მათემატიკური ამოცანებისადმი თამაშით მიდგომა წაახალისებს მოსწავლეების საგაკვეთილო პროცესში ჩართულობასა და თანამშრომლობას.

მოდით, ვითამაშოთ. მზად ხართ? განახებთ საგანს და სცადეთ მისი მასის გამოცნობა. თქვენ სამი ცდა გაქვთ. დასაწყისისთვის, ჩართეთ ქვემოთ მოყვანილი ვიდეო და ინსტრუქციის მოსმენის შემდეგ დააპაუზეთ.

ის, რასაც ახლა გაეცანით, არის ნაწილი იმისა, რასაც ვუწოდებ აღმოჩენის გამოვლენის გაკვეთილს, რომელიც ინფორმაციას მოსწავლეებს ნელა “უმხელს”. მსგავსი გაკვეთილები მათემატიკურ თამაშებს წარმოადგენს, რაც სასწავლო პროცესს მხიარულებით გააჯერებს.
მსგავსი გაკვეთილები ფოკუსირებულია ორ რეალურ, კონკრეტულ სიდიდეს შორის ურთიერთდამოკიდებულებაზე. მოყვანილ მაგალითში, სიდიდეები იყო კუბების რაოდენობა და ჭიქისა და კუბების საერთო მასა. რადგანაც ამ გაკვეთილში ეტაპობრივად ჩნდება ინფორმაცია, რაც საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, გაიაზრონ მისი  ყოველი “ულუფა”, სანამ   თამაშს განაგრძობდნენ; რაოდენობათა შორის ფარული მათემატიკური დამოკიდებულება მოსწავლეთათვის ბუნებრივად ვლინდება.
აღმოჩენის გაკვეთილები იყენებენ კონკრეტულ ფიზიკურ ნივთიერებებს, რომლებიც იზომება ინფორმაციის გამოსავლენად. ეს არ არის ჰიპოთეტური, სიტყვებით აგებული ამოცანები. ისინი რეალური და ხელშესახებია. შეიძლება გამოვიყენოთ ნებისმიერი ნივთიერება, რომლის თვისებებიც ურთიერთდამოკიდებული, გაზომვადი ან/და დათვლადია.
თამაშის მექანიკის გამოყენება

თამაშის მექანიკა სასარგებლოა მათემატიკის სწავლებისას, რადგანაც ზრდის ემოციას, ჩართულობას და ყურადღებას ყოველ ეტაპზე. რადგანაც ის მოიცავს მუსიკას, მოსწავლეთა დაჯგუფებას და ქულების სისტემას. აღმოჩენის გაკვეთილები მოკლე, სახალისო აქტივობებია. მოსწავლეები იღიმიან და უხარიათ, როცა ამის გაკეთებას ვთავაზობ.

გარდა ჩართულობის გაზრდისა, მათემატიკის გაკვეთილ(ებ)ის თამაშად ქცევა საშუალებას  აძლევს ნებისმიერი შესაძლებლობისა და დონის მოსწავლეს, მონაწილეობა მიიღოს გაკვეთილში. უნარების უფრო დაბალი დონის მქონე მოსწავლეებს შეუძლიათ, ინტუიციასა და საღ აზრზე დაყრდნობით გამოცნობა. უფრო მაღალი დონის უნარების მქონე მოსწავლეებს კი შეუძლიათ უფრო რთული სტრატეგიების გამოყენება, მაგ. ფუნქციის დაწერა მოდელირებისათვის. ეს ასევე ნიშნავს, რომ ერთი და იგივე გაკვეთილი შეგვიძლია გამოვიყენოთ სხვადასხვა კლასში, შესაბამისი ადაპტირებით.

მათემატიკის თამაშად ქცევის მოდელი

1. შესავალი: ამ ეტაპზე მოსწავლეები ქმნიან გუნდებს და ეცნობიან მასალებს, რომლებსაც თამაშისას გამოიყენებენ. ეს შეიძლება მოხდეს ვიდეოს გამოყენებით, როგორც ზემოთ, ან რეალური მასალების კლასში დემონსტრირებით.

მოსწავლეებს აწვდიან ორ გასაზომ რაოდენობას და ინფორმაციას, თუ რომელი მათგანის გამოცნობა ევალებათ მათ.
მაგალითად:

– თოკზე კვანძების რაოდენობა და თოკის სიგრძე;

– გიტარის ნოტის სიმაღლე და მისი ჟღერადობის დრო;

– ნამცხვრის ნაჭრის კუთხე და მისი ქერქის  სიგრძე;

– მანძილი სინათლის სენსორსა და სინათლის წყაროს შორის და მის მიერ მიღებული სინათლის რაოდენობა;

– ლურსმანზე დარტყმების რაოდენობა და მისი დაფიდან გამოსული ნაწილის რაოდენობა (სიგრძე);
– ბორბლის ბრუნვების რაოდენობა და მანძილი, რამდენზეც გადაგორდა;

– ცერად დადებული ფიცრის დახრის კუთხე და მასზე დაგორებული ბურთის მიერ გავლილი მანძილი.

2. ფიზიკური კვლევა: ამ ეტაპზე მოსწავლეები თამაშობენ რამდენიმე რაუნდს და ცდილობენ, გამოიცნონ ერთ-ერთის რაოდენობა, როდესაც იციან მეორის.

ყოველ რაუნდში, სანამ პასუხს გასცემდნენ, გუნდებს სთხოვენ, განიხილონ სტრატეგიები და მიაღწიონ კონსენსუსს გუნდში. სამუშაოს თანამშრომლობითი ბუნება ზრდის მოსწავლეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობას. ეს ასევე საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, მოუსმინონ და ისწავლონ ერთმანეთის მათემატიკური პერსპექტივიდან.
მოსწავლეები წერენ თავიანთ მოსაზრებას დაფაზე, რათა გაუზიარონ ჯგუფს.

3. მოსწავლეთა პრეზენტაცია: გამოცნობ(ებ)ის ბოლო რაუნდის დასრულების შემდეგ მასწავლებელი ხელს უწყობს მოსწავლეების მიერ საკლასო დისკუსიის წარმართვას, სადაც განიხილება გუნდების მიერ გამოყენებული სტრატეგიები, ინსაითები და სხვ. ყოველი გუნდის მიერ დაფაზე გაკეთებული ჩანაწერები წარმოადგენს მათი ფიქრის ხილულ რეპრეზენტაციას. საუკეთესოა დისკუსია, სადაც ხდება ინტუიციური და ფორმალური მეთოდების დაკავშირება.

4. ფორმალური სწავლება: ამ ეტაპზე მასწავლებელი აძლევს მოსწავლეებს პირდაპირ ინსტრუქციებს, ამოცანის ამოსახსნელ წინასწარ განსაზღვრულ მეთოდებს, რომლებიც შეესაბამება მათ მიერ შესწავლილ კურსს. შესაბამისად, ერთსა და იმავე აქტივობას (მაგ. კუბები ქაღალდის ჭიქაში) სხვადასხვა კლასში სხვადასხვა ინსტრუქცია ახლავს.შეფასება

თამაშად ქცეული გაკვეთილის დროს სხვადასხვა რამის შეფასება შეიძლება: გამოცნობამდე მოსწავლეების მიერ თავიანთი მოსაზრებების ჩაწერისას მასწავლებელს შეუძლია იმოძრაოს გუნდებს შორის და გაესაუბროს მოსწავლეებს პროცესთან დაკავშირებით. ფორმალური სწავლების ეტაპზე, მასწავლებლის მიერ წარმართული და დამოუკიდებელი პრაქტიკა იძლევა შეფასების შესაძლებლობას. ფორმალური სწავლების ეტაპის შემდეგ ხშირად ისევ ვათამაშებ მოსწავლეებს რამდენიმე რაუნდს, რათა გამოიყენონ ახალი ცოდნა იმ კონტექსტში, რომლითაც დაიწყეს.

კარგი რესურსი მსგავსი გაკვეთილებისათვის: https://manifest.education

წყარო: https://www.edutopia.org/article/turning-math-game

სწავლების დაწყებით საფეხურზე განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დავუთმოთ მოსწავლეთა უნარ-ჩვევების  ფორმირებას, რომელიც დაეხმარება  მათ  სოციალურად აქტიურ მოქალაქეებად ჩამოყალიბებაში, რათა დამოუკიდებლად შეძლონ პრობლემურ სიტუაციაში გამოსავლის მოძებნა იმგვარად, რომ არ შეურაცხყონ სხვათა უფლებები.

პრობლემის აქტუალურობიდან გამომდინარე, ევროპის საბჭოს პროექტის ფარგლებში შეიქმნა უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტი – დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციების მოდელი. ოთხ თავში გაწერილია ოცი კომპეტენცია:

1. ღირებულებები;
2. დამოკიდებულებები;
3. უნარები;
4. ცოდნა და კრიტიკული გააზრება.
5. 

დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციები გვეხმარება მასწავლებლებს, ვასწავლოთ ბავშვებს, როგორ იაზროვნონ, რა განაპირობებს მშვიდობიანი თანაარსებობის აუცილებელ პირობას, როგორ მოიქცნენ მაშინ, როდესაც მათ მოსაზრებას სხვები არ იზიარებენ, განსაკუთრებით – კონფლიქტურ სიტუაციაში.

ზოგადად, ხშირია დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეთა შორის სხვადასხვა ტიპის კონფლიქტი. მნიშვნელოვანია ჩვენი, მასწავლებლების როლი, რომ თვითონ ბავშვებმა შეძლონ პრობლემების დანახვა, იდენტიფიცირება და გადაჭრის გზის პოვნა. ეს ნამდვილად არ არის რთული, თუ მოთმინებით აღვიჭურვებით და მათი ასაკის შესაბამისად, სწორად გაწერილ სახალისო აქტივობებს შევთავაზებთ.

გთავაზობთ მეოთხე კლასის მოსწავლეებთან განხორციელებული თავისუფალი გაკვეთილის ნიმუშს, სადაც ბავშვებმა თვითონ შექმნეს მნიშვნელოვანი დოკუმენტი: ,,კონფლიქტების მოგვარების კონტრაქტი’’.

მიზნის შესაბამისად, მოსწავლეებმა უნდა შეძლონ:  კლასში არსებული პრობლემების იდენტიფიცირება (პირადი, საერთო), მსჯელობა კონფლიქტის მოგვარების გზებზე, არგუმენტების ჩამოყალიბება, ერთობლივად ფორმულირებული პოსტერების წარდგენა და დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციების გათვალისწინებით წესების (კონტრაქტის)  შექმნა.

დაგვჭირდება რესურსები: ფლიპჩარტის ქაღალდი პოსტერების დასამზადებლად, პატარა ზომის ფერადი ფურცლები, მარკერები, ფლომასტერები, დაფები, კალმები, ცარცი.

I აქტივობა:   დაფაზე ვწერთ სათაურს: ,,ყველაფერი კარგად არის! ეს მართლა ასეა?’’
მოსწავლეებს ვაცნობთ საზოგადოებრივი და პირადი კეთილდღეობის ცნებებს. შემდეგ ისინი ასახელებენ სასკოლო ცხოვრებაში კონფლიქტების გამომწვევი პრობლემების მაგალითებს. ძირითადად, ჩამონათვალი ასეთი სახისაა: სხვისი ნივთებით სარგებლობა; ვაჟებსა და გოგონებს შორის ურთიერთობა; ვინმესთან მეგობრობა; ერთმანეთის გაღიზიანება, დაცინვა, ან დაშინება. მოსწავლეები ახარისხებენ პიროვნულ და საერთო პრობლემებს, მცირე ზომის ფერად ფურცლებზე წერენ, ხმამაღლა კითხულობენ და ბარათებს ფერების მიხედვით დაფაზე განათავსებენ.

(შენიშვნა: შესაძლებელია, რომელიმე მოსწავლეს არ სურდეს პირად პრობლემაზე ხმამაღლა საუბარი, ამ შემთხვევაში, მისი სურვილისამებრ შერჩეულ, ნდობით აღჭურვილ მოსწავლეს ვთხოვთ, დაეხმაროს პრობლემის გადაჭრაში. თუ ჩვენ მოგვმართავს, ამ შემთხვევაში, ცხადია, მასწავლებელი დაეხმარება).

II აქტივობა: პრობლემების იდენტიფიცირებისა და მცირე დისკუსიის შემდეგ  დაფაზე ვწერთ მსგავსი პრობლემების ჩამონათვალს. მოსწავლეები ნაწილდებიან წყვილებად, ან ჯგუფებად, ირჩევენ 1-2 პრობლემას და აკეთებენ  მცირე ზომის პოსტერებს წარწერით: ,,პრობლემა’’ და ,,როგორ მოვაგვაროთ’’.
III აქტივობა: მოსწავლეები მომზადებულ პოსტერებს წარადგენენ თანაკლასელების წინაშე და არგუმენტებით ასაბუთებენ, კონკრეტულად, კონფლიქტის მოგვარების რა მეთოდები შეიმუშავეს.

IV აქტივობა: შეთანხმების შედეგად  მიღებულ, პოსტერებზე განთავსებულ ყველა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას გადაიტანენ ფლიპჩარტის ფურცელზე, რომელსაც პირობითად ,,კონტრაქტს’’ უწოდებენ. მასზე ასევე განთავსდება ყველა მოსწავლის ხელმოწერა.

განხორციელებული აქტივობების შედეგად მოსწავლეებმა შეძლეს  კლასში არსებული პიროვნული და საერთო პრობლემების იდენტიფიცირება, არგუმენტირებულად იმსჯელეს  კონფლიქტის მოგვარების გზებზე და დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციების გათვალისწინებით შექმნეს ერთობლივად ფორმულირებული წესების დოკუმენტი  – ,,კონტრაქტი’’.

ბუნებრივია, ჩნდება კითხვა, რა მოხდება, თუ ვინმე დაარღვევს კონტრაქტის რომელიმე მუხლს? ეს უმჯობესია, ვკითხოთ მოსწავლეებს. ვერ დავფარე სიხარული, როდესაც კითხვის პასუხად მომიგეს, ხშირად შევახსენებთ, ვისაც დაავიწყდება და ერთ დღესაც აღარ დაავიწყდებაო. ასე იპოვეს გამოსავალი ჩემმა საყვარელმა მოსწავლეებმა.

უმთავრესია, ვასწავლოთ ბავშვებს, რომ კონფლიქტის დროს არ არსებობს ,,მოგებული’’ და ,,წაგებული’’, არამედ გამარჯვებულია დემოკრატიული კულტურა.

გულწრფელად გეტყვით, რომ თავდაპირველად, როდესაც დავსვი კითხვა: – ყველაფერი კარგად არის? – ბავშვებმა ერთხმად, გაუცნობიერებლად იყვირეს: – დიახ! მაგრამ დამაზუტებელ კითხვაზე: – ეს მართლაც ასეა? – პასუხის დროს მათი ღიმილიანი სახეები ნელ-ნელა მოწყენილობამ შეცვალა და დაიწყეს ფიქრი.

დემოკრატიული მოქალაქეობისთვის განათლების მიზანიც სწორედ ეს არის: კომპეტენციების განვითარების ხელშეწყობა იმგვარად, რომ კონფლიქტების დროს ბავშვებმა შეძლონ დაფიქრება, პრობლემების დანახვა და მათი გადაჭრა არა აგრესიის ენაზე, არამედ საკუთარი და თანაკლასელების მოსაზრებების გათვალისწინებით.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. დემოკრატიული კულტურის კომპეტენციები – თანაცხოვრება კულტურულად მრავალფეროვან დემოკრატიულ საზოგადოებაში © მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი, 2017 წლის ოქტომბერი. https://tpdc.ge/ptk_files/_ckuploaded/909610.pdf

2. დემოკრატიული პედაგოგიკა https://mastsavlebeli.ge/?p=7030

3. ვიზრდებით დემოკრატიულ საზოგადოებაში – რ. გოლობი, პ. კრაფი, ვ. ვეიდინგერი – ევროპის საბჭოს გამომცემლობა.

გასულ წელს სენეგალის დედაქალაქ დაკარში მომიწია ბრიტანეთის საკონსულოს მიერ ორგანიზებულ ადგილობრივი ენების საერთაშორისო კონფერენციაში მონაწილეობა. უაღრესად საინტერესო ამბების ეპიცენტრში აღმოვჩნდი, რის შესახებაც სხვა დროსაც მოგითხრობთ. ჩემთვის ვფიქრობდი: რას ვეტყოდი და როგორ გავაცნობდი აფრიკელ მსმენელს ჩემს სამშობლოს და მშობლიურ ენას? და უნებურად დაიწერა ეს ტექსტი:

ქართველი მასწავლებლისთვის აფრიკის ულამაზეს ქვეყანაში, სენეგალში, ყოფნა და ენის მნიშვნელობაზე საუბარი რამდენად ამაღელვებელია, ამის გადმოსაცემად დედამიწის ყველა ენა უძლურია. ენა უნიკალური ფენომენია, მაგრამ ზოგჯერ მასაც უჭირს ადამიანური გრძნობების გადმოცემა. ალბათ ენის სიღრმე და სიმდიდრე სწორედ იმით იზომება, რამდენად შეუძლია მას თავის წიაღში ადამიანის გონებრივ და შემოქმედებით იმპულსებს გამოხატვის შესაძლებლობა მისცეს.

საქართველო ევრაზიის კონტინენტზე, კავკასიის რეგიონში, შავი ზღვის აღმოსავლეთით მდებარე პოსტსაბჭოთა სივრცის ქვეყანაა. ის 190 წლის მანძილზე იყო რუსეთის კოლონია და მხოლოდ 1991 წელს აღიდგინა სუვერენიტეტი. ემიგრაციის ჩათვლით ქართულ ენაზე 5 მილიონამდე ადამიანი საუბრობს. ის ახლაც გავითარებად ქვეყანათა რიგს მიეკუთვნება, მიუხედავად საკმაოდ მოწესრიგებული დემოკრატიული სისტემებისა.

საქართველოს უმდიდრესი ისტორია და კულტურული მემკვიდრეობა აქვს. კაცობრიობამ შექმნა ათასობით ენა, მაგრამ მხოლოდ 14 დამწერლობა, რომელთა შორისაც ქართული ანბანიც არის. ქართული ანბანის შექმნა ძველი წელთაღრიცხვის მეოთხე საუკუნის მეფე ფარნავაზ პირველს მიეწერება. ჩვენამდე მოღწეული პირველი ქართული ლიტერატურული ძეგლი, „შუშანიკის წამება“, მეხუთე საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედშია დაწერილი და მხატვრული სრულყოფილებით გაგაოცებთ. არ ვიცი, რამდენად შეგვიძლია ქართველებს თავმოწონება ჩვენი ქვეყნის განვითარებით, მაგრამ ეჭვი არ მეპარება, რომ ქართული სიმღერა, ქართული ცეკვები და ქართული ლიტერატურა გულგრილს არავის დატოვებს…

ქართული ცივილიზაციის უძველესი მსოფლიო კულტურის სათავეებთან ყოფნას მხოლოდ ორი მაგალითით წარმოგიდგენთ: მსოფლიოს წამყვანმა მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ დედამიწაზე პირველი ღვინის მწარმოებლები ქართველები იყვნენ და მსოფლიოს ყველაზე ენაზე მიღებული სიტყვა „ღვინო-ვაინ“ ქართული წარმომავლობისაა, ხოლო მედიცინას სახელი უძველესი ცივილიზაციის ქართველი მეფის ასულის, მედეას სახელის მიხედვით ეწოდა. მედეა  არგონავტების ცნობილი მითის მთავარი გმირია. ქართული სამთავროს – კოლხეთის მეფის, აიეტის ასული, რომელსაც ბერძენი არგონავტი იასონი შეუყვარდა. გრძნეულმა ქალმა სატრფოს მამის სამეფოდან გაატაცებინა მითიური ოქროს საწმისი, ცხვრის ტყავი, რომელზეც, როგორც ამბობენ, ოქროს მოპოვების წესები იყო აღბეჭდილი.

მოგეხსენებათ, რა ძნელია გეოპოლიტიკურად აქტუალურ ზონაში მოქეული ქვეყნისთვის მეტროპოლიის დაქვემდებარებაში, კოლონიურ რეჟიმში განვითარება. საქართველოს ისტორია სავსეა ძლიერი და  მრავალრიცხოვანი იმპერიების შემოსევებისა და თვითგადარჩენისთვის დაუსრულებელი ბრძოლის  მაგალითებით. სულ ვფიქრობ, რამ იხსნა ჩემი ქვეყანა ამ ერთი შეხედვით გადაულახავი განსაცდელებისგან? ქართულმა ენამ! ხომ არ ვაჭარბებ? არა მგონია! ქართულ ენასა და ანბანში, ჩვენს წერილობით და ზეპირმეტყველებით ძეგლებში იყო კოდირებული ყველა ის ეთნომენტალური საიდუმლო, რაც ქართველ ხალხს ეხმარებოდა, დიდ ინგლისელ მწერალს, ჯოზეფ კონრადს თუ დავესესხები მეტაფორას, წყვდიადის გულში ევლო, რომ გადაშენება არ ეწერა, რომ სამყარო ყოველთვის მოისმენდა ქართულ სიმღერას და 400-მდე ენაზე თარგმნილს წაიკითხავდა მეთორმეტე საუკუნის გენიალურ პოეტს, შოთა რუსთველს. მან ხომ მსოფლიო რენესანსს გაუსწრო თავის პოემა „ვეფხისტყაოსანში“ გაცხადებული ნოვატორული იდეალებით?! რომში, ვილა ბორგეზეს ბაღში, მსოფლიო მწერლობის ტიტანებს შორის დღეს რომ დგას რუსთველის ძეგლი წარწერით „grande poeta georgiano”, ეს ჩვენი ეროვნული სიამაყეა.

მეათე საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფი იოანე ზოსიმე, რომელიც სინას მთაზე ქართველთა კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრში მოღვაწეობდა, წერდა, რომ „ყოვლი საიდუმლო ამას ენასა შინა დამარხულ არს“… ენა ცვლადი და განვითარებადი ორგანიზმია, მაგრამთანამედროვე ქართველს თავისუფლად ესმის მეხუთე ან მეათე საუკუნეების სალიტერატურო ქართული და საჭირო არ არის ტექსტების ადაპტირებული ვერსიების შექმნა.

ქართულ ენას მუდამ ემუქრებოდა ასიმილაციის საფრთხე, მაგრამ ის ყოველთვის იყო მიმღებ-გამტარი სისტემა და თავისი ლექსიკა გაიმდიდრა სპარსულ-არაბული, ბერძნული, თურქული, რუსული, ევროპული ენების ლექსიკური ერთეულების შემოდინებით.  ქართველი ხალხისთვის „მამული, ენა, სარწმუნეოება“ ერთარს ცნებებად იქცა, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ყოველთვის იყო მულტიეთნიკური და მულტირელიგიური ქვეყანა და ტოლერანტობა აქ უპირველეს  ღირებულებად ითვლებოდა. მეათე საუკუნის ავტორი გიორგი მერჩულე თავის მოთხრობა „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ ქვეყნის საზღვარს არა პოლიტიკური და გეოგრაფიული ნიშნით, არამედ ენობრივ-რელიგიური ნიშნით საზღვრავდა, როცა წერდა, რომ ქართლია ყველგან, სადაც ქრისტიანული ეკლესია დგას და წირვა-ლოცვა ქართულ ენაზე მიმდინარეობს.

ცნობილია, რომ დაპყრობილ ქვეყნებს ხშირად უწევთ ბილინგვურ რეალობაში ცხოვრება. გლობალიზაციის შეუჩერებელი პროცესი, რომელსაც უამრავი სიკეთე მოაქვს კაცობრიობისთვის, მცირე ერებისთვის ამავე დროს არის ენისა და ტრადიციების გაქრობის საფრთხე. მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში რუსეთის იმპერიამ გააუქმა და რუსეთს შეუერთა ქართული მონარქიული სახელმწიფო. ზოგ ქვეყანაში დღემდე ჰგონიათ, რომ ის რუსეთის ნაწილია და წარმოდგენაც არა აქვთ, რამდენად თვითმყოფადი და თავისუფლებისმოყვარე ქვეყანაა პატარა საქართველო. მეცხრამეტე საუკუნეში რუსიფიკაციის პოლიტიკამ უკიდურესად შეზღუდა ქართული ენა. სკოლებში ბავშვებს სასტიკად ეკრძალებოდათ ქართულად ლაპარაკი, საზოგადოებას ენატრებოდა უნივერსიტეტი მაშინ, როცა XI-XII საუკუნეებში ქართველებს უკვე ჰქონდათ გელათისა და იყალთოს აკადემიები.

მეცხრამეტე საუკუნეში ქართველი ერის დიდი ლიდერის, მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის, ილია ჭავჭავაძის და მისი თანამებრძოლების მიერ წამოწყებული ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის შედეგად მივიღეთ პირველი ქართული უნივერსიტეტი 1918 წელს და ქართულ ენაზე სწავლება სკოლებში. 1978 წელს საბჭოთა იმპერიამ კვლავ მოითხოვა საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილება და სახელმწიფო ენად რუსულის გამოცხადება, რასაც დიდი საპროტესტო მოძრაობა მოჰყვა და ჩვენმა ხალხმა შეძლო დედაენის შენარჩუნება.

დღეს საქართველოს კონსტიტუციით სახელმწიფო ენაა ქართული, ხოლო დასავლეთ საქართველოს ერთ ნაწილში, აფხაზეთში, რომელიც რუსეთის იმპერიის მიერ ინსპირირებული სეპარატისტული მოძრაობის შედეგად, 1993 წლიდან, მოწყვეტილია საქართველოს – აგრეთვე აფხაზური. აფხაზეთში ჩატარებული ეთნოწმენდის შედეგად მშობლიურ მიწას მოწყვიტეს 400 ათასი ქართველი. ქართველებს იმედი გვაქვს, რომ მსოფლიო თანამეგობრობის მიერ არაღიარებული აფხაზეთის რესპუბლიკა საქართველოს დაუბრუნდება ფართო ავტონომიით და რომ ამ მისიას უპირველესად ქართული და აფხაზური ენების ძმობა შეასრულებს.

ქართული ენა მსოფლიო ენათა ოჯახის ღირსეული წევრია. ის იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება. ცალკეც არსებობს ქართველურ ენათა ოჯახი, რომელშიც შედის: ქართული, მეგრული, სვანური და ლაზური ენები. ქართულის გარდა სხვები უდამწერლობო ენებია და იუნესკოს მიერ მომაკვდავ ენათა ნუსხაშია შეტანილი.

თანამედროვე ქართველისთვის ქართულთან ერთად მნიშვნელოვანია უცხოური ენების სწავლება და ჩვენთან პოპულარულია მრავალი უცხო ენა. რუსული და ერთ-ერთი ევროპული ენა უსათუოდ ისწავლება ჩვენს სკოლებში. ქართულ ენაზე ინტენსიურად ითარგმნება მსოფლიო ინტელექტუალური მემკვიდრეობა.

მეოცე საუკუნის ქართველ პოეტს, ირაკლი აბაშიძეს ეკუთვნის ლექსი „ხმა კატამონთან“, რომელიც დაიწერა მაშინ, როცა იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში ქართველ მეცნიერთა ექსპედიციამ აღმოაჩინა ჩვენი დიდი პოეტის, შოთა რუსთველის, ფრესკა. აქ ავტორი აცხადებს, რომ ქართული ენა მისთვის არის: მზე, ცხოვრების სიტკბო, ლხინი, სევდა, ყოვლის გამომთქმელი, გმირი, ბრძენი, წარსული და მომავალი, ჰიმნი და სამარის ცრემლი, XII-XIII საუკუნეების ლეგენდარული ქართველი მეფის – თამარის ენა. თამარი ის მეფეა, რომლის სიყვარულით გახელებულმა რუსთველმაც ამ ქალღმერთს მიუძღვნა საოცარი პოემა, გასხივოსნებული ფილოსოფიური სიბრძნით, საკვირველი ლირიზმით, თვალწარმტაცი ნარატივებით.

სულ ახლახან საქართველოს პრემიერ-მინისტრის აპარატთან შეიქმნა ქართული ენის სახელმწიფო დეპარტამენტი, რომელიც იზრუნებს სახელმწიფო ენის ინტერესების დაცვაზე. ქართველი ხალხი თავისი ეთნოიდენტობის უპირველეს საგანძურს, ქართულ ენას, მუდამ დაიცავს.

1901 წელს ქართველების დიდ პოეტს – ვაჟა-ფშაველას ენის შესახებ დაუწერია:  „არა მგონია შეედრებოდეს ერთი საგანი მეორეს ისე, როგორც მდინარე და ენა. რითი ჰგავს ენა მდინარეს? იმით, რომ, რაც ერთხელ მდინარეს გემო და თვისება მიუღია, თუ ხელოვნურად არ მოსტაცე, არ წაართვი, იგი თავისთავად არასოდეს არ დაჰკარგავს; მიმდინარეობს იმჟამიდან ამჟამამდე დაუდგრომელად. მისი შეჩერება, დაგუბება, ცოტახნობით თუ შეიძლება, ხოლო სამუდამოდ კი – არასოდეს“…

ენა ეროვნული სიამაყის საგანია. მე და ჩემს მოსწავლეებს სწორედ ამის რწმენა გვასულდგმულებს, რომ ქართული ენის მდინარე არასოდეს დაშრება და ის მუდამ იდინებს ჩვენი ერის სულიერებისა და მსოფლაღქმის გამოსახატავად… თანამედროვეობის უდიდესი ქართველი მწერლის ოთარ ჭილაძის სიტყვები ნათლად გამოხატავს ჩვენს გულისნადებს: „როგორც ტყიდან მეორე ტყეში გადააქვთ ქარებს თესლი ხეების, ისე გადადის გულიდან გულზე ჩვენი ფიქრები და სურვილები“…

ინგმარ ბერგმანის ავტობიოგრაფიული წიგნის „Laterna Magica“-ს კითხვისას არაერთხელ გავიფიქრე, რა უცნაურია, თითქოს ბავშვი ჰყვება თავის ამბავს-მეთქი. დიდი შვედი რეჟისორი, რომელიც წიგნის გამოსვლისას 70-ს მიტანებული იყო, ისე მოგვითხრობს გასაოგნებელ თავგადასავალს, რომ დროდადრო მთელ ათწლეულებს აქრობს, ისევე როგორც დაგროვილ გამოცდილებას, ვინ იცის, რა ფასად შეძენილ ცოდნას, თავშესაფრად ქცეულ სიბრძნეს… ეს ძველი ამბების გახსენება კი არა, აწმყოში იმ ყველაფრის მოქცევაა, რასაც არც არასდროს შეუწყვეტია მტკივნეული ფეთქვა, მკაფიოდ შესაგრძნობი არსებობა. ხან ახლობლების ყურადღებითა თუ უყურადღებობით გაწამებულს ვხედავთ, ხან რომელიღაც იდეით გულუბრყვილოდ აღფრთოვანებულს, ხან სინამდვილე-გამონაგონის გასაყარზე ჩამუხლულს – საშველი არ არის, წამოდგომა შეუძლებელია, რას ფიქრობდა, დემონებთან შებრძოლება რომ გაბედა…

ბავშვი და მოხუცი ერთდროულად გვიწვდიან ხელებს იმ სამყაროში შესაყვანად, რომელიც ყოველთვის გვიჩენდა ცნობისწადილს. ჩვენი ფიქრების, წარმოსახვითი სურათების შვედეთი ახლა ნამდვილი, ხელშესახები ხდება: წინა საუკუნის 20-იანი წლებია, ურჩ მოზარდებს როზგავენ, ბნელ კარადაში ამწყვდევენ, სადილზე უარს ეუბნებიან, მთელი დღე ხმას არ სცემენ, თუ ბიჭუნა ჩაიფსამს, ქვედაბოლოს ჩაცმას აიძულებენ… „მთელი ჩვენი ბავშვობა დაფუძნებული იყო ისეთ ცნებებზე, როგორებიცაა: ცოდვა, აღსარება, სასჯელი, პატიება და მადლი. ყველაფერს, რა თქმა უნდა, თავისი ლოგიკა გააჩნდა, რასაც ჩვენ არ ვეწინააღმდეგებოდით, პირიქით – გვწამდა კიდეც, რომ გვესმოდა მისი არსი. სავარაუდოდ, სწორედ ამან განაპირობა ნაციზმის მიმართ ჩვენი გულმხურვალე სიმპათია. ჩვენ არაფერი ვიცოდით თავისუფლების შესახებ. ჩვენს იერარქიულ სისტემაში ყველა კარი დახშული იყო“, – წერს ინგმარ ბერგმანი და მაშინვე გვახსენდება მისი ფილმები, პირველ რიგში კი – „ფანი და ალექსანდერი“.

„ფანი და ალექსანდერი“ – თუ არ გინახავთ, წერილის კითხვა შეწყვიტეთ და სასწრაფოდ მოძებნეთ გრძელი, სატელევიზიო ვერსია. თქვენს ადგილას სწორედ ასე მოვიქცეოდი – წამსაც არ დავკარგავდი. ესეც ინგმარ ბერგმანის ბიოგრაფიიდან ამოზრდილი ამბავია – შობის დღესასწაულის ლამაზ ფერებში დაწყებული და ეპისკოპოსის ასკეტური საცხოვრისის პირქუშ გარემოში გაგრძელებული. დაობლებული, სამყაროსეული უსამართლობების პირისპირ აღმოჩენილი და-ძმის ამაღელვებელი ამბავი. ბავშვებზე, ბავშვობაზე გადაღებული ერთ-ერთი საუკეთესო ფილმი.

ავტობიოგრაფიული წიგნები თუ ფილმები კი, პირველ რიგში, იმით გვხიბლავს, რომ დიდი ხნის წინ ჩვენსავე ცხოვრებაში მომხდარს გვახსენებს: ჩვენც გვსჯიდნენ – მართალია, განსხვავებული ფორმით და არც ისე მკაცრად, მაგრამ მაინც; ხანდახან ჩვენც ციხის საკნად გვეჩვენებოდა ოთახები და გამონაგონისა და სინამდვილეში მომხდარის გარჩევაც გვიძნელებოდა. „ვერაფრით გამეგო, უნდა მერწმუნა თუ არა ღმერთისა და ანგელოზების, ან თუნდაც იესო ქრისტეს არსებობისა; არსებობდნენ თუ არა ადამი და ევა სინამდვილეში? ნამდვილი იყო თუ არა მითი წარღვნაზე? მართალი იყო თუ არა ამბავი აბრაამისა და ისააკის შესახებ – მართლა აპირებდა მამა შვილისათვის ყელის გამოჭრას? ეს კითხვები არ მასვენებდა. წარმოსახვაში ჩემს თავს ისააკთან ვაიგივებდი და ვხედავდი, როგორ სწირავდა მსხვერპლად მამაჩემი თავის ძეს – ინგმარს. ამ დროს კი ციდან ანგელოზი ეშვებოდა, თუმცა უკვე ძალიან გვიანი იყო. ამაზე ფიქრი ძალიან მსიამოვნებდა – მაშინ ხომ მაინც იტირებდნენ ჩემი ახლობლები, როცა სისხლისგან დაცლილ, ფერმკრთალ ინგმარს დაინახავდნენ!“ („Laterna Magica“).

ექვსი წლისა თურმე სკოლაში სიარულზე სასტიკ უარს აცხადებდა. გაშმაგებული წინააღმდეგობის მიუხედავად, ყოველდღე ძალით მიმათრევდნენ საკლასო ოთახში, სადაც ყველაფერი მეზიზღებოდა და გულს მირევდაო. ბოლოს მაინც თავისი გაუტანია და უფროსებსაც იმ წელს სკოლაში წასვლა აღარ დაუძალებიათ.

ბებიას კი, დიდებულ ქალაქ უფსალაში რომ ცხოვრობდა (სხვათა შორის, „ფანი და ალექსანდერი“ სწორედ ამ ქალაქშია გადაღებული), კინო უყვარდა და თურმე ბავშვებისთვის ნებადართულ სეანსებზე დაჰყავდა ხოლმე. როგორც ჩანს, არასაბავშვო სეანსებზეც მოხვედრილან – ბებიას სასიყვარულო სცენები არ მოსწონდა, რაც მე უდიდეს სიამოვნებას მანიჭებდა; ერთი წყვილი რეზინის საშინელი კალოში ჰქონდა, რომელსაც კინოსეანსების დროს იცვამდა და როცა ფილმის გმირები ხვევნა-კოცნას დაიწყებდნენ, თავისი კალოშებით ისეთ საშინელ ხმებს გამოსცემდა, რომ მთელი დარბაზი გამაყრუებელი ხმაურით ივსებოდაო.

ასეთი საკითხავია ინგმარ ბერგმანის ჩანაწერები – სახალისოც, სევდიანიც, გასაოგნებელიც, საფიქრალის გამჩენიც. რანაირად შეიძლებოდა, რომ ეს ყველაფერი ერთი კაცის ცხოვრებაში ყოფილიყო? ამგვარი განცდები, თავგადასავლები, ჯადოსნური ნივთები, ამეტყველებული სათამაშოები, აცხადებული სიზმრები, მოულოდნელად გამოჩენილი გზები, ამ გზებზე ნაპოვნი ადამიანები და ისევ ადამიანები…

„Laterna Magica“ – ჯადოქრის წიგნი.

ხელმისაწვდომი ტრანსპორტი, მატარებელი, იმ სკოლებისთვის, რომლებთანაც რკინიგზა ახლოსაა, შესაძლოა სასწავლო ან სოციალური პროექტის რესურსად იქცეს.

თუ ამ წინადადებაში თქვენც დაინახავთ რაციონალურ მარცვალს, პროექტის დეტალები თქვენი დასაზუსტებელი იქნება, მე მხოლოდ რამდენიმე იდეას შემოგთავაზებთ.

პირველი, რის გამოც მოსწავლეებთან ერთად მატარებლით მგზავრობა მოხერხებულია, ხელსაყრელი ფასია. ვთქვათ, თბილისი-ბორჯომის მარშრუტზე ხაშურამდე მგზავრობა ერთი ლარი ღირს, ხაშურის იქით ბორჯომამდე – ორი ლარი. მატარებელი დილით ადრე გადის თბილისიდან და საღამოს ბრუნდება. მოსწავლეები საგზალს თუ წაიღებენ, სხვა ხარჯებიც მინიმუმამდე შემცირდება.

ამ მოგზაურობისთვის ნებისმიერი საგნის მასწავლებელს შეუძლია საგნობრივ სტანდარტთან დაკავშირებული სასწავლო მიზნების გამოკვეთა.

მაგალითად: ქართულის მასწავლებელს შეუძლია, მატარებლით მოგზაურობა სხვადასხვა ტიპის წერილობითი დავალების (ესე, დღიური, რეპორტაჟი, ინტერვიუ…) წინაპირობად აქციოს. განსაკუთრებით დიდია საკვანძო კომპეტენციების განვითარების შესაძლებლობა (რაც ყველა საგანში შეიძლება გავითვალისწინოთ). ეფექტური შედეგისთვის სასურველია მოსამზადებელი სამუშაოს შესრულება. მოსწავლეები წინასწარ დაჯგუფდებიან ინტერესების მიხედვით და დაკვირვება-აღწერის კონკრეტულ მიზნებს ჩამოაყალიბებენ. მაგალითად, ერთი ჯგუფი იმუშავებს ვაგონში მიმდინარე პროცესების აღწერაზე (რეპორტაჟი). მეორე მატარებლიდან დანახულ ხედებს აღწერს და საკუთარ ასოციაციებს დაურთავს (დღიური). მესამე შეიძლება მგზავრების ლექსიკას დააკვირდეს, ან რამდენიმე რესპონდენტთან ჩაწეროს ინტერვიუ წინასწარ მომზადებული კითხვარის გამოყენებით.

საინტერესო მიზნებს შეიძლება მივაღწიოთ მათემატიკაშიც: მოსწავლეებმა აღწერონ მგზავრების სქესობრივი თუ ასაკობრივი შემადგენლობა. შესაძლებელია მარტივი გამოკითხვის ჩატარებაც ამ ადამიანების დასაქმების, განათლების, მატარებლით მგზავრობის სიხშირის შესახებ. ეს იქნება მოპოვებული მასალა, რომელსაც შინ ან სკოლაში დაამუშავებენ და ცხრილებისა და დიაგრამების სახით წარმოადგენენ. აქვე შეიძლება დაინტერესდნენ მგზავრების (პროფესიის მიხედვით) აზრით, რაში დასჭირდათ/გამოადგათ მათ მათემატიკის ცოდნა?

გეოგრაფიაში საგნობრივი შედეგების მისაღწევად რეალურ გარემოს გამოიყენებენ. ეს ეხება რელიეფს და მასზე დაკვირვებას, გეოგრაფიული დასახელებების აღწერას, ამ დასახლებულ პუნქტებში საქმიანობის სფეროების შესახებ ინფორმაციების მოძიებას, მოსახლეობის სოციალურ მდგომარეობაზე მსჯელობას დასახლებების იერ-სახის მიხედვით.

საინტერესო იქნება მოგზაურობის დროს ეკოლოგიურ პრობლემებზე დაკვირვება და ფოტოების გადაღება. ბორჯომის პარკი და მთელი ხეობა მცენარეულ საფარზე დაკვირვებისა და დასკვნების გამოტანის შესაძლებლობას იძლევა. ასეთი მცირე კვლევა შეგვიძლია საბუნებისმეტყველო საგნების მიზნებს დავუკავშიროთ.

წარმატებით შეიძლება ამავე რესურსის გამოყენება სამოქალქო განათლებაში. მატარებლით მგზავრობის წესები, საზოგადოებრივი წესრიგი მატარებელში, გამოკითხვის ჩატარება – რა პროფესის ადამიანები მგზავრობენ მატარებლით, დაცულია თუ არა მათი როგორც მომხმარებლების უფლებები, რა იციან თავიანთ უფლებებსა და მოვალეობებზე, ან სულაც კულტურული მრავალფეროვნება და თანამდევი გამოწვევები და შესაძლებლობები და ასე შემდეგ.

დაკვირვება აჩვენებს, რომ მატარებელში მგზავრები საკმაოდ გულღიები და კომუნიკაბელურები არიან. მგზავრობის დროს მოსწავლეებთან კომუნიკაციაზე უმრავლესობა თანახმა იქნება.

ნებისმიერი მიმართულების პროექტის განხორციელებას წინ უნდა უძღოდეს მატარებლით მგზავრობისა და უსაფრთხოების წესების გაცნობის აქტივობა.

ზემოთ ჩამოთვლილი აქტივობების პარალელურად, მატარებლის უკან დაბრუნებამდე არსებული დრო შეიძლება გამოვიყენოთ, ვთქვათ, ბორჯომის, ბორჯომის ხეობის ღირსშესანიშნაობათა დასათვალიერებლად.

უფრო თამამი ჩანაფიქრი შეიძლება საქველმოქმედო სოციალურ პროექტად ვაქციოთ. მაგალითად, მგზავრობის დროს მოსწავლეებმა თვითნაკეთი ნივთები შესთავაზონ მგზავრებს და მიღებული თანხა საქველმოქმედო მიზნებისთვის გამოიყენონ. აქ ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ნივთებს ფუნქციური დატვირთვა უნდა ჰქონდეს და ძვირიც არ უნდა იყოს, რადგან მატარებლით ძირითადად ხელმოკლე ადამიანები მგზავრობენ და მათი საფულე, ძალიანაც რომ უნდოდეთ, მეტს ვერ გასწვდება. მცირე სუვენირები ამ თვალსაზრისით კარგად იმუშავებს.

წარმატებულ მგზავრობას გისურვებთ!

არა და არ ეღირსა შოთა რუსთველის პორტრეტს თავისი პოემის ტექსტთან ერთად, ორ ყდას შორის მშვიდობიანი და ბედნიერი თანაცხოვრება.

ჯერ ძველი ხელნაწერიდან ამოჭრეს თავისი ლამაზი, ოქროსფერი შემკულობიანად, ვინ იცის, რატომ? იქნებ ვინმე, ავტორზე გაბრაზებულმა მკითხველმა ასე იძია შური, იქნებ მეტისმეტი სიყვარულისგან, იქნებ მის წარმოდგენილ რუსთველს რომ არ ჰგავდა იმიტომ, იქნებ უბრალოდ იეჭვიანა?  რატომ, არავინ იცის, მაგრამ ერთი რამ ფაქტია, პოეტის პორტრეტი ხელნაწერიდან ამოიღეს, სხვა ხელნაწერში ჩააკრეს, ზედაც ის ფაქიზი, წვრილყვავილებიანი შემკულობა მიაყოლეს,  საოცარი ფერებით და და უზუსტესი დეტალებით რომ იწონებდა თავს, მერე ამ ახალ ხელნაწერში  ზაზა ციციშვილის შეკვეთით იოსებ თბილელმა ტექსტის გადაწერა დაიწყო.

იოსებ თბილელი დიდი კაცი იყო, განათლებული, პოეტი, დიპლომატი, დიდი მოღვაწე სკოლებისა და ბიბლიოთეკების დამაარსებელი. ერთ-ერთი იმათთაგან, ვინც საქართველოს მშველელად ევროპას მოიაზრებდა, მოლაპარაკებაც უწარმოებია, თუმცა, ამაოდ, ეს იცით, ძველი ამბავია.

თავისი წიგნებიც ბევრი დაწერა, „დიდმოურავიანიც“ გაგონილი გექნებათ.  სხვისიც გადანუსხა, ისე კარგად და ზუსტად, რომ  მოგვიანებით, ვახტანგ მეექვსემ „ვეფხისტყაოსნის“ პირველი გამოცემისთვის სწორედ მისი გადაწერილი, ზაზასეული ვეფხისტყაოსანი გამოიყენა. გადაწერა, ყდაც მოუვარაყა, აშიებიც, ყველა პატარა დეტალი გაითვალისწინა.

თუმცა ეს ამბავი არც იოსებ თბილელზეა,  არც ვახტანგ მეექვსეზეა, არც ზაზა ციციშვილზე და თქვენ წარმოიდგინეთ, არც თეკლა ბატონიშვილზე, ერეკლეს ნებიერა ნაბოლარაზე, პოეტსა და მეომარ, თავზეხელაღებულ გოგოზე,  1832 წლის შეთქმულების მონაწილეზე. ( რომელსაც ასევე ჰქონდა საკუთარი, პირადი „ვეფხსიტყაოსანი“).

ეს ამბავი რუსთველის პორტრეტზეა, ეს ამბავი პორტრეტის ბედზეა, ერთხელ რომ ამოჭრეს ხელნაწერიდან და სხვაში ჩააწებეს, მერე კი, ეს ახალი ბინა-ხელნაწერი მეფისნაცვალ ვორონცოვზე გააჩუქეს, რომელმაც პირველი, რაც გააკეთა, ხელნაწერიდან შოთას პორტრეტი ამოჭრა, გასავრცელებლად. „«Книга Барсова Кожа» принесена в дар князьем М. С. Воронцову книязьем Александрем Вахтангевич Орбелиановым 1 сент. 1853 года, Тифлис».

ერთი რამ, რაც ყოველთვის გვეშლებოდა და დღემდე გვეშლება, არასდროს ვიცით, ვის რა უნდა ვაჩუქოთ და ვის რა არ უნდა ვაჩუქოთ. არ გგონიათ ასე? ან კიდევ საჩუქრის მფლობელებს აღმოაჩნდებათ ხოლმე უცნაური, უხიაკი ხასიათი.

ასეთი ბედი ერგო პოეტის პორტრეტს, შემდეგ ის დაიკარგა, სხვა ქვეყანაში მოხვდა, სად არ იყო, რა არ ნახა, მერე   გადაარჩინეს და უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკას შესწირეს.

დღეს პორტრეტი ცალკე ინახება, მაინც ვერ ეღირსა  თავის დაწერილ პოემასთან ერთად, ორ ყდას შორის მშვიდი თანაცხოვრება.

პოეტის ბედი ქვეყნის ბედს ჰგავს. არ მეთანხმებით?

ყველაფერს ვიკიპედიაში ვერ აღმოაჩენ და ყველა წიგნს ამაზონზე ვერ გამოიწერ.

წარმოიდგინე, სტუდენტი ხარ და საბაკალავრო ან სამაგისტრო კვლევას აკეთებ. მრავალფეროვანი ლიტერატურის წაკითხვა გესაჭიროება. არაერთი წყარო უნდა შეაგროვო და სიღრმისეული კვლევა გააკეთო. როგორ იქცევი? – ბიბლიოთეკაში მიდიხარ. ან სულაც არაა საჭირო სტუდენტი იყო და კვლევაზე მუშაობდე. როცა წიგნის დროებით გამოტანა გსურს, ან გინდა ლიტერატურა პროფესიონალმა შეგირჩიოს, ვინმეს აზრი ჰკითხო, გქონდეს ინტერნეტთან წვდომა, შეარჩიო საბავშო ლიტერატურა, დაესწრო ლიტერატურულ ღონისძიებებს, გაესაუბრო ადამიანებს და როცა მარტოსულად გრძნობ თავს, მყუდრო გარემოში წახვიდე –  ბიბლიოთეკა საუკეთესო თავშესაფარია. შესაბამისად, იმისათვის, რომ მომხმარებელს სრულყოფილი სერვისი შესთავაზოს, ბიბლიოთეკებს შესაფერისი დაფინანსება სჭირდებათ.

დიდ ბრიტანეთში ამჟამად 3600 ბიბლიოთეკაა, რომელსაც 8 მილიონი მომხმარებელი ჰყავს. უკანასკნელ დეკადაში 700 დახურეს. ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ბიბლიოთეკების ბიუჯეტი 50%-ით შემცირდა, შემცირდა სამუშაო საათებიც, საგრძნობლად მოიკლო თანამშრომელთა გადამზადების პროგრამებმა, მათმა ხელფასებმა, 51 000 ათასი მოხალისიდან ბიბლიოთეკებში ამჟამად მხოლოდ 20 000 მოხალისეა. ეს ყველაფერი მთავრობის ინიციატივით, უფრო სწორად, მისი უყურადღებობით მოხდა.

ბიბლიოთეკების განვითარებაზე ორიენტირებული ორგანიზაცია ციფრული, კულტურის, მედიისა და სპორტის ცენტრი ამ ფაქტს ადგილობრივ მმართველობას აბრალებს და აცხადებს, რომ ბიბლიოთეკების ბიუჯეტი უკანასკნელ 10 წელიწადში 20 მილიონი გირვანქა სტერლინგით შემცირდა.

ამ სფეროს ბოლო მინისტრმა ედ ვეიზლიმ კიდევ უფრო დააზარალა ბიბლიოთეკები, რადგან სპეციალურად სასჯელაღსრულების დაწესებულების არსებული პროექტის განხორციელება შეწყვიტა – დღეს პატიმრებს წიგნებთან წვდომა აღარ აქვთ.

ბიბლიოთეკებს ბრიტანეთში მხარდამჭერთა დიდი არმია ჰყავს.  მათი სპიკერების განცხადებით, ისინი ძალიან მალე ღია საპროტესტო აქციებს გეგმავენ და ბიბლიოთეკების განადგურების პროცესის წინააღმდეგ მანამდე იბრძოლებენ, სანამ ყველაფერი საპირისპიროდ არ იქცევა. საკვირველია, რომ მათ წინააღმდეგ ღია დებატებში ონლაინწიგნების მომხმარებლები და ამაზონის გულშემატკივრები გამოდიან. ეს უკანასკნელნი ბიბლიოთეკების სანაცვლოდ მის მხარდამჭერებს ქინდლს სთავაზობენ, მოწყობილობას, რომლითაც წიგნის ონლაინვერსიის წაკითხვაა შესაძლებელი. ასევე, ირონიით მიუთითებენ იმაზე, რომ ბიბლიოთეკებში დღეს რიგები აღარ დგას და ბიბლიოთეკარები, რომლებსაც ბევრი საქმე აღარ აქვთ, ხელფასს ტყუილად იღებენ. თუმცა, როგორც გითხარით, ბეჭდურ წიგნებსაც ბევრი დამცველი ჰყავს – ავტორები, გამომცემლები, მკითხველები – მოხუცებიცა და ახალგაზრდებიც, ხელმოკლეებიც და მდიდრებიც.

მხარდამჭერებს პირველი შეკრება გასული წლის ნოემბრის ბოლოს ესექსში ჰქონდათ, რადგან ყველაზე მწვავე პრობლემა ბიბლიოთეკების კუთხით, სწორედ აქაა.  ადგილობრივები ამბობენ, რომ ბიბლიოთეკების დახურვით ქალაქს სიცოცხლის კერები აკლდება და კულტურული ღონისძიებების ნაკლებობა უფრო და უფრო მწვავეა. ის, რომ აღარავინ კითხულობს, ტყუილია და უსამართლობა.

კეტრინ ბენეტი, გამოცემა The Guardian

უწინ თუ მშობლები ბავშვების ეზოში დიდხანს ყოფნის გამო გამოთქვამდნენ უკმაყოფილებას, დღევანდელ მშობლებს სხვა სატკივარი გვაქვს. ჩვენი შვილები ეზოში აღარ ჩადიან! ეზოც, რეალური თამაშიც და ნამდვილი ურთიერთობებიც ონლაინ სამყარომ ჩაანაცვლა.

კომპიუტერი გამორთე! ტელეფონი დადე! – დაგითვლიათ, დღეში რამდენჯერ ვამბობთ ამ ფრაზებს მშობლები და მასწავლებლები?!

ბავშვები და 18 წლამდე მოზარდები, მსოფლიოს ინტერნეტის მომხმარებელთა მესამედია. ყოველი სამიდან ერთი ბავშვი ინტერნეტმომხმარებელია და ეს შეუქცევადი პროცესია. ჭკვიანი ტელეფონი და კომპიუტერი ტექნოლოგიის ის მიღწევებია, რომელსაც ბავშვების ტვინი გაცილებით ადვილად ეწევა, ვიდრე ჩვენი. ძნელია, ბავშვს იმაზე სახალისო და საინტერესო სამყარო შესთავაზო, ვიდრე ამას ინტერნეტი მოახერხებს. წამოდგომაც არ სჭირდება, ისე არჩევს მრავალფეროვანი შესაძლებლობებიდან სასურველს. კომპიუტერული თამაშების, ონლაინ ურთიერთობების, დედამიწის ნებისმიერ წერტილში ვირტუალური მოგზაურობის, სოციალურ ქსელებში ონლაინ აქტივობის ჩანაცვლება სულ უფრო ძნელი ხდება.

დროა ვაღიაროთ, რომ აკრძალვა გამოსავალი არ არის და ბავშვებთან „თამაშის წესები“ შევათანხმოთ.

ჩვენ უმეტესად ვცდილობთ, ბავშვებს შევუზღუდოთ კომპიუტერთან და ტელეფონთან ყოფნის დრო, რადგან ეს ცუდად მოქმედებს მათ ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ განვითარებაზე. მაგრამ იშვიათად თუ განვუმარტავთ, იმ საფრთხეებს, რაც ონლაინ მოქალაქეობას ახლავს. ამ თემაზე გაეროს ბავშვთა ფონდმა კვლევა ჩაატარა და მშობლებს რეკომენდაცია მისცა, მეტი ყურადღება დაეთმოს არა ეკრანებთან გატარებული დროის კონტროლსა და შეზღუდვას, არამედ მის შინაარსს. გაცილებით მნიშვნელოვანია, რას აკეთებენ ბაშვები ონლაინ, ვიდრე რამდენ დროს ატარებენ ეკრანებთან.

ონლაინ ცხოვრების თანმხლებ რისკებს მშობლები შვილებს სოციალურ ქსელში ან ქსელურ თამაშებში დარეგისტრირებამდე უნდა აცნობდნენ, თუმცა ჩვენში, როგორც წესი, პირიქით ხდება. შედეგად, ბავშვებს არ ესმით რამდენად მოწყვლადები არიან ონლაინ საფრთხეების წინაშე. ვერც პასუხისმგებლობას აცნობიერებენ, რომ იყვნენ წესიერი ციფრული მოქალაქეები.

ინტერნეტის ამოუწურავი შესაძლებლობების შესახებ ბავშვებმა უკვე იციან. რა უნდა იცოდნენ მათ ინტერნეტის უარყოფითი მხარეების შესახებ, რათა არავინ ისარგებლოს მათი ბავშვური გულუბრყვილობით და დავიცვათ ისინი მოსალოდნელი საფრთხეებისგან.

• ონლაინ კომუნიკაცია განსხვავდება რეალური ურთიერთობებისგან. ის მოკლებულია სიტყვიერ მასალას, ხმას, მიმიკას. ონლაინ კომუნიკაციის დროს ადვილად შეიძლება ბავშვის შეცდომაში შეყვანა და რეალურ ცხოვრებაში მისთვის ზიანის მიყენება. ინტერნეტით „გაცნობილი“ ადამიანი, რომლის შესახებაც გგონია ყველაფერი იცი, შეიძლება სრულიად სხვა ადამიანია. სხვა სურვილებით, სხვა მიზნებით შეპყრობილი. ბავშვმა უნდა იცოდეს, რომ არ ესაუბროს უცნობებს, არ გადაუგზავნოს თავისი ან მეგობრების ფოტო და ვიდეო მასალა.
• სახიფათო კავშირების რისკები – სამწუხაროდ, ბავშვებმა არ იციან, რომ ინტერნეტში უცნობებთან კონტაქტი სერიოზული პრობლემების საფუძველი შეიძლება გახდეს. არსებობენ მოძალადე ადამიანები, რომლებიც ბოროტი განზრახვებით უმეგობრდებიან ბავშვებს; სთავაზობენ ვებ კამერის წინ გაიხადონ ან თავად იხდიან სამოსს და შიშველ სხეულს ბავშვებს აყურებინებენ. ზოგ მშობელს ჰგონია, რომ ეს რისკები მხოლოდ თეორიულად არსებობს. სინამდვილეში მთელ მსოფლიოში და ჩვენს ქვეყანაშიც არაერთი მსგავსი ფაქტი ხდება, რომლის გახმაურებასაც ბავშვებიც და მშობლებიც ერიდებიან. ბავშვმა უნდა იცოდეს, რომ არ უპასუხოს ისეთ „მესიჯებს“, რაც მას დაძაბავს და ააფორიაქებს. ასევე, უნდა იცოდეს, რომ უხერხული შეტყობინებების შესახებ დაუყოვნებლივ შეატყობინოს მშობლებს. და ამის გამო მას არ დასჯიან!
• ინტერნეტი საჯარო სივრცეა და ყველაფერი, რასაც იქ ვავრცელებთ, ვეღარ ჩაითვლება ჩვენს პირად ინფორმაციად. ფოტო იქნება ეს, ვიდეო, დატოვებული კომენტარი და გამოხატული ემოცია, თუნდაც დახურულ ჯგუფებში ან პირად მიმოწერაში ატვირთული, ყველაფერი შეიძლება წინ დაგხვდეს – ტექნიკურად ამის გაკეთება ძალიან ადვილია.
• ბავშვის ინტერნეტში ატვირთული ფოტო შეიძლება მოხვდეს პორნოსაიტებზე. მათ შორის, ხუმრობით გადაღებული, გამომწვევი სურათები, მაკიაჟგაკეთებული პატარა გოგონების თუ ტანშიშველი ბიჭების კადრები. (ზღვის სანაპიროზე, წუწაობის დროს, საძინებელში თუ სააბაზანოში გადაღებული).
• მშობელი უნდა აცნობიერებდეს, რომ შეუფერებელ საიტებზე შემთხვევით შესვლით, ბავშვი შეიძლება გადააწყდეს მისთვის შოკის მომგვრელ, შემზარავ მასალას, მათ შორის სექსუალურ, პორნოგრაფიულ, ძალადობის ამსახველ ვიდეო-ფოტო კადრებს, ამიტომ ფსიქოლოგების რეკომენდაციაა კომპიუტერი საერთო ოთახში იდგეს და არა ბავშვის პირად სივრცეში.
• პირადი მონაცემების გასაჯაროვება დაუშვებელია – რომელ სკოლაში სწავლობს, სად ცხოვრობს, სად ატარებს დროს, ჯობია არსად დაწეროს, რადგან ამ მონაცემების გასაჯაროვების შემთხვევაში იზრდება იმის ალბათობა, რომ უცნობმა ადამიანებმა ბავშვის შესახებ მოგროვებული ინფორმაცია მის წინააღმდეგ ეფექტიანად გამოიყენონ.

მიუხედავად იმისა, რომ Facebook-ზე დარეგისტრირება 13 წლამდე ბავშვებისთვის შეუძლებელია, ჩვენი პატარები გამოსავალს მარტივად პოულობენ, რეგისტრაციისას ყალბ ასაკს უთითებენ და პირადი გვერდიც მზად არის. ერთმანეთის მიბაძვით, ყოველდღიურად სოციალურ ქსელში უამრავი ბავშვი რეგისტრირდება, ისე, რომ მათთვის არავის განუმარტავს, ონლაინ კომუნიკაციის წესები. ისიც მომისმენია, რომ ზოგიერთი მასწავლებელი თავის მოსწავლეებს საშინაო დავალებებს ფეისბუქის დახურულ ჯგუფში უზიარებს. სასწავლო პროცესში ტექნოლოგიების გამოყენების წინააღმდეგი არ ვარ, თუმცა მშობლებმაც და პედაგოგებმაც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ვირტუალურ ცხოვრებას თავისი კანონები აქვს. ონლაინ მოქალაქეობა კი 13 წლამდე ბავშვებისთვის რეკომენდირებული არ არის.