კითხვის დასმის სტრატეგიები ნაწილი I

მიერ

23 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

წინამდებარე სტატიაში გაგაცნობთ კითხვის დასმის სტრატეგიებს. ამ სტრატეგიების გამოყენება მასწავლებელს საშუალებას მისცემს, მოსწავლეებს ანალიზისა და შეფასების უნარი განუვითაროს და სწავლის მოტივაცია აუმაღლოს. ამავე დროს, კითხვის დასმის სტრატეგიები პედაგოგს მოსწავლეთა ობიექტურ შეფასებაში დაეხმარება.

როგორ ვისწავლოთ კითხვის დასმა

კითხვები საჭიროა იმისთვის, რომ უკეთ შევძლოთ გარე სამყაროში ორიენტირება. ალისონ კინგის თქმით, „მას, ვისაც შეუძლია კითხვის დასმა, შეუძლია აზროვნებაც”, ხოლო „კარგი კითხვა” ისაა, რომელიც ალტერნატიული პასუხების შესაძლებლობას იძლევა. კითხვის დასმა პრობლემის ფორმულირების საშუალებას წარმოადგენს.

ჩვენს მოსწავლეებს შორის გაბატონებულია აზრი, რომ ნებისმიერ შეკითხვაზე არსებობს „სწორი პასუხი” და თუ კარგად ისწავლეს, დასმულ კითხვაზე პასუხს ყოველთვის იპოვიან. სწორედ ამგვარი მიდგომა ბადებს მოსწავლეებში უსიამოვნო განცდას, როდესაც ისინი ვერ ახერხებენ დასმულ კითხვაზე პასუხის გაცემას. ამიტომ საჭიროა იმ წესების დაცვა, რომლებიც ამგვარ პრობლემას აგვარიდებს:

ვრცლად

ფრანკფურტი 2013, ნაწილი მეორე

მიერ

admin

23 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

სამი წლის წინანდელი ჩემი ფრანკფურტული შთაბეჭდილებები „ლიტერატურულ გაზეთში” დავბეჭდე ამასწინათ, არადა მინდოდა, ცოტა ხანს შემენახა, დამეძველებინა და მერე მიმეჩინა შესაფერისი ადგილი – ან გაზეთის ფურცლებზე, ან სანაგვეში. ახლა ვრწმუნდები, რომ ცხელ კვალზე გამოქვეყნებას თავისი მნიშვნელობა აქვს – განცდები და ემოციები ცოცხალია და ბევრ რამესაც უცვლელად ტოვებ, რასაც წლების შემდეგ გადაამუშავებდი მაინც, თუ არ ამოიღებდი საერთოდ. მაშ ასე, განვაგრძოთ:

8) ჩამოსვლიდან მეორე-მესამე დღე იყო მგონი. ერთმა ტაქსისტმა, თავის კოლეგებზე თუ ზოგადად მთელ ქვეყნიერებაზე შემომწყრალმა, მიგვიყვანა კი არადა, ლამის მიგვანარცხა სასტუმროს კედლებს. მეორემ კი, ქალმა, იმდენი გვლანძღა მე და ნუნუკა ოდილავაძე, მერჩივნა მიწა გამსკდომოდა და თან ჩავეტანე – სადაურები ხართო, მერე ასეთი კარგი ქვეყნიდან ჩამოსულებს ასეთ საშინელ სასტუმროში რა გინდათ, ბოზებით და ნარკომანებით გავსებულია იქაურობაო. თუ სხვა გეძვირებოდათ, ხარისხიანი ხომ მაინც იყო, ახლა იაფი გადაიხადეთ და ქაქში იხრჩობითო. მერე, როცა დანიშნულების ადგილს ვერ მიაგნო, ამაზეც მოგვდგა, – ღმერთო, რა საშინელი დღე მაქვს, ვშრომობ, წრეებს ვურტყამ, ოფლში ვიღვრები და ჩემი დამშვიდება მაინც არ იქნაო. ირანელი გამოდგა, სამშობლოდან დიდი ხნის წინ წამოსული. ნუნუკამ დაუყვავა, მეზობლები ვყოფილვართო. შევატყვე, რომ იმასაც ესიამოვნა, მაგრამ რაღა დროსი იყო: მანამდე კი გამოგვიყვანა წირვა.

9) შორენა ლებანიძისა და გიორგი კაკაბაძის მიერ ფიროსმანზე დაწერილი წიგნების პრეზენტაცია – დამსწრე აუდიტორიის დიდი ნაწილი ისევ ქართველები ვართ. ეს წინა „ივენთებზეც” შეიმჩნეოდა. ბევრს გაუკვირდა, ზოგმა უკმაყოფილებაც გამოთქვა. მათიც მესმის, მაგრამ უცხოელი გამომცემლებისა და საავტორო უფლებათა აგენტების დაუწყება-მოპატიჟებაზე თავიც რომ მოიკლა, ჯერჯერობით რეალობა მაინც უცვლელია: საქართველოს არ იცნობენ როგორც დამოუკიდებელ, საკუთარი ენისა და დამწერლობის, კულტურისა და მწერლობის ქვეყანას. აქ ჩვენგან დამოუკიდებელი ბევრი მიზეზი და გარემოება შეიძლება აღინიშნოს, მაგრამ ჩვენც გვმართებს ხელის გამოღება. ფრანკფურტის 2017 წლის ბაზრობაზე რომ საქართველომ ღირსეული მასპინძლობა გასწიოს, მთავარ ენებზე თარგმნილი 200-მდე წიგნი მაინც უნდა გვქონდეს, რასაც უამრავი პროფესიონალი მთარგმნელისა და რედაქტორის თავაუღებელი შრომა სჭირდება. ამის თაობაზე ერთი მნიშვნელოვანი შეხვედრაც გაიმართა კულტურის სამინისტროს, წიგნის გამომცემელთა და გამავრცელებელთა ასოციაციის წარმომადგენლებს, გამომცემლებსა და მთარგმნელებს შორის, რომელიც იმ ძირითადი საკითხების განხილვას დაეთმო, ქართული წიგნისა და ლიტერატურის პოპულარიზაციას რომ ეხება.

10) დაღლილ-დაქანცული ვაღებ ჩემს ოთახს, შუქს ვანთებ და ტელევიზორს ვრთავ. აქამდე არ გამხსენებია მისი არსებობა, მაგრამ ახლა თითქოს ხელზე ამაცოცდა შავი პულტი. რად გინდა, რას ნახავ, რას გამორჩები – პუტინი არ ჩანს ეკრანზე? პუტინის დანახვაზე ხშირად ის დღე მახსენდება, 2008 წლის 11 აგვისტო, თითქმის დაცარიელებულ ზუგდიდში ზურაბ ცხონდიას სახლს რომ მივადექი. არ გამკვირვებია, უფრო გამიხარდა, მაშინათვე ვუთხარი, რა კარგია, რომ არსად წასულხართ-მეთქი. სახლს როგორ დავტოვებდიო. მერე ჩამოვჯექით და წამიერი დუმილის შემდეგ, – „კრავაპიცი! ეს რა გააკეთეს, ბიჭო!” – ხმას უწევს თანდათან, მარჯვენა ხელი შემართული აქვს ჰაერში, – „არადა, ღამეები მაქვს დათენებული რუს ფილოსოფოსებზე: ბერდიაევ, შესტოვ, სალავიოვ, როზანოვ, ტრუბეცკოი – წყალში ჩამიყარეს ყველაფერი!” ვზივარ გატრუნული, მთელი დღეა ქალაქში ტანკები მიდი-მოდიან. ზურაბი სავარძლიდან წამოდგება: „მარა დედის ძუძუ რომ არ უწოვია, იმ კაცს რა გინდა მოსთხოვო?!”

11) გიუნტერ გრასის ტრილოგიის წარდგინებაზე ჩვენი ყოფნის შესახებ იმავე დღესვე შეიტყო წიგნისმოყვარულმა ქართულმა საზოგადოებამ. აი, რას წერდა მემატიანე: „ის საოცარი მომენტი, როდესაც ახალი ნობელიანტის ალის მუნროს წიგნის ძიებაში მე და ზვიადი ჰოლ 3.1-ში წავედით. ერთ-ერთ სტენდთან ისეთი ხალხმრავლობა იყო, იქ გავლა თითქმის შეუძლებელი ჩანდა, მხოლოდ ხმა ისმოდა, რომელიც გერმანულ ენაზე რაღაც ტექსტს კითხულობდა. ზვიადმა თქვა, რომ ასეთი ხალხმრავლობა ფრანკფურტში 2010 წელს მხოლოდ გიუნტერ გრასის პრეზენტაციაზე ჰქონდა ნანახი. როგორც იქნა ხალხის ნაკადიდან გამოვაღწიეთ. მე ვთქვი, მგონი ეს ისევ გიუნტერ გრასია-მეთქი. ზვიადმა არ დამიჯერა. ცოტა გავიარეთ და მერე მაინც უკან მოვბრუნდით ამ ამბის დასაზუსტებლად. ეს ბუნჩულა, ულვაშიანი მოხუცი მართლაც რომ გიუნტერ გრასი აღმოჩნდა, რაც ნიშნავს, რომ უკან ვბრუნდებით გიუნტერ გრასის ავტოგრაფიანი მისივე ტრილოგიით და ამ ფოტოებით. დღეს დიდი დღეა!” (გვანცა ჯობავას ფეისბუქ-სტატუსი, რომელსაც ახლდა „თაგი” და „ჩექ-ინი”, და რომელმაც უხვად მოიტანა „ლაიქები” და კომენტარები).

12) სასტუმროსკენ გვიან საღამოს მომავალი კაიზერშტრასეზე ერთ სცენას შევესწარი: ქუჩის კუთხეში მდგომი ქალი და კაცი ერთმანეთს გაცხარებით ელაპარაკებოდნენ. განსაკუთრებით ქალი ვერ იკავებდა თავს, ყვიროდა, კაცისკენ იწევდა, მერე უკან იხევდა, ისევ იწევდა, წინ და უკან, წინ და უკან, დამფრთხალიც და გააფთრებულიც. კაცი გაფითრებული იყო, სიტყვას თუ შეუბრუნებდა ხმამაღლა, რომ მისკენ შემართული ქალის ვნებები დაეოკებინა. შორიდან ვუყურებდი და მიკვირდა ქალის სიძლიერეც და სისუსტეც ერთსა და იმავე დროს. თითქოს სადაცაა ძაფი უნდა გამწყდარიყო, ზღვარი უნდა წაშლილიყო, მაგრამ ბოლო წუთას ორივე იკავებდა თავს, ორივე ფრთხილობდა, ეტყობა ბოლომდე არც ერთს არ ემეტებოდა ერთმანეთი. მერე გაჩუმდნენ, ერთი-ორი ხმამაღალი სიტყვაც გაისმა გერმანულად, მუქარის თუ საყვედურის მსგავსი. ქალი გაბრუნდა და ჩქარი ნაბიჯით გადაკვეთა ქუჩა. კაცი გაეკიდა, სულ ახლოს, ფეხდაფეხ მიჰყვა, მხარზე ხელი გადახვია, ქალმა მოიშორა, კაცი არ მოეშვა, ისევ გადახვია მხარზე ხელი. ლამპიონებისა და ყვითლად აბრდღვიალებული ბანერების შუქზე კარგად ჩანდა ერთი სიმაღლის ორი ადამიანი, რომელსაც რამდენიმე წუთის წინ, რამდენიმე საუკუნის დაგვიანებით, ერთად განეცადა მთელი შექსპირი და ჰომეროსი – ეჭვი, უნდობლობა, ლტოლვა, სიყვარული, სიძულვილი, შერიგება… და ახლა, ამ ვნებებისგან დამუხტულიც და მათზე გამარჯვებულიც, თითქოს ერთ სხეულად მიუყვებოდა კაიზერშტრასეს ნაწვიმარ ქუჩას.

სამი წლის წინანდელი სტუმრობისგან განსხვავებით, წელს პირდაპირ თბილისში არ ვბრუნდებით. გზას ჯერ სტრასბურგისკენ ვაგრძელებთ, მერე – ამსტერდამისკენ. იქაურ ამბებს სხვა დროს მოვყვები. ასე ჯობია, თორემ რაც ამ ჩემი თავგადასავლების წერა დავიწყე, მეჩვენება, რომ სანამ მე კუთხეში მიმჯდარი ამეებზე ვფიქრობ, სცენას ერთმანეთის მიყოლებით ტოვებენ ის ეპიზოდები, რომელშიც უნდა მეცხოვრა.

ძალადობა მოზარდებში ანუ რატომ არის სპილო უჩინარი

მიერ

admin

22 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

„ყველა ბავშვი ერთიმეორეზე უარესია, დედიკომ მითხრა, და ამიტომ აღარ ვეთამაშები მათ, ისინი საშინელი ადამიანები არიან”, – მომდევს მეოთხეკლასელი ანდრო და თან თავის ამბებს მიყვება, „იცი რა, მე არ მიყვარს ისინი, მათ მე მცემეს”. ვცდილობ გავიგო, რატომ, მაგრამ არ მიმხელს: „საიდუმლოა, ვერ გეტყვი””, – და ისევ გარბის.

მეორედ ანდროს ისევ სტადიონთან, ბავშვებთან ვხედავ, ბიჭებს წიხლებს ურტყამს და თანატოლ ლუკას სახეში გამეტებით აწნავს სილას. ბიჭს ლოყაზე გამეტებით მოქნეული ხელის ანაბეჭდი ემჩნევა. მას მეგობარი ესარჩლება და ანდროს უყვირის: „იცი, ლუკას მამა ვინ არის? ადვოკატია და აგერ ნახავ, თუ არ მიგასამართლოს ციხეში, შე ეშმაკო!” „მართლა ეშმაკია ეს!” – ყვირიან ბიჭები. გორგოლაჭებიანი გოგონა მარიამი, რომელიც იქვე ზის, ანდროს მშვიდად უხსნის: „თუ არ მოგწონს ეს ბავშვები, წადი, სხვაგან ითამაშე”. ანდრო დახტის, მაისურს აწვალებს, ბავშვებს მაინც ვერ შორდება, მერე შორიდან ქვებს ისვრის, ბოლო გარბის და ავტოფარეხის სახურავზე ჯდება. იქ კარგა ხანს რჩება.

„ყველა პატარა ბიჭუნა პოტენციური უფლისწულია”, – მახსენდება ჩემი მეგობრის სიტყვები და ვადარებ ანდროს დედის ნათქვამს: „ყველა ბავშვი ერთმანეთზე უარესია”. როგორც ჩანს, ანდრომ დაუჯერა დედას, რომელმაც, სამწუხაროდ, კვალიფიციური რჩევა ვერ მისცა შვილს იმის თაობაზე, როგორ მოეგვარებინა კონფლიქტი. დედას, ალბათ, ჰქონდა მიზეზი, მიეცა ასეთი რჩევა – მას სურდა, დაეცვა შვილი ხელახალი ძალადობისგან, მაგრამ ამ გაფრთხილებით მან ანდროსა და სხვა ბავშვებს შორის კონფლიქტი უფრო მეტად გააღრმავა. გადატანილი ძალადობა კი უკვალოდ არ დედისგან ფსიქოლოგიურად წახალისებული ანდრო საკუთარი თავის მოძალადესთან იდენტიფიცირებას ახდენს, ძალადობის სხვადასხვა ფორმის გამოყენებით, ფიზიკური თუ ვერბალური შეურაცხყოფით, ცდილობს შური იძოს გადატანილი დამცირებისთვის და ღირსება აღიდგინოს.

ფსიქოლოგი, GCRT წამების მსხვერპლთა რეაბილიტაციის ცენტრის წარმომადგენელი მაია ცირამუა, რომელიც ბავშვთა საკითხებზე მუშაობს, ასეთ ფაქტებს ჩვენი კულტურისთვის ტიპობრივად მიიჩნევს: „სამწუხაროდ, ძალადობრივი ქცევის საუკეთესო გაკვეთილებს მოზარდები საკუთარ ოჯახებში იღებენ, სადაც ხშირად ასეთი მაგიური, ძალადობრივი წრეა შეკრული – მამა ძალადობს დედაზე, დედა პოულობს განტევების ვაცს შვილის სახით, შვილი ჩაგრავს თავისზე უმცროს და-ძმას (ან აწვალებს ცხოველებს) და ა.შ. თუმცა წრე ფართოვდება და ბავშვი ეძებს მსხვერპლს გარეთაც – თანატოლებს შორის.

ძალადობა ქცევის არა მხოლოდ კარგად დასწავლილი, არამედ უმეტესად დეკლარირებული, „ლეგიტიმური” ფორმაა. „თუ დაგარტყეს, შენც უნდა დაარტყა, თავი არავის დააჩაგვრინო, ლაჩარი ხომ არ ხარ?” – ესეც სტერეოტიპული მიდგომაა; მშობელი, ნაცვლად იმისა, შვილს ასწავლიდეს პრობლემის კონსტრუქციული მოგვარების სტრატეგიას, ზოგჯერ მედიატორის როლსაც ასრულებდეს ან ცდილობდეს, დაანახვოს ბავშვს თავისი წილი პასუხისმგებლობა კონფლიქტურ სიტუაციაში, ქმნის სამყაროს, თანატოლების, პედაგოგების მტრულ ხატებს: „არავინ დაგინდობს, მუდამ მზად უნდა იყო…” ამას ბავშვის ქცევის გართულებამდე მივყავართ. თავს იჩენს შიში, საკუთარი არასრულფასოვნების განცდა, რომელიც ხშირად აგრესიული ქცევით კომპენსირდება. აგრესიულ გამოვლინებას გარემოდან შესაბამისი პაუხი მოჰყვება და ბავშვი აქაც მოჯადოებულ წრეში ექცევა. თანატოლებმა ის გარიყეს მასტიგმატიზირებელი სახელით „ეშმაკი”,ასეთ იარლიყებს კი ხშირად ერთგვარად მაგიური ძალა აქვს, კიდევ უფრო ამძიმებს ბავშვის ქცევას და ფაქტობრივად შეუქცევადი პროცესი იწყება.

ბულინგი, თანატოლთა შორის ძალადობა, დღეს ერთ-ერთი აქტუალური პრობლემაა. ვფიქრობ, ეს საკითხი სერიოზულ კვლევას მოითხოვს. ასევე მნიშვნელოვანია საგანმანათლებლო სივრცეში ანტიბულინგური პროგრამების შექმნა და ამოქმედება, რაც სფეროს სპეციალისტებს გამოწვევის წინაშე აყენებს”.

კითხვაზე, როგორ უნდა გაუმკლავდნენ ამ პრობლემას სასწავლო დაწესებულებები, მაია ცირამუა გვაპსუხობს: „სამწუხაროდ, სკოლა აქ უძლურია, ის ან არასწორად ერევა პროცესში, ან საერთოდ იგნორირებას უკეთებს ფაქტს, ან ყველაფერი ბავშვის სკოლიდან გარიცხვით სრულდება. ზოგჯერ საქმე მშობლების დაპირისპირებამდეც კი მიდის. ორი წლის წინ ერთ-ერთ საჯარო სკოლაში ასეთი ამბავი მოხდა – დედა, რომელიც გაბრაზებული იყო შვილის თანაკლასელზე, სკოლაში მივიდა მასთან „საქმის გასარჩევად”, 11 წლის გოგონა დამრიგებელთან ერთად გარეთ გაიყვანა, ჩაიყვანა სკოლის სარდაფში, სადაც ნაკლები ხალხია და დამრიგებელთან ერთად „გაუსწორდა” მას – მუქარით, ღირსების შემლახავი დამოკიდებულებით, უცენზურო სიტყვებით. გოგონამ, ცხადია, ამის შედეგად ძლიერი ტრავმა მიიღო, ფაქტობრივად, იძულებული გახდა გასცლოდა სიტუაციას და სხვა სკოლაში გადავიდა”.

მაია ცირამუას გამოსავლად მიაჩნია სკოლაში პროფესიონალი სოციალური მუშაკის, მანდატურის ან ბავშვთა უფლებების დამცველის არსებობა, რომელიც ასეთ შემთხვევებზე იმუშავებს, ერთგვარი მედიატორის ფუნქციას შეასრულებს კონფლიქტურ სიტუაციებში და მოზარდებს, რომლებსაც ეს თუ ის ქცევითი ან ემოციური დარღვევა აქვთ, ფსიქოლოგთან გადაამისამართებს.

„ამჟამად განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მანდატურის სამსახურთან თბილისში, ქუთაისსა და ბათუმში არსებობს ფსიქოლოგიური ცენტრები, რომლებიც რთულ ქცევით დარღვევებზე მუშაობს, თუმცა არ ვიცი, აქვს თუ არა ამ სამსახურს სკოლებში მედიაციის ჩატარების პრაქტიკა ან სკოლის მანდატურს – სათანადო პროფესიული უნარები. ვიცი, რომ ამჟამად მანდატურის სამსახურის რებრენდინგი მიმდინარეობს. იმედს ვიტოვებ, სამომავლოდ თქვენ მიერ აღწერილის მსგავსი შემთხვევების მართვა შესაძლებელი იქნება მულტიდისციპლინური მიდგომებით”, – ამბობს ის.

ამასობაში კი გაეროს ბავშვთა ფონდი(UNICEF) საგანგაშო დასკვნას ავრცელებს, რომლის თანახმადაც ქართველების 60 პროცენტი ბავშვის ძალადობრივი აღზრდის მომხრეა. გარემო, სადაც ბავშვები იზრდებიან, მტრული და აგრესიულია. თითქმის ყველგან – ოჯახში, ბაღში, სკოლაში თუ ქუჩაში – აგრესია ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა, რომლისთვისაც წინააღმდეგობის გაწევა ძალიან რთული და ხშირად დაგვიანებულიცაა. ამ პრობლემებთან ბრძოლა კი სერიოზული გამოწვევაა მთელი საზოგადოებისთვის, რათა ყველამ ერთად, თანაბარი ძალისხმევით ვცადოთ, შევიტანოთ ჩვენი წვლილი ჰუმანური საზოგადოების შექმნაში, განსაკუთრებული როლი კი ამაში მაინც ოჯახსა და სკოლას ეკისრებათ.

ფონეტიკა რუსული ენის გაკვეთილზე

მიერ

admin

22 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

მასწავლებლებთან შეხვედრისას მშობლები ხშირად გამოთქვამენ საყვედურს იმის გამო, რომ საათების მწირი რაოდენობა, ახალი ენის დაწყება მე-7 კლასიდან შედეგის მიღებას ართულებს. აღშფოთება განსაკუთრებით იმატებს, როდესაც ისეთ ნიუანსებზე ვიწყებთ საუბარს, როგორიცაა ლექსიკასა და ფონეტიკაზე მუშაობა. მეთოდისტებს მიაჩნიათ, რომ არ აქვს მნიშვნელობა, როდის დაიწყება უცხო ენის სწავლება – მასწავლებლის ხელოვნება ის არის, რომ შეძლოს ენის სწავლების დონეების, ასაკობრივი შესაძლებლობებისა და სწორი მეთოდიკის შერწყმა, იცოდეს, რამხელა ნაბიჯებით, რა დოზით მიაწოდოს სხვადასხვა ასაკის მოსწავლეებს ერთი და იგივე საკითხი.

ამჯერად შემოგთავაზებთ მოსაზრებებს ფონეტიკის სწავლების საკითხების შესახებ.

·საჭიროა თუ არა ფონეტიკის საკითხების შეტანა გაკვეთილზე? როდის? რა დოზით? როგორ?

·რომელ ფონეტიკურ საკითხებზე მუშაობა უნდა დავიწყოთ უპირველესად?

·როდის, როგორ და რამდენ ხანს უნდა ვიმუშაოთ ინტონაციაზე?

·საჭიროა თუ არა, გაკვეთილზე მოსწავლეებმა იკითხონ ხმამაღლა და რისთვის?

·როგორ განვუვითაროთ მოსწავლეებს „ფონეტიკური სმენა”?

ფონეტიკის განხილვა სამი ასპექტის გათვალისწინებით ხდება: ენობრივი სტრუქტურის პოზიციიდან, მეტყველების ფუნქციონირებისა და კომუნიკაციის პოზიციიდან. ცხრილში მოყვანილია ფონეტიკაზე მუშაობის პრობლემები და მათი მოგვარების გზები.

N	პრობლემა	პრობლემის გადაწყვეტა
1.	Какие фонетические ошибки должны устраняться в первую очередь?	Должны устраняться ошибки, и в первую очередь фонологические, так как они мешают пониманию, например, твердость и мягкость согласных.
2.	Надо ли объяснять, как образуется звук, или достаточно одной имитации?	Хорошо, когда имитация сопровождается объяснением, рисунками, так как не все ученики способны услышать разницу в произношении родного и изучаемого языка. Хотя, разницу в произношении учащиеся быстрее услышат, если преподаватель произнесет, например, английскую фразу с русским акцентом.
3.	Какова последовательность работы над звуком?	В первую очередь даются звуки, близкие в русском и родном языках, затем те, которых нет в родном, и потом те, которые в родном отличаются от русских.
4.	Как работать над интонацией?	Работа над интонацией требует, во-первых, знакомства с интонационными конструкциями, во-вторых, большой работы с позиции коммуникации.
5.	Какой фонетический акцент допускается?	Такой фонетический акцент, который не мешает пониманию речи.
6.	С чего начинать работу над звуком (с произношения или с аудирования)?	Различение звуков вначале вырабатывается на уровне аудирования, а затем переносится на произношение. Рекомендуется постоянно проводить работу на аудирование.

რა ხარვეზებს ვაწყდებით ლექსიკაზე მუშაობის დროს

1. მოსწავლეები თითქმის არ მუშაობენ აუდირებაზე, შემოიფარგლებიან მხოლოდ მასწავლებლის მოსმენით. მეტ დროს უთმობენ წერით სავარჯიშოებს. ნაკლებად იმეორებენ მოსმენილს.

2. მასწავლებელი არ აკონტროლებს წარმოთქმას ფინალური შეფასების დროს.

3. აუდირება გაკვეთილზე გამოიყენება იშვიათად ან არალეგულარულად.

4. ფონეტიკაზე მუშაობა ხდება სიტუაციიდან გამომდინარე. მასწავლებელს არ აქვს გააზრებული და დაგეგმილი ამ ტიპის დავალებათა თანამიმდევრობა დონეების მიხედვით.

5. გაკვეთილზე ნაკლებად არის გამოყენებული სიმღერები და ლექსები, რაც ხელს შეუწყობდა სწორი რითმიკისა და ინტონაციის ჩამოყალიბებას.

გთავაზობთ სავარჯიშოების ნიმუშებს.

Упражнения, тренирующие и развивающие фонетический слух учащихся.

1.Слушайте и опознавайте звук (подчеркните в тексте, поднимите карточку с этим звуком).

2.Слушайте пары слогов (слов), отмечайте знаком + (плюс) одинаковые слоги (слова) и — (минус) разные.

3.Записывайте знакомые слова, которые услышите в потоке речи.

4.Слушайте слова (фразы), отметьте в тексте, каким словам (фразам) они соответствуют.

5.Слушайте текст, одновременно читая его, вписывайте в текст пропущенные слова.

6.Слушайте и определяйте тип ИК, в зависимости от этого поставьте в конце предложения точку, вопросительный или восклицательный знак.

Упражнения, направленные на выработку правильной артикуляции звуков и интонирования.

1.Слушайте и повторяйте про себя.

2.Слушайте и повторяйте вместе с преподавателем (диктором).

3.Слушайте и повторяйте в паузы.

4.Слушайте, читая.

5.Слушайте, повторяйте, читая.

6.Слушайте, повторяйте, записывайте на магнитофон. Сравнивайте свое произношение с произношением диктора (преподавателя).

7.Слушайте, пишите (диктанты).

8.Читайте в транскрипции и записывайте свое произношение на кассету.

9.Слушайте. Ставьте ударения.

Упражнения с коммуникативной установкой

Выполняются на заключительном этапе работы и являются по сути коммуникативными заданиями устных видов речевой деятельности: говорения и слушания. То же самое можно сказать и о видах контроля.

ფიზიკა ამოცანებში – სითხეები და აირები. 12

მიერ

admin

22 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

მე-12 ნაწილი

ვაგრძელებთ ამოცანების განხილვას სითხეებისა და აირების თვისებებზე და მათში მიმდინარე მოვლენებზე.

ვრცლად

როგორ მივაღწიოთ სკოლებში სწავლების მაღალ ხარისხს. მეოთხე ნაწილი

მიერ

admin

22 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

წერილი მომზადებულია მოცემული კვლევის ორიგინალური და რუსული გამოცემების საფუძველზე: Barber, M. and Mourshed, M. (2007) How the World’s Best Performing Schools Come Out on Top. London, McKinsey & Company; М. Барбер, М. Муршед. КАК ДОБИТЬСЯ СТАБИЛЬНО ВЫСОКОГО КАЧЕСТВА ОБУЧЕНИЯ В ШКОЛАХ. „Вопросы образования” (2008)

აუცილებელია, მაგრამ არა საკმარისი

წარმატებით მოფუნქციე განათლების სისტემები კლასში სწავლების ხარისხისადმი მუდმივი ყურადღებით გამოირჩევა, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი. უნდა მოიძებნოს მეთოდები, რათა კლასში კარდინალურად შეიცვალოს სიტუაცია. ყველა მასწავლებლისთვის აუცილებელია სამი რამ:

* თითოეულმა მათგანმა უნდა გააცნობიეროს საკუთარი ნაკლი. ეს უმეტესად გულისხმობს არა მარტო მუშაობის საკუთარი მეთოდების გაცნობიერებას, არამედ იმისასაც, რა უდევს მათ საფუძვლად.

* ყველა მასწავლებელმა უნდა აითვისოს უახლესი მეთოდიკები, ეს კი შესაძლებელია მხოლოდ რეალურ სამუშაო გარემოში დაკვირვებით.

* ყველა მასწავლებელი მოტივირებული უნდა იყოს საკუთარი მუშაობის სრულყოფისთვის. წესისამებრ, საამისოდ მატერიალური სტიმულები არ კმარა; რეალური ცვლილების მისაღწევად მათ უნდა ჰქონდეთ დიდი მოლოდინები, ესმოდეთ მიზანი, რომელსაც ყველა იზიარებს და, რაც მთავარია, კოლექტიური რწმენა, რომ შესწევთ უნარი, გააუმჯობესონ ბავშვების განათლების დონე.

(მთარგმნელისა და რედაქტორის მინაწერი: სამწუხაროდ, ეს პროცესები ჩვენს განათლების სისტემაში, არსებითად, არ დაწყებულა)

რეფორმათა უმრავლესობის ანალიზმა გვიჩვენა, რომ ვითარების არსებითი გაუმჯობესება არ მომხდარა, რადგან ვერ მოხერხდა ამ სამი კომპონენტის ერთდროულად ამოქმედება. ვერც სემინარებზე და ვერც წიგნებიდან მიღებული ცოდნა უახლეს გამოცდილებათა შესახებ ვერ იძლევა სათანადო შედეგს, რადგან ეს ცოდნა არ არის საკმარისად კონკრეტული, რათა მასწავლებლებმა ის თავიანთ პრაქტიკაში გამოიყენონ. ყველაფერი იმაზე მეტყველებს, რომ მასწავლებლებისთვის ლექციების კითხვა და სემინარებზე გაგზავნა კლასში მდგომარეობას ვერ ცვლის. ნებისმიერი სხვა პროფესიის ადამიანს მომზადებისას პრაქტიკული მეცადინეობები რეალურ გარემოში უტარდება (ექიმს – საავადმყოფოში, იურისტს – სასამართლო დარბაზში და ა.შ.), პედაგოგის პროფესიის დაუფლებისას კი პრაქტიკული მეცადინეობა იშვიათად ტარდება კლასში, თუმცა მაქსიმალური ეფექტის მიღწევა მხოლოდ ამგვარად არის შესაძლებელი.

მიდგომები

იმისთვის, რომ მასწავლებლებს სწავლების ხარისხის გაუმჯობესებაში დაეხმარონ, საუკეთესო სისტემები ქმნიან პირობებს, რომლებიც თითოეულ პედაგოგს ხელს შეუწყობს თავისი ნაკლის გაცნობიერებაში, მიაწვდის ინფორმაციას უკვე აპრობირებული მოწინავე გამოცდილების შესახებ, გაუჩენს მათ შედეგების გაუმჯობესების სურვილს. ამ მიზნით გამოიყენება ოთხი მიდგომა.

* პედაგოგიური განათლების ადრეულ ეტაპზე პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავება. ეფექტურ სისტემებში მასწავლებლების მომზადება აუდიტორიებიდან კლასებშია გადატანილი, რათა ისინი საჭირო უნარ-ჩვევებს სამუშაო ადგილზე დაეუფლონ.

* სკოლებში მასწავლებლებისთვის გამოცდილი მენტორების დახმარების ორგანიზება. კარგი მასწავლებლების აღსაზრდელად აუცილებელია, მათ მცოდნე და გამოცდილი ხელმძღვანელები ჰყავდეთ. ასეთი ხელმძღვანელები არა მარტო პრაქტიკანტებს, არამედ მოქმედ პედაგოგებსაც სჭირდებათ. ექსპერტ-მასწავლებლები ესწრებიან გაკვეთილებს, აკვირდებიან, უზიარებენ პედაგოგებს თავიანთ მოსაზრებებს, ერთად ეძებენ სწავლების გაუმჯობესების გზებს.

* მენტორების შერჩევა და მომზადება-განვითარება. მასწავლებლებისთვის დამხმარე ხელმძღვანელების ყოლა განსაკუთრებით შედეგიანია, როდესაც სკოლა ხელს უწყობს ამ მიმართულებას. ამისთვის საჭიროა, სკოლების ხელმძღვანელები თავად იყვნენ ასეთი მენტორები, რათა თვითონვე შეეძლოთ კოლეგების დახმარება. ასეთ სკოლებში დირექტორებად წარადგენენ საუკეთესო პედაგოგებს, შემდეგ ისინი გადიან მომზადებას ხელმძღვანელის სამუშაოს შესასრულებლად და დროის უმეტეს ნაწილს მასწავლებლებთან მუშაობას უთმობენ.

* პირობების შექმნა, რათა მასწავლებლებმა ერთმანეთისგან ისწავლონ. სკოლათა უმეტესობაში მასწავლებლები დამოუკიდებლად მუშაობენ. წარმატებულ სისტემებში (ჩინეთში, იაპონიაში, ფინეთში), პირიქით, ერთად გეგმავენ გაკვეთილებს, ერთმანეთის გაკვეთილებს ესწრებიან, ეხმარებიან ერთიმეორეს განვითარებაში. ასეთ სკოლებში ერთობლივი დაგეგმვა, აზრთა გაცვლა-გამოცვლა, ურთიერთდახმარება ნორმა და სკოლის მუშაობის მუდმივი ნაწილია. ასეთი გარემო დიდად ეხმარება მასწავლებელს განვითარებაში.

აუცილებელია დასახული ამოცანების ზედმიწევნით შესრულება: კარგად მოფიქრებული სტრატეგია მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოიღებს შედეგს, თუ ის თანმიმდევრობით და ეფექტურად განხორციელდა.

პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავება პედაგოგიური განათლების საწყის ეტაპზე

მასწავლებლები ცოდნის უმეტეს ნაწილს სწავლისა და პრაქტიკის პირველ წლებში იღებენ. რამდენიმე სასკოლო სისტემის შესწავლამ გვიჩვენა, რომ დახმარება, რომელსაც მათ სთავაზობენ, არ არის იმდენად ეფექტური, რამდენადაც შეიძლებოდა ყოფილიყო. ეს ხშირად იმის ბრალია, რომ სუსტია კავშირი მომზადების დროს მასწავლებლის მიერ მიღებულ ცოდნასა და იმას შორის, რის გაკეთებაც უწევს მას სამუშაო ადგილზე. ერთ-ერთი სკოლის ხელმძღვანელი შენიშნავს: „ჩვენ არასოდეს ვეტყვით ახალგაზრდა ექიმს: „წადი, გააკეთე ოპერაცია”, – სანამ ის არ გაივლის სამ-ოთხწლიან პრაქტიკას გამოცდილ ხელმძღვანელთან ერთად, მაგრამ იმავეს ვთხოვთ მასწავლებლებს – ვუშვებთ კლასში და ყურადღებას აღარ ვაქცევთ – დაე, თვითონვე გავიდეს ფონს”.

ჩვენ მიერ შესწავლილ წარმატებულ სასკოლო სისტემებში პრაქტიკული მუშაობა მასწავლებელთა მომზადების პროგრამასთან არის ინტეგრირებული. ბოსტონში (აშშ), ინგლისში, ფინეთსა და იაპონიაში უფრო წინ წავიდნენ – გაზარდეს და უფრო ინტენსიური გახადეს პედაგოგთა დახმარება პრაქტიკული სწავლის ხარჯზე და იპოვეს დახმარების ეფექტურობის გაზრდის მეთოდები.

ბოსტონში მოქმედებს პედაგოგთა მომზადების საუნივერსიტეტო პროგრამა, რომელიც ეფუძნება სამედიცინო ორდინატურის მოდელს – აქ ერთმანეთს ერწყმის პრაქტიკული მუშაობის დიდი მოცულობა, ძლიერი თეორიული მომზადება და მაგისტრის პრესტიჟული ხარისხი. პრაქტიკანტი მასწავლებლები ექვსთვიანი კურსების შემდეგ სკოლებში სტაჟიორებად აგრძელებენ სწავლას. ერთი წლის განმავლობაში ისინი კვირაში ოთხი დღე მუშაობენ გამოცდილი ხელმძღვანელის მეთვალყურეობით, ერთ დღეს კი საკურსო სამუშაოს უთმობენ. სწავლების მეორე წელს თითოეული მათგანი ემაგრება ხელმძღვანელს, რომელიც ყოველკვირეულად ორსაათნახევრის განმავლობაში ესწრება მეცადინეობებს. ხელმძღვანელთა დონის ასამაღლებლად, პროგრამის ჩარჩოებში, ქირაობენ ხელმძღვანელ-მასწავლებლებს. თითოეული მათგანი ეხმარება 14 ახალ პედაგოგს.

ინგლისში მასწავლებელთა მომზადების ფინანსირებას მთლიანად სააგენტო (TDA) აკონტროლებს. ინსტიტუტებს, რომლებიც მასწავლებლებს ამზადებენ, მან დაუწესა მკაცრი სტანდარტი, სწავლების ორი მესამედი პრაქტიკულ მეცადინეობას დაუთმონ. თუ სტანდარტი დაირღვა, ინსტიტუტს უმცირებენ ან სრულიად უწყვეტენ ფინანსირებას. გარდა ამისა, ინგლისში შემოღებულია პრაქტიკა „სკოლაში შემოყვანის წელი”, რომლის განმავლობაში ახალგაზრდა სპეციალისტი იღებს განსაკუთრებულ დახმარებას: მას მინიმალურად ტვირთავენ, რათა მისცენ სწავლის დრო. იმავდროულად ის სისტემატურად გადის ატესტაციებს, რომელთა შედეგების მიხედვით ეძლევა რეკომენდაცია მუშაობის გაუმჯობესების შესახებ.

ფინეთში პედაგოგიური ფაკულტეტების უმეტესობა მეურვეობს სამსაფეხურიან ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებს, სადაც სტუდენტები სწავლების პრაქტიკას გადიან. ასეთი ორგანიზაციული სტრუქტურა უზრუნველყოფს მჭიდრო კავშირს სტუდენტთა მომზადების პროგრამის შინაარსსა და სკოლის რეალობას შორის, ამასთან, საშუალებას აძლევს ფაკულტეტებს, დახვეწონ თავიანთი პროგრამები სკოლაში განხორციელებულ დაკვირვებათა გათვალისწინებით.

იაპონიის უნივერსიტეტებში მასწავლებელთა მომზადების პროგრამები, უპირველესად, მიმართულია იქით, რომ გამოუმუშაონ მომავალ პედაგოგებს პრაქტიკული უნარ-ჩვევები, მიაწოდონ ცოდნა პედაგოგიურ და საგნობრივ სფეროში. 1989 წელს იაპონიაში აამოქმედეს ინტენსიური მომზადების სავალდებულო პროგრამა მასწავლებლებისთვის, რომლებიც პირველი წელია მუშაობენ სკოლაში. ეს პროგრამა ითვალისწინებს სწავლების პრაქტიკული ჩვევების ათვისებას. ახალი მასწავლებლები მუშაობენ სრულ განაკვეთზე, მაგრამ პირველი წლის განმავლობაში, კვირაში ორი დღე, მათ მენტორები ეხმარებიან.

სკოლაში მენტორების მუშაობის ორგანიზება

სწავლება უფრო ეფექტური რომ გახდეს, პედაგოგებს ხელმძღვანელი მასწავლებლები უწევენ დახმარებას. ამისთვის საგანგებოდ მომზადებული მენტორები აკვირდებიან მასწავლებლების მუშაობას, აძლევენ მაგალითს, ეხმარებიან დაგეგმვაში. ამ გზით მოკლე ხანში შედეგების საგრძნობი გაუმჯობესებაა შესაძლებელი. ზოგიერთ ქვეყანაში დამხმარე მასწავლებლებს საგანგებოდ ამზადებენ თეორიულად თუ პრაქტიკული სამუშაოს შესასრულებლად; ზოგან მათ სხვა სისტემებიდან იწვევენ, რათა რაც შეიძლება სწრაფად და რაც შეიძლება მეტი მასწავლებელი მოამზადონ სწავლების სხვადასხვა მეთოდიკაში.

დირექტორ-მენტორის შერჩევა და მომზადება

სკოლის მართვის შესახებ ერთ-ერთ საუკეთესო გამოკვლევაში ნათქვამია: „სკოლის მართვის ხარისხი ისევე მოქმედებს მოსწავლეთა განათლებაზე, როგორც კლასში სწავლების ხარისხი”. კვლევები გვიჩვენებს, რომ „ძლიერი მმართველობის გარეშე სკოლა შედეგებს ვერ გააუმჯობესებს”.

მხოლოდ ძლიერ ხელმძღვანელობას შეუძლია სკოლაში რეფორმების ეფექტურად გატარება. სკოლების ეფექტური მართვის პრინციპების ცოდნას წარმატებული სასკოლო სისტემები იმისთვის იყენებენ, რომ დირექტორებმა ბიძგი მისცენ მასწავლებლებს და გააუმჯობესონ პედაგოგიური პრაქტიკა. სკოლებში ისეთი ხელმძღვანელების ყოლისთვის, რომლებსაც სწავლების რეალურად გაუმჯობესების უნარი შესწევთ, სასკოლო სისტემები აკეთებენ შემდეგს:

* დირექტორის პოსტზე ირჩევენ შესაფერის მასწავლებელს;

* სკოლის ხელმძღვანელებს უვითარებენ ლიდერის უნარ-ჩვევებს.

* აღწევენ იმას, რომ დირექტორები დროის უმეტეს ნაწილს პედაგოგების განვითარებას უთმობენ.

დირექტორის პოსტზე შესაფერისი მასწავლებლების შერჩევა

თუ გვინდა, სკოლის ხელმძღვანელის მუშაობა ნაყოფიერი იყოს, აუცილებელია ამ პოსტზე შესაბამისი კანდიდატის შერჩევა. იმისთვის, რომ სკოლის დირექტორად „საჭირო ადამიანი” მიიღონ, წარმატებული სასკოლო სისტემები სტიმულს აძლევენ მასწავლებლებს, ისწრაფოდნენ ხელმძღვანელის პოსტისკენ; შემდეგ საუკეთესო პრეტენდენტები გადიან შესარჩევ პროცედურებს. იმის მიხედვით, რა დონეზე კონტროლდება დირექტორის დანიშვნა, ეს შერჩევა იქნება ცენტრალიზებული (მუნიციპალიტეტის ან სამინისტროს მიერ) ან დეცენტრალიზებული (ცალკეული სკოლის მიერ). სინგაპური და ჩიკაგო (აშშ) ურთიერთსაპირისპირო მიდგომების მაგალითებს წარმოადგენენ.

სინგაპურში სკოლის დირექტორები იღებენ მაღალ ხელფასს, რაც მათი პასუხისმგებლობის დონეზე მიუთითებს. კანდიდატი გადის მკაცრ ტესტირებას შეფასების ცენტრში – ასრულებს დავალებებს, რომლებმაც უნდა გამოავლინოს, რამდენად შეესატყვისება მისი ქცევა სკოლის ხელმძღვანელისადმი წაყენებულ ძირითად მოთხოვნებს. კანდიდატები, რომლებიც სათანადო პოტენციალს ამჟღავნებენ, განათლების ნაციონალურ ინსტიტუტში გადიან ექვსთვიან მოსამზადებელ კურსს. მათ გამუდმებით აფასებენ ხელმძღვანელები, რომელთა აზრს შერჩევისას ითვალისწინებენ. ამ ექვსთვიანი პერიოდის შეფასება გაცილებით ობიექტურ სურათს იძლევა კანდიდატის შესახებ, ვიდრე ტრადიციული პროცედურები. კურსის დამთავრების შემდეგ შეარჩევენ კანდიდატებს, რომლებიც მზად არიან სამუშაოს შესასრულებლად.

ჩიკაგოში დირექტორს ირჩევს სკოლის კომიტეტი, ამიტომ ოლქს უფრო მეტად უჭირს კანდიდატების კონტროლირება, ვიდრე სინგაპურში, ამიტომ ქალაქის ხელმძღვანელობამ გამოიმუშავა შესაბამისობის მკაცრი კრიტერიუმები და დააწესა შერჩევის ორეტაპიანი პროცესი. დირექტორის პოსტის დაკავების მსურველმა უნდა დაადასტუროს, რომ შეესაბამება მოთხოვნებს. მათი ორი მესამედი პირველივე მცდელობისას იცხრილება. მომდევნო საფეხურზე გადასული კანდიდატები უკვე თითოეული სკოლის დონეზე ეჯიბრებიან სხვებს.

მე მასწავლებელი ვარ

მიერ

admin

21 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

ნინოწმინდის რაიონის სოფელ ორლოვკის საჯარო სკოლა, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი, პროგრამის „ასწავლე საქართველოსთვის” მონაწილე

ერთხელ, როცა ჯერ კიდევ არ ვიყავი მასწავლებელი, ჯეკი თერნბულის ორი ფრაზა წავიკითხე: „მე მასწავლებელი ვარ” და „მე მასწავლებლად ვმუშაობ”. ავტორი მკვეთრად მიჯნავდა ამ ორი ფრაზის შინაარსს და არგუმენტირებულადაც ხსნიდა, რატომ ხედავდა დიდ სხვაობას მათ შორის, მაგრამ, როგორც ჩანს, მაშინ ამისთვის სათანადო ყურადღება არ მიმიქცევია.

მახსოვს, დავიწყე უცნაურისა და უჩვეულოს სურვილით, ახლისა და რაღაც ისეთის კეთების გამძაფრებული შეგრძნებით, რაც მომცემდა საშუალებას, ვყოფილიყავი სხვებისგან განსხვავებული და დამოუკიდებელი. იქნებ მარტივ რომანტიკას არც კი სცდებოდა ეს ყველაფერი მაშინ – ახალბედა მასწავლებლის ოდისეა მთაზე შეკოკოლავებულ პაწია სოფელში.

დღეს მე მასწავლებელი ვარ და კარგად მესმის განსხვავება ზემოთ მოყვანილ ფრაზებს შორის. არიან მასწავლებლები, რომლებიც ნებისმიერ სიტუაციაში აკეთებენ საქმეს, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია ის, რაც აქ აღმოვაჩინე – არიან მოსწავლეები, რომლებიც ნებისმიერ სიტუაციაში „აკეთებინებენ” საქმეს მასწავლებელს, არიან მოსწავლეები, რომელთა გვერდით გაქვს საჭიროების იმგვარი შეგრძნება, როგორიც არ გქონია არსად და არასდროს. საჭიროების შეგრძნება კი აუცილებელია მასწავლებლისთვის. ისინი უკვე მეხმარებიან იმით, რომ ასჯერ ნაფიქრზე, მგონი, მეათასედ ვფიქრობ, რათა ყოველდღე რაღაც ახლით შევიდე მათთან და არ დავრჩე მასწავლებლად, რომელიც მოვიდა და წავიდა, თითქოს არც ყოფილა. ნუ გაიკვირვებთ, მაგრამ მთის ამ პატარა სოფლის ბავშვების გაოცება უფრო ძნელია. ალბათ იმიტომ, რომ საოცრად ხალასები და ბუნებრივები არიან, ესმით და აღიქვამენ მარტივად, სადად და შეუფერადებლად. თან უკვირთ, თან უხარიათ, რომ მათზე არც ისე დიდი ხარ და – მასწავლებელი. და ასე, ზედმეტი ძალისხმევისა და ორმხრივი დაძაბულობების გარეშე ჩნდება ნდობა. სულ შვიდნი არიან, კლასში მაქსიმუმ ორი თუ ზის, ხანდახან – თითოც. მათ გააკეთეს ჩემთვის მთავარი – დამარწმუნეს, რომ არ არსებობს მიზანი, რომელიც არ შეიძლება გარემოს შესაბამისად შეიცვალოს და მაინც მიღწეულ იქნეს ისეთი, როგორიც თავიდან გაჩნდა. კიდევ, გადამაჩვიეს იმით გაოცებას, როგორ შეიძლება გიყვარდეს არც ისე ლამაზი და კომფორტული სკოლა…

თეა მეხუთეკლასელი გოგონაა გრძელი ოქროსფერი თმით და საყვარლად დაჭყეტილი თვალებით. ის მუდამ ერთსა და იმავე პოზაში მხვდება: მერხზე ოდნავ დახრილი, ცალი ხელით მერხს წმენდს შინიდან წამოღებული ცისფერი (მუდამ ცისფერი!) ჩვრით, მეორით კი ნაწნავს აკავებს, რომელიც წელამდე სწვდება. ღიმილით მომესალმება, დიდი სახლის პატარა, მზრუნველი და ვალმოხდილი დიასახლისივით ამომხედავს, მერე კოხტად დაკეცავს ჩვარს და ბარბებიანი ჩანთის პაწია განყოფილებაში ინახავს… და ასე ყოველდღე, მოუბეზრებლად ზრუნავს არც ისე ლამაზ, მაგრამ თავის კლასზე, სასაცილო სიმკაცრით ამოწმებს ორად ორი თანაკლასელი ბიჭუნას სახელმძღვანელოებსა და რვეულებს. მე კი ვფიქრობ: ნეტავ საიდან აქვს ამ პატარა, გაკნაჭულ გოგოს ასეთი დიდი პასუხისმგებლობის შეგრძნება, და რა კარგია, როცა პასუხისმგებლობა არ ვლინდება მხოლოდ დავალების დაწერით და ლექსის დაზუთხვით და მოსწავლე ასე მძაფრად აღიქვამს თავს სასკოლო ცხოვრების ნაწილად.

ისინი ხშირად საოჯახო საქმეებმოლეულნი მოდიან სკოლაში, შემოაბიჯებენ ოჯახის პატარა „კაცები” და „ქალები”, გადაშლიან სახელმძღვანელოებს თაკარა მზით გარუჯული ხელებით და უცებ რაღაც საოცრად ბუნებრივი და საინტერესო წამოსცდებათ. მახსოვს, როგორ გაუცდა გიოს სკოლა, ოჯახს უნდა მიხმარებოდა მოსავლის აღებაში. ლექსი არ იცოდა ზეპირად, მაგრამ იცოდა უფრო მნიშვნელოვანი რამ: „ვაჟა-ფშაველამ იმიტომ კი არ დაწერა „რამ შემქმნა ადამიანად?”, რომ ადამიანად ყოფნა არ უნდოდა, – ამით ისა თქვა, რომე ადამიანობა კია კაი, მარა წვიმა რომ ვიყო, რამდენნაირ სიცოცხლეს მოვუვლიდიო”. მე, მის მასწავლებელს, მის ასაკში ორი დღე მუხლჩაუხრელი შრომის შემდეგ ალბათ გამიჭირდებოდა, ვაჟას ეს ლექსი მარადიული სიცოცხლის ჰიმნად მიმეღო.

ვაჟა-ფშაველა მართლაც განსაკუთრებულად მოსწონთ, ალბათ თავიანთი ცხოვრების წესის გამო… მე მიხარია, რომ ისინი ზედმეტი კირკიტის გარეშე აკავშირებენ თითოეულ პერსონაჟს თავიანთ ცხოვრებისეულ გამოცდილებასთან, ოცნებებთან, მიზნებთან, როცა საოცარი გულწრფელობით გადმოსცემენ ამბებს, რომლებსაც, ერთი შეხედვით, თითქოს არაფერი აქვს საერთო ნაწარმოებთან, მაგრამ საბოლოო ჯამში მიზანი მიღწეულია და მშვენივრად ახერხებენ, გააანალიზონ ესა თუ ის ტექსტი. მერე რა, რომ მათი მეტყველება სავსეა გაუმართავი წინადადებებითა და დიალექტიზმებით, რომ არ ჰყოფნით ლექსიკური მარაგი იმის გამოსახატავად, რასაც მიხვდნენ… ეს პროცესიც ერთ რამედ ღირს! უნდა ნახოთ, როგორ უფართოვდებათ თვალები, როგორი მოუთმენლობით იკვნეტენ ფრჩხილებს, ოღონდ მიმახვედრონ, რომ გაიგეს…

ისინი ასეთები არიან – მარტივები, უბრალოები, საინტერესოები და ინტერესით აღსავსენი… მაგრამ მათ არ ჰყავთ მასწავლებლები. ხშირად რამდენიმე საგანს ერთი მასწავლებელი ასწავლის. იმიტომ რომ აქ მთაა, სოფელია, ტალახიანი და ცივი. სამაგიეროდ აქ არიან ბავშვები, რომლებიც მუხლამდე თოვლში ხშირად მეორე სოფლიდან მოდიან, რათა სკოლა ჰქონდეთ. მათ არ სჭირდებათ ულტრათანამედროვე კლასები – იციან, სწავლა უამისოდაც შეიძლება. სჭირდებათ მასწავლებელი, რომელიც დაანახვებს, რამდენად მნიშვნელოვანნი არიან ისინი მისთვის. მათ ჩვენ ვჭირდებით – მე, შენ, სხვები… ყველა, ვინც სიყვარულით და რამის კეთების სურვილით მოვა აქ.

„განათლების იდეა საკუთარ თავზე დაფიქრებაა“

მიერ

admin

21 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

„იცინე, იცინე… მოხვალ გამოცდაზე და ვნახავ, ვინ გაიცინებს…”

ალბათ, არცთუ იშვიათად გაგიგონიათ მასწავლებლებისგან ეს ფრაზა. თავისთავად, უკვე სასაცილოა… ბავშვი კარგ გუნებაზეა და უცებ თავს ატყდება მუქარა… მოსწავლეზე გადაკიდებული მასწავლებლებიც მინახავს, შურისძიებით სავსეები, რომლებიც ბრაზობენ, რომ ბავშვმა მათი საგანი ვერ (არ) ისწავლა, იზარმაცა… ვერ დააინტერესეს. ამას მრავალი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს, მაგრამ მასწავლებლის მუქარა მაინც სულ სხვაა… ბავშვს განწყობა უნდა შეეცვალოს, დაითრგუნოს… საგანი რომც მოამზადოს, მასწავლებელი უკვე „გადაკიდებულია”… მავანმა შესაძლოა ასეთი მასწავლებელიც გაამართლოს: რა ქნას, ისიც ხომ ადამიანია, ისიც იღლება, სხვა რაღა დარჩენია – ან ცარცი უნდა ესროლოს მოსწავლეს, ან ფეხები აბაკუნოს, ან დაემუქროს…

რა ვიცი, რა ქნას; მე რეცეპტებს ვერ გავცემ, მასწავლებელმა თავად უნდა გადაწყვიტოს, როდის როგორ მოიქცეს… მე, უბრალოდ, არ მომწონს აგრესიული მასწავლებელი. ის უფრო მეტს კლავს ბავშვში, ვიდრე უცოდინრობა მოკლავდა.

ნუთუ არ არსებობს ცოდნის გადასაცემად სხვა გზა, გარდა აგრესიისა? ეს ცოდნაც უმეტესად დაზუთხვაა და არა გააზრებული ცოდნა. აკაკი წერეთლის „ჩემი თავგადასავალი” ხომ გახსოვთ? რამდენი საგულისხმო ამბავია მოთხრობილი განათლების შესახებ… ფიზიკურ დასჯაზე რომ არაფერი ვთქვათ, „ბავშვებს კაჭკაჭებსავით სწვრთნიდნენ და არა ადამიანის შვილებად! ყოველი საგანი უნდა მხოლოდ ეზეპირებიათ მოსწავლეებს და აზრი ესმოდათ თუ არა, ამას არავინ ჰკითხავდა. ერთი რუსის შვილი იყო – ვოლკოვი, და იმას საღმრთო წერილიდან გაკვეთილი ჰკითხეს. საბრალომ ზეპირად არ იცოდა, მაგრამ თავისი სიტყვით მშვენივრად ახსნა. მასწავლებელმა უგდო, უგდო ყური და გაიცინა: – შენი სიტყვებით რომ ბრძანებ, განა სწუნობ მაგის დამწერის სიტყვებს?! გაუჯავრდა და გააგდო, ცუდი ნიშანიც დაუსვა. მერე მეორედ გაიყვანა, როდესაც გაეზეპირებია და სულმოუბრუნებლად, სულ სხვაპასხუპით უთხრა, თუმცა კი არ ესმოდა, რას ამბობდა. მოუწონა: „აი, როგორ უნდა დაისწავლოო!” და კარგი ნიშანიც დაუსვა. ასე იქცეოდნენ ყველა მაშინდელი მასწავლებლები…”

გამონაკლისები მაშინაც იყვნენ და ახლაც არიან, მაგრამ მე გამონაკლისებზე არ ვლაპარაკობ.

Don't worry, be happy

ერთი სიტყვით, აგრესიულ და გაბრაზებულ, „მკაცრ, მაგრამ სამართლიან” მასწავლებელს გაღიმებულს ვარჩევდი, ღიმილით რომ გაუხსნის აღსაზრდელებს სულს და გონებას, სწავლისთვის რომ განაწყობს და არა სალაზღანდაროდ… გაკვეთილის ღიმილით დაწყება კეთილგანწყობას გამოხატავს, გაღიმებულ მასწავლებელს უფრო მეტად ენდობიან, ხოლო „კოპებშეკრულთან” მოსწავლეები უფრო „წესიერები” და… უფრო ჩაკეტილებიც არიან.

ღიმილი მასწავლებლის სავიზიტო ბარათია. გაიღიმეთ და ასწავლეთ ღიმილით. დაბალი ქულაც შეიძლება ღიმილით დაწეროთ. მოკლედ, ახალი და კრეატიული მეთოდები უნდა ეძებოთ ბავშვის გულამდე მისასვლელად. ცოდნის მიღება კომპლექსური პროცესია, მხოლოდ სიტყვებს არ მოჰყვება ცოდნა, ის მოედინება თქვენს ემოციასთან, თქვენი საუბრის რიტმთან, თქვენს შინაგან მდგომარეობასთან ერთად.

აგრესია აგრესიას იწვევს; ღიმილი ამრავლებს კეთილგნწყობას… ყოველგვარი ემოცია „მრავლდება”, როგორც ამ სიმღერაშია:

Don't worry, be happy

In every life we have some trouble

When you worry you make it double

Don't worry, be happy

Don't worry, be happy…

დაიჭირეთ წამი!

გახსოვთ ფილმი „Dead Poets Society” („მკვდარი პოეტების საზოგადოება”) და რობინ უილიამსის გმირი, მისტერ კიტინგი, კონსერვატიულ სასწავლებელში მოხვედრილი ლიტერატურის მასწავლებელი? კიტინგი ბავშვებს დაფიქრებისკენ, საკუთარი სტილის პოვნისკენ უბიძგებს, ლექსების მშრალი ანალიზის ნაცვლად ასწავლის, როგორ შეიგრძნონ პოეზია. მოულოდნელად მაგიდაზე ამხტარი მასწავლებელი მოსწავლეებს ეკითხება:

– აბა, ვინ მეტყვის, მაგიდაზე რატომ ვდგავარ?

– უფრო მაღალი რომ გამოჩნდეთ, – უპასუხებს ერთი…

– მაგიდაზე იმიტომ ვდგავარ, რომ საკუთარ თავს შევახსენო, მოვლენებს ყოველთვის სხვა თვალით უნდა შევხედოთ. იცით? სამყარო აქედან სულ სხვანაირად ჩანს…

ადმინისტრაციის წარმომადგენელს, რომელმაც ამგვარი მეთოდების გამო აითვალწუნა იგი, მისტერ კიტინგი ეუბნება: „ყოველთვის მიმაჩნდა, რომ განათლების იდეა საკუთარ თავზე დაფიქრება იყო…” ხოლო თუ ამ გზას გავუყვებით, რუსთაველამდეც მივალთ:

„მით ვისწავლებით, მოგვეცეს შერთვა ზესთ მწყობრთა წყობისა…”

…

მასწავლებელს მოსწავლეებისთვის ლიტერატურის გაკვეთილებზე საკუთარ თავზე დაფიქრება რომ ესწავლებინა, ალბათ, სამყარო უფრო საინტერესო გახდებოდა და აღარც მასწავლებელს დასჭირდებოდა მუქარა, მოხვალ გამოცდაზე და ვნახავთ, ვინ გაიცინებსო. განათლების გზით საკუთარი უნარების აღმოჩენა და შემოქმედებითი რეალიზაცია – აი, რა ხდის ადამიანს ბედნიერს. თუმცა ყოველთვის დასაცავი იქნება აზრი, რწმენა, იდეა, რომელიც ასეთს გაგხდის…

პოეზიას, ისევე როგორც ადამიანებს, აქვს თავისი რიტმი. ყოველი ლექსი უნიკალურია, როგორც პიროვნება. ამ უნიკალურობით არის საინტერესო ლექსიც და ადამიანიც.

საბოლოოდ, ყველაფერი წარმავალია. ყველა მოკვდება. ამიტომ და სწორედ ამიტომ: „დაიჭირეთ წამი!” იგრძენით სიცოცხლე!

სხვა საქართველო

მიერ

admin

21 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

„სკრა, ქარელი, აგარა, გორი…”

დავიწყებული სიმღერიდან

ლიანდაგზე სატვირთო მატარებელი მიდის. ჩვენ გზას მივუყვებით. გარშემო გადაყვითლებული მთებია და ვაშლის ბაღები.

ბოლო დროს ხშირად ვფიქრობ სადმე წასვლაზე, უფრო სწორად, ვფიქრობ საზღვარგარეთ წასვლაზე დიდი ხნით ან სამუდამოდ. თითქოს ამ მიწაზე ადგილს ვერ ვპოულობ, თითქოს ვერსად ვეტევი, თითქოს ჩემი წილი ვიღაცამ მომპარა და ჩემი სამყოფი ჰაერი აღარსადაა. არადა, კარგად მახსოვს, როგორ დავბრუნდი საქართველოში რამდენიმე წლის წინ – მეგონა, ყველაფერი შემეძლო, მეგონა, მთებს გადავდგამდი, მაგრამ მთები ისევ ძველ ადგილზეა და, აი, ამ ვაშლის ბაღებშიც ისეთივე სევდას დაუსადგურებია, როგორიც მაშინ იყო, როცა იმედი მქონდა, რომ შევძლებდი რამე ღირებულს გაკეთებას ჩემი ქვეყნისთვის.

მატარებელს ვუსწრებთ. მთები იმდენია, ჩვენც გვეყოფა და იმ ვაგონებსაც, გრუხუნით რომ მოგვყვებიან უკან.

წინ სოფელი სკრაა, სოფლის განაპირას – დევნილთა დასახლება ერთნაირი სახლებით, ზოგან – სახელდახელო მინაშენით, პატარა ბაღებით და დევნილობითა და გასაჭირით დაღლილი ადამიანებით.

აქ ერთი პატარა ბიჭის გამო ვართ. ბიჭს მამა გარდაეცვალა და დედასთან, დასა და ბებიასთან ერთად ცხოვრობს. ამქვეყნად ყველაზე მეტად ჭიდაობა უყვარს, დადის კიდეც ჭიდაობაზე, ალბათ ბედნიერებისთვის ამასაც იმყოფინებდა, ერთი თითქოს უმნიშვნელო პრობლემა რომ არ ჰქონდეს – სპორტული დარბაზი გორშია, გორამდე ჩასასვლელად კი ფულია საჭირო, თვეში სულ რაღაც ორმოცი ლარი, მაგრამ მაინც. და რამდენიც უნდა ვილაპარაკოთ სულიერებასა და ბედნიერების არამატერიალურობაზე, ზოგჯერ ოცნების ახდენისკენ მიმავალი გზა უბადრუკ ორმოც ლარზე გადის, რომელიც არ არის. აი, ასე, უბრალოდ, გინდა და არ არის.

ბიჭი ცამეტი წლისა იქნება. სანამ დედა მისი წარმატებების შესახებ გვიყვება, იქვე დგას, თავდახრილი. ხორბლისფერი კანი აქვს, დიდი, ლურჯი თვალები და მშვიდად გვიღიმის. მის ღიმილში დარდი და რიდი ჩანს. ჰო, ადვილი არ არის, დედა გასაჭირსა და იმედებზე უამბობდეს სრულიად უცხო ადამიანებს, შენ კი იქვე იდგე და ხვდებოდე, რომ შენი მომავალი ბევრისთვის უმნიშვნელო თანხაზეა დამოკიდებული.

მე ვიცი, რას ნიშნავს, როცა სიცოცხლეზე მეტად გიყვარს რაღაც. ერთ დღეს ვინმემ წერა რომ ამიკრძალოს, ალბათ იმ დღესვე მოვკვდები.

მე მესმის მისი.

ზუსტად არ ვიცი, რამდენი კილომეტრია თბილისიდან სკრის დევნილთა დასახლებამდე, მაგრამ დანამდვილებით შემიძლია ვთქვა, რომ არც ისე ბევრი, არც იმდენი, რომ ერთმანეთს ვერ ვამჩნევდეთ, არც იმდენი, რომ თბილისიდან ბათუმში არხეინად დავდიოდეთ დასასვენებლად და ვერ ვხედავდეთ ერთნაირ სახლებს, რომელთა მისადგომებთანაც ჩვენი კომფორტის ზონა – ბედნიერი საქართველო – მთავრდება.

ამბობენ, რომ ზოგჯერ წასვლა გაქცევაა. ალბათ ჯობია, ყველამ ჩვენი წილი პასუხისმგებლობა ვიკისროთ, რომელიმე მოდურ კაფეში ერთხელ ვახშმობის ნაცვლად მათ მივეშველოთ, ვისთვისაც წარმოუდგენლად მდიდრები ვართ, ვისთვისაც ოცნებების ახდენა ჩვენი ვახშამივით ძვირია. ყველანი ვიყავით ბავშვები, ყველას გვახსოვს, როგორი სიხარულით დავდიოდით ცეკვაზე, მუსიკაზე, ვმონაწილეობდით სპორტულ შეჯიბრებებში და გვიხაროდა, როცა ახლობლები ტაშს გვიკრავდნენ და ამაყობდნენ ჩვენით. ყველას სჭირდება იმავეს განცდა. ყველა ბავშვს აქვს უფლება, საყვარელი საქმე აკეთოს.

თქვენ, ვისაც გერგოთ ბედნიერება, იყოთ მშობლები, გთხოვთ მე, რომელმაც არ ვიცი, როგორია შვილის სიყვარული, უთხრათ თქვენს შვილებს, რომ აქვე, ჩვენგან რამდენიმე კილომეტრზე, განათებული თბილისის შემოგარენში, ცოცხლობს სხვა საქართველო, სადაც ვერ აღწევს დიდი ქალაქების ცენტრალური უბნების შუქი და ხმაური, სადაც ცხოვრობენ ბავშვები, რომლებსაც არ აქვთ მობილური ტელეფონები, ფერადი ტელევიზორები, თავზე საყრელი ტანსაცმელი და სათამაშოები და მაინც ბედნიერები არიან, უთხრათ, რომ მათ გვერდით დგომა მნიშვნელოვანია, მათი პრობლემები მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ მათი პრობლემების გამო ვერ დგას მყარად ფეხზე ჩვენი ქვეყანა.

…ირგვლივ მთებია და ვაშლის ბაღები. სიყვითლე უკვე აღარ ჩანს, ბნელა. იმავე გზას მივუყვებით, ამჯერად – საპირისპირო მიმართულებით. სკრა უკან რჩება, მე კი ვუყურებ განათებულ ავტობანს და ვფიქრობ, რომ არ არსებობს ადგილი დედამიწის ზურგზე, სადაც მოვახერხებ, ორმოცლარიან ტრაგედიებს და ამ ბავშვების თვალებს დავემალო.

რამაზ ქაცარავა – ქიმია სხვანაირია, ამას უნდა შეეგუოს მოსწავლე

მიერ

admin

21 ოქტომბერი, 2013 - 01:00

რამაზ ქაცარავა, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი, სრული პროფესორი, ტექნიკური უნივერსიტეტის სამედიცინო პოლიმერებისა და ბიომასალების კვლევითი ცენტრის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი, 300-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის (მათი უმეტესობა წამყვან უცხოურ ჟურნალებშია დაბეჭდილი) ავტორი და 45 პატენტის (30 გაცემულია ყოფილ საბჭოთა კავშირში, 9 – საქართველოში, 5 – აშშ-ში და 1 – ავსტრალიაში; შეტანილია კიდევ 20 საპატენტო განაცხადი, 2 – საქართველოში, 19 – აშშ-ში) მფლობელია. მასა და მის ასპირანტებსა თუ დოქტორანტებს მიღებული აქვთ 41 ადგილობრივი თუ საერთაშორისო გრანტი. ციტირების ინდექსით (620) და h-ინდექსით (14) (08.04.2011-თვის Web of Science-ის მიხედვით) ბატონი რამაზი ერთ-ერთი პირველია ქართველ მეცნიერთა შორის. რამდენიმე დღის წინ, რამაზ ქაცარავას გამოკვლევის საფუძველზე, ფირმა „პოლიმერფარმმა” როგორც წლის ნოვატორმა კომპანიამ საქართველოს ეროვნული ბიზნესჯილდო „მერკური” მიიღო.

ბატონი რამაზი ამბობს, რომ ქართული ფარმაცია დღემდე ეფუძნება მცენარეებისგან გამოყოფილ ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს, რაც, თავისთავად, ძალიან საინტერესოა. მისი გამოკვლევა კი იმით არის ნოვატორული, რომ მის საფუძველზე ქართულ ფარმაციაში დაინერგა სინთეზური მოლეკულებით მიღებული პრეპარატები.

„30 წელიწადზე მეტია, ამ თემაზე ვმუშაობთ. ამ ხნის განმავლობაში შევიმუშავეთ ამინმჟავების ახალი ქიმია (ვგულისხმობ მაკრომოლეკულების ქიმიას). პრაქტიკულ გამოყენებაზე ორიენტირებული კვლევის პირველი შედეგი გახლდათ ის, რაც ჩვენს მწირ პირობებში შეიძლებოდა გაკეთებულიყო, ანუ გარეგანი მოხმარების პრეპარატები. ჩვენ შევქმენით ეგრეთ წოდებული ხელოვნური კანი (ნუ გაიკვირვებთ – ეს სამეცნიერო ჟარგონია) – ფაგობიოდერმი, რასაც უკვე საკმაო რეზონანსი მოჰყვა მსოფლიოში და საერთაშორისო ლიტერატურაშიც მოიხსენიება. ეს არის პრეპარატი, რომელიც შეიცავს ბაქტერიოფაგებსა და ანტიბიოტიკებს, ფერმენტებსა და ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებას, გამოირჩევა ჭრილობის შეხორცების უაღრესად მაღალი უნარით, გამოიყენება ტროფიკული და დიაბეტური წყლულების, დამწვრობის, ნაგლეჯი თუ ნაფლეთი ჭრილობების, ნაკბენებისა და სხვა წარმოშობის ინფიცირებული ჭრილობების სამკურნალოდ. ალბათ, გაზვიადება არ იქნება, თუ ვიტყვით, რომ დღეს ბიოსამედიცინო პოლიმერების სინთეზი მხოლოდ მაკრომოლეკულურ ნაერთთა ქიმიის კი არა, საზოგადოდ ქიმიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და, ამასთან, პერსპექტიული მიმართულებაა. ბიოდეგრადირებადი პოლიმერების დანიშნულებაა ცოცხალ ორგანიზმებში დროებითი ფუნქციის შესრულება, რის შემდეგაც ისინი უნდა დაიშალონ და ორგანიზმიდან ყოველგვარი ზიანის გარეშე გამოიდევნონ. უდიდესი მნიშვნელობა აქვს მათი მაკრომოლეკულის შემადგენელი ფრაგმენტების არატოქსიკურობასა და უვნებლობას. აქედან გამომდინარე, მეცნიერები ცდილობენ, ბიოდეგრადირებადი პოლიმერების ჯაჭვის ასაგებად გამოიყენონ ბუნებრივი, ფიზიოლოგიური მონომერები. ჩვენ მიერ სინთეზირებულმა ბიოდეგრადირებადმა მაკრომოლეკულურმა სისტემებმა ბუნებრივი ამინმჟავების საფუძველზე სამედიცინო პრაქტიკაში დანერგვის მიზნით წარმატებით გაიარა გამოცდა რამდენიმე სამეცნიერო და სამკურნალო ცენტრში როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთაც. ექსპერიმენტულმა და კლინიკურმა გამოცდებმა აჩვენა, რომ აღნიშნული ჰეტეროჯაჭვური პოლიმერები პერსპექტიული სამედიცინო მასალებია სტენტების დასაფარავად რესტენოზისგან სისხლძარღვთა დასაცავად, ასევე იმპლანტების, ხელოვნური კანის, სისხლძარღვთა პროთეზების, პროლონგირებული სამკურნალო პრეპარატების, გაწოვადი ქირურგიული მასალების, წამლების კონტროლირებადი გამოყოფის უნარის მქონე სისტემებისთვის და სხვ. რაც შეეხება ბიოდეგრადირებადი პოლიმერების საფუძველზე შექმნილ ხელოვნურ კანს, პრეპარატ ფაგობიოდერმას, რომელიც ჭრილობების შეხორცების უჩვეულოდ მაღალი უნარით გამოირჩევა, ის უკვე რეგისტრირებულია საქართველოს ჯანმრთელობის სამინისტროს მიერ და რეკომენდებულია პრაქტიკული გამოყენებისთვის. ასეთი პოლიმერების გამოყენების პერსპექტივა ბიოსამედიცინო პრაქტიკაში (თუ მათ კომერციულ პოტენციალსაც გავითვალისწინებთ), როგორც ჩანს, ამოუწურავია”, – აცხადებს რამაზ ქაცარავა.

ცოტა ხნის წინ ბატონი რამაზის გამოკვლევის შედეგად მიღებული ბიოდეგრადირებადი პოლიმერები აშშ-ის რამდენიმე წამყვან კლინიკაში დაინერგა. ამ კვლევაზე ქართველი და ამერიკელი მეცნიერები ერთიანი, ამერიკული დაფინანსებით ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მუშაობდნენ. საბოლოოდ მიღებული ბიოდეგრადირებადი პოლიმერები ამერიკაში გამოიცადა. ქართული პოლიმერები, რომლებმაც ყოველგვარ გამოცდას გაუძლო და ყველანაირი მოთხოვნა დააკმაყოფილა, ჯერ ამერიკაშივე დააპატენტეს, მერე კი საავადმყოფოებში გაავრცელეს. ამ პოლიმერებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის სამკურნალოდ იყენებენ. კერძოდ, სტენტი იფარება პოლიმერით, რომელიც შედის ორგანიზმში და გამოყოფს წამალს. მედიკამენტი ხელს უშლის იმ უჯრედების ზრდას, რომლებიც სადინარს ახშობს, ეს კი გულის ნორამლური მუშაობისა და ადამიანის გამოჯანმრთელების უტყუარი საშუალებაა.

ბატონი რამაზი „mastsavlebeli.ge”-ს სტუმარია და მკითხველს ქიმიის როლსა და მისი სწავლების მეთოდებზე ესაუბრება:

– ჩემი პოზიცია ასეთია: საქართველოს მძიმე ქიმია არ სჭირდება. დღეს რუსთავის ქიმიის ქარხანაში სასუქს აწარმოებენ, რაც რენტაბელურია და ამ მხრივ – სასიკეთო, მაგრამ დიდი ქიმიური საწარმოების აშენება ქვეყნისთვის არც ეკოლოგიური და არც ეკონომიკური თვალსაზრისით მოგებიანი არ იქნება. ამიტომ, ჩემი აზრით, აქცენტი უნდა გაკეთდეს მცირე ქიმიაზე. ის, რასაც ჩვენ ვემსახურებით, კერძოდ, ბიოსამედიცინო დარგი, მცირე ქიმიაა, მაგრამ საბაზრო ფასით ქართული ეკონომიკისთვის გამართლებულია. თუმცა ქიმიაში მხოლოდ კვლევები და გამოგონებები არაფერს ნიშნავს, თუ ისინი პრაქტიკაში არ დაინერგა, რაც კიდევ უფრო დიდ სირთულეებთან არის დაკავშირებული. საქართველოში ჩამოდიან ამერიკელები, რომლებიც ტრენინგებს გვიტარებენ სამეცნიერო კვლევების კომერციაზე, მაგრამ ჯერჯერობით ჩვენ მეტისმეტად შორს ვართ იმ სქემებისგან, რომლებსაც ისინი გვთავაზობენ. დავიწყოთ იმით, რომ ურთულესი პრობლემაა დაპატენტება, რაც ძალიან დიდ თანხებთან არის დაკავშირებული. ჩემი აზრით, დაპატენტების თემა სკოლებშივე უნდა ისწავლებოდეს, რათა ადამიანს ბავშვობიდან ჰქონდეს ცნობიერებაში გამჯდარი მისი მნიშვნელობა და საჭიროება. ახალგაზრდამ უნდა იცოდეს, რა არის ბაზარი, რადგან პროდუქციის რეალიზაციის გარეშე ყოველგვარი გამოგონება თუ კვლევა აზრს კარგავს, მით უმეტეს – ქიმიაში.

ვფიქრობ, სახელმწიფოს მიზანი მცირე ქიმიის დახმარება უნდა იყოს, რადგან ეს დარგი პერსპექტიულია არა მარტო საქართველოში, არამედ მთელ მსოფლიოში. ჩვენთან შექმნილი პროდუქცია შესაძლოა არ იყიდოს ამერიკამ, რადგან მას მკაცრი მოთხოვნები აქვს, მაგრამ არსებობს ძალიან დიდი ბაზარი – აზია, სადაც ფულიც ბევრია და მოსახლეობაც დიდი. მზა პროდუქცია თუ არა, შეიძლება, ტექნოლოგიები გაიყიდოს.

– არცთუ შორეულ წარსულში საქართველოში ქიმიისადმი ინტერესი სრულიად განელდა, რადგან იგი უპერსპექტივო დარგად იქნა მიჩნეული. ბოლო ხანს კვლავ შეიმჩნევა ტექნიკური საგნებისკენ შემობრუნება. როგორ აისახა ეს ახალი თაობის ქიმიკოსებზე?

– საქართველოში თავის დროზე ბევრი ქიმიური საწარმო დაიხურა. აღარ იხსნებოდა პატარა ქიმიური საწარმოები. არადა, სწავლა არცთუ იაფია. მშობელს, რომელიც მნიშვნელოვან კაპიტალს აბანდებდა შვილის განათლებაში, სურდა, უმაღლესი სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მისი შვილი უზრუნველყოფილი ყოფილიყო. ქიმიკოსებისთვის კი პერსპექტივა არ ჩანდა.

ბოლო ხანს მართლაც შეინიშნება გააქტიურება. მოსწავლეები მოდიან თსუ-ს თანამედროვე სამედიცინო პოლიმერული მასალების ინსტიტუტში და ათვალიერებენ თანამედროვე ლაბორატორიას. მათ ვაცნობთ ხელსაწყოებს, რომლებიც კვლევისთვის არის საჭირო. თავის დროზე, როდესაც ბავშვებს ქიმიაში მაღალ მატერიებზე ვესაუბრებოდით, ვატყობდით სკეპტიკურ განწყობას, მაგრამ როდესაც თავიანთი თვალით ნახეს ხელსაწყოები, თანამედროვე ლაბორატორიები, მათი დამოკიდებულება მკვეთრად შეიცვალა.

სხვათა შორის, ცოტა ხნის წინ მოგვმართა 58-ე სკოლის მასწავლებელმა – სურს, მოიყვანოს მოსწავლეები, რომ თანამედროვე მეთოდები ვასწავლოთ. ბავშვი თუ ძველ და ჭუჭყიან ლაბორატორიაში შეიყვანე, მეორედ იქ ვეღარაფრით შეაბრუნებ. მოსწავლემ უნდა ნახოს სუფთა, თანამედროვე ლაბორატორია, სადაც მუშაობის კომფორტული პირობებია. თუმცა მინდა ისიც აღვნიშნო, რომ თუ არ იქნება დაფინანსება, შედეგს ვერ მივიღებთ. როდესაც რეიგანს უთხრეს, რომ ამერიკაში მკვეთრად დაეცა ინტერესი ფიზიკა-მათემატიკისა და, საზოგადოდ, ტექნიკური დისციპლინებისადმი, აშშ-ის პრეზიდენტმა დიდი ფინანსური დახმარება გამოუყო სკოლებს, რომ ამ საგნებისადმი ინტერესი კვლავ ამაღლებულიყო.

კიდევ ერთი: იყო დრო, როდესაც ბავშვებს ძველბიჭური მენტალიტეტი იზიდავდათ, რაც მეცნიერებისა და, საზოგადოდ, განათლებისადმი ნიჰილიზმს, ცინიზმს ბადებს. ეს დამღუპველი იყო როგორც ცალკეული ადამიანებისთვის, ისე ქვეყნისთვისაც. ამიტომ ძველი ბიჭობის ინსტიტუტთან ბრძოლა ხელისუფლების ერთ-ერთ საუკეთესო ნაბიჯად მიმაჩნია.

– ნებისმიერი საგნისადმი ინტერესი მოწაფეს სკოლიდან მოჰყვება. რა შეიძლება იღონოს ქიმიის მასწავლებელმა იმისთვის, რომ მოსწავლეს ეს საგანი შეაყვაროს?

– მასწავლებელი, უპირველესად, მოწოდებით უნდა იყოს პედაგოგი. მას მართლა უნდა უყვარდეს თავისი საქმე, ბავშვები და საგანი, რომელსაც ასწავლის. ჩემი აზრით, არ არის დასაძრახი, თუ იგი მოახდენს სელექციას და 30-დან მეტ ყურადღებას მიაქცევს, ვთქვათ, იმ ხუთ მოსწავლეს, რომლებსაც უფრო მეტად აინტერესებთ ქიმია. ქიმია თავისებური მეცნიერებაა, მაგრამ, მერწმუნეთ, არ არის რთული. უბრალოდ, სხვანაირია. ბავშვებს ეს „სხვანაირობა” აშინებთ, მაგრამ მასწავლებელმა თუ შეძლო, მათ ამ საგნისადმი ინტერესი გაუღვიძოს, ქიმიას ძალიან ადვილად ასწავლის. ამისთვის კი აუცილებელია კარგად მოწყობილი ლაბორატორია, კონტაქტი იმ უნივერსიტეტებთან, სადაც არის უფრო დიდი ლაბორატორიები. მოსწავლეები შეიძლება მოვიდნენ კვლევით ცენტრებში, დაესწრონ ექსპერიმენტებს, შეიძლება კვლევითი ცენტრებიდანაც მიიწვიონ მეცნიერები ლექციების ჩასატარებლად… სხვათა შორის, ზაფხულში ბაკურიანში იხსნება საერთაშორისო სამეცნიერო სკოლა, სადაც წავიკითხავ რამდენიმე ლექციას ინგლისურ ენაზე. ეს ძალიან საინტერესო იქნება ქართველი მოსწავლეებისთვის.

– რამ განაპირობა ქიმიასთან თქვენი ასეთი მჭიდრო კავშირი?

– პირველ საშუალო სკოლაში ვსწავლობდი. ერთხელ უნივერსიტეტიდან ჩვენთან მოვიდა დოცენტი, ქიმიკოსი გიორგაძე, რომელიც ნერგავდა ქიმიის სწავლების საკუთარ მეთოდიკას. ძალიან საინტერესო სპეციფიკა ჰქონდა, „ცოცხლად” ატარებდა გაკვეთილებს, გვიჩვენებდა ექსპერიმენტებს. ასე გაგვიჩნდა რამდენიმე მოსწავლეს ქიმიისადმი ინტერესი. ბავშვებს მარტო წიგნით ვერ შეაყვარებ საგანს, მით უმეტეს – ინტერნეტის საუკუნეში, ამიტომ გაკვეთილზე ბევრი ექსპერიმენტი უნდა ჩატარდეს. მასწავლებელი მოსწავლეს ცოდნას პირდაპირ ვერ ჩაუდებს თავში. მან უნდა ასწავლოს ძირითადი ცნებები, წიგნებისა და ინტერნეტის გამოყენება დამატებითი ინფორმაციის მისაღებად. ერთი სიტყვით, პედაგოგი მიმართულებას აძლევს, მერე კი მოწაფე თავად მიისწრაფის ცოდნის გაღრმავებისკენ. თავდაპირველად ვფიქრობდი, მათემატიკას გავყოლოდი, მაგრამ ამ გადასახედიდან ბედის მადლიერი ვარ, რომ ქიმია ავირჩიე.

1...1,0141,0151,016...1,124 გვერდი 1,015 of 1,124

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

21 იანვარი, 2025 - 10:39

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

mastsavlebeli.geინტერნეტგაზეთი

კითხვის დასმის სტრატეგიები ნაწილი I

ფრანკფურტი 2013, ნაწილი მეორე

ძალადობა მოზარდებში ანუ რატომ არის სპილო უჩინარი

ფონეტიკა რუსული ენის გაკვეთილზე

ფიზიკა ამოცანებში – სითხეები და აირები. 12

როგორ მივაღწიოთ სკოლებში სწავლების მაღალ ხარისხს. მეოთხე ნაწილი

მე მასწავლებელი ვარ

„განათლების იდეა საკუთარ თავზე დაფიქრებაა“

სხვა საქართველო

რამაზ ქაცარავა – ქიმია სხვანაირია, ამას უნდა შეეგუოს მოსწავლე

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე