარმოებზე. წლის განმავლობაში ვაგროვებთ საუკეთესო თეატრალურ სიმულაციებს და სასწავლო წლის დასასრულს სკოლის ფართო აუდიტორიის წინაშე წარვადგენთ. ლიტერატურულ-თეატრალური დასი წიგნთან შემოქმედებითი მუშაობის თავისებურ განწყობას ქმნის.

მომდევნო სასწავლო წელს ამ კლასში ვგეგმავ ლექციური ტიპის შეხვედრებს მწერლებთან, მეცნიერ თანამშრომლებთან და, ვფიქრობ, ეს მეტ აკადემიურობას შესძენს მოზარდის ცოდნას ამა თუ იმ ლიტერატურულ საკითხზე.

დაბოლოს, არ ვცხოვრობ ილუზიებით და ვხვდები, რომ 21-ე საუკუნე იმ სასათბურე პირობებში ვერ ამყოფებს ლიტერატურას, რომლებითაც ის რამდენიმე ათეული წლის წინ სარგებლობდა, ვხვდები, რომ დოჩანაშვილის მოთხრობას „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა” მთლად მარცხენა ხელის მაჯიდან იდაყვამდე დაბურძგვლით ვერ წაიკითხავენ (თუმცა გამონაკლისების იმედს აქაც ვიტოვებ), მაგრამ ჭეშმარიტი ლიტერატურისა და ნამდვილი ავტორების სიდიადეს უდავოდ გაიაზრებენ; გაიაზრებენ და გამოთქვამენ ისე, როგორც თავიანთი გონება და გრძნობა უკარნახებთ. ჩემმა შვილმა, როცა 11 წლის იყო, ვაჟა ასე შეაფასა: რა აწერინებდა ამ კაცს ასეთ მოთხრობებს, რომ მოსვენება დამაკარგვინა – არ მინდა კითხვა, მაგრამ მაინც ვკითხულობო.

დაე, იყოს ასე: ზოგმა – მშობლის მცდელობით, ზოგმა – მასწავლებლის რჩევით, ზოგმა – კრეატიული და საინტერესო პროექტის წყალობით აიღოს წიგნი ხელში და მერე ნაგრძნობი თუნდაც ისე გამოთქვას, ჩემს შვილს რომ გამოუვიდა – წიგნის პროტესტითა და წიგნისავე აღიარებით…

ადამიანი მარშალ მაკლუენის „გლობალურ სოფელში”

ტერმინი „გლობალური სოფელი” მარშალ მაკლუენმა გამოიგონა. ამ ტერმინს ის ფართოდ იყენებს თავის წიგნებში „გუტენბერგის გალაქტიკა: ბეჭდვითი კულტურის ადამიანის შექმნა” (The Gutenberg Galaxy: The Making of Typographic Man, 1962) და „მედიის გაგება” (Understanding Media, 1964) ახალშექმნილი საკომუნიკაციო და, შესაბამისად, კულტურული სიტუაციის აღსაწერად. ბმაკლუენის აზრით, კავშირის ელექტრონული საშუალებების წყალობით დედამიწა სოფლის ზომებამდე „შემცირდა”, შესაძლებელი გახდა ინფორმაციის წამებში გადაცემა ნებისმიერი კონტინენტიდან დედამიწის ნებისმიერ წერტილში.

კომუნიკაციის საშუალებათა სიაში მაკლუენი აერთიანებს ელექტრობას, ზეპირ მეტყველებას, წერას, გზებს, ციფრებს, ტანსაცმელს, საცხოვრებელს, ქალაქს, ფულს, საათს, წიგნს, რეკლამას, სატრანსპორტო საშუალებებს, თამაშებს, იარაღს… მთელ ამ მრავალფეროვნებას ის საერთო სახელს – „ტექნოლოგიას” ანუ „შუამავალს” უწოდებს. მათი გამოყენება არსებით ცვლილებებს ახდენს გარემომცველ (როგორც ბუნებრივ, ისე სოციალურ) სამყაროსთან ადამიანის კომუნიკაციაში და ცვლის მის მიერ გარემოს აღქმას, მისი ცხოვრების სტილს.

მაკლუენი ამ „საშუალებებს” განიხილავს როგორც ადამიანის გარე გაფართოებას, როგორც მისი სხეულის, გრძნობათა ორგანოებისა და შესაძლებლობების უშუალო ტექნიკურ გაგრძელებას. ეს გაფართოებები საბოლოო ჯამში გამოცალკევდება ადამიანისგან და მასზე გაბატონდება. მათ გამოცალკევებას მაკლუენი მეტაფორულად ამპუტაციას უწოდებს: ადამიანის სხეულის (მერე კი – ადამიანთა კოლექტივის) ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის განვითარებას თან ახლავს ადამიანის მრავალმხრივ შესაძლებლობათა თანდათანობითი ამპუტაცია. ამ თვალსაზრისით, ელექტრონული საშუალებების განვითარება ადამიანური ცნობიერების საბოლოო ამპუტაციად განიხილება. ადამიანის შესაძლებლობები ადამიანის „ფარგლებს გარეთ გამოდის”, საკუთარ ლოგიკას იძენს და ამ ლოგიკას, მისი სურვილის მიუხედავად, თავს ახვევს ადამიანს. ამ გაუცხოებული ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურის პირისპირ ადამიანი სუსტ და დამოკიდებულ არსებად იქცევა, რომლის ერთადერთი ნუგეში ის არის, რომ არ ესმის, რა ხდება მის თავს: ხარობს ტექნოლოგიური მანქანების მიერ შეთავაზებული მრავალმხრივი შესაძლებლობებით და, ოპტიმიზმით აღსავსე, თავს ისე კარგავს, როგორც წყლის ზედაპირზე საკუთარი გამოსახულებით მონუსხული ნარცისი. საკუთარი გარეგნული არსით ნარკოტიკულ თრობაში მყოფი ნარცისის მეტაფორა მაკლუენის ნაშრომში უმნიშვნელოვანესია.

დღეს მეტაფორა „გლობალურ სოფელს” უმთავრესად ინტერნეტის აღწერისას იყენებენ. ინტერნეტი ცვლის არა მხოლოდ მანძილისა და დროის ცნებებს, არამედ აახლოებს კულტურებს, მსოფლმხედველობას, ტრადიციებსა და ფასეულობებს. ონლაინ ინფორმაციის სიჩქარის სრულყოფის წყალობით ადამიანებს უფრო სწრაფად შუძლიათ ინფორმაციის წაკითხვა და გავრცელება, აზრის გამოთქმა მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ. მაკლუენს მიაჩნია, რომ ეს პროცესი აიძულებს ადამიანებს, ერთმანეთის საქმეებში ისე მიიღონ მონაწილეობა, თითქოს ეს მათი ცხოვრება იყოს. კავშირის ელექტრონული საშუალებებით ადამიანები ისე ამყარებენ ერთმანეთთან კომუნიკაციას, თითქოს „ერთ სოფელში” ცხოვრობდნენ. ნებით თუ უნებურად, სულ უფრო მეტად იჭრებიან ერთმანეთის ცხოვრებაში. კომუნიკაციის ეს ფორმა აყალიბებს ახალ სოციოლოგიურ სტრუქტურას კულტურის არსებული კონტექსტის ფარგლებში.

დღეს „გუტენბერგის გალაქტიკა” შეიძლება მივიჩნიოთ ადამიანის ხელოვნებისა და ცოდნის (განსაკუთრებით – წიგნების) აკუმულირებულ სამყაროდ.

„გუტენბერგის გალაქტიკაში” ყოველი საკომუნიკაციო ტექნოლოგია განიხილება კონკრეტული პერიოდის კულტურისა და ტრადიციების გათვალისწინებით.

მარშალ მაკლუენი ამტკიცებს, რომ მედია თავისი ბუნებით, ტრანსლირებული შინაარსისგან დამოუკიდებლად, შეუქცევად გავლენას ახდენს ადამიანსა და საზოგადოებაზე. პირველყოფილი ადამიანი თავის გრძნობებთან ჰარმონიულ ბალანსში ცხოვრობდა – სამყაროს უშუალოდ სმენით, ყნოსვით, შეხებით, მხედველობითა და გემოთი აღიქვამდა. ტექნოლოგიური გამოგონებები, მართალია, აფართოებს ადამიანთა შესაძლებლობებს, მაგრამ გრძნობათა ბალანსს არღვევს, რაც, თავის მხრივ, თვით ამ ტექნოლოგიის შემქმნელ საზოგადოებას ცვლის.

მაკლუენის აზრით, ისტორიაში სამი ძირითადი ტექნოლოგიური ინოვაცია იყო: (1) ფონეტიკური ანბანის შექმნა, რომელმაც დაარღვია ტომის ადამიანის გრძნობათა დაბალანსებული და ჰარმონიული სისტემა და „უპირატესობა მიანიჭა” თვალებს; (2) XVI საუკუნეში საბეჭდი დაზგის შექმნა, რომელმაც ეს პროცესი კიდევ უფრო დააჩქარა და (3) 1844 წელს ტელეგრაფის გამოგონება, რომელიც ელექტრონული რევოლუციის წინამორბედი იყო და ადამიანი ტომურ, პირველყოფილ მდგომარეობაში დააბრუნა, აღადგინა მისი გრძნობათა სისტემის ბალანსი.

ავტორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ხელნაწერი წიგნი ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მე-5 საუკუნეში გაჩნდა, ხოლო საბეჭდი დაზგა მხოლოდ ჩვენი წელთაღღიცხვის მე-15 საუკუნეში გამოიგონეს. ის მანუსკრიპტს საკრალურ კულტურას მიაკუთვნებს, ხოლო ნაბეჭდ წიგნს, მასობრივი წარმოების პროდუქტს – საერო კულტურას.

წერილობით და ბეჭდურ ტრადიციას ავტორი ინდივიდუალისტურად მიიჩნევს, რადგან კომუნიკაციის ეს ფორმა არ მოითხოვს ადამიანთა ჯგუფის ურთიერთქმედებას. მაკლუენი ვერ მოესწრო იმ დროს, როცა ოჯახის ყველა წევრისთვის ტელევიზორი ნორმად იქცა. თავის მხრივ, ინტერნეტმაც შექმნა მარტოხელა ადამიანთა ახალი სახეობა, რომლებიც ვირტუალურ სამყაროში „მიდიან” და მინიმუმამდე დაჰყავთ გარე სამყაროსთან კონტაქტი.

მაკლუენის აზრით, ბეჭდვითი კულტურა ხელს უწყობს ნაციონალიზმისა და ინდივიდუალიზმის განვითარებას (წიგნები, გაზეთები და ჟურნალები სხვადასხვა ენაზე გამოიცემა), მაშინ როცა ელექტრონული მედია და, უპირველეს ყოვლისა, ტელევიზია სამყაროს ერთ „გლობალურ სოფლად” აქცევს. ამასთან, ბეჭდვითი კულტურა ხელს უწყობს ადამიანთა უთანასწორობას. ღარიბებსა და წერა-კითხვის უცოდინრებს ხელი არ მიუწვდებათ კულტურულ ფასეულობებზე, ისინი შესაძლოა არათუ ლიდერები, არამედ კონკრეტული სფეროს პროფესიონალებიც კი ვერ გახდნენ.

ავტორი ამტკიცებს, რომ ბეჭდვის გამოგონებასთან ერთად გაქრა ზეპირი ნარატიული კულტურა, დევალვაცია განიცადა მთხრობელის ოსტატობამ, საზოგადოებაში გაძლიერდა ინდივიდუალიზმი, რადგან წიგნი და გაზეთი ადამიანებისგან ურთიერთობას არ მოითხოვს. „ფერების გასამუქებლად” ის ამტკიცებს, რომ ბეჭდვის გავრცელებამ ხელი შეუწყო ზეპირი კულტურის – ორატორული ხელოვნების, კოლექტიური დისკუსიისა და ურთიერთობის – დონის დაცემას.

„გლობალური სოფელი”, მაკლუენის აზრით, უდავოდ წინ გადადგმული ნაბიჯია, ამასთან, ახალი ტექნოლოგიები ამ საკომუნიკაციო სივრცის საფუძველია. მრავალი მეცნიერი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს ავტორის აზრს იმის შესახებ, რომ ელექტრონული მედიის გავრცელებასა და სამყაროს „გლობალურ სოფლად” გადაქცევასთან ერთად სხვადასხვა ეროვნების ადამიანებს შორის შეჯიბრება და სამხედრო კონფლიქტები უნდა შემცირდეს. თანამედროვე მსოფლიოში, სადაც მთავარ როლს ტელევიზია და ინტერნეტი ასრულებს, ომებისა და ხალხთაშორისი კონფლიქტების რაოდენობა არ შემცირებულა. ავტორის ეს განცხადება ელექტრონული მედიის გაიდეალებისადმი მისეულ მისწრაფებას ადასტურებს.

წიგნის ბოლო ნაწილში მაკლუენი წინასწარმეტყველებს წიგნის კულტურის დაცემას ან სულაც გაქრობას და მის ჩანაცვლებას ელექტრონული მედიით. ის მოუწოდებს მშობლებსა და პედაგოგებს, მეტი ყურადღება მიაქციონ იმას, რასაც ბავშვები სკოლისა და უნივერსიტეტის გარეთ გაიგებენ. მისი აზრით, აუცილებელია იმ უფსკრულის მოსპობა, რომელიც არსებობს ბავშვების ცხოვრებასა და საკლასო ოთახს შორის.

მედიამოხმარების მომავალი: რად გვინდა ტვინი, როცა არსებობს Google-ი?

ინფორმაციის თანამედროვე მომხმარებლებს მრავალფეროვანი მომავალი გველის, თუმცა ვარაუდი, რომ ყველა უკეთ ვიქნებით, თუ ჩვენს ტვინს ხელოვნური ინტელექტით გააძლიერებენ, გვაშფოთებს.

მეცნიერთა ნაწილი ამტკიცებს, რომ რაც უფრო ხშირად იყენებს ადამიანი ინტერნეტს, მით უფრო მეტად უჭირს დიდი მოცულობის ტექსტებზე კონცენტრაცია. მიზეზად იმას მიიჩნევენ, რომ ინტერნეტი ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში შეიჭრა და ყველა სხვა მედიაარხის ადგილი დაიკავა.

წიგნის „როცა გაზეთები გაქრება” ავტორს, ანდრეი მიროშნიჩენკოს, მიაჩნია, რომ შესაძლოა, ბეჭდვითი მედია ფუფუნების სამყაროს ნაწილად იქცეს, როგორც ეს მაჯის საათების შემთხვევაში მოხდა. დღეს ეს უკანასკნელი, უპირველესად, მისი მფლობელის სტატუსის იდენტიფიკაციას ემსახურება და შემდეგ – დროის ცოდნას. შესაძლოა, დიდი მოცულობის ტექსტებიც ელიტის პრეროგატივა გახდეს – მხოლოდ შეძლებულებს ექნებათ იმდენი დრო, რომ სავარძელში ჩასხდნენ და იკითხონ.

ოფიციალური კვლევების მიხედვით, მეცნიერები ხუთი წლის განმავლობაში სწავლობდნენ კომპიუტერულ ლოგებს, რომლებიც ორი პოპულარული საძიებო საიტის მომხმარებელთა ქცევის დოკუმენტურ მტკიცებულებად იქცა. ერთი ბრიტანულ ბიბლიოთეკას ეკუთვნოდა, მეორე – დიდი ბრიტანეთის განათლების კონსორციუმს. რესურსები მოიცავდა წერილობითი ინფორმაციის თითქმის ყველა წყაროს – საგაზეთო სტატიებს, ელექტრონულ წიგნებს და სხვ. გაირკვა, რომ შემთხვევათა 67%-ში სტუდენტები სწრაფად ავლებდნენ თვალს გრძელ სტატიებს და ყურადღებას მხოლოდ პირველ აბზაცებზე ამახვილებდნენ. ზოგიერთი ბმულის ნახვას „მომავლისთვის” დებდა, თუმცა პრაქტიკულად არავინ უბრუნდებოდა წასაკითხს. რა მოხდა? რატომ გახდა მოხმარება ზედაპირული? რა შეცვლის 10-15 წელიწადში iPad-ებს?

მედიის თეორეტიკოს მ. მაკლუენს მიაჩნია, რომ „მედია გაცილებით მეტია, ვიდრე ინფორმაციის პასიური წყარო. ის ჩვენი გონების საკვებია და აზროვნების პროცესს აყალიბებს”. მწერალი და ჟურნალისტი ნიკოლას კარი კი მიიჩნევს, რომ ინტერნეტი ამცირებს კონცენტრირებისა და ჭვრეტის უნარს. გონება ელოდება ინფორმაციის მიღებას იმ ფორმით, რა ფორმითაც ის ქსელში ვრცელდება – ნაწილების სწრაფი ნაკადის ფორმით. „ადრე, როგორც მყვინთავი, სიტყვების ოკეანეში ვეშვებოდი. ახლა, წყლის მოთხილამურესავით, მხოლოდ ზედაპირზე დავცურავ”.

წინათ ინფორმაციის გავრცელების ბაზარზე შესვლა ძვირად ღირებული სიამოვნება იყო, შესაბამისად, პროდუქციაც – ძვირი როგორც მწარმოებლის, ისე მომხმარებლისთვისაც, თუმცა მზარდმა სოციალიზაციამ საზღვრები წაშალა. ყოველმა მსურველმა თავისი რუპორი მიიღო (LiveJournal, Facebook, LinkedIn) და არა მხოლოდ აზრის გამოთქმის, არამედ მოსმენის თეორიული შესაძლებლობაც მიეცა.

ინფორმაციის ტრადიციულმა წყაროებმა დაკარგა უნიკალურობა და ფასი როგორც მომხმარებლისაც, ასევე რეკლამის განთავსების მსურველთათვის. ამ უკანასკნელს აღარ სურს ფულის დახარჯვა მომხმარებელთან კონტაქტისთვის, ასეთი კონტაქტი მას მიზერულ ფასად ან სულაც უფასოდ შეუძლია.

ინფორმაციის წყაროების ასეთმა ცვლილებებმა მათი მომხმარებელი, მაყურებელი, მსმენელი მძიმე დღეში ჩააგდო: ინფორმაციის მზარდი ნაკადიდან როგორ გამოვარჩიოთ საინტერესო და საჭირო? როგორ გამოვიცნოთ, რა გვჭირდება?

დასახმარებლად გაჩნდა საძიებო სისტემები, რომლებიც მომხმარებლის ერთგვარი „ყავარჯენია”: Google-ი საჭირო ფრაზას მის დაწერამდე პოულობს, ხოლო Facebook-ი წყვეტს, რომელი მეგობრის აზრი უფრო საინტერესოა ჩვენთვის. საძიებო სისტემები მომხმარებელს ერთგვარ „კონცენტრატს” სთავაზობს და ართმევს ინფორმაციის მოგროვებისა და დამუშავების საშუალებას, რაც ინფორმაციას ფასეულს ხდის. ბიბლიოთეკა საძიებო სისტემებმა შეცვალა. დიდი მოცულობის ინფორმაცია სწრფად ხელმისაწვდომი ხდება. თაობებისთვის, რომლებიც კომპიუტერულ ტექნოლოგიებზე გაიზარდნენ, ვრცელი სტატიები აზრს კარგავს.

ამის მიზეზი შესაძლოა ის იყოს, რომ თანამედროვე ადამიანი უფრო მეტ მედიაშინაარსს მოიხმარს, ვიდრე მისი წინაპარი 20-30 წლის წინ. რადგან დღე-ღამის ხანგრძლივობა არ იზრდება და არც ძილისა და კვებისთვის საჭირო დრო მცირდება (თუმცა ვინ იცის!), შესაძლოა, მომხმარებელი ინფორმაციით გაჯერების უფრო მოკლე და სწრაფ ხერხებს ანიჭებდეს უპირატესობას.

ახალ ინტელექტუალურ ტექნოლოგიებთან ადაპტაციის პროცესი იმ მეტაფორებშიც აისახება, რომლებსაც ვიყენებთ. მექანიკური საათების გავრცელების პერიოდში დამკვიდრდა მეტაფორა „საათივით უმუშავებს გონება”, რომლის ადგილი დღეს დაიკავა ფრაზამ „კომპიუტერივით მუშაობს”.

მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ ცვლილებები ენობრივი მეტაფორების ცვლილებაზე ღრმა ხასიათისაა. უფრო და უფრო თვალში საცემი ხდება ადამიანის იერსახის წმინდა ფიზიკური ცვლილება, რაც საინფორმაციო რევოლუციას მოჰყვა. თანამედროვე ადამიანს სულ უფრო დაეხვეწა ხელის ნატიფი მოტორიკა, დაუგრძელდა ცერა თითი. ეს უკავშირდება სხვადასხვა ტექნოლოგიის გაჩენას, დისტანციური პულტით დაწყებული, სენსორული ეკრანის მქონე ტელეფონით დამთავრებული.

ლოზანის ტექნიკური ინსტიტუტის მკვლევართა ჯგუფი Blue Brain Project-ი ცდილობს თავის ტვინის იმ ნაწილების მოდელირებას, რომლებიც პასუხს აგებს უმაღლეს ნერვულ ფუნქციებზე – მეტყველებასა და აზროვნებაზე. თეორიულად შესაძლებელია ადამიანის ტვინის მსგავსი სტრუქტურის შექმნა, რომელიც შემდგომი ექსპერიმენტების პლაცდარმი იქნება. თუმცა მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ნაჩქარევი წინადადება, თითქოს ყველა უკეთ ვიქნებით, თუ ჩვენს ტვინს ხელოვნური ინტელექტით გააძლიერებენ ან სულაც შეცვლიან, შეშფოთებას იწვევს. ის გვაეჭვებს ჩვენი გონების განსაკუთრებულობაში და გვეუბნება, რომ გონება მექანიკური პროცესის პროდუქტია, რომელიც ისეთ უმცირეს მოქმედებათა თანმიმდევრობისგან შედგება, რომელთა გამოყოფა, გაზომვა და ოპტიმიზაცია შესაძლებელია. Google-ის სამყაროში პრაქტიკულად აღარ რჩება ადგილი ბუნდოვანი ჭვრეტისთვის. არაერთმნიშვნელოვნება აღმოჩენისკენ მიმავალი გზა კი არ არის, არამედ პროგრამის შეცდომა, რომელიც უნდა გამოვასწოროთ. თითქოს ადამიანი ტვინი სხვა არაფერია, თუ არა მოძველებული კომპიუტერი, რომელსაც სწრაფი პროცესორი და უფრო დიდი მოცულობის მყარი დისკი სჭირდება.

შესაძლო პრობლემების შესახებ სტენლი კუბრიკი გვაფრთხილებდა თავის „კოსმოსურ ოდისეაში”: „როცა სამყაროს შეცნობისას კომპიუტერებზე ვამყარებთ იმედებს, ჩვენი გონება ხელოვნური ინტელექტის ზომებამდე მცირდება”.

„მანქანა ცივი და სულელია, კოდით განსაზღვრული შესაძლებლობების მიმართ მისი ბრმა მორჩილება გვიჩვენებს, როგორი შეიძლება იყოს ჩვენი საზოგადოება, თუ მასში აღარ დარჩება ადგილი ადამიანურობისთვის” (ნ. კარი).

ხელოვნური ინტელექტის მქონე, მომხმარებელი, მომხვეჭელი, ბრმად მორჩილი და არა ღვთის ხატი და მსგავსი ადამიანი კი ხშირად ისევე იქცევა, როგორც სტივ ქატსის ანიმაციის განზოგადებული ადამიანი:

ოთხი წლის წინანდელი ამბავია – ჟურნალ „ქართულ მწერლობას” გამოვცემდით და იანვრის ბოლოს გადავწყვიტეთ, მეორე ნომერი იმ წითელი, სისხლიანი თებერვლისთვის დაგვეთმო და რამე ისეთი მოგვეფიქრებინა, უღიმღამო და გულშიმჯიღისმცემელ პათოსს რომ გასცდენოდა.

საქართველოში ფეხბურთით გატაცებულ 12 წლამდე ასაკის მოზარდებს რომ ჰკითხოთ, რა არის მათი ყველაზე დიდი ოცნება სპორტული კუთხით, დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, უმრავლესობა გიპასუხებთ, მსოფლიოს ჩემპიონატზე საქართველოს საფეხბურთო ნაკრების მოხვედრაო. არც იქნება გასაკვირი, რადგან, მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი ნაკრები სიხარულის არავითარ იმედს არ გვიტოვებს, ფეხბურთის სიყვარული ქართველებში ამან ვერ მოსპო. განსაკუთრებით მათში, ვისაც ჩვენი ქვეყნის სტადიონებზე დიდი ფეხბურთი უნახავს – ამ სპორტით „მოწამლულები”, ალბათ ვეღარასოდეს „განიკურნებიან”.

საყოველთაოდაა აღიარებული, რომ სამხრეთის ზღვისპირა ქვეყნებში (მათ შორის მოიაზრება საქართველოც) ფეხბურთის სიყვარული განსაკუთრებული ფანატიზმითაა ნასაზრდოები. მოსახლეობას ის ისე აქვს გამჯდარი გულ-გვამში, რომ საფეხბურთო მატჩები ხშირად დიდი გაწევ-გამოწევის წინაპირობადაც იქცევა ხოლმე. ამის მიზეზი, უპირველესად, ამ ხალხების სამხრეთულ ხასიათში უნდა ვეძებოთ, რომელიც მხოლოდ ფეხბურთთან მიმართებით არ გამოიხატება.

ქართველებს სიყვარულიც და სიძულვილიც მთელი ძალ-ღონით, ემოციის უკანასკნელ წვეთამდე შეუძლიათ, რაც, კაცმა რომ თქვას, სულაც არ არის კარგი. ჩვენი ქვეყნის ისტორია ამის ყველაზე ნათელი მაგალითია. ქართველი, ისევე როგორც, ვთქვათ, ესპანელი ან კოლუმბიელი, ჯერ ჩხუბობს და მერეღა ფიქრობს კონფლიქტის მიზეზებსა და შედეგებზე; ჯერ უყვარდება და მერეღა ფიქრდება სიყვარულზე; ჯერ სძულს და მერეღა ხვდება სიძულვილის აბსურდულობას.

ბავშვობაში მინახავს გერმანიისა და იტალიის ნაკრებების ქომაგი ქართველი ბიჭების ჩხუბი. ახლა ეს ამბავი მეც სასაცილოდ მეჩვენება, მაგრამ როცა ვიხსენებ იმ ბიჭების წამონთებულ თვალებს, აჭარხლებულ სახეებს და ბრაზით შემართულ მუშტებს, მერწმუნეთ, მათი შემხედვარე არაერთი ტიფოზი თუ ინჩასი დაიხევდა უკან. ასეთი რამ ხდება სხვა ქვეყნების ნაკრებთა გამო და წარმოიდგინეთ, რა შეიძლება მოხდეს, თუ მართლაც დადგა ნანატრი ჟამი და ჩვენს ნაკრებს მსოფლიოს ან ევროპის ჩემპიონატზე გასვლის რეალური შანსი მიეცა…

დარწმუნებული ვარ, ეს იქნება ქართული საგულშემატკივრო ტრადიციის სულ სხვანაირი გააზრება და აქ რომ ამბები დატრიალდება, არგენტინელი ან ბრაზილიელი ქომაგები იმასთან სად მოვლენ. ქართველ ბავშვებს ხომ ყველაფერი მონატრებული აქვთ: დიდი ფეხბურთიც, მისი თანმხლები ზღვა ემოციაც და ქომაგობაც, რომელიც, სამწუხაროდ, დღეს სტადიონზე მზესუმზირას ჭამითა და ნერვების მოშლით შემოიფარგლება…

მთავარი კი ალბათ მაინც ისაა, უნდა გვქონდეს თუ არა უკეთესი მომავლის იმედი. ამას ერთადერთი პასუხი აქვს: აუცილებლად! თუ დიდ საფეხბურთო ტურნირებზე გასასვლელად ისეთ ქვეყნებს ეყოთ ილაჯი და ნიჭი, როგორებიც, მაგალითად, ბოსნია ან ლატვია არიან (ჩვენი დიდი პატივისცემა მათ!), უნდა გვჯეროდეს, რომ ამის გაკეთება ჩვენც შეგვიძლია, მაგრამ ისიც გვახსოვდეს, რომ ჩვენ ეს უნდა დავიმსახუროთ!