მივეჩვიე, რომ გაზაფხული ჩემთვის იწყება შეკითხვით: „შეგიძლია, მირჩიო, რომელია კარგი სკოლა?“. შეკითხვის ავტორი, როგორც წესი, ახალბედა მშობელია, რომელიც პირველად დადგა არჩევნის წინაშე. იშვიათად, მაგრამ ეს შეკითხვა გამოცდილ მშობლებსაც აქვთ, რომელთაც სკოლებთან თანამშრომლობის ნეგატიური პრაქტიკა დაუგროვდათ და გადაწყვეტილების მისაღებად სხვისი აზრის გაზიარება სჭირდებათ.

ვერ ვბედავ, რომ ვუპასუხო ის ფრაზა, რომელსაც სოციალურ ქსელში გაჩაღებულ დისკუსიებში წერენ ხოლმე: „კარგია ის სკოლა, რომელიც სახლთან ახლოს არის“. ალბათ იმიტომ ვერ ვბედავ, რომ ჩემი, როგორც მშობლის გადაწყვეტილება არ ყოფილა ასეთ მარტივ ჭეშმარიტებაზე დაფუძნებული. კარგი სკოლის შესახებ მე ჩემი წარმოდგენა მაქვს, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ ჩემი სუბიექტური აზრი სხვა მშობლის პერპექტივიდანაც მოსაწონი და გამართლებული იქნება.

იმისთვის, რომ სხვას კონკრეტული სკოლა ვურჩიო, საჭიროა შეფასების მეტ-ნაკლებად ობიექტური კრიტერიუმები არსებობდეს, ვიდრე ის, თუ რა ისტორიები მსმენია მე ამა თუ იმ სკოლის ცხოვრებიდან.

სამწუხაროდ, ჩვენს ქვეყანაში სკოლების შეფასების არც სუბიექტური და არც ობიექტური სისტემა არ არსებობს. ამ ფონზე, ცხადია, მშობლებს უჭირთ გააზრებული, ინფორმირებული არჩევნის გაკეთება და უმეტესად ნაცნობ-მეგობრების გამოცდილებაზე დაყრდნობით იღებენ გადაწყვეტილებას. რაც ზოგჯერ და არცთუ იშვიათად იმის რისკს ქმნის, რომ მშობლების მოლოდინი და სასკოლო რეალობა სრულიად აცდენილია ერთმანეთს.

როგორ შეიძლება ამ ვითარებაში მშობლებმა თავიდან ავირიდოთ გაუგებრობები, ბავშვისთვის სკოლ(ებ)ის შეცვლის მოსალოდნელი პრაქტიკა და უსიამოვნებები?! როგორ მივიღოთ პასუხისმგებლიანი გადაწყვეტილება, რომელიც ჩვენი შვილისთვის მომდევნო 12 წელს  სასარგებლოს, სასიამოვნოსა და საინტერესოს გახდის?

სკოლის შერჩევა ჩვენი შვილის გაცნობით დავიწყოთ.

როგორია ჩვენი შვილი, რა საჭიროებები აქვს მას, როგორი გარემო სჭირდება, რომ შესაძლებლობები მაქსიმალურად გამოავლინოს, თავი კარგად იგრძნოს და განვითარდეს.

ამის შემდეგ განვსაზღვროთ, როგორია ჩვენი ოჯახის მოლოდინი სკოლის მიმართ?

კარგი იქნება, ოჯახის წევრებმა პერიოდულად ვიმსჯელოთ, რა მიგვაჩნია ბავშვისთვის საუკეთესოდ? რას მოველით სკოლისგან: მაღალკონკურენტული განათლება? ფიზიკური უსაფრთხოება? ჯანსაღი ფსიქოლოგიური გარემოს შექმნა? მზრუნველობა? მდიდარი სოციალური  კაპიტალის დაგროვება? ჯანსაღი კვება? თანასწორი გარემო? მრავალფეროვანი შესაძლებლობები? ბედნიერი ბავშვობა? ბავშვის დამოუკიდებელ პიროვნებად აღზრდა? ბუნებასთან ახლოს ყოფნა? ტექნოლოგიებზე წვდომა? …

ჩვენი პრიორიტეტების დალაგება დაგვეხმარება, განვსაზღვროთ ჩვენი ღირებულებები და ამის მიხედვით ვეძებოთ სასურველი სკოლა.

როგორ მოვიძიოთ ინფორმაცია სკოლის შესახებ?

გამოვკითხოთ ჩვენი სამიზნე სკოლის მოსწავლეები, მათი მშობლები და კურსდამთავრებულები. არა ერთი, არამედ შეძლებისდაგვარად ბევრი ადამიანის სიღრმისეული გამოკითხვა პირველად შთაბეჭდილებას შეგვიქმნის. სასურველია, ვკითხოთ არა ის, რამდენად კმაყოფილია ესა თუ ის ადამიანი სკოლით, არამედ რა მოლოდინი ჰქონდა და რამდენად გაუმართლა ეს მოლოდინი სკოლამ? ასევე, გამოვკითხოთ – რა მოსწონთ და რას შეცვლიდნენ ამ სკოლაში? რა არის ამ სკოლის ძლიერი და სუსტი მხარე? როგორ თანამშრომლობს სკოლა მშობლებთან და როგორ რეაგირებს შენიშვნებსა თუ რეკომენდაციებზე?

გარდა ამისა, კარგი იქნება „დავგუგლოთ“, რა ინფორმაცია იძებნება ამ სკოლის შესახებ ინტერნეტში – მოხვედრილა თუ არა და რა ნიშნით მოხვედრილა ჟურნალისტების ობიექტივში. ზოგჯერ სკოლები თავად ავრცელებენ ინფორმაციას. იმის გადახედვა, თუ როგორ და რითი პოზიციონირებს სკოლა მედიაში, გარკვეულ წარმოდგენას შეგიქმნით მათ შეხედეულებებსა და შესაძლებლობების დიაპაზონზე.

ვიზიტი სასურველ სკოლაში

რა არის ჩვენთვის სკოლაში ვიზიტის მიზანი? ჩვენი მიზანია დავათვალიეროთ სკოლის ინფრასტრუქტურა და პირველწყაროსთან გადავამოწმოთ უკვე მოძიებული ინფორმაცია.

პირველი ვიზიტის დროს, სჯობს სკოლას ბავშვის გარეშე ვეწვიოთ. მისვლამდე საკონტაქტო პირს დავურეკოთ ან ინტერნეტში მითითებულ ნომერზე დავუკავშირდეთ და სტუმრობის დრო დავნიშნოთ. ასეთი ფორმით დაწყებული კომუნიკაცია სულ მცირე იმის გარანტიას მოგვცემს, რომ მასპინძელი მომზადებული შეგვხვდება, დაგეგმილად გამოყოფს დროს, დაგვათვალიერებინოს სკოლა და უპასუხოს ჩვენს შეკითხვებს. თუ სკოლასთან წინასწარ დაკავშირება ვერ ხერხდება, ცხადია, პირდაპირ მისვლაც შეიძლება. თუ ჩვენი მცდელობის მიუხედავად, სკოლის თანამშრომლები დიდი ენთუზიაზმით არ მოეკიდებიან ჩვენი ინტერესის დაკმაყოფილებას, ესეც მნიშვნელოვანი ინფორმაცია იქნება მშობლისთვის.

გარდა ამისა, სკოლაში ვიზიტი დაგვეხმარება, დავათვალიეროთ ინფრასტრუქტურა. ერთი შეხედვით შევაფასოთ, რამდენად უსაფრთხოა ფიზიკური გარემო, როგორია საკლასო ოთახები, საერთო სარგებლობის ფართები. რამდენად იძლევა ჰიგიენის დაცვის შესაძლებლობას საპირფარეშოების მდგომარეობა, არის თუ არა ცივი/ცხელი წყალი, არის თუ არა მწვანე ეზო, სპორტული დარბაზები, სარეკრეაციო სივრცე, კვების სივრცე, ბიბლიოთეკა და ა.შ. ფიზიკური გარემო იმაზე მეტ ინფორმაციას გვაწვდის, ვიდრე ეს ერთი შეხედვით ჩანს. მაგალითად, თუ სკოლის შესასვლელში რკინის დეტექტორები დგას და ყოველი კუთხე-კუნჭული ვიდეო სათვალთვალო კამერებით არის აღჭურვილი, ეს შეიძლება იმის ნიშანი იყოს, რომ სკოლაში კონტროლზე დაფუძნებული დისციპლინაა დამყარებული.

რა შეკითხვები დავსვათ სკოლაში ვიზიტის დროს?

როგორ ხედავს სკოლა თავის დანიშნულებას? როგორი მიდგომები აქვთ სკოლაში სწავლა-აღზრდის პროცესთან დაკავშირებით? რა მიღწევები აქვს სკოლას? რამდენად ტიპური ან ალტერნატიულია სკოლა? მიჰყვებიან განათლების სამინისიტროს დადგენილ ეროვნულ სასწავლო გეგმას, თუ აქვთ სწავლების განსაკუთრებული სტანდარტი? როგორი ტრადიციები აქვს სკოლას? რა არის სკოლის მთავარი ღირებულებები? რა კომპეტენციის ადამიანები არიან დასაქმებული პედაგოგებად? მასწავლებლების გარდა, კიდევ რა ტიპის პერსონალია სკოლაში და რა ფუნქციები აქვთ? მოსწავლის წახალისების და გაკიცხვის როგორი სქემები არსებობს? როგორ ზრუნავს სკოლა ბავშვებზე? როგორი სქემით ურთიერთობს სკოლა მოსწავლეთა მშობლებთან? როგორია მოსწავლეთა და მასწავლებელთა რაოდენობის თანაფარდობა? და სხვ.

მიღებული ინფორმაცია ერთი მხრივ, მშობელს წარმოდგენას შეუქმნის, რამდენად მოხერხებული იქნება მისი შვილისთვის ასეთ სკოლაში სწავლა; მეორე მხრივ კი, სკოლა უკეთ გაიცნობს მშობელს, როგორც მომავალ პარტნიორს.

მას შემდეგ, რაც ჩვენი არჩევანი რამდენიმე სკოლამდე დავიწროვდება, შეგვიძლია განმეორებითი ვიზიტი ბავშვთან ერთად დავგეგმოთ. საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებაში კი ბავშვის აზრი გავითვალისწინოთ.

ზოგჯერ მშობლებს გვგონია, რომ სკოლის შესარჩევად სრულიად საკმარისი პირობაა ის, რომ დაწყებით კლასში საუკეთესო მასწავლებელი ასწავლის. I-IV კლასში კარგ მასწავლებელს მართლაც ბევრი სიკეთის მოტანა შეუძლია, მაგრამ თუ მშობელს არჩევანი აქვს, უმჯობესია გადაწყვეტილება ფართო ხედვასა და გრძელვადიან პროგნოზს მოარგოს. დამრიგებლის გარდა, ბავშვს სკოლაში სხვა ადამიანებთანაც უწევს თანაცხოვრება, იქნებიან ისინი თანაკლასელები, სხვადასხვა საგნის პედაგოგები, მანდატურები თუ ადმინისტრაციის თანამშრომლები. დირექციის მიერ სკოლის მართვის სტილი თითოეული მოსწავლის ცხოვრების ხარისხზე აისახება. როგორ ჭრიან სასწავლო-სააღმზრდელო პროცესში წამოჭრილ პრობლემებს, როგორ რეაგირებენ გამოწვევებზე, რომლებიც მრავლად არის ბავშვობიდან მოზარდობამდე გასასვლელ 12-წლიან გზაზე.

სასურველია, მშობლები სკოლის შერჩევის ეტაპზევე ვაცნობიერებდეთ, რომ სკოლა მთლიანი ორგანიზმია, რომელიც გარკვეულ წესებს ექვემდებარება. ვიკითხოთ – ვინ ადგენს, რა პერიოდულობით და როგორია ეს წესები იმ სკოლაში, სადაც ჩვენი შვილის მიყვანა გვინდა? ვიკითხოთ, რადგან ჩვენ, მშობლები პასუხისმგებელნი ვართ ჩვენი შვილის წინაშე – სკოლა, რომელშიც ყოველ დილით ვუშვებთ, თითოეულ მოსწავლეს სავალდებულოსთან ერთად სასიამოვნო, ღირსეულ, განვითარებისთვის ხელსაყრელ გარემო პირობებს უნდა უქმნიდეს.

საბუნებისმეტყველო საგნებში მოსწავლეების მოტივაციისა და ჩართულობის გაზრდის ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადგენს სასწავლო პროცესში ექსპერიმენტებისა და კვლევითი პროცედურების ჩართვა. მნიშვნელოვანია, მასწავლებელმა თეორიულ მასალასთან მიმართებაში შეარჩიოს კვლევა; გაითვალისწინოს მოსწავლის ინტერესები; დეტალურად გააცნოს კვლევის ჩატარების ინსტრუქცია, რათა თავიდან აიცილოს მოსწავლეების მხრიდან განსხვავებული ინტერპრეტირება.  პანდემიასთან დაკავშირებული რეგულაციებიდან გამომდინარე მოსწავლეების მიერ ცდის ჩატარება გართულდა. ჩემი აზრით, უფრო ეფექტურია ვირტუალური ლაბორატორიებისა და სიმულაციების გამოყენება.  რა თქმა უნდა, ქართულ ენაზე შექმნილი სიმულაციის ან ლაბორატორიის გამოყენება მასწავლებლისთვისაც და მოსწავლეებიისთვისაც უფრო მოსახერხებელია, მაგრამ რესურსების ნაკლებობის გამო მინდა, გაგაცნოთ ერთი, ჩემი აზრით, საინტერესო საიტი: Jon Darkow.com

https://sites.google.com/site/biologydarkow/home

საწყისი გვერდი ასე გამოიყურება:

საიტზე მოცემული მასალა ძირითადად შეესაბამება მეათე და მეთერთმეტე კლასების პროგრამას. თუ მასწავლებელი მოდიფიცირებას გააკეთებს, მისი გამოყენება საბაზო საფეხურზეც შეიძლება.  ყველა თემიდან წარმოდგენილია რამდენიმე საკითხი, რომელიც შესაძლებელია აირჩეს შესაბამისი თემის პიქტოგრამის ჩამოშლის შემდეგ. გთავაზობთ Enzymes-ფერმენტების ჩამონათვალიდან ლაქტაზას მოქმედების შესაბამისი კვლევის ინსტრუქციას.

პირველ საკითხზე  Lactase Enzyme Simulation დაწკაპებით გაიხსნება ფანჯარა, სადაც გამოსახულია კვლევის ინსტრუმენტები:

სათაურის ქვემოთ Home-ზე დაწკაპებით ინგლისურ ენაზე გამოჩნდება მიმოხილვა:

„ლაქტოზა რძის შაქარია, რომელიც წვრილი ნაწლავების ხაოების მიერ ვერ შეიწოვება.

ფერმენტები (ენზიმები) ორგანიზმის ცილების უდიდესი და ყველაზე მრავალფეროვანი ჯგუფია. ისინი აჩქარებენ ქიმიურ რეაქციებს. სიმულაციის მიზანია ლაქტოზის დამშლელ ფერმენტ ლაქტაზას მოქმედებაზე სამი ფაქტორის გავლენის შესწავლა. ეს ფაქტორებია:  გლუკოზის საწყისი კონცენტრაცია, ტემპერატურა და გარემოს pH.“

სავარაუდო საკვლევი შეკითხვები:

• რა გავლენას ახდენს ლაქტოზის გლუკოზად და გალაქტოზად დაშლის რეაქციის სიჩქარეზე ტემპერატურა, pH და გლუკოზის საწყისი კონცენტრაცია?
• pH-ის რა მნიშვნელობაა ოპტიმალური ლაქტაზას აქტივობისთვის?
• ტემპერატურის რა მნიშვნელობაა  ოპტიმალური ლაქტაზას აქტივობისთვის?

Background-ზე დაწკაპებით გამოჩნდება ფანჯარა, სადაც საუბარია ზოგადად ფერმენტის მოქმედებაზე.

,,ფერმენტ ლაქტაზას შესაბამისია Lac  გენი. ლაქტაზა რძის შაქარ ლაქტოზას შლის გლუკოზად და გალაქტოზად. სურათზე ლურჯი ექვსკუთხედი შეესაბამება გლუკოზას, ყვითელი ოვალი – გალაქტოზას. იისფრად კი ლაქტაზაა გამოსახული. ლაქტოზა არ გამოიყენება უჯრედების მიერ ატფ-ის მისაღებად. მისი დაშლით მიღებული გლუკოზა და გალაქტოზა წარმოქმნიან ატფ-ს. ფერმენტ ლაქტაზას გარეშე ლაქტოზას ორგანიზმი ვერ გამოიყენებდა როგორც ენერგიის წყაროს (არაპირდაპირ). უჯრედში უკვე არსებული გლუკოზის კონცენტრაცია გავლენას ახდენს ლაქტაზას აქტივობაზე და ლაქტოზას დაშლის რეაქციის სიჩქარეზე. ორგანიზმის სხვადასხვა უჯრედი და ქსოვილი განსხვავებული რაოდენობით გამოიმუშავებს ფერმენტ ლაქტაზას. სიმულაციაში ლაქტაზა გაჯერებულია ლაქტოზით. ლაქტოზის გარკვეული კონცენტრაციის დროს მინიშნებულია ,,გაჯერების წერტილი“, როცა რეაქციის სიჩქარე გადის პლატოზე.

Simulation-ზე დაწკაპებით გაიხსნება ფანჯარა, სადაც უკვე შეგვიძლია კვლევის განხორციელება:

სიმულაციის გამოყენებით შესაძლებელია შეიცვალოს: ლაქტოზის საწყისი კონცენტრაცია  ზედა ლურჯი ჰორიზონტალური ხაზის მარცხნივ ან მარჯვნივ გადაადგილებით. მიღებული შედეგები ჩაიწერება ცხრილის გამწვანებულ სვეტში.

როგორც ცხრილშია მოცემული, ლაქტოზის კონცენტრაცია დამოუკიდებელი ცვლადია, გლუკოზას კონცენტრაცია კი – დამოკიდებული ცვლადი. ტემპერატურა და გარემოს pH საკონტროლო ცვლადებს წარმოადგენს.  უკვე შევსებული ცხრილი ასე გამოიყურება:

დასკვნა: სუბსტრატის კონცენტრაციის ზრდა იწვევს პროდუქტის კონცენტრაციის გაზრდას.

ამ დროს გრაფიკები ასე გამოიყურება:

ტემპერატურის გამომსახველი ჰორიზონტალური ლურჯი ხაზი მარჯვნივაა, ხოლო მარცხნივ გადაადგილებით იცვლება ტემპერატურა. მიღებული შედეგები ჩაიწერება ცხრილის გამწვანებულ სვეტში.

როგორც ცხრილშია მოცემული, ტემპერატურა დამოუკიდებელი ცვლადია, გლუკოზას კონცენტრაცია კი – დამოკიდებული ცვლადი. ლაქტოზის კონცენტრაცია და გარემოს pH საკონტროლო ცვლადებს წარმოადგენს.  უკვე შევსებული ცხრილი ასე გამოიყურება:

დასკვნა:  ფერმენტის მოქმედებისთვის ოპტიმალური ტემპერატურაა 25-დან 37 ⁰C.

ამ დროს გრაფიკები ასე გამოიყურება:

pH-ის გამომსახველი ჰორიზონტალური ლურჯი ხაზი მარჯვნივაა, ხოლო მარცხნივ გადაადგილებით იცვლება pH. მიღებული შედეგები ჩაიწერება ცხრილის გამწვანებულ სვეტში.

როგორც ცხრილშია მოცემული, pH დამოუკიდებელი ცვლადია, გლუკოზას კონცენტრაცია კი – დამოკიდებული ცვლადი. ლაქტოზის კონცენტრაცია და ტემპერატურა  საკონტროლო ცვლადებს წარმოადგენს.  უკვე შევსებული ცხრილი ასე გამოიყურება:

დასკვნა:  ფერმენტის მოქმედებისთვის ოპტიმალურია ნეიტრალური არე.

ამ დროს გრაფიკები ასე გამოიყურება:

Vmax-ზე დაწკაპებით შეგვიძლია დავაკვირდეთ თითოეული რეაქციისთვის მაქსიმალურ სიჩქარეს.

სტატიაში წარმოდგენილი მონაცემები მხოლოდ სავარაუდოა და მასწავლებელს თავად შეუძლია შეარჩის როგორც საკვლევი შეკითხვა, ასევე ცვლადები. მომდევნო სტატიაში შემოგთავაზებთ სიმულაციას ეკოლოგიიდან.

დაფიქრებულხართ, როდის არის მასწავლებლის დღე სავსე და ბედნიერი? ჩემთვის – მაშინ, როცა საკლასო სამუშაოს თუ საშინაო დავალებას ყველა მოსწავლე გაართმევს თავს. ერთ ასეთ გაკვეთილზე უნდა გიამბოთ – შესაძლოა, ჩემი გამოცდილება თქვენთვის შთაგონების წყაროდ იქცეს.

„ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“ ჩემმა მეორეკლასელმა მოსწავლემ აღმომაჩენინა. თანაკლასელისთვის დაბადების დღის საჩუქრად უყიდია და შესვენებებზე გულმოდგინედ ათვალიერებდა. ჩემი წიგნების თაროს მალევე შეემატა ჯერ პირველი, მერე კი მეორე ნაწილიც.

„ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“ სულაკაურის გამომცემლობას ეკუთვნის. როგორც სათაურითაც მიხვდებოდით, წიგნი საინტერესო, მეამბოხე, ცვლილებებისთვის მებრძოლი ქალების შესახებაა. ვის არ შეხვდებით აქ – მათემატიკოსებს, მეცნიერებს, პალეონტოლოგებს, დედოფლებს, მეკობრეებს, სამოქალაქო აქტივისტებს, მოცეკვავეებს, მწერლებს, ველომრბოლელებსა თუ მოცურავეებს. ბიოგრაფიები წარსულ დროშია მოთხრობილი და ზღაპრული დეტალებით არის გაჯერებული. თითოეულ ტექსტს ერთვის ილუსტრაცია და დევიზი. ილუსტრაციებიც, ამბებისა და მათი ავტორების მსგავსად, განსაკუთრებულია. თითოეული ამბის გმირს პირადი ილუსტრატორი ჰყავს. რამდენიმე მათგანის შესახებ დამატებითაც მოვიძიე ინფორმაცია. ცალკე თავგადასავალია მათი ილუსტრაციებისა და ისტორიების გაცნობა.

„ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“ დამატებით რესურსად იქცა ჩემთვის. მოსწავლეების ასაკის შესაბამისად ვეძებ თემატურ ბიოგრაფიებს და შემდეგ გაკვეთილს ვგეგმავ. ამასობაში საინტერესო გამოცდილებაც დამიგროვდა.

გაკვეთილი, რომლის შესახებაც უნდა გიამბოთ, ოქტომბრის ერთ მზიან დღეს მეექვსე კლასისთვის დავგეგმე.

„ბიოგრაფია, ილუსტრაცია, დევიზი“ – ასეთი სათაური მოვიფიქრე და გადავწყვიტე, ერთი გოგონას ცხოვრების გაცნობით ბავშვების ცნობისმოყვარეობა გამეღვივებინა, გაკვეთილის ბოლოს კი მეთხოვა, თავადაც შეექმნათ მსგავსი ტექსტი, ილუსტრაცია და დევიზი.

სკაი ბრაუნი

1. ბიოგრაფია

პირველი ნაბიჯი სკეიტბორდის შესახებ ასოციაციური რუკის შექმნა იყო, მერე კი სკაის ბიოგრაფია წავუკითხე. მოკლე ტექსტები მოსასმენადაც მარტივია. ვთხოვე, მოსმენისას სწრაფი მორბენალი ჩანაწერები გაეკეთებინათ, რაც აქტიური მოსმენის გამომუშავებასა და ხმაურის თავიდან აცილებაში მეხმარება.

სკაი ბრაუნი 2008 წელს იაპონიაში დაიბადა. ის ჩემი მეექვსეკლასელების თანატოლი აღმოჩნდა და ამან კიდევ უფრო გაზარდა მისდამი ინტერესი. სკაის მამა სკეიტბორდისტი ჰყოლია და მისი გავლენით სკეიტბორდინგით დაინტერესებულა. გადატყავებული მუხლების ტკივილს, მცირე ასაკს, გოგოობას ხელი არ შეუშლია სკაისთვის, პროფესიონალ სკეიტბორდისტთა ტურნირის – Vans Park Series – ყველაზე პატარა მონაწილე გამხდარიყო („ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“, მეორე ნაწილი, გვ. 154).

მეტი სიცხადისთვის მოვძებნე სკეიტბორდისტთა ტურნირის – Vans Park Series – ჩანაწერები და სკაის მიერ შესრულებული ურთულესი ილეთებით დავტკბით.

2. ილუსტრაცია

შეუძლებელია, სკაი ბრაუნის პორტრეტით არ მოიხიბლო. მისი მებრძოლი და მხიარული ხასიათის შესახებ მყისვე შეგექმნებათ წარმოდგენა. ილუტრაციის მნიშვნელობაზე ყურადღების გამახვილების შემდეგ ილუსტრატორ კეიტ პრიორის ვებგვერდს ვესტუმრეთ და მისი ნამუშევრები დავათვალიერეთ. ვისაუბრეთ იმაზეც, რომ ილუსტრაციის დახატვა ყველას შეგვიძლია, მთავარია, საკუთარი თავისა ვირწმუნოთ და ვცადოთ.

3. დევიზი

სკაი ბრაუნის ბიოგრაფიას შემდეგი დევიზი ერთვის: „ყველაზე ბედნიერი მაშინ ვარ, როცა მეშინია… ამ დროს განსაკუთრებით სასაცილო სანახავია, როგორ მიყურებენ ბიჭები“.

დევიზის წაკითხვის შემდეგ განვმარტეთ სიტყვის მნიშვნელობა; ვთქვით, რომ ის მოწოდებაა, რომელიც გარკვეულ იდეას გულისხმობს.

4. საკუთარი ბიოგრაფია, ილუსტრაცია და დევიზი

გაკვეთილის ეს ნაწილი ხმაურითა და უკმაყოფილო შეძახილებით იყო სავსე. საქმე ის არის, რომ ბავშვებს საკუთარი ბიოგრაფიის დაწერა, ილუსტრაციის დახატვა და დევიზის მოფიქრება შევთავაზე.

ერთად შევიმუშავეთ შეფასების კრიტერიუმები და დაფაზე ჩამოვწერეთ.

დავალების ინსტრუქცია ასეთი იყო:

• წარმოიდგინე, რომ გაიზარდე და ის, რაზეც ახლა მთელი გულით ოცნებობ, აგიხდა.
• დაწერე საკუთარი ბიოგრაფია.
• აღწერე მიღწევები, რომლებმაც შენი ბიოგრაფია განსაკუთრებული გახადა.
• დახატე ილუსტრაცია.
• მოიფიქრე დევიზი.

თაბახის ფურცელი შუაზე გადაკეცეს. ერთ გვერდზე ტექსტი დაწერეს, მეორეზე კი ილუსტრაცია დახატეს და დევიზიც მიუწერეს.

ეროვნული სასწავლო გეგმის V-VI კლასებისთვის განკუთვნილ სტანდარტში მითითებულია, რომ მოსწავლემ უნდა შეძლოს:

საკითხავი ტექსტების ტიპებში კი ბიოგრაფიას ვხვდებით, შესაბამისად, ამ გაკვეთილზე მოსწავლეებმა მოისმინეს, გაიაზრეს და შექმნეს მცირე ზომის ბიოგრაფიული ტექსტი.

როგორც უკვე აღვნიშნე, საკლასო სამუშაოს ყველა ვერ შეხვდა დიდი გაბედულებით. პირიქით, ინსტრუქციის გაგება ბევრს გაუჭირდა და რამდენჯერმე მომიწია განმარტება.

ხშირად ვფიქრობ, რისი დამსახურებაა, რომ ყველა მოსწავლემ გაართვა თავი დავალებას, თანაც ისე კარგად, რომ დღემდე სათუთად ვინახავ მათ ნამუშევრებს.

ვფიქრობ, სკაი ბრაუნის ასაკმა, სკეიტბორდისადმი დიდმა ინტერესმა, სახალისო ილუსტრაციამ, გოგონას შემართებამ და მხიარულმა დევიზმა, ვიდეოსიუჟეტმა, ოცნებების ახდენის იმედმა და წახალისებამ – ყველაფერმა ერთად მაჩუქა 21 ბავშვის უსაყვარლესი, ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული ნამუშევრები.

ამ აქტივობამ კიდევ უფრო ახლოს გამაცნო ჩემი მოსწავლეები და მეც მჯერა, რომ ერთ მშვენიერ დღეს მათი გულწრფელი ოცნებები ხორცს შეისხამს: ზოგი მასწავლებელი გახდება, ზოგი – ფეხბურთელი, ზოგი – მხატვარი, ზოგი კი – პედიატრი.

მათი დევიზები იმედს გაგიღვივებთ:

„ექიმები ძალიან კეთილები არიან, მე კი გადამრჩენელი ვარ“. – მეგი

„მთავარია, ვარჯიში არ შეწყვიტო“. – აკაკი

„იმ დროს ვარ ბედნიერი, როცა ცურვაზე მივდივარ“. – მიხეილი

„ახლა ყველა ძირითადად ყველაფრის გამო გაღიზიანებულია. ამიტომ ყველას ნევროზი ექნება“. – მარიამი

„არ შეუშინდეთ არაფერს. გაუძელით იმ ტკივილს, რასაც გრძნობთ და ყველაფერი გამოგივათ“. – თინათინი

„მე ვიბრძვი იმისთვის, რომ საქართველოში მხატვრობა დაფასდეს და თქვენც ასე გირჩევთ“. – ანა

„თუ ფეხბურთელობა გინდა, სულ უნდა ივარჯიშო და არ უნდა გაჩერდე. სულ ივარჯიშე და მიზანს მიაღწევ. შენი თავის მუდამ უნდა გჯეროდეს და ერთ ჩემპიონთა ლიგის თასს კი არ მოიგებ, შეიძლება, ოცი და ოცდაათი მოიგო“. – ნიკა

„ყველაზე ბედნიერი მაშინ ვარ, როცა მეგობრები გვერდით მყავს“. – მარიამი

„არასოდეს დანებდე. ყველაფერი გამოგივა“. – დიანა

„ისევერ გამოხვალ კარგი სკეიტერი, ხელ-ფეხი თუ არ იტკინე“. – გიგა

„ნინი მაშინაა ბედნიერი, როცა მასწავლებლის მოვალეობას ასრულებს“.- ნინი

„მთავარია, აკეთო ის, რაც გინდა, ყველანაირი დაბრკოლების მიუხედავად“. – თეკლა

„არასდროს დანებდეთ.  შრომით ყოველთვის მიაღწევთ მიზანს“. – სალომე

„მე იმ დროს ვარ ბედნიერი, როცა კალათბურთზე ვარ და ჩემს მეგობრებს ვხედავ“. – ნიკა

„არასოდეს გეგონოს, რომ ვერ ცეკვავ“. – მარიამი

„ყველას ვურჩევ, არ იფიქრონ, ეს არ გამომდისო. არ დანებდნენ და მიზანს აუცილებლად მიაღწევენ“. – ნია

„მე ძალიან მომწონს, რომ სხვა ბავშვებს ვასწავლი“. – ნინი

„არასოდეს დანებდე, იმის მიუხედავად, რომ სხვებს არ მოსწონხარ. იყავი ისეთი, როგორიც ხარ და არა ისეთი, როგორიც სხვებს უნდათ, რომ იყო“. – მარიამი

გაკვეთილის მეხუთე ნაბიჯად ასეთი რამ მოვიფიქრე: სათითაოდ გადავუღე ფოტო ილუსტრაციებს, სლაიდშოუდ ავკინძე და მომდევნო გაკვეთილი, მათივე ნებართვით, ერთმანეთის ნამუშევრების გაცნობით დავიწყე. მსურდა, ამ აქტივობით ინდივიდუალიზმის მნიშვნელობაზე დამეფიქრებინა, ერთმანეთის დანახვა მესწავლებინა და მეჩვენებინა, რომ ფურცელზე გადატანილი მათი ფიქრები ჩემთვის ძალიან ძვირფასია.

სტატიის ბოლოს ნიმუშად ერთ-ერთი მოსწავლის ნამუშევარს გიტოვებთ:

რა არის ცოცხალი სამყაროს არსებობის მამოძრავებელი ძალა? მიჩნეულია, რომ ეს გამრავლებაა. ჩვენც, ნადირ-ფრინველიც და უმცირესი ბაქტერიებიც თითქოს იმისთვის ვიბადებით, რომ ახალ სიცოცხლეს მივცეთ დასაბამი. თვით ცოცხალი და არაცოცხალი სამყაროების საზღვარზე მობინადრე ვირუსების ძირითადი წადილიც გამრავლებაა. სხვა დანარჩენი – დიადი თუ მდაბალი იდეალები, ხელოვნება, ტექნიკა, მედიცინა და მჭევრმეტყველება – ჩვენი გამოგონილია ჩვენივე საუფლოს კეთილმოსაწყობად და მეტი არაფერი.

მაგრამ ახალი სიცოცხლე მხოლოდ ლოკალური თვალსაზრისით არის ახალი. მარადისობისთვის, მასის მუდმივობის კანონიდან გამომდინარე, ეს მხოლოდ ატომების ერთი ადგილიდან მეორეზე გადაწყობაა. ატომები რამდენიმე ათეული წელი ინარჩუნებენ ამ „ახალი სიცოცხლის“ ფორმას და ზომას და მერე ზღვის ნაპირას აგებული ქვიშის ციხე-კოშკებივით იშლებიან.

მაშ, რა არის სამყაროს შემოქმედის მთავარი დანაბარები მისი ქმნილებებისთვის? – რასაც ჩემი გონება და ცოდნა სწვდება, ეს მოძრაობაა…

შემოქმედმა როცა ატომები – სამყაროს სამშენებლო აგურები გააჩინა, იქვე დაუბარა, არ გაჩერდეთ, იმოძრავეთო. თან ისიც დააყოლა, ოფლითა თქვენითო.

ჰოდა, ისინიც გაჩენის დღიდან არ გაჩერებულან… თუმცა, როგორც ყოველ ცოცხალ არსებას ჰყავს თავისი ბიოლოგიური „მტერი“, მოძრაობასაც ჰყავს თავისი მოქიშპეები. ერთს ინერცია ჰქვია, მეორეს – ხახუნი.

მეტად საინტერესო ზნისაა ეს ინერცია. ჯერ ერთი, შენს მასაზეა დამოკიდებული. რაც უფრო მძიმე ხარ, ინერციაც მეტი გაქვს. მერე – თავდაპირველად მთელი თავისი მასით გეწინააღმდეგება ნაბიჯის გადადგმაში, პირველ ნაბიჯზე ლამის მთელ არაქათს გაცლის, მერე კი ისე შედის ნავარდის ეშხში, რომ გაჩერება აღარ უნდა; გაჩერდება თუ არა, მაშინვე ივიწყებს მოძრაობის დროს განცდილ ნეტარებას და თავიდან გვიწევს მისი დარწმუნება მოძრაობის სიამოვნებაში. აქ არჩევანი არ გვაქვს. ინერცია სხეულის ის თვისებაა, რომელიც არსად და არასდროს იცვლება, თუ სხეულმა მთლიანობა (მასა) არ შეიცვალა.

ხახუნის ძალის მართვა კი დიდი ხნის წინ ვისწავლეთ. პირველად მას მაშინ ვძლიეთ, საგნების გათრევას მორებზე შემოდება და გაგორება რომ ვამჯობინეთ. მართალია, ხახუნი ამით ვერ მოვსპეთ, მაგრამ მისი შემცირების გზას მივაგენით (სრიალის ხახუნი გორვის ხახუნით ჩავანაცვლეთ). მას შემდეგ მრავალი წელი და ტექნოლოგია შევალიეთ ხახუნის შემცირებას.

იქ, სადაც სრიალის ხახუნის ჩანაცვლება შეუძლებელია, საპოხ საშულებებს ვახმართ. ძრავის სიცოცხლისუნარიანობა სწორედ მისი შეზეთვის ეფექტურობაზეა დამოკიდებული. მუხლიც მანამდე გვიჭრის, სანამ სასახსრე ღრუს შემავსებელი სითხე მწყობრშია.

გორვის ხახუნის შესამცირებლად კი მიწაყრილი გზების ჯერ ფილაქნით მოპირკეთება დავიწყეთ, მერე, ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად, ასფალტ-ბეტონით დავფარეთ. ამით მნიშვნელობად შევამცირეთ ხახუნის ძალა, რამაც გადაადგილების დრო და გადაადგილებისთვის დახარჯული ენერგიაც შეამცირა.

ხახუნის ძალით გამოწვეული გადაადგილების სირთულეები რკინიგზის გაჩენამაც შეამცირა. რელსის ზედაპირის ნაკლებხაოიანობამ გადაადგილება გააადვილა. მერე ფრანგი, იაპონელი და ჩინელი ინჟინრები კიდევ უფრო წინ წავიდნენ და მატარებლის შემადგენლობა მაგნიტური ველის დახმარებით „ჰაერში“ ასწიეს. ასეთი მატარებელი რელსების ნაცლად მაგნიტურ ბალიშზე მისრიალებს. შედეგად შემცირდა ხახუნი, ბევრად გაიზარდა სიჩქარე. თვითმფრინავიც ფრენისას ისეთ სიმაღლეს ირჩევს, სადაც ჰაერთან ხახუნის ძალა ოპტიმალურია.

ჩნდება განცდა, რომ ხახუნის ძალა ჩვენდა ჭირად არის მოგონილი, მაგრამ მისი საჭიროება ისევე დიდია, როგორც მოძრაობის აუცილებლობა.

ყინულის საფარი სავალი გზის ხაოს ფარავს და ხახუნის ძალას ამცირებს. დიახ, ეს ხაო საჭიროა, რომ კისერი არ მოვიტეხოთ, მყარად ვიდგეთ – ჩავეჭიდოთ მიწას. ხახუნის დამსახურებაა, რომ მანქანის ძრავას საურავებზე ენერგიის გადაცემა შეუძლია. მისივე წყალობითაა, რომ შეგვიძლია, მქროლავი ავტომობილი დავაოკოთ ან საერთოდ გავაჩეროთ. ხახუნის მადლით არ გვაცვივა თავზე კომეტები…

ასე რომ, თუ სწრაფად და უსაფრთხოდ გვინდა მოძრაობა, სავალ გზას ხაო უნდა ჰქონდეს, ძრავას კი – სათანადო ძალა და ენერგია მის გადასალახად. მოლიპულ გზაზე სწრაფად სიარული შეიძლება, მანევრირება – არა. ცხოვრებაშიც ასეა… შნო თუ გაქვს, ქვა-ღორღი და ნარ-ეკალი ვერ დაგაკავებს.

ერთი კია: ცნობილი ავტომრბოლელისა არ იყოს, „თუ მიმავალს შეგიძლია თქვა, რომ ირგვლივ ყველაფერს აკონტროლებ, ესე იგი ნელა მიდიხარ“. დანარჩენი პილოტზეა – გამარჯვებული გადაკვეთს ფინიშის ხაზს თუ უბრალოდ დაელოდება თავისი ტრეკის დასრულებას.

ამერიკელი ავტორის, სპიკერისა და განმანათლებლის, ერიკ შენინგერის 2019 წელს გამოცემული წიგნის, Digital Leadership-ის ეს ნაწილი სასკოლო განათლების დღევანდელ გამოწვევებს ეძღვნება. ავტორი მკითხველთან საუბრისას ცდილობს, გაგვიზიაროს თავისი დამოკიდებულება სკოლების ტრანსფორმაციაზე და ხაზი გაუსვას იმ სირთულეებს, რომლებიც ყოველთვის თან ახლავს ასეთი ტიპის ფუნდამენტური ხასიათის ცვლილებებს. მიუხედავად წიგნის პოპულარობისა, აშშ–სა და სხვა ინგლისურენოვან ქვეყანაში, ავტორის ტონი და ემოცია ნათლად გვიჩვენებს, რამდენად მძიმედ მიმდინარეობს სასკოლო სამყაროს „დიგიტალიზაცია“ – ციფრული ტექნოლოგიების საშუალებებზე გადასვლა აშშ-ის სასკოლო განათლების სექტორშიც კი. საინტერესო და დასაფასებელია ერიკ შენინგერის შემართება და მისი ჯანსაღი დამოკიდებულება ცვლილებების ნელი ტემპისა და სიძნელეებისადმი. აქ კარგად ჩანს ავტორის ადამიანური, ჰუმანისტური დამოკიდებულება მასწავლებლისადმი; ადამიანებისადმი, რომლებსაც პროფესიულად ევალებათ ჩვენს ბავშვებთან მუშაობა, მათთან მრავალი საათის გატარება და რომელთათვისაც საკმაოდ მტკივნეულია ტრადიციული საგანმანათლებლო სამყაროდან „ციფრულ რევოლუციურ“ მეთოდებზე გადასვლა ტექნოლოგიების ასეთი ტემპით განვითარებისა და ცვლილებების დროში.

„მასწავლებელი, რომელიც კავშირს ამყარებს მოსწავლეებთან, ერთ-ერთი მათგანი ხდება და მათგან უფრო მეტს სწავლობს, ვიდრე თვითონ ასწავლის. ის, ვინც არაფერს სწავლობს აუდიტორიისგან, არაფრად ღირს. როდესაც ვინმეს ვესაუბრები, მისგან ვსწავლობ. მისგან მეტს ვიღებ, ვიდრე გავცემ. ამგვარად, ნამდვილი მასწავლებელი თავს თავისი მოსწავლეების მოსწავლედ ხედავს. თუ თქვენს მოსწავლეებს ასეთი მიდგომით ასწავლით, ამ ურთიერთობიდან ბევრად მეტს მიიღებთ (მაჰათმა განდი, საუბარი ხადი ვიდიალაიას სტუდენტებთან, სევაგრამი, 15 თებერვალი, 1942 წელი).

„ბავშვები არ სწავლობენ იმ ადამიანებისგან, რომლებიც არ მოსწონთ!“

რიტა პირსონი, ამერიკელი მასწავლებელი,

სასკოლო განათლების კონსულტანტი

ამერიკულ სასკოლო სისტემაში კვლავაც ბატონობს ფრედერიკ ტეილორის „ეფექტურობის კულტი“ (ფ. ტეილორი – XIX-XX საუკუნეების ამერიკელი ინჟინერი, ბიზნესის მართვის და წარმოების ეფექტურობის კულტის იდეოლოგი, ლ.ა.), რომელიც ქმედითი საშუალება იყო ინდუსტრიული ეპოქის კონვეიერული წარმოებისა და საქარხნო წარმოების განმეორებითი ოპერაციების სამართავად. სამწუხაროდ, ტეილორის მიდგომები კვლავ მთავარ სამართავ სქემად რჩება ჩვენს სკოლებში, არ აქვს მნიშვნელობა, რომელ წელს დაფუძნდა სკოლა. საბედნიეროდ, ეს არ ეხება ყველა პროფესიას.

დროთა განმავლობაში, მაგალითად, ექიმების პრაქტიკა, საშუალებები და სამუშაო სივრცე მნიშვნელოვნად შეიცვალა, რათა თახვედრაში ყოფილიყო თანამედროვე კვლევასთან და ახალ ტექნოლოგიებთან, პაციენტების უკეთ მოვლისა და მკურნალობისათვის. იურისტები ფართოდ იყენებენ კვლევის ონლაინრესურსებს, მათი გამოსვლების, ხელშეკრულებებისა და ბრიფინგების მოსამზადებლად, მათი კლიენტების საკეთილდღეოდ.

ავტომობილების ტექნიკოსები აქტიურად ჩამოტვირთავენ ინფორმაციას მანქანების ნაწილებისა და ტექნოლოგიების შესახებ, ავტომობილის სარემონტო საჭიროებების განსასაზღვრად.

Amazon-ის გადამზიდავი საწყობები სულ უფრო ავტომატიზებული გახდნენ და ამანათები, რომლებიც თქვენს ბინაში მოაქვთ, ადამიანთან მცირე კონტაქტით მოგზაურობენ ადრესატებისკენ. თვით ნარჩენების გამტან მანქანებსა და ტაქსებსაც კი უკვე აქვთ „ჩქარი პასუხის“ (quick response – QR) კოდები, რომლებიც პოტენციურ მომხმარებელს მათი ვებსაიტებისკენ მიუძღვიან.

ყველა სექტორი, ყოველი სამუშაო, ყოველი თანამშრომელი უკვე ვალდებულია, უპასუხოს გეომეტრიული სიჩქარით მიმდინარე ცვლილებებს, რომლებსაც ხშირად ახალი ტექნოლოგიები განაპირობებს. საკმარისია მხოლოდ იმის ნახვა, თუ როგორ გაიზარდნენ და გაიფურჩქნენ  Netflix, Uber და Airbnb-ის ტიპის კომპანიები მათ უშუალო კონკურენტებთან შედარებით, რომლებიც ან არ შეცვლილან, ან ცვლილებებს დროულად ვერ აუწყვეს ფეხი. სწორედ ამ ცვლილელბების შესახებ საუბრობენ ქ.-ნი პამელას მსგავსი განმანათლებლები, რომლებიც ცდილობენ, გაიგონ გლობალური ცვლილებების დინამიკა. იმ სამყაროს დინამიკა, რომელშიც ახალგაზრდებს ცხოვრების გაგრძელება მოუწევთ.

ისინი სვამენ შეკითხვებს: „დადგა თუ არა განათლებისა და განმანათლებლებისთვის ის დრო, როდესაც პასუხები გაეცემა ოცდამეერთე საუკუნეში მომხდარ ცვლილებებს?“;

„დადგა თუ არა დრო, გავიდეთ კედლებით შემოსაზღვრული საკლასო სივრცეებიდან სხვა სასწავლო სივრცეებში, სადაც შესაძლებლობები უსაზღვროა და სწავლების პროცესი სცდება სკოლისა და სასკოლო ოლქების საზღვრებს?“

„ნუთუ არ დადგა დრო, თავი დავანებოთ პოლიტიკური და კერძო სექტორების გეგმებს, რომლებიც აგრძელებენ მეოცე საუკუნის სტანდარტიზაციის მეთოდოლოგიებით აზროვნებას, რომ მოვახდინოთ სასწავლო გეგმების, შეფასებისა და პედაგოგიკის „დესტანდარტიზაცია“ ღრმა სწავლებისათვის?“

სასკოლო სივრცის კონცეფცია, როგორც ფიზიკურის, ისე ვირტუალურისა, წარმოადგენს კრიტიკულად მნიშვნელოვან საწყის წერტილს აუცილებელი ცვლილებების მოსახდენად. ცვლილებებისა, როდესაც განმანათლებელს შეეძლება სწავლების პერსონალიზებული, ინდივიდუალიზებული და დიფერენცირებული მიდგომების გამოყენება, ახალი ტექნოლოგიების საშუალებით.

შემოქმედებითი მოქნილობა და სივრცის ადაპტაციის უნარი, შეიძლება გახდეს ის „დასაწყისი“ [ახალი სწავლებისათვის], რომლის დროსაც მოსწავლე თვითონ შექმნის ნიმუშს ან არტეფქტს, იმის დასტურად, რომ მან ცოდნა შეითვისა. ეს არ იქნება უფროსებისგან ნასწავლის უბრალოდ „გამოყენება“ [ტესტების ჩასაბარებლად]. სივრცესა და ტექნოლოგიებს დიდი მნიშვნელობა აქვს.

ქ-ნ პამელას აზრით, დღეს სწორედ მასწავლებლებზეა დამოკიდებული სწავლისა და სწავლების ტრანსფორმაცია – მათზეა დამოკიდებული, რამდენად წარმომადგენლობითი იქნება განათლება ახალგაზრდების დღევანდელი ან ხვალინდელი საჭიროებებისათვის.

ერთხელ, ქ-ნი პამელა, მოგზაურობის დროს მოხვდა სკოლაში, რომელიც აშენდა, როგორც ინტერაქტიური სასწავლო სივრცე – სკოლა, რომელიც წარმოადგენდა დღევანდელობასა და მომავალს, მაგრამ არა წარსულს. სკოლის დიზაინი ისე იყო შექმნილი, რომ მას შეეძლო ყველა საფეხურის კლასის მასპინძლობა, დაწყებითიდან დამამთავრებელი კლასის ჩათვლით.

ის ისე იყო აშენებული, რომ მოსწავლეებს შეძლებოდათ სუფთა ჰაერზე ყოფნის, მოძრაობისა და ბუნებრივი განათების გამოყენება სწავლის დროს. ეს სკოლა, პროექტების მაგალითებზე სწავლის პრინციპებზე შეიქმნა.

ღია და დახურული სასწავლო სივრცეების მოქნილი კომბინაცია ერთმანეთთან აკავშირებდა ღია და მყუდრო ადგილებს. მათ სახელებიც შესაბამისი ჰქონდათ: „ბუდე“, „ვარჯი“, „გამოქვაბული“ და „ტევრი“, რომლებიც შეესაბამებოდნენ სკოლის გარეთ მდებარე გარემოს. სკოლის ავეჯი და ტექნიკური აღჭურვილობა მოიცავდა სწავლისათვის საჭირო დანადგარებისა და ტექნოლოგიების გრძელ ჩამონათვალს, როგორც მოსწავლეების, ისე მასწავლებლებისათვის. ეს გახლდათ სკოლა, რომელსაც ბევრი ალბათ „სკოლა-ოცნებას“ შეარქმევდა.

მიუხედავად აღწერილი ინოვაციებისა, ქ-მა პამელამ აღმოაჩინა, რომ მასწავლებლები და ბავშვები არ აკეთებდნენ იმას, რასაც მათგან მოელოდნენ. მასწავლებელმა ღიად უთხრა პამელას: „მე უპირატესობას მერხებისა და სასკოლო ოთახის სივრცეს ვანიჭებ“.

პამელამ ნახა, რომ ბავშვები დაუსრულებლად ავსებდნენ სამუშაო ფურცლებს, რიგრიგობით კითხულობდნენ ტექსტს და უსმენდნენ მასწავლებლის მიერ მართულ ინსტრუქციებს. კედელზე გაკრული ცნობები აღწერდნენ კითხვის, ბიბლიოთეკის ან კლასის წესებს. რაც თავის მხრივ ნიშნავდა: „იყავი მორჩილი“; „იჯექი“, „იყავი ჩუმად“. ინტერაქტიური Whiteboard-სა (ციფრული დაფა, ინფორმაციის ვიზუალიზაციისა და პრეზენტაციისათვის) და სხვა ძვირადღირებულ ტექნოლოგიებს ხშირად გამოუყენებლად ედებოდათ მტვერი.

სამწუხაროდ, განათლებაში არსებული ტენდენციები პირდაპირ იმეორებდნენ მთავრობის პოლიტიკის იმ მრავალ შეცდომას, რომლებიც  „კომისია 911-მა“ (11 სექტემბრის ტერაქტების შემდეგ აშშ-ის  შექმნილი სამთავრობო, ორპარტიული კომისია, აშშ-ის საშინაო და საგარეო პოლიტიკის სუსტი მხარეების გამოსავლენად, ლ.ა.) გამოავლინა: არასწორი პოლიტიკა, მართვა, ორგანიზაციული კომპეტენციები და წარმოსახვა.

პამელას აზრით, ზოგადად, განათლების სექტორი ძველ ფორმატებსა და პარადიგმებზეა დაფუძნებული; სამუშაო კვლავ „სიცარიელის შევსების“ პრინციპით მიმდინარეობს; არ აქვს სტრატეგია ახალი შესაძლებლობების, საშუალებებისა და პედაგოგიკის გამოსაყენებლად; ვერ ახერხებს იმ მომავლის წარმოდგენას, რომელიც მნიშვნელოვნად იქნება განსხვავებული გუშინდელი და დღევანდელი დღისგან. პამელას აზრით, ჩვენ, ახალმა ლიდერებმა უნდა გამოვიყენოთ ყველა შესაძლებლობა არსებული პრაქტიკის ქმედითუნარიანობის კრიტიკისთვის, ამ პრაქტიკისადმი ინერციული ერთგულების მიზეზების გამოსაკვლევად და ამ ძველი წესების სასწავლო პროცესიდან განსადევნად, მოსწავლეთა თანამედროვე თაობის მიზნებიდან და ინტერესებიდან გამომდინარე.

დღეს ადამიანი სამუშაოდ მიდის არა თავის სამუშაო „კუბში“ (სამუშაო სივრცე აშშ-ის ოფისებში, სადაც თითოეულ თანამშრომელს გამოყოფილი აქვს ნახევრად ღია, შემოსაზღვრული სამუშაო ადგილი, ე.წ. „კუბიკი-cubicle“, ლა.) ან კონვეიერულ ხაზზე, არამედ სხვაგვარ, ხშირად ძალიან აქტიურ სივრცეში, რომლებშიც ტექნოლოგიები შერწყმულია სამუშაოსთან – იქნება ეს McDonald’s, Google თუ ავტომექანიკური სახელოსნო. ვირჯინიის უნივერსიტეტის „კო-ლაბორატორიაში“ ვიზიტის დროს, ქ-ნ პამელას საშუალება მიეცა, ენახა თანამედროვე საინჟინრო-ტექნოლოგიური სამუშაო: მრავალგვარი გამოყენების სივრცე, რომელიც აერთიანებს დასასვენებელ სავარძლებსა და პროგრამირებისა და დიზაინის განსხვავებულ სივრცეებს, რომლებიც სამშენებლო ლაბორატორიისგან მხოლოდ გამჭვირვალე მინის კედლით არის გამოყოფილი, ხოლო სამშენებლო სივრცე სავსეა სამგანზომილებიანი (3D) პრინტერებითა და გამოსაცდელი ლაბორატორიებით. დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა აგვიხსნა, რომ კლასიკური საინჟინრო სასწავლო პროგრამა, ისევე როგორც, ვთქვათ, სამედიცინო სასწავლო კურიკულუმი, დღეს ისწავლება სხვა, მომიჯნავე და ინტერდისციპლინური პროგრამებისგან იზოლირებულად. მისი სიტყვებით საინჟინრო მიმართულება დღეს აღარ არსებობს დამოუკიდებლად. დღევანდელი ინჟინერი ცოდნას სხვადასხვა სფეროდან იღებს და ეს სფეროებია – დიზაინი, ინჟინერია, ტესტირება და წარმოება.

ასეთი სახის ცვლილება უკვე ყველა სფეროში მიმდინარეობს. მაგრამ ცვლილებები, რომლებსაც სკოლებში ველოდებით, არ ეხება სამუშაო ძალას თუ სპეციალისტებს: ისინი მოიცავენ ადამიანის კვლევის, კავშირების, კომუნიკაციისა და შემოქმედების თავისებურებებს; ადამიანს, როგორც მსოფლიო საზოგადოების ნაწილს, ადამიანს ოჯახში და ოჯახის გარეთ.

სტატია და თარგმანი მოამზადა ლევან ალფაიძემ

ერიკ შენინგერის  წიგნიდან „Digital Leadership“

ნებისმიერი ადამიანისთვის, განურჩევლად ასაკისა, შიში ნაცნობი გრძნობაა. ის მეტ-ნაკლები სიმძაფრით ყველას განუცდია. ამდენად, საგანგაშო შიშის გრძნობის არსებობა კი არა, მისი არარსებობაა. შიშის გრძნობა არ გააჩნიათ მხოლოდ ფსიქიკური გადახრების მქონე ადამიანებს. შიში ბუნებრივი და ერთ-ერთი უძლიერესი ემოციაა. ის აუცილებელიც კია ადამიანისთვის. საფრთხის დროს შიშის წყალობით, როგორც დამცავი ფუნქცია, იღვიძებს თვითგადარჩენის ინსტინქტი. თუმცა ისიც უნდა ვიცოდეთ, რომ შიში სასარგებლოა მანამდე, სანამ არ გახდება პანიკური, არ მოახდენს ცნობიერების პარალიზებას და ზიანს არ მიაყენებს ბავშვის ფსიქიკას. ამდენად, ბავშვთა შიშები სერიოზულ ყურადღებას მოითხოვს.

განვითარების და სამყაროს შემეცნების პროცესში ბავშვს შეიძლება გაუჩნდეს სხვადასხვა სახის შიშები, რომლებიც მომავალში აუცილებლად მოახდენს გავლენას მის ცხოვრებაზე. მართალია, ხშირად ის, რასაც ბავშვი საფრთხედ აღიქვამს, სინამდვილეში საერთოდ არ არის საშიში, მაგრამ ეს არაფერს ცვლის – განურჩევლად იმისა, ნამდვილია თუ მოჩვენებითი საფრთხე, ბავშვის შიშები რეალურია.

ყველამ, ვისაც ბავშვთან ჰქონია ურთიერთობა, იცის, რა სახის შიშები აწუხებთ პატარებს. მათი ჩამონათვალი საკმაოდ ვრცელია, თუმცა მაინც შეიძლება ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული შიშების გამოყოფა. ბავშვს შეიძლება აშინებდეს სახლში მარტო დარჩენა, უცნობებთან ურთიერთობა, მოსალოდნელი სასჯელი, ზღაპრებისა და მულტფილმების საშიში პერსონაჟები, ჩაბნელებული ოთახი, ბუნებრივი მოვლენები, ცხოველები, დიდი შენობები და ხმაურიანი ქუჩები, ექიმები და საავადმყოფო, დედასთან დაშორება და სხვა.

შიშით შეპყრობილ ბავშვს რომ დავეხმაროთ, უპირველეს ყოვლისა, შიშის მიზეზს უნდა მივაგნოთ.

მიზეზები კი ისეთივე მრავალფეროვანია, როგორიც თავად შიშები:

• შიშები ბავშვებს უმეტესად მშობლების წყალობით უჩნდებათ. შვილებს ეშინიათ იმისი, რისიც ეშინიათ მშობლებს. თუ დედას ეშინია ძაღლის, დიდია ალბათობა, ბავშვსაც გაუჩნდეს ძაღლის შიში.
• როცა ბავშვს ყოველ ნაბიჯზე ესმის დედის შეშფოთებული ხმა: „ფრთხილად, მანქანა არ დაგეჯახოს!“ „ნუ დარბიხარ, დაეცემი!“ „ხელი არ ახლო, დაგწვავს!“ „ძაღლს ნუ ეფერები, გიკბენს!“ – ის ეჩვევა მშფოთვარე გარემოში ცხოვრებას და ქვეცნობიერად გამუდმებით ელის საფრთხეს.
• შიშის ერთ-ერთი მიზეზია ზღვარგადასული მეურვეობაც. თუ ბავშვი სასათბურე პირობებში იზრდება, მომავალში მას ძალიან გაუჭირდება ცხოვრებასთან ადაპტირება. ცდისა და შეცდომის გზით სამყაროს შემეცნების შეუძლებლობა შიშების აღმოცენების ხელშემწყობი ფაქტორია.
• მრავალრიცხოვანი აკრძალვა, დაშინება, მუქარა, მკაცრი მოპყრობა, ფიზიკური დასჯაც შეიძლება შიშის აღმოცენების მიზეზად იქცეს.
• შიშს ბადებს გულგრილობა და უყურადღებობაც. განსაკუთრებით ხშირად ასეთი რამ ხდება ოჯახებში, სადაც ბავშვს „არ ელოდნენ“, მისი დაბადებისთვის მზად არ იყვნენ, ან ბიჭს ელოდნენ, მაგრამ გოგონა დაიბადა. საკუთარ თავს მინდობილ, ემოციურ მიმღებლობას მოკლებულ ბავშვს უჩნდება შიში ყველასა და ყველაფრის მიმართ.
• არასასურველი ატმოსფერო ოჯახში, უთანხმოება ოჯახის წევრებს შორის, ჩხუბი ბავშვის თანდასწრებით შიშის გავრცელებული მიზეზია. ხშირად ბავშვები თავს დამნაშავედ გრძნობენ მშობლების ჩხუბის გამო და ეშინიათ, მათი კონფლიქტის მიზეზად არ იქცნენ.
• მშობლების დაშორებაც შიშის აღმოცენების რისკფაქტორია. შფოთვისა და შიშისადმი მიდრეკილებით გამოირჩევიან ბავშვები, რომლებიც უნდობლობის, ემოციური სიცივის, გაუცხოების ატმოსფეროში იზრდებიან. მაგალითად, მაშინ, როდესაც მშობლები მხოლოდ ფორმალურად არიან ერთად, ემოციურად კი უცხონი არიან ერთმანეთისთვის, ან როდესაც ბავშვს ზრდიან დედა და ბებია, რომლებსაც ერთმანეთთან ან ბავშვის მამასთან დაძაბული ურთიერთობა აქვთ.
• შიშის აღმოცენებას ხშირად ხელს უწყობს თავდაჯერებას მოკლებული, ზედმეტად დამთმობი, მერყევი უფროსების გარემოცვა, რომლებიც ვერ უჩენენ ბავშვს დაცულობის შეგრძნებას. ბავშვი გარშემო მყოფი უფროსებისგან მისი უსაფრთხოების უზრუნველყოფას მოელის და უჭირს შეგუება გაურკვეველ სიტუაციებთან, რომლებიც მასში საფრთხის შეგრძნებას ბადებს.

როგორ დავეხმაროთ ბავშვს შიშის დაძლევაში

• შევინარჩუნოთ სიმშვიდე და თანავუგრძნოთ ბავშვს. ამასთან, ძალიან მნიშვნელოვანია, ვიპოვოთ ოქროს შუალედი გულგრილობასა და უზომო მღლვარებას შორის. ვესაუბროთ ბავშვს მის შიშზე, დავარწმუნოთ, რომ არავითარი საფრთხე არ ემუქრება, მაგრამ არ გავაუფასუროთ მისი შიში. საყვედურებსაც მოვერიდოთ. შეიძლება შევიმუშაოთ ღონისძიებათა მთელი კომპლექსი, მაგალითად, მოვიგონოთ ზღაპარი, რომელშიც ბავშვი თავის შიშს ამარცხებს. ვეცადოთ, გავუძლიეროთ ბავშვს საკუთარი ძალების რწმენა, ავუმაღლოთ თვითშეფასება. მხარი დავუჭიროთ მის ახალ გატაცებებს და, რა თქმა უნდა, დავაფასოთ მისი წარმატებები შიშების დაძლევის პროცესში.
• შიშისგან თავის დაღწევის ეფექტიანი ხერხია იმის დახატვა, რაც ბავშვს აშინებს. ხატვის დასრულების შემდეგ ვესაუბროთ, მივცეთ საშუალება, ილაპარაკოს იმის შესახებ, რაც დახატა. შეიძლება შევთავაზოთ, „გაანადგუროს“ თავისი შიში – დახიოს, დაწვას… ან ნახატში რამე ისე შეცვალოს, რომ ფურცელზე გამოსახული არსებები შიშს აღარ ჰგვრიდნენ. ხატვა გაცილებით ქმედითი გზაა შიშის გამოსავლენად და დასაძლევად, ვიდრე სიტყვიერად მოყოლილი ისტორიები.
• კარგი იქნება, მივცეთ იმ სიტუაციის გათამაშების საშუალება, რომელიც მასში შიშს იწვევს. ამ დროს ბავშვმა შეიძლება შეასრულოს იმის როლი, ვისიც ეშინია, ან გახდეს გმირი-დამცველი იმ ადამიანისთვის, ვისაც ეშინია.
• უყურადღებოდ არ დავტოვოთ ბავშვის ჩივილი, არ აღვიქვათ მისი შიში ჭირვეულობად, არ დავსაჯოთ „სიმხდალისთვის“. დავანახოთ, რომ გვესმის მისი, რომ შეუძლია გვენდოს. ბავშვი, რომელსაც აქვს მშობლების იმედი, უფრო თავდაჯერებული და გამბედავია.
• ნუ დავაშინებთ პატარას მხოლოდ იმისთვის, რომ დაგვემორჩილოს. შიშით აღზრდა სახიფათოა ბავშვის განვითარებისთვის. შედეგად შეიძლება მივიღოთ შფოთვა, ეჭვიანობა, პასიურობა და შემოქმედებითი საწყისის ჩახშობა.
• ნუ შევარცხვენთ ბავშვს იმის გამო, რომ ეშინია. ვერიდოთ დაცინვას. დაცინვის შიშით ბავშვმა შესაძლოა დაგვიმალოს, რომ რაღაც აშფოთებს, მაგრამ შიში არსად წავა, პირიქით, გაძლიერდება კიდეც, რადგან ბავშვი მარტო დარჩება მის პირისპირ. თუ უფროსი შიშისგან თავის დაღწევაში არ დაეხმარება პატარას, შიში დაიმონებს ბავშვის ფსიქიკას, გაუჩნდება დეპრესიისადმი მიდრეკილება, დაემუქრება ნევროზის საფრთხეც.
• გვახსოვდეს, რომ ბავშვის გონებრივი განვითარება პირდაპირ კავშირშია მის შიშებთან. რაც უფრო მეტი იცის ბავშვმა იმაზე, რაც აშინებს, მით უფრო ადვილია მისთვის შიშის დამარცხება.

დაბოლოს, გვახსოვდეს, რომ შიშის დასაძლევად ბავშვს სჭირდება, გვერდით ეგულებოდეს ემოციურად გაწონასწორებული და სულიერად მტკიცე მისთვის ძვირფასი, ახლობელი უფროსი ადამიანი. როცა პატარა ჩვენს თვალებში შიშს, შფოთვას, უძლურებას და გაურკვევლობას ხედავს, ის ვერც საკუთარ შიშს დაამარცხებს.

საიდან აღარ წამოვსულვარ – ფიქრის და განსჯის შემდეგ,  ჭკვიანური გადაწყვეტილებით, ან დაუფიქრებლადაც, ან იღბალს მინდობილი. როგორ აღარ წამოვსულვარ – ამაყი, აჟიტირებული ან სევდიანი. უფრო მეტიც, არ მინდოდა წამოსვლა და მაინც წამოვსულვარ. მაგრამ ეს სხვა ვნებაა და სხვა დროს. ახლა ერთ წამოსვლაზე უნდა მოვყვე.

ჩემს ცხოვრებაშიც დადგა დრო და პირდაპირ განათლების პოლიტიკის კეთების ეპიცენტრში ამოვყავი თავი. შეხვედრიდან – შეხვედრაზე, ჭკვიანი და დილეტანტი ადამიანები მსჯელობდნენ საჯარო განათლების პროცედურებზე. “არა, ასე არ შეიძლება, შედეგს არ მოგვცემს,” “ხომ ვხედავთ, რომ ასე არ მუშაობს, ახლა ისე ვცადოთ.” “ასე თუ ვიზამთ, ამდენ მოსწავლეზე მოვახდენთ გავლენას.” “ათი (თხუთმეტი, ოცი) წლის წინ ამ ნაბიჯს ეს შედეგი მოჰყვა, ახლა ეს ცვლადებია შეცვლილი და შედეგი ამგვარად შეიცვლება.” მეც იქვე ვიყავი ჩემი პატარა დავალებებით და დიდი შთაბეჭდილებებით. რა მაგარია, ზიხარ ოთახში, ელაპარაკები სხვებს და გაქვს განცდა, რომ ადამიანების ცხოვრებაზე გავლენას ახდენ, თან მთელ ქვეყანაში!

როცა ვინმე მეუბნება, პოლიტიკა არ მაინტერესებსო, მეცინება. კი ბატონო, ნუ გაინტერესებს. ჰოდა, შენ მაგივრად მე ვიჯდები იმ ოთახში და მე ვუყურებ, როგორ ნელ-ნელა, ხან მეცნიერული საფუძვლებით და ხან ცდის და შეცდომის მეთოდით, იცვლება თქვენი ცხოვრება. მაგრამ ეს სხვა თემაა, სხვა დროს სათქმელი. აქ იმის სათქმელად მოვედი, რამ წამომიყვანა იქიდან, საიდანაც, როგორც წესი, არ ბრუნდებიან თავის ნებით.

წარმატებული საჯარო სამსახური ორი ასპექტით ფასდება. პოლიტიკური დაკვეთა, რომელსაც ასრულებ და პირადი დამოკიდებულება. პოლიტიკურ დაკვეთას შენ ვერ აკონტროლებ. ხანდახან შეიძლება თავი ურტყა კედელს და არაფერი გამოვიდეს. წარმატებული პირადი დამოკიდებულება კი ამგვარია: სულ უნდა გახსოვდეს, რომ მათ ზემოთ კი არა, მათთვის მუშაობ. იქნებიან ესენი მასწავლებლები, ექიმები, ფერმერები თუ სხვა. მათი უფროსი კი არ ხარ, ისინი არიან შენი დამკვეთები. გქირაობენ რომ მათი ცხოვრება გახადო უკეთესი. ისინი სულ უნდა გახსოვდეს იმიტომ რომ, როგორც წესი, თვითონ ბევრი რამ ავიწყდებათ და არ  ახსოვთ. თვითონ უფროსებს და დავალების მიმცემს  ეძებენ ხშირად, მაგრამ როგორც კი ასეთი გახდები, იქ მთავრდება ყველა იმ საქმის ფასი, რასაც აკეთებ.

ფეისბუქის ეპოქაში ადვილია პირადი დამოკიდებულების კონტროლი. ყველას შეუძლია გიპოვოს და  შეკითხვებით აგავსოს .შენც  ყველას უნდა გასცე პასუხი. თუ რომელიმე კითხვაზე პასუხი არ გაქვს, გეფიქრება, რომ რაღაცას არასწორად აკეთებ. მე მქონდა პასუხები და მიხაროდა. ყველა ჩემს გადაწყვეტილებაზე არგუმენტი მქონდა და მასწავლებლებსაც ესმოდათ. ასეთი ბედნიერი ვიქნებოდი, რომ არა რეპლიკა, რომელიც პერიოდულად მესმოდა: “გენაცვალე, წიგნში რაც წერია ჩვენც ვიცით, შედი და გაკვეთილი ჩაატარე მაგ მეთოდებით, თუ მაგარი ხარ.”

ერთია, როცა პოლიტიკურ დაკვეთაზე არ გაქვს გავლენა და ეს გაწუხებს და მეორეა, როცა პირადი პრინციპების იგნორირება გიწევს. მიდი და გაეცი მაშინ პასუხი. “შედი და გაკვეთილი ჩაატარე… შედი და გაკვეთილი ჩაატარე…”

ჰოდა, მეც შევედი ჩემი სამსახურის  დირექტორთან და ვუთხარი, რომ სამსახურიდან მივდიოდი. სხვაგან არა, სკოლაში მივდიოდი. “მთლიან განაკვეთზე ნუ წახვალო” – რაღაცნაირად არ გამწირა ამ სირთულისთვის, ხმაში ეტყობოდა. ჰოდა, თუ რამის ეჭვი მქონდა და რამის მეშინოდა, აქ გადაწყდა: დიახ, სკოლაში – მთლიან განაკვეთზე!

ვერ გეტყვით, მიხაროდა თუ უფრო  ვნერვიულობდი, მაგრამ მიწაზე ფეხი არ დამიდგამს პირველ დღეს. “დასწავლის უნარის დარღვევა…” “ქართულის გაკვეთილი…” “მათემატიკის გაკვეთილი…” “სიმბოლოების აღქმა უჭირს…” “აუტიზმის სპექტრი…” “სიმბოლოები უყვარს…” “კომუნიკაციის სირთულე…” “ოჯახური გარემოდან გამოწვეული მაღალი შფოთვა…” “პირველკლასელის შეფასება…” ფრაგმენტულად მესმოდა სიტყვები, რაზეც დიდი ამბით ვარიგებდი ყველას და ვხვდებოდი, რომ იქ და იმ წამს ყველა წიგნი და გზამკვლევი გვერდზე უნდა გადამედო და “შევსულიყავი და გაკვეთილი ჩამეტარებინა, თუ მაგარი ვიყავი.”

რაზე წერს და ლაპარაკობს მოსწავლე ყველაზე თავისუფლად და გახსნილად? ( რა თქმა უნდა, ბუნებრივ და დადებით გარემოში), რასაკვირველია, საკუთარ თავზე? ოჯახზე, ჰობიზე, საყვარელ საჭმელსა და მუსიკაზე. რატომ არ შეიძლება ეს  ცოდნა, ერთი მხრივ, შემოქმედებითი წერის აქტივობად გამოვიყენოთ, მეორე მხრივ – მოსწავლეს საშუალება მივცეთ უკეთ გამოხატოს და წარმოადგინოს თავისი შესაძლებლობები და ბოლოს, რაც მთავარია, მისი პრობლემების, ხასიათის, დამოკიდებულების შესახებ მეტი გავიგოთ.

გთავაზობთ რამდენიმე აქტივობას, სადაც მოსწავლე საკუთარ თავს, როგორც პერსონაჟს აღწერს, საინტერესო და მხიარულ დავალებას ასრულებს და თანაც, კიდევ უფრო მეტად უღრმავდება საკუთარ შესაძლებლობებს.

აქტივობა1

მე – მწერლის პერსონაჟი

ნაბიჯი1.

ამოვარჩევთ მოსწავლეთა ასაკობრივი ინტერესებიდან გამომდინარე რამდენიმე ლიტერატურულ პერსონაჟს, რომელიც საკუთარ ამბავს მოგვითხრობს. ვარიანტები ბევრია, რეზო ინანიშვილის მოთხრობები, დავით ჯავახიშვილის „ბიძია სევას ამბები“, ნარგიზა მგელაძის „უცნობი ბიჭის დღიური“, ასტრიდ ლინდგრენის „მიო, ჩემო მიო“, ცოტა უფროსებისთვის სელინჯერის „თამაში ჭვავის ყანაში“ ან თამთა მელაშვილის „გათვლა“.

ნაბიჯი 2.

ვამზადებთ პერსონაჟთა გალერეას, ვარჩევთ ილუსტრაციას ან ეკრანიზაციას, ვხატავთ, დიორამებს ვაკეთებთ.

ნაბიჯი 3

პერსონაჟის რუკა- ვამზადებთ სხვადასხვა სახის კოგნიტურ სქემებს, მათ შორის, პერსონაჟის რუკის სხვადასხვა ვერსიას, ვპასუხობთ კითხვებს – რა უყვარს, რას გრძნობს, რა მოტივაცია აქვს, როგორ იღებს გადაწყვეტილებას, რა აფერხებს და ა.შ.

ნაბიჯი 4

მე-როგორც პერსონაჟი, როგორ მოვყვებოდი ამბავს, მე რომ ვიყო ამა თუ იმ წიგნის პერსონაჟი, რა შეიცვლებოდა წიგნში ჩემი ხასიათის თავისებურებების თუ გემოვნების მიხედვით, როგორც შევცვლიდი წიგნის სიუჟეტს.

ნაბიჯი 5

ჩაანაცვლე ილუსტრაცია – როგორი ვიქნები მე, როგორც ამა თუ იმ წიგნის პერსონაჟი, დავხატოთ  ან ამოვბეჭდოთ ილუსტრაცია და ჩავაწებოთ მოსწავლის ფოტო.

აქტივობა 2

მე – დაუწერელი წიგნის პერსონაჟი

თუ წინა აქტივობა, უკვე არსებულ წიგნში პერსონაჟის შეცვლას ითვალისწინებდა, ახლა სრულიად ახალი, დაუწერელი წიგნის პერსონაჟები ვხდებით.

ნაბიჯი 1

როგორი ვარ მე, როგორც პერსონაჟი:

ა. რა მიყვარს

ბ. როგორი ხასიათი მაქვს

გ. როგორ ვარ გარეგნულად

დ. როგორი გემოვნება მაქვს

ე. რის კეთება მიყვარს

ვ. რა გამომდის კარგად

ზ. რას ვგრძნობ

თ. რაზე ვდარდობ, რა მიხარია

ი. ვინაა ჩემი მეგობარი?

ნაბიჯი 2

ჟანრი წიგნისთვის, რომლის პერსონაჟიც ვიქნებოდი

ა. რა არის ჟანრი, რა ჟანრის წიგნები ვიცით?

ბ. რა გამოარჩევს თითოეული ჟანრის წიგნს?

გ.  როგორი ჟანრის წიგნების მკითხველი ვარ?

დ. რომელი ჟანრის წიგნის პერსონაჟ ვიქნებოდი?

ე. რა ამბებში გაეხვეოდა ამ წიგნის პერსონაჟი?

ნაბიჯი 3

ლიტერატურული დრო და სივრცე

ა. როგორია დრო და სივრცე სხვადასხვა ჟანრის წიგნებში?

ბ. რომელ დროსა და სივრცეში მოხდებოდა მოქმედება ჩემს წარმოსახვით წიგნში?

გ. რას შეცვლიდა ესა თუ ის დრო და სივრცე ჩემში, როგორც პერსონაჟში?

ამ ეტაპზე შესაძლოა მოვამზადოთ ლიტერატურული სივრცის რუკა, სამგანზომილებიანი ილუსტრაცია, დიორამა და სხვა.

ნაბიჯი 4

სამაგიდო თამაში, მე, როგორ პერსონაჟი

თამაშის მოსამზადებლად დაგვჭირდება:

1. დიდი ზომის ფორმატი
2. ბარათები
3. მარკერი
4. ორი ცალი კამათელი
5. მე – პერსონაჟი, რამდენიმე სათამაშო ფიგურა

მომზადება:

I ფორმატი გავყოთ ოთხ ნაწილად:

1. მოგზაურობა და ფანტასტიკა
2. ამბავი მეგობრობაზე
3. ამბავი სიყვარულზე
4. კონფლიქტური ამბავი

( თემატურად შეგიძლიათ თავად მოიფიქროთ ეს სტრუქტურული დაყოფა, თუ პოემას ასწავლით, პოემა იყოს ან ეპოსი, ნებისმიერი რამ, რაც თქვენს სასწავლო მიზნებს მიემართება, სხვადასხვა ნაწილები შეგიძლიათ აღნიშნოთ ფერით, ილუსტრაციით ან წარწერით)

II  თითოეული ნაწილი დავყოთ უფრო მცირე უჯრებად, სადაც გავანაწილებთ მოქმედების ადგილს, მიზანს, დაბრკოლებას, შეხვედრას, ნებისმიერ რამეს, რასაც შეიძლება ლიტერატურულ ნაწარმოებში შევხვდეთ.

III

ვირჩევთ სათამაშო ფიგურებს, რომელთა ფუნქციითაც შეგვიძლია გამოვიყენოთ ჭადრაკის ფიგურები ან პლასტმასის სათამაშოები, ან სულაც პლასტელინის თუ თიხისგან გავაკეთოთ, მივანიჭოთ სხვადასხვა ხასიათი, მაგალითად, გვყავდეს მებრძოლი, მოგზაური, ფილოსოფოსი, შეგვიძლია გავანაწილოთ პროფესიის, ტემპერამენტის, გემოვნების მიხედვით.

IV

ბარათები დავახარისხოთ ფერებად და შინაარსებად:

ა. ემოციები

ბ. მოქმედება

გ. დახმარება

დ. გამოსავალი

( და სხვა, თქვენი ფანტაზიის მიხედვით)

თამაშის პრინციპი:

მოთამაშეები ირჩევენ თავიანთ სათამაშო ფიგურებს და სათამაშო დაფაზე, ანუ ფორმატის ფურცელზე „დასაწყისის“ ბიჯთან განალაგებენ, თითოეული ისვრის კამათელს და ნაბიჯების შესაბამისი რაოდენობით ინაცვლებს უჯრებში.

პერსონაჟი, რომელიც მოხვდება რომელიმე ჟანრის განყოფილებაში, რომელიმე მოქმედების ადგილის, დროისა თუ სიტუაციის უჯრაში, აიღებს ბარათს, რომელიმე ემოციის ან მოქმედების გამოსახულებით, მას ევალება მოგვითხროს პატარა ისტორია ამ კომპონენტების მიხედვით. შეგვიძლია საუკეთესო ისტორიის დაწერა დავალებად მივცეთ.

აღიარეთ, რამდენი თქვენგანი გამხდარა რეკლამის მსხვერპლი? …

დიახ, მეც თქვენს შორის ვარ და ცოტა შორეულ წლებში რაღაც მეც დამიჯერებია.

პირველი რეკლამა სათავეს ძველი დროიდან იღებს.  თავიდან  ინფორმაციას ეგვიპტურ პაპირუსზე წერდნენ…გასაყიდი მონის  შესახებ. ზოგიერთი ეგვიპტოლოგის აზრით, რეკლამები ქვებზეც იწერებოდა. ერთი ასეთი ქვა ქალაქ მემფისში იპოვეს. ჩვ.წ.აღ. -მდე საბერძნეთსა და რომში კედლებზეც წერდნენ.

რეკლამამ ძალა განსაკუთრებით მაშინ მოიკრიბა, როცა ვინმე გუტენგერგმა 1450 წელს  საბეჭდი დაზგა აამუშავა. ეს რეკლამის ახალი ეპოქის დასაწყისი იყო. უშვებდნენ სარეკლამო ბროშურებს და არიგებდნენ.  გუტენბერგის წამოწყება ევროპაში სწრაფად გავრცელდა- ჯერ იტალიაში 1465წელს, შემდეგ შვეიცარიაში 1468 წელს, საფრანგეთში 1470 წელს და ა.შ.

ტექსტების წერის ოსტატობა მწვერვალზე  ფრანგ ექიმს თეოფრასტ რენოდოს 1630 წელს აუყვანია. მის მიერ შეთხზული რეკლამები ფრანგულ გაზეთში „La Gazette“-ში იბეჭდებოდა.

იმ პერიოდის რეკლამები მშრალ ფაქტებს იუწყებოდნენ. მაგ. ვინმე ფერმერს ჰქონდა გასაყიდი ფქვილი, თხები ან შვრია. შემდეგ და შემდეგ, ტექსტები მრავალფეროვანი გახდა და ოდნავ ტყუილებიც შეერია. საბოლოო ჯამში კი ერთი დიდი ტყუილ-მართალი გამოდიოდა.

თანამედროვე რეკლამები  რით აღარ არის დახუნძლული. გვიქებენ ყველაფერს, იყენებენ ცნობად სახეებს და ისინიც მსუყე ჰონორარის სანაცვლოდ გვიმტკიცებენ, რომ თეთრი შავია. ჰოდა, ყველა მოგებული რჩება… გამყიდველიც, ტექსტის დამწერ -გადამღებიც, შემსრულებელ-გამხმოვანებელიც და რეკლამის გამშვებიც. მომხმარებელიო, იკითხავთ. მომხმარებელი თავად უნდა გაერკვეს, სად ტყუილია, სად ნახევრად ტყუილი და სად სიმართლე.

ჰოდა, დღეს გადავწყვიტე რეკლამიდან ამონარიდ ე.წ. საკვანძო სიტყვებზე  დავწერო და პირველი სიტყვა -კოლაგენია.

რა არის კოლაგენი?

კოლაგენი შემაერთებელი ქსოვილის ძირითადი ცილაა. ორგანიზმში არსებული ცილების 25% კოლაგენზე მოდის. ის ორგანოების და ქსოვილების ექსტრაცელულური (უჯრედგარე) კარკასის (ჩონჩხის) შექმნას უზრუნველყოფს. ამას იმიტომ ახერხებს, რომ წარმოქმნის ბოჭკოებს, რომლებსაც დიდი სიმტკიცე ახასიათებთ. ამიტომ, კოლაგენი ძირითადად საყრდენ ფუნქციას ასრულებს.  მის ნაკლებობას  პირველ რიგში  ძვლებში, სახსრებში და ხრტილებში ვიგრძნობთ. ასევე, პასუხისმგებელია სახის ოვალზე, შესაბამისად ახალგაზრდა და მიმზიდველ სახეზე.

სწორედ ამიტომ, რეკლამა ამბობს, სახეზე ეს ნელსაცხებელი დაიდეთ, რადგან ფიტოკოლაგენით არის გაჯერებულიო. ჯეჯილიდან მოვიპოვებთო.   ეს კოლაგენი თქვენს  უჯრედებს ენერგიით აავსებს.

მეორე რეკლამა გვეუბნება, რომ ნელსაცხებელში  თხევადი კოლაგენ აქტივატორია, რომელიც თხევადი სტრუქტურის გამო  კანში კარკასებს შექმნის.

ვერაფერს იტყვი, ყველაფერი სიმართლეა, გარდა იმისა, რომ ადამიანის  კანში ყველა ზომის მოლეკულა ვერ გაეტევა. კანში მხოლოდ ის ნაწილაკები გადავლენ, რომელთა ზომაც 500 დალტონზე ნაკლებია.  კოლაგენის მოლეკულის ზომა კი  1500-4000 დალტონია. გამოდის, რომ ნელსაცხებელს სახეზე კი დავიტანებთ, მაგრამ კოლაგენი კანის ქვედა შრეებში ვერ მოხვდება და ზედაპირზევე დარჩება. გამონაკლისი, მხოლოდ ნანო ტექნოლოგიებით შექმნილი ნელსაცხებლები იქნება. ამიტომ, რეკლამის შემდეგ, თუ ერთი ქილა კოლაგენიანი ნელსაცხებლის შეძენას გადაწყვეტთ, ზედ დაწერილ ინფორმაციას გაეცანით, როგორი  ტექნოლოგიით არის შექმნილი.

სხვა რეკლამაში ე.წ. დასალევ კოლაგენზეა საუბარი. ეს უკანასკნელი ან აბებით იყიდება, ან ფხვნილის სახით, რომელიც წყალში იხსნება. თავადაც მიხვდებით, რომ საკმაოდ ძვირიც ღირს. მაგ. ერთ-ერთი  კოლაგენის შემცველი ბადი (ბიო აქტიური დანამატი), ერთი კოლოფი ამ ზაფხულს 140 ლარი ღირდა, ახლა კი უკვე 200 ლარამდე გაიზარდა ღირებულება. მოდით, განვმარტოთ, რომ თუ მე და თქვენ კოლაგენს დავლევთ, ის ნელსაცხებელზე უფრო კარგად იმუშავებს, რადგანაც ორგანიზმის შიგნით მოხვდება. შემდეგ  ამინმჟავებად დაიშლება და მათგან ის ცილები დასინთეზირდება, რაც ორგანიზმს ესაჭიროება. ანუ, იმის თქმა მსურს, რომ კოლაგენისგან უეჭველი კვლავ კოლაგენი წარმოიქმნებაო,  დაზუსტებით ვერ ვიტყვით. ამას, ჩვენი ორგანიზმი გადაწყვეტს. გარდა ამისა, უნდა იცოდეთ, რომ კოლაგენს ტრანსპორტერი ჭირდება და ეს მოვალეობა ვიტამინ C-ს აქვს შეთავსებული. ამიტომ, თუ შესაბამის ძვირიან ბად-ს შეიძენთ, არ დაივიწყოთ კოლოფზე ნახვა, შეიცავს თუ არა ასევე  ვიტამინ C-ს. თუ არ შეიცავს, მაშინ თავადვე უნდა შეიძინოთ ან ბუნებრივად მიიღოთ.

ვიტამინ C-ს ბუნებრივად მიღების გზებზე ამ ვიდეოში ვსაუბრობ.

ჟელატინზე ჩანაწერი მე-15-ე საუკუნეში გაჩნდა, საიდანაც  ვიგებთ, რომ ის ჟელეს წარმოქმნიდა. ასეტრინის ჯიშის თევზების ძვლების დუღილით იღებდნენ. 1845 წელს  ვინმე კუპერის მიერ კოლაგენის ხარშვაზე მიღებული იქნა პატენტი. შემდეგ მისგან ვაიტმა იყიდა და არც არაფერი მოხდებოდა მის ცოლს, სახელად ჯელოს, ფხვნილისგან ჟელესმაგვარი მასა, რომ არ გაეკეთებინა. გასინჯა, მოეწონა და ჟელე დაარქვა. მოგვიანებით კი ჟელატინი უწოდეს. „შერშე ლა ფამ“ ამას ქვია.   მას შემდეგ შესაძლებელი გახდა  კოლაგენის საწარმოო გზით მიღება.

მიხვდით ალბათ, რომ ჟელატინი ფაქტიურად კოლაგენია. დიახ, ერთი სტანდარტული პაკეტი 87% ან 85% კოლაგენს შეიცავს. შედარებისთვის გეტყვით, რომ კვერცხში კოლაგენი მხოლოდ 17%-ია. დღეს ჟელატინს ნებისმიერ სუპერმარკეტში შეიძენთ, გახსენით წყალში, ჩაამატეთ მაგ. ახლადგაწურული ხილის წვენი, ან მწვანე ჩაის და ჯინჯერის ექსტრაქტი, გაყინეთ და მიირთვით… სუფთა კოლაგენი.

კიდევ ერთი კერძიდან შეიძლება კოლაგენის მიღება და ეს  ლაბასხმულია  ე.წ.  „ხალადეცი“.  თუმცა, ლაბასხმულში ასევე დიდი რაოდენობით არის ცხიმიც და კოლაგენისთვის მისით ზედმეტად გატაცება არ გამოდგება.

სხვათა შორის, საკვებში ჟელეს სხვა წარმომავლობაც აქვს და ის ჟელატინში არ უნდა შეგვეშალოს. ჟელატინი ცხოველების ხრტილებისგან, ძვლებისგა და მყესებისგან მზადდება, ანუ, როგორც ვთქვით, ცილაა და ეს ცილა კოლაგენია.

ჟელე შეიძლება პექტინისგანაც დამზადდეს. პექტინი ოლიგოსაქარიდია, ანუ ნახშირწყალია და ცილასთან საერთო არაფერი აქვს. მას ძირითადად, ციტრუსების და ვაშლის ნარჩენებისგან ამზადებენ.  თუმცა, ასეთი ჟელე წონის მატებასაც ხელს უწყობს და ვერავითარ ცილას ვერ მივიღებთ.

კიდევ ერთი სახეობის ჟელე აგარ-აგარისგან მზადდება.  მას წყალმცენარეებისგან იღებენ  და ისიც ნახშირწყალია.  კონფეტების, ზეფირის და ნაყინის შემადგენლობაში შეხვდებით.

რეკლამის შემდეგი სიტყვაა კოენზიმ Q, იგივე უბიქინონი. რეკლამა გვეუბნება, გამოიყენეთ და უჯრედულ დონეზე ენერგიით აგავსებთო.

კოენზიმ Q კოფერმენტია. კოფერმენტები ნივთიერებებია, რომლებიც უშუალოდ მონაწილეობენ რთული ფერმენტის მოქმედებით მიმდინარე კატალიზურ პროცესში, როგორც ფერმენტული რეაქციების აუცილებელი ფაქტორები. კონკრეტულად, უბიქინონი ძალიან გავრცელებული კოფერმენტია. გვხვდება, როგორც მცენარეების, ისე ცხოველების უჯრედებში. ქიმიურად იგი 2,3-დიმეთოქსი-5-მეთილ-1,4-ბენზოქინონია, რომელთანაც მე-6 მდგომარეობაში 6-დან 10-მდე იზოპრენის ნაშთია დაკავშირებული.

ადამიანის უჯრედების მიტოქონდრიების კოენზიმ Q იზოპრენის 10 ნაშთს შეიცავს, ანუ, არის Q-10.

უბიქინონი მიტოქონდრიებში ლოკალიზებული სუნთქვითი ჯაჭვის კომპონენტია. წყალბადის ორი ატომის მიერთების შედეგად იგი აღდგება და უბიჰიდროქინონი წარმოიქმნება.

C_OQ+2H=C_OQH₂

მეოცე საუკუნის 50-იან წლებში კოენზიმ Q გამოყვეს ხარის გულისგან. ერთი წელში სტრუქტურაც გაშიფრეს. 1959 წელს კიპიტერ მიჩელმა მისი მოქმედება უჯრედულ დონეზე აღწერა. ჩვენი ორგანიზმის ენერგიის 95% , ანუ იგივე ატფ, სწორედ უბიქინონის მონაწილეობით მიიღება. მიჩელმა ამაში ნობელის პრემია მიიღო.  შემდეგ დაიწყეს უბიქინონის შემცველი აბების გამოშვება, რომლებსაც გულის სხვადასხვა დაავადების მქონე პაციენტებს უნიშნავდნენ, თუმცა 2014 წელს საბოლოოდ დადასტურდა, რომ ეფექტურობა საკმაოდ მცირე პროცენტისთვის იყო.

თუმცა, ამ კოენზიმის მიღება აბების გარეშე საკვებიდანაც შეიძლება და ის დიდი რაოდენობით არის ზეითუნის ზეთსა და ჩრდილოეთი ზღვებში მობინადრე თევზის ჯიშებში. ნელსაცხებლებს რაც შეეხება, შეიძლება მოქმედებს და შეიძლება ნაკლებად. ამაზე, დიდი კვლევები მაინცდამაინც ვერ მოვიძიე. ის კი ნათელია, რომ  ნელსაცხებლების მწარმოებლებს აბებთან შედარებით ეფექტურობის ნაკლები კვლევა მოეთხოვებათ და თუ ქალბატონს სილამაზე სურს, წაიცხოს, რა დაშავდება.

დღეს რეკლამა უკვე აგრესიული გახდა. ყოველი მხრიდან გვიტევს და, როგორც ერთ გამონათქვამშია, დიდი ჯოხით გვირტყამს თავში, რათა როგორმე ჯიბემდე მიაღწიოს. ამისთვის მასობრივი კომუნიკაციების გარდა,  იყენებენ მოხატულ კედლებსა და ტრანსპორტის ფასადებს, ქუჩებში ხელში სახელდახელოდ დაბეჭდილ ბროშურებს გვჩრიან. ტელეფონით გვირეკავენ და მოგვისმინეთო,  ითხოვენ.

შემდეგ, მიდიხარ და შენი ნებით დაჰიპნოზებული ყიდულობ რაიმე ნივთს, რომელიც შესაძლოა არც კი გჭირდებოდეს.  შემდეგ გამოერკვევი, ან არ გამოერკვევი და  შეიძლება ასეც ჰიპნოზის ტყვეობაში დარჩე.

მოკლედ, ყველა რეკლამა ტყუილ-მართალს შეიცავს თქო, წერილის დასაწყისში ვთქვი და მხოლოდ ჩვენს ქიმიურ ცოდნაზეა დამოკიდებული, რამდენად დავიჯერებთ შემოპარებულ ტყუილს.

მოსწავლეებისთვის ღირებულებების ჩამოყალიბების პროცესში სკოლას მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება. პედაგოგები სხვადასხვა საგნის სწავლებასთან ერთად ვცდილობთ, ჩამოვუყალიბოთ და მათ განვუმტკიცოთ ცხოვრებისეული, ზოგადსაკაცობრიო თუ ეროვნული ღირებულებები.

სასკოლო გარემოში ღირებულებების ჩამოყალიბების მნიშვნელობას ხაზს უსვამს ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნები. ამ დოკუმენტის მიხედვით, საქართველოში ზოგადი განათლების სისტემა მიზნად ისახავს, შექმნას ხელსაყრელი პირობები ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების მატარებელი, თავისუფალი პიროვნების ჩამოყალიბებისთვის. შედეგად მოზარდმა (მოსწავლემ) უნდა შეძლოს ქვეყნის ინტერესების, ტრადიციებისა და ღირებულებების მიმართ საკუთარი პასუხისმგებლობის გააზრება.

მშობლები, მასწავლებლები, გარშემო მყოფები მოზარდებს ხშირად პირდაპირ ეუბნებიან: „აი, ესენია შენი ღირებულებები“. ზედაპირული დასწავლით ღირებულებები არ/ვერ ყალიბდება, ამიტომ არ არის გასაკვირი, რომ ჩვენი მოსწავლეები ყოველთვის არ ცხოვრობენ იმ ღირებულებებით, რომლებიც „ვასწავლეთ“. ეს ხანგრძლივ, მიზანმიმართულ და კოორდინირებულ მუშაობას მოითხოვს.

სამოქალაქო განათლება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საგანია. მის ფარგლებში დაგეგმილი სასწავლო აქტივობები, კონკრეტული თემების შესწავლასთან ერთად, ღირებულებების ჩამოყალიბებასა და განმტკიცებასაც უწყობს ხელს. ამ მიზნით, გარდა პროგრამული საკითხებისა, შეიძლება შევთავაზოთ მოზარდებს არაპროგრამული დავალებები, რომელთა სასკოლო სივრცეში (მათ შორის – დისტანციურ რეჟიმშიც) შესრულება ხელს შეუწყობს ღირებულებების აღმოჩენას, ჩამოყალიბებასა თუ განმტკიცებას.

გაგიზიარებთ რამდენიმე სავარჯიშოს, რომლებიც სწორედ ამ მიზანს ემსახურება. ამ სავარჯიშოების შესრულება შესაძლებელია როგორც საგაკვეთილო, ასევე საკლუბო მუშაობის ფორმატში.

„რას აფასებ?“

ძნელია, ზუსტად იცოდე, რას წარმოადგენს შენი ღირებულებები. ამის გაგების ერთ-ერთი გზაა, ვუპასუხოთ ცხოვრებისეულ კითხვებს და ვნახოთ, რომელი ღირებულებები ამოტივტივდება.

სავარჯიშოს დაწყებამდე მოსწავლეებს უთხარით, რომ მათი ღირებულებების ჩამოყალიბებაზე გავლენას ახდენენ ოჯახი, სკოლა, კულტურა, რელიგია და სხვ. აუხსენით, რომ სავარჯიშოს მიზანი მათი ღირებულების შეცვლა კი არა, არამედ დანახვა და უკეთ ამოცნობაა.

• წარმოიდგინეთ, რომ გაქვთ სრულიად თავისუფალი ერთი დღე. არც სკოლაში ხართ წასასვლელი, არც საშინაო დავალებები გაქვთ მოსამზადებელი და არც რამე სხვა საქმე გასაკეთებელი. რისი გაკეთება მოგინდებათ?
• რას იყიდიდით, 24 საათში 500 ლარის დახარჯვის შესაძლებლობა რომ გქონდეთ?
• დაასახელეთ სამი რამ, რის გამოც პატივს სცემთ გარშემო მყოფ ზრდასრულ ადამიანებს.
• უეცრად სახლში ცეცხლი გაჩნდა, თქვენი ოჯახის წევრები უსაფრთხოდ არიან. სამი ნივთის გადარჩენა რომ შეგეძლოთ, რას აირჩევდით? 
• დაასახელეთ სამი რამ, რასაც შეცვლიდით თქვენს თემში.
• წარმოიდგინეთ, რომ უკაცრიელ კუნძულზე უნდა მოხვდეთ ერთ ადამიანთან ერთად. ვის აირჩევდით? რატომ?
• მხოლოდ ერთი რამის შეცვლა რომ შეგეძლოთ მსოფლიოში, რას შეცვლიდით?

მას შემდეგ, რაც კითხვებს გაეცნობიან, მიეცით დრო დასაფიქრებლად და პასუხების ჩასაწერად. სთხოვეთ, პასუხები წაიკითხონ ხმამაღლა (შეგიძლიათ, თავიდანვე შეთანხმდეთ ანონიმურობაზე). დაფაზე დააჯგუფეთ პასუხები.

გაუწიეთ მოსწავლეებს ფასილიტაცია, რათა გამოიტანონ დასკვნები თავიანთი ღირებულებების შესახებ. მაგალითად, თუ რამდენიმემ თქვა, რომ 500 ლარად შეიძენდა ოჯახისთვის საჭირო ნივთებს, ან ხანძრიდან სახლისთვის აუცილებელ ნივთებს გადაარჩენდა, ეს ნიშნავს, რომ მათი ერთ-ერთი მთავარი ღირებულება ოჯახია.

ბოლოს შეჯამების მიზნით დაუსვით შემდეგი კითხვები:

1. რა მსგავსება და განსხვავება დაინახეთ ერთსა და იმავე შეკითხვაზე თქვენს პასუხებში?
2. რით იყო თქვენი პასუხები მსგავსი/განსხვავებული?
3. რითაა მნიშვნელოვანი საკუთარი ღირებულებების ცოდნა?

ღირებულებების აღმოჩენა

მოზარდებს ჰყავთ კერპები, მისაბაძი პერსონაჟები ფილმებიდან, წიგნებიდან, საყვარელი სპორტსმენები და ა.შ. საინტერესოა, რამდენად აქვთ გააზრებული, რით იმსახურებენ ეს რეალური თუ გამოგონილი ადამიანები პატივისცემას, მათი რომელი თვისებები იწვევს აღფრთოვანებას.

ადროვეთ დაფიქრება. სთხოვეთ, პასუხები რვეულში (word-ის ფაილში) ჩაიწერონ. შემდეგ პასუხების განხილვა მოაწყვეთ. დასახელდება ბევრი საინტერესო რეალური თუ გამოგონილი ადამიანი (მათ შორის შესაძლოა თქვენც აღმოჩნდეთ). ასევე, მნიშვნელოვანია, როგორ დაინახავენ მოსწავლეები საკუთარ თავს მომავალში, სხვების თვალით, რაზე ფიქრობენ ყველაზე ხშირად და ა.შ.

ვინ ვარ მე?

ეს აქტივობა ერთგვარი შემაჯამებელი სავარჯიშოს როლს ასრულებს (დოკუმენტის გადმოსაწერად დაწკაპეთ აქ) და უფრო მეტ დროს მოითხოვს. შეგიძლიათ, საშინაო დავალებად მისცეთ ან საკლუბო ფორმატში შეასრულოებინოთ.

აქტივობის მიზანია, მოსწავლეებმა ჩამოწერონ გამოკვეთილი ღირებულებები, თავიანთი ინტერესები, რა გამოსდით უკეთ, რა უნდა იცოდნენ მათ შესახებ სხვებმა, რით გამოირჩევიან და რის ექსპერტებად მიიჩნევენ თავს. ისინი სიმბოლოების გამოყენებით წარმოაჩენენ საკუთარ თავს და შექმნიან დევიზს.

ამ სავარჯიშოების დახმარებით თქვენი მოსწავლეები უკეთ გაიაზრებენ ღირებულებების მნიშვნელობას და აღმოაჩენენ მათ საკუთარ თავში.

შემოთავაზებული დავალებები/კითხვები არ გახლავთ უნივერსალური, შეგიძლიათ, ისინი მოზარდების მზაობისა და საჭიროებების გათვალისწინებით ცვალოთ.

სტატიაში გაზიარებული რესურსები შემუშავებულია მენტორინგის პროგრამის ფარგლებში, რომელიც ხორციელდება მარნეულის მე-2 საჯარო სკოლის საბაზო და საშუალო საფეხურებზე. პროგრამის პარტნიორია ტალინის უნივერსიტეტი.