ხანდახან წიგნის გვერდებზე ხელით მიწერილი მარგინალიებიდან და სქოლიოებიდან ბევრად მეტს ვიგებ, ვიდრე სახელმძღვანელოებიდან. ჩემი ამერიკელი კოლეგა (რომელიც ახლა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასწავლის) მიყვებოდა, რომ ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პატარა ბუკინისტურ მაღაზიაში არისტოფანეს კომედიების კრებულს გადააწყდა. როგორც თავფურცელიდან ირკვეოდა, ოდესღაც წიგნი ქალთა სასწავლებლის აღსაზრდელს ეკუთვნოდა. პატრონს ერთ-ერთი კომედიის რამდენიმე ადგილას სტრიქონები – სულ, ალბათ, ასამდე სტრიქონი – ფანქრით გადაეხაზა, მინდორზე კი მიეწერა: “omit!”, ე. ი. ”გამოტოვეთ!” ან ”უგულებელყავით!” (არისტოფანეს კომედიებში მრავლადაა ე.წ. უწმაწური ხუმრობები, რომლებიც ხან პირდაპირ, ხან კი შეფარვით ეროტიკულ ხასიათს ატარებს).

თქვენი არ ვიცი, მაგრამ მე მაშინვე თვალწინ წარმომიდგა ასეთი სცენა: მკაცრი მასწავლებელი სერიოზული სახით დამჯდარა მაგიდასთან და თავის აწევის გარეშე (უხერხულობის თავიდან ასაცილებლად) ფურცლავს წიგნს – სვენებ-სვენებით; თითქოს ახლა გადაწყვიტა, რა უფრო წაადგებათ გოგონებს და საშინაო დავალებას აძლევს თავჩაღუნულ მოსწავლეებს, რომლებიც გაფაციცებულები იწერენ მასწავლებლის მითითებებს. პედაგოგი ეუბნება, რომელი მონაკვეთი უნდა წაიკითხონ სახლში, რომელი – კარგად უნდა დაამუშაონ, რას უნდა მიაქციონ ყურადღება, მერე კი ამატებს, ვითომ სხვათა შორის, ამ სტრიქონიდან ამ სტრიქონამდე არ წაიკითხოთო. მოსწავლეც გულდასმით ასრულებს მითითებას: არასასურველ სტრიქონებს გადახაზავს, რომ სახლში დაბრუნებულს უნებლიეთ არ შემოეკითხოს. მაინტერსებს და ალბათ თქვენც გაინტერესებთ: გაითვალისწინებდა მოსწავლე მასწავლებლის გაფრთხილებას? არ წაიკითხავდა სახლში გაკვეთილზე ფანქრით გულმოდგინედ გადახაზულ სტრიქონებს? ადამიანური ბუნებაა: თვალი აკრძალულისკენ გაგვირბის. ეგებ ის ქალიშვილი, წიგნის ყოფილი პატრონი, ზედმეტად წესიერი იყო, მასწავლებლის გაცემულ ინსტრუქციებს არასოდეს აპროტესტებდა და ზედმიწევნით იცავდა?    

თქვენი არ ვიცი, მაგრამ მე ყოველთვის ვაკეთებდი წიგნებზე ხელით მინაწერებს – მარტო კლასში კი არა, სახლშიც. დღეს, როდესაც ამ წიგნებს გადმოვიღებ, თვალი ასეთი წარწერებისკენ გამირბის და მახსენდება ჩემი ადრეული აზრები. ცხადია, იმგვარად უკვე აღარ ვფიქრობ, ჩემი აზრებიც შეიცვალა და ის, რაც მაშინ ჩემი აღმოჩენა მეგონა (მიმაჩნდა, რომ აუცილებლად ცხელ გულზე უნდა ჩამეწერა), მერე სხვაგან ამოვიკითხე უკეთესად გამოთქმული. და მაინც, ამ წიგნების თვალიერებისას საკუთარ თავზე მეტს ვიგებ და გულში გავიფიქრებ ხოლმე: ”რა სულელი ვიყავი!” ან ”ყოჩაღ – მე, რამდენი მიშრომია!” მარგინალიების და სქოლიოების გადამეტებული სიყვარული დღემდე შემომრჩა და ხანდახან, სანამ სამეცნიერო სტატიას ან ნაშრომს წავიკითხავ, სანამ ბიბლიოთეკიდან წიგნს წასაკითხად ავირჩევ, თაროებთან მდგარი სქოლიოებს ჩავხედავ ხოლმე. მერე უკვე ვიცი, ღირს თუ არა მასზე დროის დაკარგვა. დიახ, დაკარგვა ტყუილად არ ვახსენე – ყველანი ვკარგავთ დროს და ეს გარდუვალია.

სქოლიოც და თავისუფალი დროც (ბერძნულად სხოლე/სქოლე) ბერძნულ ენაზე ერთი ფუძიდან იწარმოება. სქოლიო განმარტებას, კომენტარს ნიშნავს, თავისუფალი დრო კი მოცალეობაა – მოცლილობა კი არა, მართლაცდა დროის მკვლელობა, არამედ სხვა საზრუნავისგან გათავისუფლება და ჩასაფიქრებლად მოცლა. რა აქვს საერთო ამ ორ სიტყვას? ამ კითხვას პასუხს ვერ გავცემ, სანამ არ გავიხსენებ, ვინ ურთავდა ტექსტს განმარტებას თუ კომენტარს. პირველი კომენტატორები ალბათ გადამწერები, შემდეგ კი მთარგმნელები იყვნენ. სანამ კომენტარს გააკეთებდა, მთარგმნელს/გადამწერს, ალბათ, ნაკლოვანების განცდა უჩნდებოდა. მთარგმნელს ეშინოდა, რომ ახალი ენა სრულყოფილად ვერ გადმოსცემდა დედნის აზრს, ამიტომაც სჭირდებოდა, რაღაც გზა გამოეძებნა აზრის უკეთ, ზუსტად გადმოსაცემად. ზოგჯერ რელიგიური ან კულტურული ფაქტორი იყო მკითხველისთვის განსამარტი და ახალ რელიგიურ ან კულტურულ გარემოზე მისასადაგებელი… გადამწერს კი, ალბათ, ეგონა, რომ ავტორზე უკეთ შეეძლო სათქმელის გამოთქმა ან, მისი აზრით, ტექსტს სრულყოფა სჭირდებოდა. ასე მივიღეთ ზოგჯერ ”დაბინძურებული”, ზოგჯერ კი არაჩვეულებრივი ახალი ტექსტები. აქ იოანე პეტრიწის და თომა აქვინელის გახსენებაც საკმარისი იქნებოდა. ანდა რატომ უნდა ვახსენოთ მხოლოდ ეს ორი ავტორი? თუ კარგად დავუკვირდებით, წიგნების უმეტესი ნაწილი პასუხი ან პასუხის პასუხია ადრე დაწერილ ტექსტებზე. თითქოს სხვადასხვა საუკუნეში მოღვაწე ავტორები ერთმანეთთან დიალოგს აწარმოებენ: ერთი გამოთქვამს მოსაზრებას, გადის წლები, ხანდახან საუკუნეებიც და მას გამოეხმაურება სხვა, შემდეგ – კიდევ სხვა, მერე სულ სხვა ისევ პირველს მიუბრუნდება და ასე, უსასრულოდ გრძელდება საუკუნეების წინ წამოწყებული დიალოგი.

გავბედავ და ვიტყვი: ჩვენი, მასწავლებლების, ჩატარებული გაკვეთილებიც ხომ ზეპირი სქოლიოები და მარგინალიებია. ისეც ხდება, რომ მოსწავლეებს ჩვენ მიერ გაკეთებული სქოლიოები უფრო ამახსოვრდებათ. ამიტომაც უნდა ვიყოთ ფრთხილად, არ შეგვეშალოს, თუმცა ეს სიტყვაც (sc. შეგვეშალოს) პირობითია. აბა, რას ნიშნავს აზრის გამოთქმა არ შეგვეშალოს? რა ვიცით, რომელი აზრი გახდება მისაღები ან ღირებული? რა ვიცით, ვის აზრს არ უკუაგდებენ შემდეგი თაობები? ერთი რამ კი ცხადია, სანამ განმარტებას გავაკეთებთ, ბევრი უნდა ვიფიქროთ. ფიქრს კი საზრუნავისგან მოცლა, თავისუფალი დრო სჭირდება. ალბათ ამიტომ აქვს ამ ორ სიტყვას – სქოლიოს და სხოლეს/მოცალეობას/თავისუფალ დროს – ერთი ფუძე. ალბათ ამიტომაც უნდა ჰქონდეს მასწავლებელს ბევრი თავისუფალი დრო: რათა დასაფიქრებლად მოვიცალოთ, რომ მერე საინტერესო ზეპირი სქოლიოები ვაკეთოთ და იმ წიგნს არ დავემსგავსოთ, მე რომ უკან შემოვდებდი ხოლმე დახლზე ან თაროზე.

ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ამ ორი სიტყვის (სხოლესა და სქოლიოს) ფუძეს კიდევ ერთი ბერძნული სიტყვა დაესესხა, რომელიც შემდეგ სხვა ენებშიც გადავიდა. ეს სიტყვაა სკოლა. სკოლა (ბერძნულად სხოლა/სხოლე), სწორედ იმ თავისუფალ დროს, მოცალეობას ნიშნავს, რაზეც ზევით ვსაუბრობდით. დღეს რომ ჩვენს მოსწავლეებს ვკითხოთ, რა არის საერთო სკოლასა და თავისუფალ დროს შორის, პასუხის გაცემა ბევრს გაუჭირდება. მათთვის, და ალბათ მათი მშობლებისთვისაც, სკოლის პერიოდი სწორედ ყველაზე დატვირთული, მოუცლელი ხანაა. არადა, ეს არის საუკეთესო დრო, რომელიც ფიქრისთვის განკუთვნილ თავისუფალ დროს გულისხმობს.

და ბოლოს, ერთ პატარა მაგალითსაც დავამატებ თავისუფალი დროის შესახებ. სხვა შემთხვევაში, ამ მაგალითს სქოლიოში ჩავიტანდი, ახლა კი ტექსტად გადმოვიტანე (იმედია, ტექსტის ფორმატში გადმოტანილი ეს სქოლიო/კომენტარი სხოლეს/თავისუფალი დროის შესახებ თქვენც აღგიძრავთ ჩემთვის პასუხის გაცემის სურვილს). ალბათ ქართულის მასწავლებლებს, და არა მარტო მათ, სიტყვა ”მოცალეობის” ხსენებისას, ჩემსავით, გონებაში ”ვეფხისტყაოსნის” ერთი სტროფი ამოუტივტივდებათ ხოლმე (მე ასეთი ”სენი” მჭირს: ყველაფერზე ”ვეფხისტყაოსანი” მახსენდება!):    

”მიჯნურსა თვალად სიტურფე მართებს, მართ ვითა მზეობა,

სიბრძნე, სიუხვე, სიმდიდრე, სიყმე და მოცალეობა,

ენა, გონება, დათმობა, მძლეთა მებრძოლთა მძლეობა,

ვისცა ეს სრულად არა სჭირს, აკლია მიჯნურთ ზეობა”. 

განვიხილოთ ”ვეფხისტყაოსნის” ეს სტროფი. პირველი, რასაც რუსთაველი მიჯნურის აუცილებელ ნიშნად მიიჩნევს, თვალად სიტურფეა. თითქოს მარტივი აზრია, არადა, მას ჩაღრმავება სჭირდება. კარგი იქნება, თუკი ამ სტროფის კომენტირებისას არისტოტელეს ”ნიკომაქეს ეთიკის” მე-8 და მე-9 თავებსაც გავიხსენებთ. თითქოს რა დააშავა მან, ვინც გარეგნობით არ ბრწყინავს? ან იმ ადამიანებმა რა დააშავეს, ვისაც არც შემდეგ ჩამოთვლილი ნიშნები (სიბრძნე, სიუხვე, სიყმე და ა.შ.) უბოძა განგებამ? მათ არა აქვთ სიყვარულის უფლება? რა თქმა უნდა, ყველას აქვს უფლება, იყოს მიჯნური, ოღონდ ამ შემთხვევაში იდეალურ მიჯნურობაზე საუბარი ზედმეტი იქნება. რუსთაველის მიზანია, დაგვანახოს იდეალური მიჯნური. თუკი წყვილს ეს ნიშნები და თვისებები არა აქვს, ეს კავშირი ნაკლული იქნება, მას გამოყენებითი მიზანი უფრო ექნება. არისტოტელეს მიხედვით, ღარიბისა და მდიდრის მეგობრობა/სიყვარული (ბერძნულად აქ სიტყვა ”ფილიაა” გამოყენებული) გამოყენებითია, სულელის და ბრძენის ურთიერთობაშიც ანგარება უნდა დავინახოთ. მხოლოდ მაშინ, როდესაც წყვილის ორივე წევრი სრულყოფილი იქნება, შეგვიძლია ვისაუბროთ იდეალურ მეგობრობაზე, როდესაც არცერთი მხარე არ იყენებს მეორეს არც სიამოვნებისთვის და არც სხვა მიზნისთვის. ეს არის ყველაზე ღირსეული გრძნობა. ალბათ რუსთაველსაც ასეთი ურთიერთობა მიაჩნდა იდეალურად, როდესაც ორივე მხარეს ერთნაირად აქვს ის შინაგანი თუ გარეგანი მახასიათებლები, რომლებიც არცერთს არ აქცევს დაქვემდებარებულ მდგომარეობაში. ამგვარად, გასაგები ხდება ყველა ის პირობა, რომელსაც რუსთაველი მიჯნურისთვის აუცილებლად მიიჩნევს. ამ ჩამონათვალში ერთი სიტყვაცაა: მოცალეობა. რად უნდა მიჯნურს მოცალეობა, ანუ სხოლე/თავისუფალი დრო? ნუთუ იმისთვის, რომ საყვედური არ მიიღოს სატრფოსგან? იქნებ იმიტომ სჭირდება მოცალეობა მიჯნურს, რომ მან თავისი გრძნობების ანალიზს დაუთმოს ეს დრო? არა, იმიტომ, რომ ნახოს, რა შეცვალა ამ გრძნობამ მასში. გაზარდა? ე.ი. ეს ნამდვილი სიყვარულია! დააკნინა? ე.ი. ამ გრძნობას არაფერი აქვს საერთო ნამდვილ სიყვარულთან!

ასეა თუ ისე, ეს საკითხი, ჩემი აზრით, დასაფიქრებლად ღირს და ნამდვილად იმსახურებს მასწავლებლების და მოსწავლეების მხრიდან მეტი დროის დათმობას. მაინტერესებს, რა მოსაზრებები გაუჩნდებათ მათ… ძალიან დაშორდა თუ არა ”ვეფხისტყაოსნის” იდეალური მიჯნური დღევანდელი გაგებით მიჯნურს? ესმით თუ არა დღევანდელ მოსწავლეებს თავისუფალი დროის მნიშვნელობა ისე, როგორც ეს ძველ ბერძენს ანდა რუსთველს ესმოდა?   

უკვე რამდენიმე წელია, რაც საქართველოს ყველა სკოლა კომპიუტერიზებულია. მათთვის ინტერნეტიც ხელმისაწვდომია. ეს პირობები მასწავლებლებს საშუალებას აძლევს, პროფესიული საქმიანობისათვის ინტერნეტის მეშვეობით მოიძიონ, დაამუშავონ და გამოიყენონ სხვადასხვა საიტზე განთავსებული ფოტო, აუდიო, ვიდეო მასალა. ეს სასწავლო პროცესს უფრო სახალისოს, მრავალფეროვანსა და ეფექტიანს ხდის. თუმცა მასწავლებლებთან შეხვედრების დროს ირკვევა, რომ მათ გარკვეული პრობლემები აქვთ ამ მხრივ, განსაკუთრებით, გრაფიკული, აუდიო და ვიდეო რესურსების მოძიებისა და დამუშავების პროცესში. ჩვენი სტატიის მიზანია, რეკომენდაციები მივცეთ მასწავლებლებს ამ მიმართულებით.

ვრცლად

მშობლიური ენისა და ლიტერატურის სწავლების მეთოდიკაში ძალიან ძნელია (და საფრთხილოც) ახალი იდეების შეთავაზება და ნოვაციების შეტანა, არადა, ეს სწორედ ის სფეროა, რომელიც პედაგოგისგან განსაკუთრებულ მიდგომასა და სიფაქიზეს მოითხოვს.

როდესაც „ევროპულმა სკოლამ” საერთაშორისო ბაკალავრიატის ორგანიზაციის პროგრამის ავტორიზაცია მოიპოვა, ყველაზე კრიტიკულად ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლები განვეწყვეთ:

IB-სადიპლომო პროგრამით სწავლება მიმდინარეობს ინგლისურ ენაზე – ყველა სავალდებულო საგანი, გარდა ლიტერატურისა (მხედველობაში მაქვს ექვსი სავალდებულო საგნიდან ერთ-ერთი – ლიტერატურის კურსი სტუდენტის მშობლიურ ენაზე), ისწავლება ინგლისურად. ბუნებრივია, გაჩნდა კითხვა: რამდენად მნიშვნელოვანია ამ პროგრამით მშობლიური ენის სწავლება?

ჩემთვის,  როგორც ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლისთვის, ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ამ პროგრამის ფილოსოფიასა და მიზნებში მკვეთრად გამოხატული პოზიცია – ეროვნული ცნობიერების დაცვით აღზარდოს მსოფლიო საზოგადოების წევრი, რომელიც, პირველ რიგში, ცნობს და აფასებს საკუთარ ეროვნულ ღირებულებებს და, ამავე დროს, პატივს სცემს სხვების ეთნიკურ თუ კულტურულ ფასეულობებს.

 შორს ვარ იმ აზრისგან, რომ ამ პროგრამით სწავლება მშობლიური ლიტერატურის სწავლების საუკეთესო გზაა. ჩემი კოლეგების, თამამად შემიძლია ვთქვა, თავდადებულმა პედაგოგიურმა მოღვაწეობამ, საინტერესო სახელმძღვანელოების არსებობამ და, რა თქმა უნდა, ეროვნული სასწავლო პროგრამების ავტორთა შრომამ მნიშვნელოვანი შედეგები უკვე გვაჩვენა (ეროვნულ გამოცდებს ვგულისხმობ). რასაკვირველია, ბევრი რამ გადასახედია და დასახვეწი, მაგრამ სწავლების ახალმა მეთოდებმა, პროფესიონალიზმისა და შემოქმედებითობის სინთეზმა ნამდვილად გამოიღო ნაყოფი.

ვერ ვიტყვი, რომ რამეს განსაკუთრებულს და უნიკალურს ვაკეთებთ, მით უმეტეს, რომ “ევროპულ სკოლაში”, სადაც მისი დაარსების დღიდან ვმუშაობ, ამის საკმაო გამოცდილება უკვე გვაქვს, მაგრამ ეს კურსი ცოტა განსხვავებული ნამდვილად არის. ორწლიანი სასწავლო პროგრამა ითვალისწინებს ქართული ლიტერატურის სწავლებას მსოფლიო ლიტერატურასთან ერთად (საზღვარგარეთული ლიტერატურა ისწავლება ქართული თარგმანებით).

სხვადასხვა ავტორის ნაწარმოებები მრავალი ნიშნით შეიძლება დავუკავშიროთ ერთმანეთს – ჟანრით, თემატიკით, ეპოქალური და სოციალური პრობლემატიკით, მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხებით და სხვა. ძალიან მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მსგავსებაზე დაკვირვება, არამედ განსხვავებაზეც, მერე კი ამ მსგავსება-განსხვავების მიზეზთა ძიება და მიგნებაა საინტერესო. დამეთანხმებით, ქართული კლასიკური და თანამედროვე ლიტერატურის სწავლება მსოფლიოს ლიტერატურულ შედევრთა ჭრილში საუკეთესო საშუალებაა ახალგაზრდებისთვის, გაიაზრონ მშობლიური ლიტერატურა და, ზოგადად, კულტურა როგორც კაცობრიობის ყველაზე ღირებული მონაპოვარი.

აღსანიშნავია, რომ პროგრამით გათვალისწინებული 13 ნაწარმოები განაწილებულია 4 ჯგუფში და თითოეული ეს ჯგუფი ისწავლება კონკრეტული მიზნით: ზეპირი პრეზენტაცია, ზეპირი კომენტარი, რამდენიმე ნაწარმოების შედარებითი ანალიზი (წერილობით), ქართული და უცხოური ნაწარმოებების შედარება- შეპირისპირება (წერილობით), ვრცელი წერილობითი ესეს შესრულება და საბოლოო გამოცდისთვის 2 ან 3 ნაწარმოების მიხედვით მსჯელობა კონცეპტუალურ საკითხებზე.

ამჟამად მინდა, თქვენი ყურადღება გავამახვილო ზეპირი პრეზენტაციის გამოცდის ფორმატზე და გაგიზიაროთ გამოცდილება, რომელმაც გვაჩვენა, რომ ამ ტიპის სამუშაოს შესრულებისას მოსწავლეებს მხოლოდ ზეპირმეტყველებისა და პრეზენტაბელობის უნარ-ჩვევები კი არ უვითარდებათ, არამედ გაცილებით გახსნილები ხდებიან, საშუალება ეძლევათ, გამოამჟღავნონ ან აღმოაჩინონ თავიანთ თავში არტისტიზმის დაფარული ნიჭი, სურვილი, აიხდინონ (ზოგიერთისთვის) ბავშვობის ოცნება. ამ ტიპის სავალდებულო აქტივობის დროს მოზარდები იხსნიან კომპლექსებს, ძლევენ სიმორცხვეს და შედეგად ისეთი მოსწავლეები დგებიან სცენაზე, რომლებსაც ადრე ვერც წარმოედგინათ, რომ ეს უნარი საერთოდ ჰქონდათ. ხაზს ვუსვამ, ეს პროგრამის სავალდებულო მოთხოვნაა, რომელიც ფასდება და სადიპლომო ქულის მნიშვნელოვან პროცენტს შეადგენს. ამდენად, მოსწავლეების პასუხისმგებლობა და მონდომება საკმაოდ დიდია და შედეგიც თვალნათლივ ჩანს. 

პირველი სემესტრის განმავლობაში ვსწავლობთ 3 ავტორის ნაწარმოებებს. ამჯერად ჩვენი (მასწავლებლის) არჩევანი იყო უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა”, გალაკტიონის ლექსები, გიორგი ლეონიძის „ნატვრის ხე”.

ამ მასალის საფუძველზე სტუდენტს უნდა მოემზადებინა 10-15-წუთიანი ზეპირი პრეზენტაცია.

კანდიდატი ირჩევდა თემას საკუთარი ინტერესების გათვალისწინებით. შერჩეული საკითხები მოიცავდა ისეთ ასპექტებს, როგორებიცაა: ნაწარმოების კულტურული არეალი, თემატიკა, პერსონაჟის დახასიათება, მწერლის სტილი და მხატვრულ- გამომსახველობითი საშუალებები, ავტორის პოზიცია ნაწარმოებში მოცემული რომელიმე კონკრეტული საკითხის (პერსონაჟის) შესახებ, ტექსტის ინტერპრეტაცია სხვადასხვა კუთხით.

აქტივობათა არჩევანიც საკმაოდ მრავალფეროვანია: 

◊ სტრუქტურული დისკუსია, რომლის დროსაც კანდიდატს ეკისრება განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა (დისკუსიის წარმართვა, მოხსენება, ოპოზიციური კამათი, კამათის პროვოცირება). ასეთ აქტივობაში შესაძლოა ჩართული იყოს მთელი კლასი, მაგრამ ფასდება მხოლოდ კონკრეტული კანდიდატი;

◊ ზეპირი წარდგენა – მწერლის (ნაწარმოების) წარდგენა (შესავალი), რომელიმე ნაწარმოების (ავტორის) კრიტიკა, ტექსტის ინტერპრეტაცია, ნაწარმოების გააზრება (შედარება- დაპირისპირება) შესაბამისი ეპოქის სოციალურ-კულტურულ ფონზე, სახე-სიმბოლოების, იდეების, მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხების მნიშვნელობა და განსაკუთრებულობა), ორი პასაჟის, ორი პერსონაჟის, ორი ნაწარმოების დაკავშირება (შერწყმა), ნაწყვეტის კომენტარი, ახნა-განმარტება ნაწარმოების განმავითარებელ მნიშვნელობაზე;

◊ როლური თამაში – პერსონაჟის მონოლოგი ნაწარმოების რომელიმე მნიშვნელოვან საკითხზე, სხვადასხვა ნაწარმოების პერსონაჟების დიალოგი, დიალოგი ერთი და იმავე ნაწარმოების ორი პერსონაჟისა, რომლებიც ნაწარმოებში არასოდეს შეხვედრიან ერთმანეთს, კანდიდატის ინტერვიუ ავტორთან, პერსონაჟის ინტერვიუ ავტორთან, პერსონაჟის გასამართლება, პერსონაჟის მემუარები განვლილი წლების გადასახედიდან, ავტორის შესაძლო რეაქცია მისი ნაწარმოების ინტერპრეტაციის შემთხვევაში, ნაწარმოების (ავტორის) დაცვა ცენზურისგან სხვადასხვა ბრალდების (ამორალურობის, უხამსობის, პოლიტიკური, რელიგიური ზეწოლის და სხვა) შემთხვევაში.

კანდიდატები პრეზენტაციას ამზადებენ დამოუკიდებლად, შინ ან სკოლაში გაკვეთილებისგან თავისუფალ დროს. მაგრამ ყველა ეს აქტივობა დიდი ინტერესითა და ხალისით ირჩეოდა უშუალოდ საგაკვეთილო პროცესში, მოსწავლეები ამა თუ იმ ნაწარმოების კითხვისას ასახელებდნენ მათთვის სასურველი და მისაღები აქტივობის ტიპს და ცდილობდნენ, ნაწარმოები სწორედ ამ კუთხით წაეკითხათ და შეესწავლათ. ისინი გზადაგზა ინაწილებდნენ როლებს, ადგენდნენ სცენარს, ირჩევდნენ შესაფერის კანდიდატებს თავიანთი სცენარისთვის, საინტერესო იყო, რომ ამ კანდიდატების, ასე ვთქვათ, „მსახიობების”, ძებნის დროს ირჩეოდა მთელი ხასიათი პერსონაჟისა და ამ ხასიათს ეძებდნენ თანაკლასელებში, პარალელურკლასელებსა თუ თანატოლებში, ამ ძიებას თან ახლდა კამათი, მსჯელობა, აზრთა სხვადასხვაობა და ამასობაში თავისთავად ხდებოდა მთელი ნაწარმოების ანალიზი. თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ მათ არასოდეს დაავიწყდებათ ის, რაც ამ დროს შეისწავლეს. უფრო მეტიც – მათ შეიყვარეს და გაითავისეს განსახიერებული პერსონაჟები, სხვა კუთხით დაინახეს უარყოფითი გმირებიც, სცადეს მათი საქციელის გამართლება, გააცნობიერეს დეტალების მნიშვნელობა და მეორეხარისხოვანი პერსონაჟების ფუნქცია ნაწარმოებში, ერთმანეთთან დააკავშირეს სხვადასხვა ეპოქისა თუ კულტურის ლიტერატურული ნაწარმოებები, ამოიკითხეს მსგავსი თემატიკა, დაინახეს კერძო და ზოგადსაკაცობრიო პრობლემატიკა, გაიგეს, რომ სათქმელი შეიძლება გადმოიცეს ხელოვნების სხვადასხვა ენაზე. სტუდენტები ეძებდნენ როლური თამაშისთვის შესაფერის ჩაცმულობას, რეკვიზიტს, უსადაგებდნენ თავიანთ პრეზენტაციას მუსიკას, ნახატებს, ფოტოებს, ნაწყვეტებს კინოფილმებიდან.

 მახსენდება ერთი ჩინური სიბრძნე: „რაც მოვისმინე – დამავიწყდა, რაც დავინახე – დავიმახსოვრე, რაც გავაკეთე – გავიგე”. რასაკვირველია, ამ ტიპის სამუშაო ძალაუნებურად აიძულებდა მათ, კითხვისას ტექსტი ღრმად გაეანალიზებინათ და აქცენტი მნიშვნელოვანსა და საინტერესოზე დაესვათ. მერწმუნეთ, ჩვენი ახალგაზრდების ფანტაზიას საზღვარი არ ჰქონდა…

ასე გაჩნდა ისეთი საინტერესო ინტერპრეტაციები, როგორებიცაა: ტიბალტის მონოლოგი; რომეოს გასამართლება იმქვეყნიურ სამსჯავროზე; ქალბატონი კაპულეტის აღსარება; გალაკტიონის მესაფლავისა და რომეოს შეხვედრა; ინტერვიუ მერი შერვაშიძესთან; ინტერვიუ შექსპირთან; დიალოგი მერანთან; გალაკტიონის მონოლოგი; თანამედროვე (ქართველი) „რომეო და ჯულიეტა”, წარმოდგენილი რეპის სტილში; მარიტასა და ჯულიეტას შეხვედრა; გაცოცხლებული ნატვრის ხის მონოლოგი და მრავალი სხვა.

მართალია, გამოცდა ბარდებოდა ზეპირმეტყველებაში – ზეპირი პრეზენტაციის ფორმით, მაგრამ ეს ყველაფერი, რაც ზემოთ მოგახსენეთ, იყო შედეგი სწორი კითხვის სტრატეგიისა. ხაზგასასმელია ის მომენტი, რომ როდესაც მოსწავლემ იცის, სახელდობრ, რისთვის, რა მიზნით კითხულობს ამა თუ იმ ნაწარმოებს, რა ევალება ამა თუ იმ ნაწარმოების წაკითხვის შემდეგ, რომელი უნარები უნდა გაააქტიუროს, რა ფორმით გამოხატოს თავისი ცოდნა – ინტერესიც იმატებს, აღქმის უნარიც აქტიურდება და მთავარი სათქმელის მიგნება და გააანალიზებაც ადვილდება.

მომდევნო ეტაპია შესწავლილი ტექსტის ნაწყვეტის ზეპირი კომენტირება. თუ დაინტერესდით, ამის გამოცდილებასაც დიდი სიამოვნებით გაგიზიარებთ.

“თამაშობს ყველა. თამაშობენ ბავშვები, უფროსები. თამაშობენ ცხოველები. თამაშობდნენ პირველყოფილი ადამიანები…” _ ეს სიტყვები მიხეილ თუმანიშვილის ერთ-ერთი წერილიდანაა. წერილის მთავარი დედააზრია, რომ  ნებისმიერ ეპოქაში ყველა ცოცხალ არსებას აქვს თამაშის _ რეალობის იმიტირების, “თეატრალიზების” მოთხოვნილება.