ბოლო წლებში განსაკუთრებით ბევრს საუბრობენ შემოქმედებით აზროვნებაზე, როგორც ადამიანის ერთ-ერთ ყველაზე ფასეულ უნარზე. სიტყვა და ცნება ”კრეატიულობა” უკვე დიდი ხანია დამკვიდრდა ქართულში და მას ხშირად იყენებენ. ამ სიტყვას უკვე ყველგან და თითქმის ყველა კონტექსტში წააწყდებით. რატომ გახდა შემოქმედებითი აზროვნების უნარი ასეთი მნიშვნელოვანი ჩვენს ტექნოლოგიზირებულ და ციფრულ საუკუნეში? რატომ საუბრობენ კრეატიულობაზე მსოფლიოს ყველაზე დიდი კორპორაციები? რა კავშირშია კრეატიულობა და შემოქმედებითი ტალანტები, განათლებასთან? რა შეუძლია გააკეთოს მასწავლებელმა ან მშობელმა, ბავშვში შემოქმედებითი უნარების განვითარების ხელშესაწყობად? ამ კითხვებზე პასუხებისთვის გთავაზობთ ინტერვიუს ერთ-ერთ ყველაზე საინტერესო რესპონდენტთან, განათლების სპეციალისტთან, სერ კენ რობინსონთან, რომელიც 21-ე საუკუნეზე და მიმდინარე საუკუნეში განათლების თავისებურებებზე საუბრობს.
კრეატიულობა ან შემოქმედებითობა: მას აძაგებდნენ, არ ამჩნევდნენ და ვერ იგებდნენ. მაგრამ როგორც იქნა, შემოქმედებითი ნიჭი თვითონვე იბრუნებს თავის ადგილს. ამ ინტერვიუში, კენ რობინსონი, ბრიტანელი ექსპერტი, კრეატიულობისა და შემოქმედების ერთ-ერთი ყველაზე თავგამოდებული დამცველი და მკვლევარი, მოგვითხრობს შემოქმედების, როგორც 21-ე საუკუნის უმთავრესი უნარისა და მისი განსაკუთრებული მნიშვნელობის შესახებ.
სერ რობინსონი 1998 წელს გახლდათ ბრიტანეთის მთავრობის მრჩეველთა კომიტეტის თავკაცი კულტურული განათლებისა და შემოქმედების საკითხებში. გაწეული სამუშაოსათვის მას მიენიჭა რაინდის წოდება. კენ რობინსონის წიგნებიდან აღსანიშნავია The Element (გამომცემლობა: Viking Adult, 2009) და Out of Our Minds: Learning to Be Creative (გამომცემლობა: Capstone Publishing Limited, 2001)
როგორც კრეატიულობა, ისე კრიტიკული აზროვნება, 21-ე საუკუნის მთავარ და მნიშვნელოვან უნარებად მოიხსენება. თუმცა ზოგიერთები კვლავ მიიჩნევენ, რომ ისინი ერთმანეთისგან ისევე განსხვავდებიან, როგორც ზეთი წყლისგან. თქვენ როგორ ფიქობთ?
საინტერესოა, როდესაც ადამიანები კრიტიკულ აზროვნებასა და შემოქმედებითობას ერთმანეთს უპირისპირებენ. ეს ნაწილობრივ ალბათ იმის ბრალია, რომ ხალხი კრეატიულობას, შემოქმედებას, ტოტალურ თავისუფლებასა და არასტრუქტურულობას უკავშირებს. თუმცა ჩვენ უნდა კარგად გავიაზროთ შემდეგი რამ: ვერ იქნები კრეატიული, თუ არაფერს აკეთებ. ადამიანს შეუძლია კრეატიული იყოს მათემატიკაში, მეცნიერებებში, მუსიკაში, ცეკვაში, მზარეულობაში, სწავლებაში, ოჯახის პატრონობაში, თუ ინჟინერიაში. რადგანაც კრეატიულობა არის ისეთი ორიგინალური იდეების შექმნა-წარმოების პროცესი, რომელთაც რაიმე ღირებულება გააჩნიათ. შემოქმედების დიდ ნაწილს, საქმეების ახლებურად, ახალი გზებით კეთება წარმოადგენს და ამ დროს საქმიანობის სფეროს მნიშვნელობა არ აქვს.
ვთქვათ, თქვენ ხართ შემოქმედი შეფმზარეული. თქვენს კრეატიულობას და ორიგინალურობას თქვენსავე სამზარეულოში მომზადებული საჭმლებით შეაფასებენ. ანუ იმის თქმა მინდა, რომ უაზრობა იქნება ახალი სუფლეს რეცეპტი თანამედროვე ჯაზის კრიტერიუმებით შევაფასოთ. შემოქმედებითი პროცესი, შესაძლოა ახალი იდეის უეცარი გაელვებით ან ინტუიტიური შეგრძნების მეშვეობით დაიწყოს. იგი შეიძლება პრობლემის შესახებ ფიქრისას, იმპროვიზაციამ, ექსპერიმენტირებამ ან რაიმე უცხო იდეამ წარმოშვას, რომელიც მანამდე არავის გასჩენია. რაც მთავარია, ეს ყველაფერი პროცესია და არა ერთეული მოვლენა. ნამდვილი შემოქმედებითი პროცესი მოიცავს კრიტიკულ აზროვნებას, ისევე როგორც მოვლენის წარმოსახვით აღქმას და ახალ იდეებს.
მაგრამ კრეატიულობა არ გახლავთ მხოლოდ ახალი იდეები. ზოგიერთი იდეა შესაძლოა სრულიად არაპრაქტიკული და გიჟური იყოს. ამიტომაც კრეატიული პროცესის ყოველი ეტაპი და შემადგენელი ნაწილი მის შეფასებასაც გულისხმობს.
როდესაც, ვთქვათ, მათემატიკურ პრობლემაზე მუშაობთ, თქვენ მუდმივად ახდენთ მის შეფასებას და თავს ეკითხებით „ნეტავი ეს სწორია?” თუ პიანინოსთან ზიხართ და მუსიკას წერთ, თქვენი გონების ნაწილი უსმენს მას, რასაც აკეთებთ და თან ფიქრობს – „ეს ვარგა? ნეტავ, სწორი მიმართულებით მივდივარ?”
რაში მდგომარეობს ადამიანების ყველაზე მცდარი წარმოდგენები კრეატიულობაზე?
პირველია ის, რომ ფიქრობენ თითქოს კრეატიულობა განსაკუთრებული ადამიანების ხვედრია – თითქოს მხოლოდ ადამიანების მხოლოდ მცირე რაოდენობას აქვს შემოქმედებითი უნარები. ნებისმიერ ადამიანს აქვს უზარმაზარი შემოქმედებითი შესაძლებლობები. განათლებაში, კრეატიულობის ხელშეწყობის პოლიტიკა, ყველას უნდა ეხებოდეს და არა მხოლოდ მოსწავლეთა მცირე ნაწილს.
მეორე მცდარი წარმოდგენაა აზრი იმის შესახებ, რომ შემოქმედება რაიმე განსაკუთრებულ საქმიანობს გულისხმობს. ადამიანები, ძირითადად, შემოქმედებითობას ხელოვნებასთან აკავშირებს. მე თვითონ, ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე გულმხურვალე ადვოკატი ვარ, მაგრამ კრეატიულობა ყველაფრის შემადგენელი ნაწილია, რასაც ჩვენ ვაკეთებთ. ასე რომ, განათლება შემოქმედების შესახებ მთელ სასწავლო გეგმას უნდა შეეხებოდეს და არა მხოლოდ მის ნაწილს.
მესამე მცდარი წარმოდგენა კრეატიულობის შესახებ ეხება იმას, თითქოს ამ დროს ადამიანი „მიუშვებს” თავს, ოთახში დარბის და ცოტა შეშლილივით იქცევა. სინამდვილეში შემოქმედება ძალიან დისციპლინირებული პროცესია, რომელიც მოითხოვს უნარებს, ცოდნასა და კონტროლს.
რა თქმა უნდა, შემოქმედება მოითხოვს წარმოსახვის უნარსა და შთაგონებას. მაგრამ ეს არასაკმარისია: კრეატიულობა წარმოადგენს ყოველდღიური განათლების დისპილინირებულ გზას. თუ გავიხსენებთ იმ ადამიანებს, რომლებსაც ვაფასებთ, მათი შემოქმედებითი მიღწევების გამო დავინახავთ, რომ ეს ხდება მათი განსაკუთრებული ხედვის, მათ მიერ მიღწეული წარმატებისა და იმ დისციპლინის გამო, რომელიც მათ სამუშაოს სჭირდებოდა.
როგორ ფიქრობთ, რატომ გახდა კრეატიულობა ასეთი მნიშვნელოვანი დღეს?
გამოწვევები, რომლებთანაც დღეს გვიწევს გამკლავება, უპრეცენდენტოა. დღეს პლანეტაზე იმაზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს, ვიდრე ოდესმე უცხოვრია.
დედამიწის მოსახლეობა ბოლო 30 წლის განმავლობაში გაორმაგდა. დღეს დედამიწაზე არსებულ რესურსებზე ზეწოლა მნიშვნელოვნად არის გაზრდილი. ტექნოლოგია კი წინსწრებით ვითარდება, ადამიანისთვის ჩვეულ რიტმზე უფრო სწრაფად.
ზემოთ ჩამოთვლილი გარემოებები ცვლის ყველაფერს: როგორ შრომობს ადამიანი, როგორ ფიქრობს და უკავშირდება სხვებს. ეს გარემოებები ცვლიან ჩვენს კულტურულ ფასეულობებს. თუ შევხედავთ იმ ზეწოლას, რომელსაც ჩვენი პოლიტიკური და ფინანსური ინსტიტუტები, ჯანმრთელობის დაცვის სისტემები და განათლების სისტემა განიცდიან, დავინახავთ, რომ ჩვენ ამ პროცესს ვერაფერს შევადარებთ. წარსულში ასეთი ამოცანები და პროცესები არ ყოფილა. დიახ, მსგავსი რამ ადრე არ მომხდარა, ეს მართლაც ახალი გამოწვევებია და ამიტომაც, ჩვენთვის მნიშნელოვანია ჩვენი ერთიანობის, წარმოსახვისა და კრეატიულობის ყოველი გრამი, რათა ამ პრობლემებს დავუპირისპირდეთ.
გარდა ამისა, ჩვენ ვცხოვრობთ მასობრივი არაპროგნოზირებადობის ეპოქაში – ბავშვები, რომლებიც სკოლას ა.წ. სექტემბერში დაიწყებენ, საპენსიო ასაკს დაახლოებით 2070 წელს მიაღწევენ. არავის შეუძლია დღეს გვითხრას, როგორი იქნება სამყარო 5 წლის შემდეგ, უფრო სწორად მომავალ წელსაც კი… ამიტომაც სწორედ განათლების ამოცანაა დავეხმაროთ ამ პატარა ბავშვებს იმის აღქმასა და შეგრძნებაში, თუ როგორ სამყაროში მოუწევთ მათ ცხოვრება და საქმიანობა.
ალბათ იცით, რომ ჩემს თაობას – მე 1950 წელს დავიბადე – გვეუბნებოდნენ, რომ თუ გულმოდგინედ იმუშავებ, დაამთავრებ უნივერსიტეტს, მიიღებ სამეცნიერო წოდებას, მაშინ შენი მომავალ ცხოვრება უსაფრთხო და დაცული იქნება, შენ თვითონვე ააწყობ შენს მომავალს. დღეს ალბათ უკვე აღარავინ ფიქრობს, რომ ასეთი ფორმულა სწორია, თუმცა სასკოლო სისტემას ისევე ვამუშავებთ, როგორც იგი ჩემი ახალგაზრდობის დროს მუშაობდა.
უამრავ ადამიანს აქვს დაცული სამეცნიერო ხარისხი. მეტიც, დღეს, ერთი ხარისხი უკვე აღარ არის საკმარისი, მისი ღირებულება, მისი ადრეული ღირებულებისა და მნიშვნელობის მხოლოდ ნაწილიღაა. ამიტომაც, შემოქმედებითი უნარები და კრეტიულობა ძალიან მნიშვნელოვანი გახდა დღევანდელი ეკონომიკისთვის.
მე ხშირად ვმუშაობ ”ფორჩუნ-500”-ის კომპანიებთან და ისინი ყოველთვის მეუბნებიან – ”ჩვენ გვჭირდება ადამიანები, რომლებსაც სიახლეების შემოთავაზება შეუძლიათ, ვინც განსხვავებულად ფიქრობენ”. თუ აშშ-ში კომპანიების გაქრობის/გაკოტრების მონაცემებს შევხედავთ, ვნახავთ, რომ იგი ძალიან მაღალია. ამერიკა დღეს ალბათ ყველაზე დიდი გამოწვევის წინაშე დგას – შეინარჩუნოს ლიდერის პოზიცია მსოფლიო ეკონომიკაში.
ამ ამოცანების გადაწყვეტას და შემდეგ მათ განხორციელებას კი მაღალი დონის სიახლე, შემოქმედება და გამომგონებლობა სჭირდება. დღეისათვის, კრეატიულობის წახალისების ნაცვლად, ჩვენ სიტემატურად ვდევნით ამ უნარს, ჩვენი ბავშვების განათლების სისტემიდან.
კრეტიულობა წინააღმდეგობაშია სტანდარტიზებული ტესტების სიტემასთან?
განათლების სისტემას ამერიკაში და ზოგადად ძველ ინდუსტრიალიზირებულ ქვეყნებში ერთი მთავარი პრობლემა აქვს. ამერიკაში, სკოლის მაღალ კლასებში, მოსწავლეების 30 პროცენტი სკოლას ტოვებს და სწავლას აღარ აგრძელებს. ეს რიცხვი აფროამერიკელებსა და ლათინურამერიკელებში 50%-ს აღწევს , ხოლო აბორიგენ ამერიკელებში 80%-მდე ადის. როდესაც ასეთი მონაცემები გაქვს, ამაში ბავშვებს ვეღარ დაადანაშაულებ. ასეთი სავალალო მონაცემების შემხედვარე, ნათელია, რომ სისტემას რაღაც სჭირს – განათლების არაპერსონიფიცირებული ფორმები, რიგში მსხდომი ახალგაზრდა ადამიანებით, რომლებიც ვერაფერს ვერ იღებენ, რაც მათ ინტერესს გააღვივებდა, შთაგონებას მისცემდა და რაიმე ვნებას გაუჩენდა.
ეს მეტწილად სტანდარტიზებული ტესტირების დამკვიდრებულ კულტურას უკავშირდება. ეს კულტურა მთლიანად არაპროდუქტიულია. თუ ჩვენი განათლების წლებს გავიხსენებთ, თვალწინ დაგვიდგება კონკრეტული გაკვეთილები, კონკრეტული მასწავლებლებით, რომლებიც საშუალებას გვაძლევდნენ ის გვეკეთებინა, რაც გვაინტერესებდა, შთაგვაგონებდა. ასევე, როდესაც აღმოვაჩენდით იმ საქმიანობას თუ საგნებს, რომლებიც კარგად გამოგვდიოდა, ეს გვეხმარებოდა სხვა საგნების აღქმასა და სწავლაშიც – ამ დროს ადამიანის თავდაჯერებულობა მატულობს და დამოკიდებულება ყველაფრის მიმართ განსხვავებულ ხდება.
ახლა კი, ძალიან ხშირად, ჩვენ ადამიანებს ვაუცხოებთ მათივე ტალანტებისგან და, შესაბამისად, განათლების მთელი პროცესისგან.
ეს ჩემთვის არ გახლავთ რაიმე ექსტრაორდინალური არგუმენტის მსგავსი, როდესაც ამბობენ-ხოლმე ”ხომ არ აჯობებდა რომ ყველას ის ეკეთებინა, რაც მოსწონს”. ეს ფუნდამენტური ადამიანური ჭეშმარიტებაა: ადამიანები უკეთ საქმიანობენ, როდესაც ის საქმე, რომელზეც მუშაობენ, ამავდროულად შთააგონებს მათ. მაგალითად, ზოგი ადამიანისთვის, ეს ვარჯიში და გიმნასტიკაა; ზოგისთვის – ბლუზის დაკვრა და ზოგიერთისთვის – დათვლა თუ ანგარიში.
ჩვენ ეს ვიცით იმიტომ, რომ ადამიანის კულტურა ასეთი განსხვავებული და მდიდარია – და ჩვენი განათლების სისტემა ამ მრავალფეროვნების ფონზე ძალიან მონოტონური და მოსაწყენი ხდება. სულ არ არის გასაკვირი, რომ ბევრ ბავშვს ამ სისტემიდან გასვლა სურს. ხშირად ისინიც კი, ვინც სკოლაში რჩება, იზოლირებულია. პროცესი მხოლოდ ადამიანების მცირე რაოდენობისთვისაა სასარგებლო. მაგრამ ეს რაოდენობა ძალიან მცირეა იმასთან შედარებით, რომ ენერგიის ეს ფუჭი ფლანგვა გავამართლოთ.
ადამიანები შემოქმედებით უნარებს ხშირად ინდივიდუმთან აიგივებენ. არსებობს კრეატიულობის სოციალური განზომილება, რომელიც 21-ე საუკუნეს შეესაბამება?
ნამდვილად არსებობს. ორიგინალური აზროვნების უმეტესი შემთხვევები თანამშრომლობის შედეგია და სხვა ადამიანების იდეების სტიმულირების შედეგად ჩნდება. არავინ ცხოვრობს ვაკუუმში. ის ხალხიც კი, ვინც მარტო ცხოვრებას არჩევს – როგორც მარტოსული პოეტები ან სოლო-გამომგონებლები თავიანთ გარაჟებში – იმ კულტურის ნაწილნი არიან, რომელშიც ისინი გაიზარდნენ და რომელთაც სხვა ხალხის მიღწევებისა თუ იდეების გავლენა განიცადეს.
პრაქტიკული გაგებით კრეატიული პროცესის უმეტესი შემთხვევები, თანამშრომლობის შედეგად წარმოიშვება. დიდი სამეცნიერო გარღვევები, როგორც წესი, საერთო მისწრაფებებისა და ინტერესების მქონე, მაგრამ განსხვავებული აზროვნების ადამიანების გაცხარებული თანამშრომლობის შედეგია.
ეს არის ის უდიდესი უნარი, რომელსაც ხელი უნდა შევუწყოთ და რომელიც ბავშვებს უნდა ვასწავლოთ – თანამშრომლობა და სარგებლის მიღება განსხვავებული მიდგომებისგან და არა ის ჰომოგენურობა, რომელიც დღეს განათლების სისტემაშია დამკვიდრებული.
ამ მომენტისთვის ჩვენ დიდი პრობლემის წინაშე ვდგავართ – განათლებაში დომინირებს სტანდარტიზებული ტესტირების კულტურა, რომელიც გონებრივი შესაძლებლობების მხოლოდ გარკვეულ ხედვას წარმოადგენს. შესაბამისად, ვიღებთ შევიწროებულ სასწავლო პროგრამას და განათლების სისტემას, რომელიც ათანაბრებს და ახშობს იმ საბაზო უნარებსა და პროცესებს, რომლებზეც დადწილად არის დამოკიდებული ადამიანის კრეტიულობა.
გავიხსენოთ თომას ედისონი. იგი ამერიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გამომგონებელია. მან აშშ-ს საპატენტო სააგენტოში 1,100-ზე მეტი პატენტი დაარეგისტრირა. რეალობაში კი ისე გამოვიდა, რომ ედისონის უდიდესი ნიჭი სხვა ადამიანების მობილიზაციას უწყობდა ხელს – მას ჰყავდა ინტერდისციპლინური სპეციალისტების ჯგუფები, რომლებიც მასთან ერთად მუშაობდნენ. ისინი თავიანთთვის ისახავდნენ ნათელ ამოცანებს და კონკრეტულ ვადებს. მუშაობის პროცესი ძირითადად ერთად მუშაობასა და თანამშრომლობაზე იყო დამყარებული.
ამიტომაც, ჩემთვის უეჭველია, რომ თანამშრომლობა, მრავალფეროვნება, იდეების ურთიერთგაცვლა და სხვა ადამიანების მიღწევების შემდგომი განვითარება, შემოქმედებითი პროცესის გულს წარმოადგენენ. განათლება, რომელიც ფოკუსირებულია მხოლოდ იზოლირებულ ინდივიდზე, ამ შესაძლებლობების უაზროდ ფლანგვისთვისაა განწირული.
შესაძლოა კრეატიულობის სწავლება?
დიახ. თუმცა ადამიანებს ჰგონიათ, რომ ამის სწავლება შეუძლებელია, რადგან კარგად არ ესმით მისი არსი. ისინი ხშირად ამბობენ: ”მე არ ვარ საკმარისად კრეატიული, ამიტომაც ვერ შევძლებ ამას”.
ამასთან არსებობს კრეატიულობის სწავლებაზე ფიქრის ორი გზა. პირველი, შესაძლოა ასწავლო შემოქმედებითი აზროვნების უნივერსალური უნარები, ისევე როგორც ვასწავლით კითხვას, წერას ან მათემატიკას. ზოგიერთ ზოგად უნარებს შეუძლიათ ადამიანისთვის პრობლემისადმი მიდგომების გზების გათავისუფლება – მაგალითად, ასეთია დივერგენტული აზროვნების უნარები. ასევე შესაძლებელია კრეატიულობის პროცესის გაძლიერება ანალოგიების, მეტაფორების და ვიზუალური წარმოსახვის წახალისებით.
ერთ დროს ამერიკელი ინდიელების ერთ-ერთ თემში ვმუშაობდი. მათი სურვილი იყო დავხმარებოდი მათ ტომს სიახლეების ხალხში გავრცელებაში. დავსხედით საერთო ოთახში და ისინი, პირველი საათის განმავლობაში ჩემგან ელოდნენ პრეზენტაციას და პლაკატებზე ხატვას, რომელიც მათ ამ სიახლეებს და ახალ მეთოდებს შეასწავლიდა. აქედან არაფერი გამოვიდა. შემდეგ, ავდექი და ვთხოვე, რომ ჯგუფებად ემუშავათ და დაეხატათ/გამოესახათ ის გამოწვევები თუ პრობლემები, რომლებიც აწუხებდათ.
იმ წუთიდან, როცა ადამიანები ვიზუალურად იწყებენ აზროვნებას და ნააზრევის ფურცელზე გამოსახვას – და არა პუნქტებად ჩამოწერილი წინადადებებით – ოთახში რაღაც განსხვავებული ხდება.
იმ ჯერზე ჩემი ინდიელი მასპინძლების ჯგუფებად დაყოფამაც იმუშავა: იმის გამო, რომ ისინი აღარ ისხდნენ ერთი მაგიდის გარშემო და უწევდათ ჯდომა და მუშაობა იმ ადამიანებთან, რომლებთანაც ჩვეულებრივ არ მუშაობდნენ, შედეგად სულ სხვა დინამიკა მივიღეთ. ასე რომ, შესაძლებელია ადმიანებს გონების გათავისუფლებისთვის გარკვეული უნარები შეასწავლო და საშუალება მისცე საკუთარი აზრების გამოსახატად, აზრთა მრავალფეროვნების ღირებულების და მათი მნიშვნელობის აღსაქმელად.
მაგრამ ამ უნარების სწავლების გარდა, არსებობს ინდივიდუალური, პერსონალური კრეატიულობა. ხშირად, ადამიანები თავიანთ საუკეთესო მიღწევებს პერსონალურ დონეზე ახერხებენ, როდესაც მათ საშუალება ეძლევათ გარკვეული მედიუმის (საშუალების) ან მასალების გარკვეული ნაკრების დახმარებით, განახორციელონ ის, რაც მათ აღმაფრენას უღვივებს და შთააგონებს.
ჩემი წიგნი – ”ელემენტი (სტიქია)” – ადამიანის მიერ საკუთარი ვნების პოვნის შესახებაა დაწერილი. მე უამრავ ადამიანს ვესაუბრე – ტანმოვარჯიშეებს, მუსიკოსებს, მეცნიერებს, შესანიშნავ ქალბატონს, რომელიც ბილიარდის მოთამაშე გახლდათ.
მნიშვნელობა არ აქვს, იქნება ეს მუსიკა თუ ჯაზი ან სამმაგი ხტომა, თითოეული მათგანისათვის ეს იყო რაღაც, რაც რეზონირებდა მათში, რისადმიც ყოველ მათგანს პერსონალური მიდრეკილება ჰქონდა. თუ პერსონალურ მიდრეკილებას შეაერთებ იგივე საქმისადმი ვნებასთან, შემოქმედება სულ სხვა ადგილას წაგიყვანს.
იცით, ერიკ კლეპტონს გიტარა იმავე ასაკში აჩუქეს, როგორც მე. ამან კარგად იმუშავა ერიკისთვის, მაგრამ ვერ იმუშავა ჩემთვის. მან ის ჩინებულად აითვისა, მაგრამ ამავე დროს, უნარს თავისი უდიდესი ვნებაც დაუმატა მუსიკისადმი.
თუ კრეატიულობა და ინოვაცია ასეთი მნიშვნელოვანია, შესაძლოა მათი შეფასება?
ზოგადად, ადამიანების შეფასება, შეუძლებელია – კრეტიულობისათვის, აუცილებელია რაიმეს აკეთებდე, რათა კრეატიული გახდე.
თუ მათემატიკის გაკვეთილს უსმენთ და სწავლების მეთოდი თქვენში წაახალისებს ახალ მიდგომებზე ფიქრს, ახლებურად აზროვნებას, მაშინ შესაძლებელია განვსაზღვროთ კრეატიულობის და წარმოსახვითობის დონე მათემატიკური კლასის ჩარჩოებში, ისევე, როგორც ეს შეიძლება გააკეთო ცეკვის, მუსიკისა თუ ლიტერატურის გაკვეთილზე.
მე მკვეთრად ვმიჯნავ ერთმანეთისგან კრეატიულ სწავლებასა და კრეატიულობის სწავლებას. კრეატიული სწავლება ნიშნავს იმას, რომ მასწავლებელი იყენებს თავის კრეატიულ უნარებს, იდეებისა და შინაარსის უფრო საინტერესოდ წარმოსადგენად.
ზოგი დიდი მასწავლებელი, რომლებზეც გვსმენია ან რომლებსაც ვიცნობთ, არიან ის ადამიანები, ვინც შეძლო სასწავლი შინაარსისა და მოსწავლის ინტერესების ერთმანეთთან დაკავშირება.
მაგრამ, ასევე შესაძლებელია ვისაუბროთ კრეატიულობის სწავლებაზე. ამ დროს, პედაგოგიკის პროცესი ისეა შექმნილი, რომ იგი ბავშვებს კრეატიულად აზროვნებისკენ უბიძგებს. შესაძლებელია მოსწავლეებისთვის ექსპერიმენტირება წავახალისოთ, არ გავცეთ ყველა შეკითხვაზე პასუხი, მაგრამ მივცეთ მათ საშუალება თვითონ მოიპოვონ ეს პასუხები ან გამოიკვლიონ ახალი გზები პასუხების საპოვნად. ზოგიერთ გარემოში შესანიშნავად გამოდის შემდეგის თქმა: ”ჩვენ გვაინტერესებს ამ პრობლემის გადაჭრის ახალი და ორიგინალური გზები”.
რაც შეეხება ნიშნებს და შეფასებას კრეატიულობისთვის, ეს დიდი კითხვის ნიშანია. რა თქმა უნდა, გადასარევი იქნება, თუ ადამიანებს ორიგინალურობისთვის ნიშანს ან შეფასებას მივცემთ, წავახალისებთ მას და ბავშვებს დავაფიქრებთ ამ ახალი იდეების ეფექტურობაზე, ძველ იდეებთან მათ შედარებაზე – ეს პედაგოგიკის მძლავრი შემადგენელი ნაწილია. მაგრამ, არ შეიძლება ყველაფრის ნიშანზე და რიცხვზე დაყვანა. ვფიქრობ, არც უნდა დავიყვანოთ. ეს პრობლემის ნაწილია.
სტანდარტიზებული ტესტების რეჟიმმა იქამდე მიგვიყვანა, რომ გვგონია, თუ რაიმეს ვერ ვითვლით, მაშინ მას მნიშვნელობა აღარ აქვს.
ფაქტობრივად ყველა შემოქმედებით მიდგომაში არის საკითხები, რომლებსაც დავეძებთ, მაგრამ, რომელთა დათვლა ან მათი რაიმე ნიშნულზე დაყვანა, შეუძლებელია.
თუმცა ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მათ მნიშვნელობა არ აქვთ.
როდესაც მესმის ადამიანების ნათქვამი ”რა თქმა უნდა, კრეატიულობის შეაფასება შეუძლებელია”, ვფიქრობ-ხოლმე: ”შესაძლებელია მეგობარო, უბრალოდ, შეჩერდი და დაფიქრდი მასზე”.
ინტერვიუერი: Amy M. Azzam
წყარო: https://www.ascd.org/publications/educational-leadership/sept09/vol67/num01/Why-Creativity-Now%C2%A2-A-Conversation-with-Sir-Ken-Robinson.aspx
სტატია მომაზადა და თარგმნა ლევან ალფაიძემ
