პანდემიის პირობებში სწავლა-სწავლების დისტანციურმა პროცესმა არაერთგვაროვანი შეფასება დაიმსახურა. არსებული კვლევებიც  ნაირფერ სურათს აჩვენებს, თუმცა, განათლების სფეროში, ცალკეული წარმატებული შემთხვევის მიუხედავად, პანდემიამ არაერთგვაროვანი პრობლემები გამოავლინა როგორც დაწყებით და საშუალო, ასევე საბაზო საფეხურის მოსწავლეებში. გამოიკვეთა, რომ პრობლემები შეექმნათ უმაღლესი საფეხურის სტუდენტებსაც, რომელთა განათლებაში წყვეტა ცალსახა და გარდაუვალი აღმოჩნდა. შედეგად, განათლებაში ჩართულ პირებს ნათელი სურათი მოგვეცა იმისა, თუ რა და როგორ გვაქვს შესამუშავებელი თუ დასახვეწი.

on-line-სწავლის პროცესში მოტივაციის პრობლემამ განსაკუთრებული გავლენა იქონია  მოსწავლეთა სწავლის შედეგებზე. ამდენად, საკლასო ოთახსა თუ მის გარეთ, მასწავლებლები კვლავ დავდექით არც ისე მარტივი  ამოცანის წინაშე – ჩვენ გვევალება  ახალ  კონტინუუმში ახლებურად დავაინტერესოთ აღსაზრდელები თემებით, რომლებსაც ვთავაზობთ; კითხვებით, რომელთა დასმასაც ხშირად მათგანვე ვითხოვთ; და ტექნოლოგიებით, რომლებიც ხშირად ჩვენზე უკეთ და მარტივად თავად გაეგებათ ხოლმე.

დღეს აღარ დავობენ იმაზე, რომ მოტივაცია აზროვნების პროცესში უმნიშვნელოვანესი ინსტრუმენტია და რომ სწორედ იგი განაპირობებს მოწაფისა თუ სტუდენტის განწყობასა და დისპოზიციებს, რომლებსაც ისინი სწავლის გამოცდილებამდე მიჰყავს.

სურ.1

ჩვეულებრივ, მოტივაციის საუკეთესო მაგალითებად განიხილავენ შემთხვევებს, როცა გვაქვს მიდრეკილება,  დავეყრდნოთ მტკიცებულებებს დასკვნების გაკეთების დროს; როცა მზად ვართ, პატივი ვცეთ საკუთარი აზრისგან განსხვავებულ მოსაზრებას; როცა ვფიქრობთ მოქმედების დაწყებამდე და განვიხილავთ, არის თუ არა დასკვნები აზრიანი; როცა იოლად ველევით  წინა იდეებს, რწმენებსა და დაშვებებს,  და ახალი ცოდნის დაუფლებისთვის ბოლომდე ვიხარჯებით; გვაქვს კვლევის სურვილი და ყველა ის შინაგანი ინტერპრეტაცია, რომელიც ჩვენს „თვითგანსაზღვრასა“ და  „თვითაქტუალიზაციის მოთხოვნილებას“ უკავშირდება. სხვაგვარად, მოტივაცია არის ის, რაც წაგვაქეზებს და გვიბიძგებს, ვიყოთ უფრო აქტიური, მაძიებელი, კრიტიკული თუ შემოქმედებითი და პირველი, რაც ჩვენს მოსწავლეებს სწავლის გზაზე შეიძლება შევთავაზოთ, ეს ჩვენი მაგალითი შეიძლება იყოს.

ვინ იტყვის, რომ ეს ყველაფერი იოლი ამბავია იმ საზოგადოებაში, რომლის ბევრ წევრს აბრაამ მასლოუსეულ იერარქიათა დიაპაზონში „თვითაქტუალიზაციამდე“ ბევრი უკლია და, სულ ცოტა,  დაბალი (მაგ.: ფიზიოლოგიური ან უსაფრთხოება) რანგის მოთხოვნილებებიც კი არ აქვს დაკმაყოფილებული.  ამ თეორიაში ოქროს წესივითაა: სანამ მოთხოვნილებათა შემდეგ საფეხურზე გადავიდოდეთ, უნდა დაკმაყოფილდეს უფრო დაბალი რანგის – ფიზიოლოგიური, უსაფრთხოების, მიკუთვნებულობისა და თვითშეფასების მოთხოვნილებები.

დამეთანხმებით, შინაგანი მოტივაციისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორების შეთავაზება არაა იოლი საქმე. მოწაფეთა ნაწილს სრულიად არ აქვს მზადყოფნა, რითაც ისინი  წინარე, ნაკლებად ღირებული იდეებისგან გათავისუფლდებიან. ასე რომ, მასწავლებლებს მოგვეთხოვება, დავხარჯოთ ძალისხმევა, რათა მოსწავლეებმა აითვისონ სასურველი განწყობები და მითითებები. იდეალურ შემთხვევაში, ჩვენ გვსურს ჩვენმა მოსწავლეებმა თავად მოიძიონ ისეთი მტკიცებები, რომლებიც ეწინააღმდეგება მათ რწმენებს და აგრეთვე, გამოიჩინონ აზრის ცვლილებისათვის მზადყოფნა, თუკი მტკიცებულებები ამ რწმენის საწინააღდეგოა. ჩვენ გვსურს, ჩვენმა მოსწავლეებმა სიამოვნება მიიღონ ალგებრული ამოცანების ამოხსნით ან რუსთაველის კითხვით და არ ინერვიულონ მოსალოდნელ გამოცდებზე. გვინდა, რომ ისინი მუდმივად ინტერესდებოდნენ კითხვებით, როგორებიცაა:  „რას უკავშირდება?“ „საიდან ვიცით?“ „როგორ გვგონია?“ და სხვა, რაც ასე უწყობს ხელს შინაგანი მოტივაციის ზრდას.

ამ საკითხებზე ჩვენმა უცხოელმა კოლეგებმა ჯერ კიდევ 2000 წლიდან დაიწყეს კვლევა და გარკვეული თეორიების შემოთავაზება. ისინი თვითგამორკვევის თეორიის (self-determination theory) და  შერეულ განათლებაში მოტივაციის მოლოდინებისა და ღირებულებების თეორიის სახელწოდებებით (Motivation in OBL: expectancy-value theory) არის ცნობილი.

მკვლევრები თანხმდებიან, რომ ონლაინსწავლებისას პრიმარული როლი კრიტიკული აზროვნებისთვის განწყობის შექმნას ეკისრება. მასწავლებლები, რომლებიც ქმნიან ასეთ განწყობებს, სარგებლობენ შემთხვევებით, რათა სასწავლო აქტივობის დროს ავარჯიშონ და დაამკვიდრონ ისეთი ემოციურ კლიმატი, რომელიც ხელს შეუწყობს კრიტიკულ აზროვნებას, ყოველთვის ახერხებენ მოწაფეებში შინაგანი მოტივატორების სტიმულირებას[1].

წარმატებას კი ხშირად აღწევენ ისინი, ვინც ბევრ დროს ატარებენ მოსწავლეთა მოტივაციაზე ფიქრსა და კითხვაზე იმ მარკერების გამოკვეთისთვის, რაც  შინაგანი მოტივაციის ზრდას განაპირობებს. მკვლევართა უმრავლესობამ დაადგინა ოთხი ძირითადი ფაქტორი, რომლებიც აუცილებელია მოსწავლის/სტუდენტის მოტივაციის განვითარებისთვის. ესენია:

• ავტონომია: მოწაფეს აქვს გარკვეული ხარისხის კონტროლი იმაზე, თუ რა უნდა მოხდეს და როგორ შეიძლება განხორციელდეს;
• კომპეტენცია: იმის შეგრძნება, რომ ადამიანს აქვს უნარი იყოს წარმატებული;
• დაკავშირებულობა: საქმიანობა მათ ეხმარება, უფრო მეტად შეიგრძნონ თანამშრომლობის არსი და იგრძნონ ზრუნვა იმ ადამიანების მიმართ, რომელთა პატივისცემა მართებთ;
• აქტუალობა: მოსწავლეებმა უნდა ნახონ მათთვის საინტერესო და ღირებული თანამედროვეობისათვის სასარგებლო ნამუშევრები, რომლებიც მომავლის იმედებითა და ოცნებებით აღავსებთ.

შემოთავაზებულია ვირტუალურ სასწავლო გარემოში თითოეული მოყვანილი ფაქტორის დანერგვის გზა-საშუალებებიც. ესენია:

ავტონომია

ავტონომიურობის მისანიჭებლად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება „არჩევნის” შეთავაზებას. რაც უფრო მეტია სტუდენტის არჩევანი, მით უფრო მეტია ავტონომიის გრძნობა. უცხოეთში ბევრი პედაგოგი ამ კონცეფციის სრულყოფისათვის ვირტუალურად იყენებს არჩევნის დაფებს. დაფაზე წარმოდგენილ თითოეულ უჯრაში თითო აქტივობა, ჩვენში უკვე ცნობილი „კომპლექსური დავალებაა“ მოცემული.

აქტივობების არჩევანის დაფა

შეარჩიე, ჩაერთე, დაამოწმე, ასახე + გააზიარე

ცხრილი 1.[2]

მითითებულ ბმულზევეა შესაძლებელი ცხრილში მითითებული აქტივობების/ დავალებების ცვლილება თუ სასურველი აქტივობების აღწერა.

მოწაფეებისთვის, რომელთაც არ სურს  ოფიციალური არჩევნის გაკეთება, შეუძლიათ გააკეთონ ის, რასაც თავად ვაკეთებთ — ვთხოვ ჩვენს ახალბედებს, დღეში მინიმუმ 15 წუთი გაატარონ სამ ვირტუალურ ადგილას, სადაც ჩვენ შეგვიძლია დავაკვირდეთ მათ პროგრესს, მაგალითად, Brainpop-ზე, Raz-Kids-ზე, English Central-სა თუ სხვა საიტზე.

კომპეტენცია

ვირტუალურ სწავლებაში შეიძლება გამოვიყენოთ შემდეგი წესი: ორი-სამი წინადადება და არაუმეტეს 15 ან 20-ზე მეტი წამისა სჭირდება იმას, რომ ნათლად ავხსნათ, რის გაკეთება გვსურს. შემდეგ ვივიწყებთ მითითებას და ვცვლით დავალებას. აღმოჩნდება, რომ სტუდენტებს ის ახსოვთ და ჯიუტად აგრძელებენ მასზე მუშაობას. ეს წესი მოქმედებს, როგორც ორმაგი შემოწმება და იმის გაზრდის ალბათობა, რომ მოსწავლეები შეძლებენ დავალების წარმატებით შესრულებას.

დაკავშირებულობა

მოწაფეებთან პოზიტიური ურთიერთობა ყველაფერია! განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ვირტუალურ სწავლებას ეხება, როდესაც მოწაფეებს  ვერაფრით შემოვიტყუებთ ონლაინგაკვეთილზე, თუ მათ ჩვენი მოსმენა არ სურთ! გვირჩვენ[3], ყველაფერი გავაკეთოთ, რათა გავითვალისწინოთ მოსწავლეები, რომლებსაც არ სურთ ჩვენთან კავშირი. ასეთ შემთხვევაში ონლაინშეხვედრები უნდა მიეძღვნას მოწაფესთან კლასგარეშე ურთიერთობას და იმის გაგებას, თუ როგორ ცხოვრობს, რას აკეთებს და რა ინტერესები აქვს მოწაფესა და მის ოჯახს. გვირჩევენ, ასეთ დროს  სიყვარულით  ვიხელმძღვანელოთ და არა გაკვეთილებით.

სტუდენტების კლასელებთან დაკავშირებაში დახმარება კიდევ ერთი გზაა, რაც შეგვიძლია გავამხნევოთ სტუდენტების შინაგანი მოტივაცია. დიახ, ზოგჯერ ჩატარებული ვიდეოკონფერენციის ზარი შეიძლება კარგი იყოს, მაგრამ უფრო სასარგებლოა მოწაფეებს/სტუდენტებს შევთავაზოთ პროექტების მომზადება მათ მიერვე შერჩეულ პარტნიორებთან. თანამშრომლობა კი მათ ყოველთვის უბიძგებს, იყვნენ კარგი პრეზენტატორები პროექტის წარდგენისას.

შესაბამისობა

მნიშვნელოვანია, ჩვენს აღსაზრდელებს იმ თემების გავლით ვასწავლოთ, რომლებიც აინტერესებთ. ამისათვის ვთხოვოთ მათ, მოგვიმზადონ ჩამონათვალი მათთვის მნიშვნელოვანი საკითხებისა. დაფასება და აღიარება, შესასწავლი საკითხების  მათ სურვილებთან შესაბამება ზრდის მოტივაციას. გარდა ამისა, მათ შეიძლება შევთავაზოთ ისეთ ვირტუალურ ჯგუფებში გაერთიანება, რომელიც მათი ინტერესების სფეროებს მოიცავს.

პროგრესის ჩვენება

ვთხოვოთ მოსწავლეებს, მათი მიღწევა გაგვიზიარონ არა მხოლოდ ვირტუალურ გაკვეთილზე, არამედ რომელიმე მათთვის სასურველი ქსელის გამოყენებით. წავახალისოთ და ვუბიძგოთ კრეატიულობიკენ, შთავაგონოთ საკუთარი თავის მნიშვნელოვნება, დავარწმუნოთ, რომ მათ მიერ მომზადებულმა მასალამ შესაძლოა, სხვას დახმარება აღმოუჩინოს.

სურ. 2

სწავლის სტილი

ყოველთვის გავითვალისწინოთ ჩვენი მოწაფეების სწავლის სტილი, ის, თუ როგორ ურჩევნია სწავლა – მოსმენით, ვიზუალური მასალის აღქმით, მოძრაობით, შეხებით და ა. შ. გვახსოვდეს, ეს ძალიან, ძალიან მნიშვნელოვანია!

დისტანციური სწავლება ჩვენგან ახალ უნარებს ითხოვს, ამ უნარების კარგად განვითარებისთვის ისიც ძალიან მნიშვნელოვანია, არც საკუთარი არსებობა მივივიწყოთ, ხშირად შევისვენოთ, კარგად ვიკვებოთ და ვიძინოთ, ლამაზად ჩავიცვათ და  ზოგჯერ სარკეში  საკუთარ მოტივაციასაც კი გავეპრანჭოთ, როგორც საჭირო პარტნიორსა და ცხოვრების განუშორებელ მეგზურს.

[1] https://larryferlazzo.edublogs.org/2020/02/05/free-resources-from-all-my-books-20/

[2] https://docs.google.com/document/d/1lDpBVM8kllDvQU7rMIaTx2FHhpowdiw8qX-QFxa2swg/edit

[3] https://larryferlazzo.edublogs.org/2011/03/08/the-best-resources-on-the-importance-of-building-positive-relationships-with-students/

„ნიშანი გამოხატავს საგანს, საგანი (ფარული ან ოკულტური) არის ნიშნის თვისება. სიტყვის წარმოთქმა ნიშნავს, გამოიხმო აზრი და გახადო იგი არსებული. ოკულტურ სამყაროში ადამიანის მეტყველების პოტენციური მაგნეტიზმი არის ყოველგვარი გამოვლინების საწყისი. საგანი ჩვენთვის არის ის, რადაც სიტყვა ქმნის მას, როდესაც ასახელებს.

სიტყვა (ზმნა) ან თითოეული ადამიანის მეტყველება, მათთვის სრულიად გაუცნობიერებლად, წარმოადგენს განდიდებას ან შეჩვენებას. დიახ, სიტყვები ან კეთილშემოქმედნი არიან, ან – ბოროტეულნი, ან – მომწამლავი, ან – ჯანმრთელობის მომტანნი.“

ელენე ბლავატსკაია, „საიდუმლო დოქტრინა“ 

ელენე ბლავატსკაიას ეს აზრი განსაკუთრებით აქტუალური ხდება დღეს, როდესაც სამყარო „გაჩერდა“ და „გადატვირთვის“ რეჟიმშია. ამბობენ, რომ ცნობიერების ევოლუცია გამოიწვევს „დროის შეკუმშვას“, რაც ადამიანის შემოქმედებით ბუნებას გაააქტიურებს. ღმერთმა რომ ადამიანი „თავის სახედ და ხატად“ შექმნა, ახალ დროში სულ უფრო მეტად გახდება ცხადი!

დუალისტური სამყარო, დაფუძნებული კეთილზე და ბოროტზე, შავზე და თეთრზე, ცუდზე და კარგზე – ძალას კარგავს! ახლა ადამიანებმა არ იციან, „ხვალ რა მოხდება“ და როგორ შეიცვლება სამყარო. მოქმედების ცენტრმა შიგნით გადაინაცვლა, პირადი პასუხისმგებლობებიც გაიზარდა. „გარეთ რა მოხდება“ კი არა, რა ხდება შინაგან ადამიანში და როგორი ცხოვრება სურს მას თავისთვის და პლანეტისთვის. უკვე ნაცნობ და დაპროგრამებულ გზებზე კი არა, ახალ გზებზე უნდა ვიაროთ და ეს ახალი გზებიც თავად უნდა გავჭრათ და გავკაფოთ – ჯერ საკუთარ ცნობიერებაში და შემდეგ – გარეთ! შემოქმედი ადამიანი არასდროს არავის ეკითხება, რა ჰქნას? ის იკვლევს საკუთარ თავს და იცის, რა სურს და რა უნდა გააკეთოს ამისთვის!

როდესაც ადამიანები ამბობენ, რომ არ ვიცი, რა ხდება, ვერ გამოვიცანი, როგორი იქნება ხვალიდნელი დღე!

ჯო დისპენზა პასუხობს: მომავლის გამოცნობას სჯობს, რომ თავად შექმნა მომავალი! ადამიანს აფრთხობს ცვლილებები, გაურკვევლობა, განუსაზღვრელობა…. არა და, სწორედ აქ არის მეტი შემოქმედების საშუალება – როცა აღარაფერი აღარ არის, როცა შეუცნობელია, როცა არაფერია… ამ არაფრიდან იწყებ გამოძერწვას ისეთი მომავლისას, როგორიც თავად გსურს საკუთარი თავისთვის და პლანეტისთვის! ეს არის ცნობიერების კვანტური განზომილება, საიდანაც ყველაფერი შესაძლებელია!

ამ შესავლიდან გადავიდეთ ახლა სიტყვებზე, სიტყვებით რეალობის ქმნადობაზე და იმ ენერგიაზე, რომელსაც სიტყვები ატარებენ.

როდესაც ვინმეს ვუსმენთ, ხშირად გვითქვამს, რომ მის სიტყვებს პოზიტიური ენერგია მოჰყვება ან პირიქით, თითქოს ისეთს არაფერს არ ამბობს, მაგრამ რაღაც ისეთი ენერგია მოდის, რომ…

ეს ნიშნავს, რომ თავისთავად სიტყვებს არა აქვთ არანაირი ენერგია, ისინი ლექსიკონებში მშვიდად შეყუჟულან, აქვთ მხოლოდ შეფერილობა: დადებითი, უარყოფითი და ნეიტრალური… ამიტომ სემიოლოგები ლექსიკონებს „სიტყვათა სასაფლაოს“ სწორად უწოდებენ.

სიტყვა ცოცხლება მაშინ, როდესაც მას ვინმე წარმოთქვამს. ერთი და იგივე სიტყვა სრულიად განსხვავებულად ზემოქმედებს იმის მიხედვით, ვინ ამბობს და როგორ ამბობს მას.

თანამედროვე სამყაროში რომ სიტყვებმა არა მხოლოდ ენერგია, არამედ მნიშვნელობები და აზრიც კი დაკარგა, ეს განხილვის სხვა თემაა (განსაკუთრებით პოლიტიკოსები და ჟურნალისტები მტრობენ ენას).

ენა (მეტყველება)  – ზოგისთვის თავშესაფარია და ზოგისთვის – სახლი! ჰაიდეგერი მას „ყოფიერების სახლად“ მოიხსენიებს. წესით, ჩვენს სიტყვებს და შინაგან სათქმელს შორის განსხვავება არ უნდა იყოს, მაგრამ რა ხდება…? თუ იმთავითვე ენა გაჩნდა, როგორც აზრის გამოხატვის საშუალება, დღეს ის აზრის შენიღბვის, გადამალვის და მოტყუების საშუალებაა, ის იქცა ნამდვილ სიმულაკრად. სიტყვამ დაკარგა აზრთან და არსთან კავშირი. ენობრივი ადამიანი დაშორდა შინაგან ადამიანს და ცალ-ცალკე დაეხეტებიან ყოფიერების მინდორში.

წარმოიდგინეთ,  როცა ადამიანი სახელს საგნისგან არ მიჯნავდა, ცნობიერება იყო სინკრეტული,  ანუ ნიშანი (სიტყვა) იყო უპირობო და საგნი იყო ნიშნის თვისება. ნიშნის ამგვარ გაგებასთან არის დაკავშირებული ენის მაგიური ფუნქცია.

ახლა ნიშანი პირობითია და მხოლოდ „მიმნიშნებელია“. როცა სახელი და საგანი ერთიანი იყო ცნობიერებაში, საგნის სახელის ხსენება ნიშნავდა თავად ამ საგანს (იყავნ ნათელი და იქმნა ნათელი!). ფრაზეოლოგიზმებიდან კი ალბათ გაგახსენდებათ: „ძაღლი ახსენე და ჯოხი ხელში დაიჭირეო“. ამავე მიზეზით ჩვენი ბებია-ბაბუები ტაბუს ადებდნენ ზოგიერთი სიტყვის ხსენებას. მაგალითად ბებია „უხსენებლად“ მოიხსენიებდა გველს, რადგან მას სჯეროდა, რომ თუ სახელს წარმოთქვამდა, ამით მოიზიდავდა მას. სინამდვილეში, ეს ცრურწმენა კი არა, სიტყვისადმი განუსაზღვრელი რწმენა იყო. საგნისა და სახელის გაიგივება (ვამბობ, ესე იგი, არის… ესე იგი, ვიწვევ!).

მართალია, დღეს სიტყვას დაკარგული აქვს ეს თვისება და ის ქმნის ცალკე „ვერბალურ სახელმწიფოს“, „ენობრივ ადამიანს“, რომელიც დაშორებულია არსს, მაგრამ სიღრმისეულად ეს კავშირი მაინც არსებობს; ეს ნიშნავს, რომ თუ ჩვენ ჩავალთ სიტყვათა სიღრმეში, აუცილებლად დავინახავთ უპირობო კავშირებს საგანსა და სახელებს შორის, ანუ აღმნიშვნელსა და აღსანიშნს შორის…

„საგნის სახელის ცოდნა მის არსთან წვდომის საშუალებაა, რაც ურთიერთობის, აზრთა ურთიერთგაზიარების საფუძველს ქმნის. სახელი სიტყვიერად გამოხატავს საგნის არსს, ბგერებით ხორცშესხმული სახელის, მისი სულიერი არსის წვდომა შესაძლებელია მისი ბგერითი სამოსლის შეგრძნების საშუალებით“ (ლოსევი, საგანი და სახელი).

აი, სწორედ ამაში მდგომარეობს სიტყვათა მაგია. და როდესაც მე წარმოვთქვამ სიტყვას იმ სიღრმით, რომელიც არ იზომება, არამედ შიეგრძნობა, მაშინ ჩემს სიტყვებს მეტი ენერგია და მეტი ზეგავლენის ძალა აქვს და ამას მსმენელი ძალიან ადვილად აღიქვამს.

ირანული წარმოშობის გერმანელმა მეცნიერმა Peseschkian Nossrat-იმ გამოიკვლია  პოზიტიური სიტყვების გავლენა ადამიანზე და რეალობაზე და შექმნა პოზიტიური თერაპიის მიმართულება ფსიქოთერაპიაში, რომელსაც დღეს ასე აქტიურად გამოიყენებენ. მეცნიერის თქმით, ჩვენი უარყოფითი რწმუნებულებები ქმნიან არაცნობიერში პროგრამებს, რომელებიც მომავალში ჩვენგან დაუკითახავდ იწყებენ მოქმედებას და რომელსაც ადამიანი დაარქმევს „ბედისწერას“. არა და, ამ ფრაზებს ყველა ვიყენებთ და არასდროს ვანიჭებთ დიდ მნიშვნელობას. ასეთი ფრაზებია:

ყელში ამომივიდა ცხოვრება

გული შემიწუხდა

ჟანგბადი გადამიკეტეს

გულში დანა ჩამარტყა

გული ყელში ამომივიდა

გული მერევა მის საქციელზე

არაფერი არ გამოვა

ამდენი აღარ შემიძლია

მოხდეს,  რაც მოსახდენია

მხრებზე დამაწვა

წელში გამწყვიტა

სისხლი გამიშრო და უამრავი სხვა…

ემოციით წარმოთქმული ეს ფრაზები არის ბრძანებები სხეულისათვის და სხეულსაც მეტი რა დარჩენია, მიჰყვება ჩვენს ბრძანებებს! არა აქვს მნიშვნელობა, ნეგატიურ სიტყვებს სხვებს ვეუბნებით თუ საკუთარ თავზე ვამბობთ, თუ ასეთი სიტყვები შეადგენენ ჩვენს აქტიურ ლექსიკას, მაშინ ისინი ზემოქმედებენ კიდეც ჩვენს სხეულზე და იწვევენ დაავადებებს.

Peseschkian Nossrat-ის ეს მეთოდი ადასტურებს სტატიის დასაწყისში მოტანილ ელენე ბლავატსკაიას აზრს: „..დიახ, სიტყვები ან კეთილშემოქმედნი არიან, ან – ბოროტეულნი, ან – მომწამლავი, ან – ჯანმრთელობის მომტანნი.“

ამ მეთოდზე აგებდა მკურნალობის მეთოდს ფრანგი ფარმაცევტი ემილ კუე და ბევრი სხვა ცნობილი მკურნალი თუ თერაპევტი.

სტატიის მთავარი იდეაა: გააანალიზოთ საკუთარი და სხვების მეტყველება, გაიაზროთ სიტყვების ზემოქმედება და და ნეგატიური სიტყვები და ფრაზები შეცვალოთ პოზიტიურით და როცა ამას ინტენსიურად გააკეთებთ, ის იქცევა ახალ პროგრამად, რომელიც შეცვლის თქვენს ცხოვრებას! აღარ არის საჭირო, სხვები ჩარიოთ თქვენს ცხოვრებაში, ეს შეგიძლიათ თავად გააკეთოთ!

ზოგად განათლებაში ხარისხის უზრუნველყოფისა და მართვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნაწილს გარე შეფასება წარმოადგენს. ამ კუთხით ბევრ ქვეყანაში არსებობს სკოლების გარე შეფასების, ე.წ. ინპექტირების პრაქტიკა. არსებობს ინსპექტირების სხვადასხვა ფორმა. მაგალითად, სკოლების შემოწმება მათი მოწყვლადობის მიხედვით. ბევრ ქვეყანაში რისკის შემცველი სკოლები უფრო ხშირად მოწმდებიან სახელმწიფოს მიერ, ვიდრე დანარჩენები. რისკზე დაფუძნებულ ინსპექტირებას იყენებენ დანიაში, შვედეთში, ჰოლანდიაში, ინგლისში, ირლანდიასა და ჩრდილოეთ ირლანდიაში (ანდღულაძე, 2017). ზოგადად, გარე შეფასების პროცესის კონცეფცია მჭიდროდაა დაკავშირებული ამ ქვეყნებში მიმდინარე საგანმანათლებლო პოლიტიკასთან. მაგ: ცენტრალიზებულ საგანმანათლებლო პოლიტიკის მქონე ქვეყნებში გარე შეფასების მიზნებიც განსხვავებულია, დეცენტრალიზებულ და ნახევრად დეცენტრალიზებულ საგანმანათლებლო ქვეყნებში კი უფრო განვითარებაზე ორიენტირებული.

გარე შეფასება წარმოადგენს სკოლაში მიმდინარე სწავლა-სწავლების პროცესის შეფასებას იმ ადამიანების მიერ, ვინც არ განეკუთვნება აღნიშნულ ორგანიზაციას. ხშირ შემთხვევაში ესაა ექსპერტთა ჯგუფი, რომელიც კონკრეტული მახასიათებლების მიხედვით აფასებს სკოლაში მიმდინარე პროცესებს და ადგენს შესაბამის დასკვნას. შეფასების პერიოდულობა, დასკვნის შედეგები და სკოლების შემდგომი განვითარება დამოკიდებულია კონკრეტულ ქვეყნებში არსებულ რეგულაციებზე.

სკოლების გარე შეფასების პროცესის საწყისებთან უდავოდ დგას ინგლისი, ინსპექტირების დიდი გამოცდილება აქვს ინგლისს, სადაც ჯერ კიდევ მეოცე საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა სკოლების მაკონტროლებელი ორგანო და მონიტორინგის სისტემა. მას შემდეგ, რაც 1980-იანი წლებიდან სკოლებმა მეტი თავისუფლება მიიღეს, გარე შეფასების სისტემა ამ თავისუფლების საპირწონე ინსტრუმენტად გადაიქცა. 21-ე საუკუნის დასაწყისში გარე შეფასებასთან დაკავშირებული მიდგომები შეიცვალა და იგი გადაიქცა სკოლის მხარდამჭერ და განმავითარებელ მექანიზმად. სკოლების ინსპექტირების საშუალო ვადად განისაზღვრა 3 წელი და მათ მიეცათ საშუალება, თვითშეფასების ანგარიშებში აესახათ საკუთარი პროგრესი. ამასთანავე გაიზარდა სკოლის მიწერ წარმოდგენილი ანგარიშის წონა და მნიშვნელობა შედეგების შეჯამებისას. რეფორმირებული ინსპექტირების სისტემის მთავარი პრინციპი იყო, ნდობა გამოეცხადებინა სკოლის მასწავლებლებისა და მათი პროფესიონალიზმისათვის. ამგვარად, სკოლები იღებენ ინდივიდუალურ კონსულტაციას თვითშეფასების გაძლიერებისა და ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის გამართვის თვალსაზრისით. ბოლო ცვლილებებით (2013 წ.) განისაზღვრა შეფასების ოთხი დონე. ამ შედეგებზე დაყრდნობით სამიდან ხუთ წლამდე პერიოდში ხდება სკოლების გადამოწმება და რისკზე დაფუძნებული ინსპქტირების განხორციელება.

ჰოლანდიაში, ერთ-ერთ ყველაზე დეცენტრალიზებული საგანმანათლებლო პოლიტიკის ქვეყანაში რისკზე დაფუძნებული ინსპექტირების მეთოდს მიმართავენ. სკოლას ინსპექტირების სამსახური ორი მიმართულებით აფასებს – ნორმატიული მონიტორინგი და ხარისხის ინსპექცია. ნორმატიული მონიტორინგი გულისხმობს სკოლის შემოწმებას კანონმდებლობასთან შესაბამისობის თვალსაზრისით; ხარისხის ინსპექცია – რისკის შემცველი სკოლების (მოსწავლეთა დაბალი მიღწევები) გადამოწმებას. სკოლის კატეგორიზება, როგორც რისკის შემცველი, დამოკიდებულია საერთო, ეროვნული შეფასების შედეგებზე და/ან მშობლების საჩივარზე (ანდღულაძე, 2017).

ინსპექტირების საინტერესო მაგალითებია ფერედალური მოწყობის ქვეყნებში. აქ სკოლის ხარისხის უზრუნველყოფასა და გარე შეფასებასთან დაკავშირებული მიდგომები ტერიტორიების მიხედვით განსხვავებულია. მაგალითად, გერმანიაში ინსპექტორები სკოლებს რეკომენდაციას აძლევენ ხარისხის უზრუნველყოფის სისტემის გამართვის თვალსაზრისით. უნდა აღინიშნოს, ბავარიის პრაქტიკა. ამ ტერიტორიაზე შიდასასკოლო შეფასების წარმართვა სკოლის ვალდებულებაა და გარე შეფასების მიზანი არამხოლოდ ზოგადად ორგანიზაციის შედეგების, არამედ გაკვეთილის ხარისხის გაუმჯობებაა. სკოლები ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ფასდებიან ექსპერტთა ჯგუფის მიერ, რომლებიც ახორციელებენ ვიზიტს დაწესებულებაში. ექსპერტთა ჯგუფი შედგება 4 პირისაგან, აქედან 3 მათგანი ზოგადსაგანმანათლებლო სივრციდან, ხოლო 1 ბიზნესიდანაა. ანგარიშის განხილვა ხდება სკოლის წარმომადგენლებთან და სამეურვეო საბჭოსთან ერთად, შემდგომი  მუშაობის გაუმჯობესების მიზნით.

საინტერესოა ასევე ჰესენის (მიწა გერმანიაში) პრაქტიკა, სადაც სკოლები ვალდებული არიან, ყოველწლიურად შეაფასონ საკუთარი მუშაობა, თუმცა ყველა სკოლა არ გადის ინსპექტირებას. სკოლების ნაწილი, რომელთაც მეტი დამოუკიდებლობა აქვთ მინიჭებული, კანონმდებლობის დონეზე განსაზღვრული პროცედურებით წარმართავს თვითშეფასების პროცესს, დარჩენილი სკოლები კი ასევე კანონით განსაზღვრული სასკოლო პროგრამისა და გარემოს შეფასებას ახორციელებს. შეფასების სფეროებში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას. სკოლა აყალიბებს, ე.წ. თავის პროფილსა და პრიორიტეტულ მიმართულებას, რომელიც თემის საჭიროებებზე უნდა იყოს მორგებული. ისინი აღნიშნულ პროგრამას წარადგენენ პარტნიორ სკოლებთან და სახელმწიფო უწყებებთან, იღებენ მათგან თანხმობას და მუდმივ რეჟიმში აკეთებენ საკუთარი პროგრამის შიდა შეფასებას.

შვედეთში ხარისხის უზრუნველყოფასა და ზოგადად მის განვითარებაში დიდ როლს თამაშობს თემი/რეგიონი. სკოლები ვალდებული არიან, გაიარონ ყოველწლიური მიღწევების შემოწმება. ამ პროცედურას უზრუნველყოფს სახელმწიფო, რომელიც ასევე განსაზღვრავს მიზნებსა და ზოგად ჩარჩოებს ზოგადი განათლების პოლიტიკაში.

პოლონეთი ფართოდ ხედავს რეგიონის პასუხისმგებლობას სკოლის განვითარებაში. ინსპექტირებისა და შედეგების შემოწმების დროს ითვალისწინებენ ადგილობრივ კონტექსტსა და იმ გარემოს, სადაც სკოლას უწევს ფუნქციონირება. ინსპექტორები სკოლის შეფასებისას ეყრდნობიან ეროვნული და საერთაშორისო შეფასების შედეგებს. მიუხედავად მხარდამჭერი ღონისძიებებისა, ინსპექტირების შედეგებს შეიძლება მოჰყვეს სკოლის ხელმძღვანელობის განთავისუფლება ან სხვა ტიპის სანქციები.

საერთაშორისო დონეზე გარე შეფასების შედეგების მიმოხილვა გვიჩვენებს, რომ ეფექტურად მხოლოდ ის სისტემები მუშაობენ, რომლებიც დიფერენცირებულ მიდგომებს იყენებენ როგორც პროცესების, ასევე პრაქტიკისა და შედეგების თვალსაზრისით. გარდა ამისა, ეფექტურ სისტემებში დიდ როლს ასრულებს სკოლებში ჩაშენებული შიდა შეფასების სისტემები, როდესაც გარე შეფასებას მხოლოდ რეკომენდატორის ფუნქცია აქვს. ამ შემთხვევაში სისტემა ოფიციალურად უცხადებს ნდობას სკოლას და სასკოლო საზოგადოებას, რაც დადებით გავლენას ახდენს ზოგად კლიმატსა და მოსწავლეთა შედეგებზე.

ახალი კორონა ვირუსის პანდემიის გავრცელების პარალელურად მსოფლიოში „შეთქმულების თეორიების“ ბუმი დაიწყო. რას აღარ ასახელებენ პანდემიის გამო გამკაცრებული წესების დამკვიდრების მიზეზად. ბევრს მიაჩნია, რომ Covid 19-ის გავრცლებით ყველაზე მეტად ბილ გეიტსი იხეირებს, რომელიც მიკროჩიპის შემცველ ვაქციანას დაამზადებს და მასობრივი ვაქცინაციის შედეგად ხუთი მილიარდი ადამიანის ბიოლოგიური თუ კოგნიტური მონაცემების შესახებ არსებულ სრულ ინფორმაციას ჩაიგდებს ხელში. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ სიკვდილიანობის ზრდა ყველაზე მეტად ელიტაში მყოფ ვამპირებს აწყობთ, რომლებიც პლაზმით და ბავშვების ტანჯვის შედეგად გამოყოფილი ნივთიერებებით იხანგრძლივებენ სიცოცხლეს. არიან ისეთებიც, ვინც ვირუსს მასონთა იარაღად აღიქვამს. მათი მსჯელობების მიხედვით, მასონები, ებრაელები და ლიბერალები ახალ მსოფლიო წესრიგს ქმნიან, სადაც მათი პროვილეგიები საბოლოოდ განმტკიცდება და მთელი დანარჩენი პლანეტა მონობის ბორკილებს მოირგებს. აღნიშნული, ნაკლებად სარწმუნო მოსაზრებების ავტორებიც კი აღიარებენ, რომ ვირუსი არსებობს, ის საშიშია და საფრთხეს უქმნის ადამიანების ჯანმრთელობას. თუმცა, ჩვენ გვერდით ცხოვრობენ ადამიანები, რომლებიც თავზეხელაღებულობით, თავხედობითა და შემაძრწუნებელი სიშლეგით ყველაზე ექსცენტრიკულ „შეთქმულების თეორეტიკოსებსაც“ აჭარბებენ. მათ საერთაშორისო პრესა „კოვიდიოტებს“ უწოდებს.

ვინ არიან „კოვიდიოტები“?

„კოვიდიოტები“ არიან ადამიანები, რომელთაც არ სჯერათ Covid 19-ის არსებობის ან ამტკიცებენ, რომ ვირუსი სრულიად უვნებელია. საზოგადოების ამ ჯგუფის ყველაზე გონიერი წარმომადგენლები დანარჩენებისგან იმით განსხვავდებიან, რომ ახალ კორონა ვირუსს უბრალო გრიპთან და გაციებასთან აიგივებენ. ასობით ადამიანის გარდაცვალება, ათასობით ადამიანის ტანჯვა მათთვის საკმარისი არ არის განგაშის ზარის ასახმაურებლად.

ამგვარად განწყობილი ადამიანების ლანძღვა-გინება არაფერს მოგვცემს. მათი „ბნელეთის მოციქულებად“ მონათვლა, მხოლოდ საკუთარი თავით ტკობასა და პერსონალური უპირატესობის აღქმაში დაგვეხმარება. აუცილებელია ვიმსჯელოთ ურწმუნოების მიზეზებზე. მხოლოდ ამ მიზეზების გაცნობიერება და მათზე ზემოქმედება მოგვცემს საშულებას ადამიანების შემობრუნებისა და შედარებით უსაფრთხო საერთო სივრცის შექმნისათვის.

რატომ არ სჯერათ Covid 19-ის არსებობის?

ქართული საზოგადოება ხანდახან შესაშურ პრიმიტივიზმს ავლენს. ჩვენ მხოლოდ იმის გვეშინია, რასაც ჩვენი თვალით ვხედავთ, ხელით ვეხებით. რაც არ ჩანს, ის მეორეხარისხოვან პრობლემად გვესახება. მაგალითად, ყველამ ვიცით, რომ დედაქალაქში უმძიმესი ეკოლოგიური მდგომარეობაა შექმნილი. თითქოს ვაცნობიერებთ, რომ დაბინძურებული ჰაერი და ხმაური ჩვენს სიცოცხლეს განადგურებით ემუქრება. ვამბობთ, რომ მეზობლებს, ახლობლებს შორის მოიმატა სხვადასხვა დაავადებების რაოდენობამ. მიუხედავად ყველაფრისა, ეკოლოგიის საკითხი მთავარ და სერიოზულ თემად მაინც ვერ იქცა. ეკოლოგიური საქმიანობა, გარემოსდაცვითი აქტივიზმი დასუფთავების აქციებსა და პრესტიჟული პარკების გადარჩენისთვის ბრძოლებში მონაწილეობით გამოიხატება. დაბინძურებული ჰაერი მოქნეული ნაჯახივით არ ზემოქმედებს ჩვენზე, მისი მავნებლობა წამიერად არ ვლინდება, პირიქით, ხანგრძლივი მოქმედების ეფექტი აქვს და ნელ-ნელა გვიღებს ბოლოს. შესაბამისად, მასზე პასიურად ვრეაგირებთ, მის შედეგებს ყველაზე უკეთ უკვე დამდგარი შედეგის ფაზაში ვამჩნევთ. ალბათ, ამგავრი დამოკიდებულება გვაქვს Covid 19-თან მიმართებითაც. ბევრს დაუპოსტავს სოციალურ ქსელებში ბოქსირებული პალატიდან – „ხალხო, არც მე მჯეროდა, თურმე რა საშინელება ყოფილა, ფრთხილათ იყავით!“.

ახალი კორონა ვირუსის მიმართ სკეპტიციზმს აღვივებს ისიც, რომ მედიკოსებს ინფექციასთან დაკავშირებით მწყობრი პასუხები არ აქვთ. პირიქით, სხვადასხვა ქვეყნის, ხანდახან კი ერთ ქალაქში მდებარე სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულების ექიმებისა თუ მეცნიერების პასუხები არათუ ურთიერთსაწინააღმდეგო შინაარსისაა, არამედ  ურთიერთგამომრიცხავი ხასიათისაც კი არის. ადამიანებს უკვირთ, როგორ შეიძლება, რომ უმაღლეს დონეზე განვითარებულ, უხვად დაფინანსებულ, ბაქიაობითა და პატივმოყვარეობით სახელგანთქმულ ინსტიტუტებს ამდენი ხნის განმავლობაში პანდემიისგან თავის დახსნის თანმიმდევრული გეგმა არ ჰქონდეთ. პოზიციების სიმრავლე და ურთიერთგანსხვავებულობა მძიმე სოციალური ყოფაში მცხოვრები ადამიანებისთვის სიტუაციას კიდევ უფრო ბუნდოვანსა და გაუგებარს ხდის. ხალხმა აღარ იცის ვის ენდოს, რატომ ენდოს, ამიტომ ჰგონიათ, რომ ყველა იტყუება და ვიღაც მათი ცხოვრებით მანიპულირებას ცდილობს.

1868 წელს იაკობ გოგებაშვილმა „ბუნების კარი“ გამოსცა. „ბუნების კარი“ დაწყებითი საფეხურის მოსწავლეებისათვის განკუთვნილი წიგნი იყო, რომლის მიზანს ბავშვისთვის ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ უნივერსალური ცოდნის მიწოდება წარმოადგენდა. „ბუნების კარს“ „საგანძურის“ გამოცემაც მოჰყვა. ორივე წიგნში მოსწავლისთვის გასაგებ ენაზე ადამიანის ჯანმრთელობის, პირველადი სამედიცინო დახმარების საკითხებიც არის განხილული. რამდენიმე თავში ავტორი ინფეციურ დაავადებებსა და მათ ხასიათზე, პრევენციაზეც კი საუბრობს. საუკუნენახევრის წინ ქართველი განმანათლებლები აცნობიერებდნენ მოქალაქისათვის ელემენტარული სამედიცინო განათლების მიცემის მნიშვნელობას. ცხადია, ჩემთვისაც ცნობილია, რომ თანამედროვე სკოლებშიც ასწავლიან ბუნებისმეტყველების დარგებს, მაგრამ ფაქტია – ქვეყანაში მედიცინასთან დაკავშირებული უმარტივესი ამოცანების გააზრების პრობლემა გვაქვს. ადამიანებმა არაფერი იციან საკუთარი ჯანმრთელობის, საყოველთაოდ გავრცელებული დაავადებების, მათგან თავდაცვის ეფექტიანი საშუალებების შესახებ. ბუნებრივია, ასეთი სიბეცეც ხელს უწყობს „შეთქმულების თეორიებისა“ და ვირუსის არარსებობის თაობაზე შექმნილი მითების წინააღმდეგობის გარეშე გავრცელებას.

მიუხედავად ყველაფრისა, თვალები უნდა გავახილოთ, რადგან საშიშროება რეალურია. პანდემიის დაძლევის შემდეგ კი უნდა ვიზრუნოთ იმისთვის, რომ ჩვენი განათლების სისტემაც მზად იყოს ოცდამეერთე საუკუნის სხვა სამედიცინო გამოწვევებისათვის.

თუ აქამდე არ შეგიმჩნევიათ, ერთ საიდუმლოს გაგიმხელთ: ჩვენ, მასწავლებლებს, ჯადოსნური ჯოხები გვაქვს, ოღონდ უხილავი. ჯოხი მაშინ ჩნდება ჩვენთან, როცა მასწავლებლობას ვიწყებთ და რჩება, სანამ მასწავლებლები ვართ. ჯადოსნურ ჯოხს ჯადოსნური ხასიათი აქვს, სიკეთესაც შეუძლია ემსახუროს და ბოროტებასაც, გააჩნია, როგორი პატრონი შეხვდება. იყო დრო, როდესაც ბოროტება სიკეთის ტყავში ეხვეოდა და სისასტიკე მომავალი კეთილდღეობის სურვილით მართლდებოდა. საბედნიეროდ, დრომ ახალი ღირებულებები მოიტანა და, რა თქმა უნდა, სიკეთის სახელით ჩადენილი ბოროტებაც გადაფასდა.

მასწავლებლისთვის ჯადოსნური ჯოხი პიროვნულ ინდივიდუალობას გამოხატავს და ის მხოლოდ საკლასო ოთახში, ბავშვებთან ხდება ჯადოსნური, მანამდე უჩინარია.

ჯოხის მიზანი ბავშვების ბედნიერებაა.

მინდა მოგიყვეთ, ჩემმა ჯადოსნურმა ჯოხმა ერთი ამბავი როგორ დაატრიალა და ბავშვებს ახალი სამყაროების შექმნაში დაეხმარა.

შემოდგომის ერთ წვიმიან დღეს, როცა საგაკვეთილო რუტინას მოწყენილობაც ერთვოდა, ჩემმა ჯადოსნურმა ჯოხმა ჩამჩურჩულა:  დროა, ბავშვებმა ცოტაოდენი ჯადოსნობა ისწავლონ და ახალი სამყაროები შექმნანო.  ეს როგორ? ამ წვიმაში რა დროს ახალი სამყაროებია, ბავშვებს ხომ არ დავასველებ-მეთქი? საკლასო ოთახიდან გასვლა სულა არ დაგჭირდებათ, ქაღალდი და კალამიც საკმარისიაო – ჯოხმა.

მოსწავლეები გაფაციცებით შემომყურებდნენ, იგუმანეს, რაღაც საინტერესო ამბავი გველისო.

ჰოდა, რაც არის, არის, დავუჯერებ-მეთქი, ვიფიქრე, ბავშვებს კი გავძახე: „აბა, ყველაფერი შეინახეთ, დღეს მხოლოდ რვეულები და კალმები დაგვჭირდება, სამყაროების შექმნა უნდა ვისწავლოთ!“

დაფაცურდნენ და რაღაც ძალიან მაგარის მოლოდინში გაინაბნენ.

მოკლედ, ჩამჩურჩულებდა ჩემი ჯოხი ჯადოსნურ სიტყვებს, მე კი მათ ბავშებს გადავცემდი.

თურმე როგორც კი ორი სიტყვა ერთმანეთს დაუკავშირდება, წინადადებად იქცევა და დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებს. ციცქნა სამყაროც მზადაა. მაგალითად: გოგონა თამაშობს. აბა, დავხუჭოთ თვალები და წარმოვიდგინოთ, რას ვხედავთ? – იატაკზე მიმოფანტულ კუბებს, თოჯინებს, დათუნიებს. პატარა გოგონა აშენებს ფერად კოშკს, რომელშიც საყვარელი დათუნიასთვისაც გამოინახება ოთახი. როგორია გოგონა? წითელბაფთიანი ან ცისფერკაბიანი, ქერათმიანი ან შავთვალა. როგორსაც წარმოიდგენ. ამ სამყაროს ბატონ-პატრონი შენ ხარ.

გაკვეთილზე 15 ბავშვი იჯდა და სულ რამდენიმე წუთში 15 სამყარო დაიბადა – ნაირ–ნაირი ფერებითა და თვალხატულა გოგონებით.

„მოდი, უფრო გავართულოთ“, – მკარნახობს ჯოხი და მეც იმავეს ვუმეორებ მოსწავლეებს.  ახლა სამყარო წარმოსახვაში კი არა, ფურცლებზე შევქმნათ. ისე, როგორც ამას აკეთებენ მწერლები, რომლებიც სინამდვილეში ამბების არქიტექტორები და მშენებლები არიან. სიტყვა-აგურებისგან აგებენ ქალაქებს, იგონებენ პერსონაჟებს და თავგადასავლებს, ბოლოს კი ამ ყველაფერს მოხდენილი ფრაზებით ალამაზებენ.

– გინდათ, გახდეთ უხილავი სამყაროს შემოქმედები?

რა თქმა უნდა, უნდათ.

მაშ, დავიწყოთ.

თუ გინდათ, სრულფასოვანი სამყარო შექმნათ, დაგჭირდებათ…

• წიგნაკი იდეებისთვის

სულ პაწაწინა წიგნაკი, რომელსაც თან ატარებთ, სადაც ჩაინიშნავთ ყველაფერს, რისი ჩანიშვნაც და დამახსოვრებაც მოგინდებათ: ყურმოკრულ დიალოგებს, სიზმრებს, მხიარულ, უჩვეულო საინტერესო შემთხვევებს, გონებაში მოულოდნელად გაელვებულ სიტყვებს და ფრაზებს.

• ახალი ამბები

იკითხეთ ჟურნალ–გაზეთები. ინტერნეტი ყველას გვაქვს, მაგრამ ჟურნალ–გაზეთების კითხვა გაცილებით საინტერესოა. როგორც ფილმებშია ხოლმე: კაკაოსა და  ფუნთუშასთან ერთად. დღის ან კვირის სიახლეებში შესაძლოა თქვენი მომავალი სამყაროს ბინადარი პერსონაჟებიც კი აღმოაჩინოთ. ან სულაც ახალი მცენარეები, ცხოველები, პლანეტები…

როგორ ავაშენოთ სამყარო

ჯერ შეარჩიე ადგილი, სადაც შენი სამყარო დაიწყებს არსებობას. როდესაც ადამიანი სახლის ან ქალაქის აშენებას გადაწყვეტს, ჯერ ასაშენებელ ადგილს არჩევს. სამყაროსაც სჭირდება შესაფარისი ადგილი.

ასეთი ადგილი კი შეიძლება იყოს პლანეტა, კუნძული, კოსმოსი, ოკეანე… არათუ ადგილი, შეგიძლია დროც კი ამოირჩიო: შორეული წარსული თუ შორეული მომავალი.

დაგჭირდება პერსონაჟებიც. პლასტილინით ან თიხით ხომ გიძერწავს? პერსონაჟის შექმნაც ამას ჰგავს, ოღონდ ამ შემთხვევაში საძერწი მასალა სიტყვაა. ნელ-ნელა უნდა გამოძერწო პერსონაჟის ხასიათი, გარეგნობა, თვისებები.

ჰო, სამყაროს უნდა ჰქონდეს დასაწყისი, შუა ნაწილი და დასასრული, თუმცა ახლა მოდურია ტექსტები, სადაც დასასრული მკითხველის ფანტაზიასაა მინდობილი.

ციბრუტივით ტრიალებს ჩემი ჯოხი, ბავშვები წერას იწყებენ. წერენ და წერენ. ირეკება ზარი – არ ესმით, მეორე გაკვეთილი იწყება – ისევ წერენ.

წარდგენა ცალკე ამბავია. უფ, როგორ უყვართ! ყველას უნდა, თავისი სამყარო გადმოშალოს ფურცლებიდან. გახსოვსთ ზაზა თვარაძის „სიტყვები“? აი, ის რომანი, რომელშიც სიტყვებს სხეულები აჩუქა და ჰაერში ალივლივა? ასეთი ამბებია ჩვენთანაც. ზედსართავი სახელები წითლად ღვივიან, ზმნები არსებითებთან იხლართებიან… ჯადოსნური ჯოხიც ბედნიერი და ვალმოხდილია. უკრავს და უკრავს ტაშს,  არ იშურებს აღფრთოვანების შორისდებულებს: „უჰ, რა მაგარია!“; „ნამდვილი მწერალი ხარ!“; „აუ, წიგნი უნდა გამოსცე აუცილებლად!“; „გამაოგნე“; „გამაოცე“ – და ასე შემდეგ. მის სიტყვებს, რა თქმა უნდა, მე ვახმოვანებ.

ჩვენი ამბავი აქ არ მთავრდება, ეს სამყაროები დღესაც ცოცხლობენ, ერთ ხელნაკეთ წიგნში. თვითონ წიგნი კი, ლამაზი ილუსტრაციებით და ამბებით სავსე, ერთი სკოლის ერთ ბიბლიოთეკაში ინახება და ხშირად ათვალიერებენ მოსწავლეები. რა ხდება ამ წიგნში? ეს თავად უნდა ნახოთ, სამყაროების გამეორება ხომ წარმოუდგენელია და ამას არც ვაპირებ.

ჰოდა, რისთვის დავწერე ეს წერილი: მიუგდეთ ყური თქვენს ჯადოსნურ ჯოხებს და გამოიყენეთ მათი მაგია. ის თქვენ ნამდვილად გაქვთ, მთავარია, აღმოაჩინოთ.

P.S. ჩემმა ჯადოსნურმა ჯოხმა მორიდებით გამიმხილა, რომ წიგნაკის და გაზეთის იდეა ამოუღია წიგნიდან: „როგორ ვწეროთ მოთხრობები, ლექსები, რეპორტაჟები, წერილები და იმეილები“, რომლის ავტორები ანა ფონდესი და სელია უორენი არიან. ქართულ ენაზე კი წიგნი „პალიტრა L-ს“ გამოუცია. იქ უამრავ საინტერესო იდეას იპოვითო, დაამატა ბოლოს.

ონლაინ სწავლებაზე დიდი ხანია საუბრობს მსოფლიო. ტექნიკური საშუალებების და რესურსების დახვეწასთან ერთად, კაცობრიობამ მზადება დაიწყო, რათა განათლების სისტემა მთლიანად მორგებულიყო დისტანციურ სწავლებას და კიდევ უფრო ხელმისაწვდომი გაეხადა განათლება მსოფლიოს ყველა კუთხე-კუნჭულში. მსოფლიოს წამყვანმა უნივერსიტეტებმა სხვადასხვა კურსი გაასაჯაროვეს, შეიქმნა ხანის აკადემია, პოპულარობა მოიპოვა ონლაინ მასტერ-კლასების პლატფორმამ და ა.შ. მხოლოდ ე.წ. ონლაინ-ტუტორიალებითაც კი არაერთმა ადამიანმა ისწავლა ესა თუ ის ხელობა და პროფესია. თუმცა როგორც არ უნდა განვითარებულიყო მოვლენები, ვერავინ იწინასწარმეტყველებდა იმ რევოლუციურ საჭიროებას, რომელიც 2020 წელს დადგა, მსოფლიო პანდემიიდან გამომდინარე. კორონავირუსმა ათასი პრობლემის კვალდაკვალ აუცილებელი გახადა სწრაფი და რადიკალური ცვლილებები განათლების სისტემაში, რასაც მსოფლიომ ფეხი აუწყო. ფეხი ავუწყეთ ჩვენც და გადავერთეთ ტელე თუ ონლაინ სწავლებაზე, მასწავლებლებმა ელვის სისწრაფით დაამუშავეს შესაბამისი მასალა ამ ტიპის სასწავლო პროცესის საწარმოებლად, მოსწავლეებმაც ძალაუნებურად გაიზიარეს ონლაინ სწავლების პლიუსები და მინუსები..

მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი სწავლება ხელმისაწვდომს ხდის ათასგვარ მულტიმედიურ მასალას, არის უფრო კომპაქტური, ტექნიკურად მოხერხებული, თანამედროვე და მარტივი, საკუთარ თავში გარკვეულ საფრთხეებსაც მოიცავს, რაც ბავშვებისა და კომპიუტერის ხშირ და ხანგრძლივ თანაცხოვრებასთანაა დაკავშირებული. ამ პრობლემის გადაჭრას კი, განსხვავებული მიდგომით შეეცადა „წიგნების თაროს“ სკოლა. ამჯერად, სწორედ ამ მიდგომაზე მინდა გავამახვილო ყურადღება.

თანამედროვე ბავშვისთვის კომპიუტერი ძალიან ახლო „მეგობარია“. ის კომპიუტერს იყენებს კომუნიკაციის, გართობის, ინფორმაციის მიღების და თვითგამოხატვისთვის. ონლაინ სწავლების მთავარი პრობლემა სწორედ აქ იკვეთება, რადგან ეს კიდევ ერთი მიზეზია, რატომაც ბავშვს უწევს კომპიუტერთან ყოფნა. რა გააკეთა ამ დროს „წიგნების თარომ“? ბავშვებს კომპიუტერთან გასატარებელი დამატებითი საათები კი არ შესთავაზა, არამედ სწავლების მეთოდიკა ააწყო მთლიანად პრინციპზე „შემეცნება გართობით“, რითიც სკოლისთვის განკუთვნილი დროით ბავშვების მიერ კომპიუტერთან თამაშისთვის გასატარებელი დრო ჩაანაცვლა. ერთი მხრივ, არ იზრდება ის დრო, რომელსაც ბავშვი კომპიუტერთან ატარებს, მეორე მხრივ კი თამაში ხდება უფრო შემეცნებითი, საინტერესო, ინფორმაციულად დატვირთული და სასარგებლო. ეს უნიკალური მიდგომა უკვე ორი კურსის განმავლობაში გამოიცადა, გაზაფხულზე და ზაფხულში და ორივეჯერ გაამართლა. ბავშვებს შეუყვარდათ გაკვეთილები და მასწავლებლები და ყოველგვარი დამატებითი დატვირთვის გარეშე გათვითცნობიერდნენ იმ საკითხებში, რომელსაც „წიგნების თაროს“ სკოლა საკუთარ სასწავლო პროგრამაში მოიაზრებს.

აქვე ისიც ვთქვათ, რომ „წიგნების თაროს“ სკოლა დაწყებითი მოსწავლეებისთვის განკუთვნილი ონლაინ პლატფორმაა, რომელშიც დღეისათვის 7 საგანი ისწავლება: ადამიანი და ჯანმრთელობა; მითოლოგია და ცივილიზაციები; დედამიწა და კოსმოსი; შემოქმედებითი აზროვნება და ესთეტიკის აღქმა; ლოგიკური აზროვნება და მათემატიკური თავსატეხები; რიტორიკული აზროვნება და საუბრის ხელოვნება; და რაღა თქმა უნდა, მსოფლიო ლიტერატურა. სკოლაში დარეგისტრირება და სწავლების დეტალების შესახებ ამომწურავი ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია საიტზე www.school.wignebistaro.ge

საინტერესოა, რომ თითოეულ საგანს მაყურებლისთვის კარგად ნაცნობი სახეები, პროექტ „წიგნების თაროს“ მონაწილე ახალგაზრდები ასწავლიან, რაც კიდევ უფრო უშუალოს ხდის სწავლების პროცესს, რადგან მასწავლებლები ბავშვებს, ფაქტობრივად, „მათივე ენაზე“ ესაუბრებიან. ბავშვებს თითო გაკვეთილს შესაბამისი სფეროს პროფესიონალები, ცნობილი ადამიანებიც უტარებენ, რაც მათ ნდობას და ინტერესს აღრმავებს აღნიშნული საგნის მიმართ. როგორც ზემოთ აღვნიშნე, სწავლება მიმდინარეობს ათასგვარი მულტიმედიური მასალის დახმარებით, პრაქტიკული სავარჯიშოებით, ინტერაქციული თამაშებით, ტესტების, ქვიზების და სხვადასხვა რესურსების დახმარებით, რაც გაკვეთილისთვის განკუთვნილ 30 წუთს ბავშვებისთვის ერთ დიდ თამაშად აქცევს და მთელი ამ გასართობი პროცესის განმავლობაში მათ ეტაპობრივად უზიარებს ცოდნად შესაბამისი თემის გარშემო.

ვფიქრობ, მსგავსი მეთოდი ყველაზე გამართლებულია იმ პირობებში, როდესაც ეპიდსიტუაციიდან გამომდინარე ბავშვებს დიდი დროის გატარება უწევთ სახლში და შესაბამისად, კომპიუტერთან. „წიგნების თაროს“ სკოლის მიდგომა ბავშვის აღქმაში კომპიუტერს, როგორც გასართობ ობიექტს და კომპიუტერს, როგორც ინფორმაციის, შემეცნების წყაროს ერთმანეთთან აიგივებს, შესაბამისად ბავშვს აყვარებს ამა თუ იმ საგანს და უჩენს აზარტს, მეტი გაიგოს აღნიშნული საკითხის შესახებ.

ერთი სიტყვით, ჩვენზეა დამოკიდებული, რამდენად შევძლებთ, ონლაინ სწავლება ჩვენს საჭიროებებსა და მოთხოვნებს შევუსაბამოთ და მეტად სასარგებლოდ ვაქციოთ, ამისთვის კი „წიგნების თაროს“ სკოლა ერთ-ერთი კარგი მაგალითია.

ვფიქრობ ამ სტატიის სახელწოდების წაკითხვისას ბევრს მწარედ გაეღიმება, ზოგი გაბრაზდება, ზოგს აგრესიაც კი დაეუფლება, ადამიანთა გარკვეული ნაწილი უბრალოდ განაწყენდება. მართლაცდა რომელ სიკეთეზეა საუბარი, როდესაც მოზარდებისთვის აუტანელი გახდა საგაკვეთილო პროცესის ონლაინრეჟიმით წარმართვა, როდესაც მათი ემოციური და სოციალური განვითარება სერიოზული საფრთხის წინაშე დადგა, როდესაც საგრძნობლად იმატა ბავშვებში შფოთიანობამ და დეპრესიამ. ცალკეულ მოზარდებში იმდენად მიუღებელი აღმოჩნდა  ონლაინსწავლება, რომ თვეების განმავლობაში ისინი მხოლოდ ფორმალურად ესწრებიან გაკვეთილებზე და მასწავლებლის მიერ დასმულ შეკითხვებზე პასუხს არ სცემენ, არ მონაწილეობენ დისკუსიაში მაშინაც კი, როცა კარგად იციან განსახილველი საკითხი და საკუთარი პოზიციის დაფიქსირებაც თავისუფლად შეუძლიათ. ზოგიერთი მოზარდი კი პროტესტის ნიშნად საერთოდ გაურბის გაკვეთილებზე დასწრებას. არანაკლებ აუტანელი გახდა ონლაინგაკვეთილები ბავშვებთან ცოცხალ ურთიერთობას მოკლებული პედაგოგებისთვისაც, რომლებიც გარკვეული შეზღუდვების პირობებშიც კი მზად არიან რეალურ სასკოლო გარემოში, საკლასო ოთახებში შეხვდნენ ბავშვებს, იქ გააგრძელონ სასწავლო პროცესი. და, რა თქმა უნდა,  მშობლები, რომლებიც, ვფიქრობ ყველაზე მეტად ნატრობენ ბავშვების სკოლაში გაშვებას. სამსახურში გასული და სამსახურეობრივი დავალებებით დატვირთული ბევრი მშობლისთვის თითქმის შეუძლებელი ხდება საკუთარი შვილის ონლაინსწავლებისთვის თვალის დევნება, რაც ცალკეულ ბავშვებს ონლაინგაკვეთილებისთვის თავის არიდების საშუალებას აძლევს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის შემდეგ რა გვრჩება ისეთი, რაც ონლაინსწავლების სიკეთეზე საუბრის უფლებას გვაძლევს. თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს, რომ ჩვენს სამყაროში ნებისმიერ მოვლენაში შეიძლება რაციონალური მარცვალის პოვნა, ვფიქრობ ნამდვილად არ იქნება გაუმართლებელი, თუ ონლაინსწავლების სიკეთეზე ვისაუბრებთ. რამდენადაც უცნაურად არ უნდა მოგვეჩვენოს, ონლაინგაკვეთილებში, უამრავი ნაკლის მიუხედავად, ბევრი დადებითის აღმოჩენაც შეიძლება, მაგრამ ამჯერად მხოლოდ ერთ დადებით მომენტს შევეხებით და ეს ონლაინსწავლების პირობებში ახალ სასკოლო გარემოსთან ადაპტაციას უკავშირდება. არავისთვისაა უცხო ბავშვისთვის სკოლის შეცვლა და მასთან დაკავშირებული პრობლემები. ამა თუ იმ მიზეზის გამო მშობელმა შეიძლება მიიღოს გადაწყვეტილება, რომ მისი შვილისთვის უკეთესი იქნებოდა სკოლის გამოცვლა. სკოლის დატოვების და სხვა სკოლაში ბავშვის გადაყვანის მიზეზი შეიძლება გახდეს საცხოვრებელი ბინის შეცვლა, პედაგოგებთან გართულებული ურთიერთობა, თანატოლებთან ბავშვის კონფლიქტები, მოცემულ სკოლაში მიმდინარე სასწავლო პროცესით უკმაყოფილება და სხვა. რაც არ უნდა იყოს სკოლის შეცვლის მიზეზი, ახალ სასკოლო გარემოსთან შეგუება ბავშვისთვის მთელ რიგ სირთულეებს უკავშირდება. განსაკუთრებით მტკივნეულია სკოლის შეცვლა გარდატეხის ასაკში მყოფი მოზარდისთვის, რომლისთვისაც პრიორიტეტულია თანატოლებთან ურთიერთობა. იმ ჯგუფის შეცვლა, სადაც მას უკვე დამკვიდრებული ჰქონდა თავისი ადგილი და ახალ ჯგუფში გადასვლა, სადაც სერიოზული „ბრძოლა“ მოუწევს ადგილის დასამკვიდრებლად,  ბუნებრივია სირთულეების გარეშე ვერ წარიმართება. აუცილებლად უნდა აღინიშნოს, რომ როდესაც სასკოლო გარემოზე ვსაუბრობთ, უნდა გავმიჯნოთ ერთმანეთისაგან ფიზიკური და სოციალური გარემო. ფიზიკურ გარემოსთან ადაპტაცია მოზარდისთვის ბევრად უფრო უმტკივნეულოდ და ნაკლები სირთულეებით მიმდინარეობს, ვიდრე სოციალურ გარემოსთან შეგუება. ახალი თანაკლასელები, თავისი ხასიათით, ინტერესებით, ღირებულებებით, რომლებიც შეიძლება მისი ღირებულებებისაგან სრულიად განსხვავებული და მიუღებელიც კი იყოს. ახალი პედაგოგები სწავლების და ურთიერთობის საკუთარი სტილით, რომელიც შეიძლება ასევე უცხო და მიუღებელი აღმოჩნდეს მოზარდისთვის. ამ ყველაფერს ემატება უცხო ფიზიკური გარემო, სადაც შესაძლოა ის მთლად დაცულად და უსაფრთხოდ ვერ გრძნობდეს თავს. ყოველივე აღნიშნული ბავშვში შფოთიანობის მომატების და სტრესის მიზეზიც კი შეიძლება გახდეს.

რა ხდება მაშინ, როდესაც ბავშვი სკოლას იცვლის და ახალ სკოლაში ონლაინრეჟიმით აგრძელებს სწავლას. ასეთ დროს, როგორც სასკოლო პრაქტიკა გვიჩვენებს, ახალ სკოლასთან ადაპტაცია ბავშვისთვის ბევრად უფრო მსუბუქი ფორმით მიმდინარეობს. გამომდინარე იქიდან, რომ „საკუთარი ტერიტორიიდან“, სახლიდან ერთვება სასწავლო პროცესში, ის ბევრად უსაფრთხოდ და დაცულად გრძნობს თავს, რაც მას გამბედაობას და სითამამეს მატებს; ყოველივე ეს კი საგაკვეთილო პროცესში მისი აქტიურად ჩართვის  და სასწავლო მოტივაციის გაძლიერების წინაპირობა ხდება. როგორც ასეთი ბავშვების ქცევაზე დაკვირვება გვიჩვენებს, ონლაინგაკვეთილებზე ისინი, ხშირ შემთხვევაში, ბევრად უფრო აქტიურობენ, ვიდრე მოსწავლეები, რომლებიც მათ ახალ კლასში დახვდათ.  ამასთან, ისინი არც ვიდეოკამერების ჩართვას და მონიტორზე გამოჩენას გაურბიან. როგორც ჩანს, ონლაინგაკვეთილები მათთვის ახალ სოციალურ გარემოში თავის დასამკვიდრებლად ძალიან კარგი საშუალება აღმოჩნდა.

როგორ უცნაურადაც არ უნდა მოგვეჩვენოს, პირველკლასელებისთვისაც კი, რომელთა მდგომარეობა არცთუ უსაფუძვლოდ სერიოზულად ანერვიულებდა და აფიქრებდა, როგორც მშობლებს, ასევე პედაგოგებს, მათი ცხოვრების მნიშვნელოვან ეტაპთან და ახალ  სასწავლო გარემოსთან  ადაპტაცია ბევრად უმტკივნეულოდ წარიმართა, ვიდრე ეს შეიძლებოდა რეალურ სასკოლო გარემოში მომხდარიყო. ყველამ კარგად ვიცით, რომ ბევრი პირველკლასელისთვის, მის ცხოვრებაში მომხდარი სერიოზული ცვლილებების მიღება და ახალ, მისთვის სრულიად უცხო გარემოსთან შეგუება სირთულეებს უკავშირდება. ექვსი წლის ბავშვისთვის ადვილი არ არის თუნდაც რამდენიმე საათით მოწყდეს მისთვის ნაცნობ, ჩვეულ გარემოს და დარჩეს იმ გარემოში, სადაც მისთვის ყველა და ყველაფერი უცხოა. ამასთან, ამ გარემოში მისგან მუდმივად გარკვეული წესების დაცვას ითხოვენ. ამიტომაც არის, რომ ბევრი პირველკლასელი სასწავლო წლის დაწყებიდან პირველ დღეებში გაუთავებლად ტირის, დედას სახლში წაყვანას ან უკეთეს შემთხვევაში საკლასო ოთახში მის გვერდით ყოფნას სთხოვს. ასე იყო ყოველთვის  და ატირებული პირველკლასელის ნახვა საზეიმოდ მოწყობილ სკოლის ეზოში არავისთვის უცხო არ არის. რა ხდებოდა მიმდინარე წელს, როდესაც პირველკლასელებს ონლაინრეჟიმში მოუწიათ სასკოლო ცხოვრების დაწყება და სასწავლო პროცესში ჩართვა. უნდა ითქვას, რომ საკუთარ სახლებში, დედის გვერდით, კომპიუტერის წინ მოკალათებულები ისინი ბევრად უფრო დაცულად, უსაფრთხოდ და კომფორტულად გრძნობდნენ თავს, ამასთან საგაკვეთილი პროცესშიც საკმაოდ ხალისით ერთვებოდნენ. ყოველივე  ამან თავისი ასახვა იმაში ჰპოვა, რომ ორი კვირის შემდეგ სკოლაში მოსული ბავშვები ბევრად ადაპტირებულები აღმოჩნდნენ სასწავლო პროცესთან, ვიდრე შეიძლებოდა  ეს რეალურ სასკოლო გარემოში, იმავე პერიოდში მომხდარიყო.

დაბოლოს, გავითვალისწინოთ, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები სიკეთის მომტანი შეიძლება აღმოჩნდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ბავშვს არცთუ ისე დიდი ხნის განმავლობაში უწევს ონლაინსასწავლო გარემოში ყოფნა. განუსაზღვრელი დროით ონლაინსწავლება საეჭვოა სიკეთის მომტანი აღმოჩნდეს არა მხოლოდ პირველკლასელისათვის, არამედ ნებისმიერი ბავშვისთვის, განურჩევლად იმისა რომელ ასაკობრივ საფეხურზე იმყოფება ის.

გურიაში ვარ. დაკასთან, სკიჯის სახლში. წუხელ შემოვრჩით და რაღაც თავგადასავლები გვიამბო. ერთს თქვენც მოგიყვებით.

პირველი ტურისტი, ვინც აქაურობას ესტუმრა, თანაც სულმთლად გერმანიიდან, იყო ბატონი ფოლგერი, ხეტიალის მოყვარული ახალგაზრდა კაცი. რადგანაც ხიდისთავში ფოლგერა ეწოდა, მეც ეგრე მოვიხსენიებ. ფოლგერას ახლდა ცოლი. რუსულენოვანი ქალი. ან შეიძლება, სულაც რუსი. ხოლო გვიანგაზაფხულის ძალით ასე დაემთხვა, რომ ამინდი უჟმურია. გურიას კი არა, ორი მეტრის იქით ადამიანს ვერ დაათვალიერებ. ნისლი, წვიმა, ჭონჭყო. მოიწყინა სტუმარმა. არ იმჩნევს, თუმცა მოიწყინა. აუყვნენ ბახმაროსკენ. გზა გაჭირდა, მაგრამ მოითვინიერეს და აჰა – ბახმარო მთებიდან ახალმოწველილ რძეში იხარშება. გატყდნენ მასპინძლები. სევდას მიეცა ფოლგერა. ფიქრობს: აია, იი ნაქები Wunderschönen გურია, რაფერ მოვტყვილდი ამფერი მოგზაური კაძახი. ფიქრობს და უკვე ეტყობა ეს ფიქრი. პატარა ქოხს მიადგნენ. ასეთი ქოხები ბევრია იქ. საზაფხულო. მწყემსების. მანახეთო. მიუკაკუნეს. გამოვიდა მოხუცი კაცი. ძალიან მოხუცი. წვერი იმ ნისლის ნაფლეთი გეგონება. შემოდითო – მხიარულად. ლაპარაკის მოდელი ასეთია, რომ დაკა ეუბნება ფოლგერას ცოლს რუსულად, ცოლი ქმარს გერმანულად და ამას კიდევ მასპინძლის ქართული შეემატა. ბაბილონია ქოხში. ბაბილონი და ყველის ამოყვანა. ყველის ამოყვანა დიდი სცენაა და ამ მაგიამ შეიტყუა ჩვენი გერმანელი. ჩამოსხდნენ ჯორკოებზე. რამე კარგი უთხარი გერმანიაზეო. დაკამ. მოხუცმა – „უფ, რაფერ წააგო წუხელ გერმანიამ, რაფერ მეწყინაო”. ფოლგერამ არ იცის წუხანდელი ანგარიში და უკვირს, ამან საიდან გაიგო. მაგრამ მოკლეა ეს გაკვირვება და ისევ დუმილი. რამე, უფრო გრძელი თუ იციო – დაკამ. კიო, ამბავი მე მაქვს, თუ მაქვსო – მწყემსმა. თქვა და თვალები წამოენთო. აბა, რაო? რაო და მეო, ომში ვიყავიო. ფოლგერა გაშრა. იცით, ალბათ, რა რთულია ამ შესანიშნავი ხალხისთვის იმ დროის შეხსენება. როგორ რცხვენიათ ახლა სხვის მაგივრად. სიკვდილი ურჩევნიათ. წამებით სიკვდილი. ჰოდა, ფოლგერა ამინდზე უფრო გაიყინა. ომში, ვიყავიო – ჯიუტად და მხიარულად აგრძელებს მოხუცი – აგერ, შემხედეთ თვალზეო, კარგად, კარგად შემხედეთო. ეს თვალი, იქ დავკარგეო. ფოლგერა კედელს მიეყრდნო. ცახცახებს. დაკა პატიოსანი ადამიანია, უჭირს, არ უნდა, მაგრამ რასაც ეუბნებიან, იმას თარგმნის. ეგ რა არისო – ამბობს ეშმაკური ღიმილით მწყემსი – ტყვედაც ჩავვარდიო. ჩავვარდი და ერთი კვირა ვეგდე ბანაკში და ერთ დილით გვეძახიან; ,,აბა, წავედითო”. გამოგვიყვანეს. დაგვამწკრივეს. წყალი არ გაუვა, დასახვრეტად მივყვართ. მხდალი არ ვიყავი, მაგრამ ვატყობ ცოტა მუხლები მიკანკალებს. გვერდით ახალგაზრდა გერმანელი მომყვება ფიქრიანი სახით. ვფიქრობ, თავში მაინც მესროლოს და უცებ გამათავოს. ამ ფიქრში ვარ და უცებ ვხედავ, ხევია. აგერ, ერთი ფეხის გადაყოფა უნდა და ჩავგორდები. იქით, გორებს ვცნობ. იქით, ჩვენები არიან. გავხედე ამ გერმანელ ბიჭს და მიყურებს. უცებ მიხვდა, რასაც ვფიქრობ. უცებ. და ვიფიქრე, აი, ახლა გადატენის და აქვე – ,,ბრახ-ბრახ”. ის კიდევ გაჩერდა. მარცხნივ, შორს გაიხედა და ხელით მანიშნა. მიდიო. მიდიო. მიდიო. ვისკუპე და ჩავგორდი. და აი, აგერ ამოვგორდი! – დაამთავრა მოხუცმა და ყველს ამოურია. ფოლგერა გაცოცხლდა. გაცოცხლდა კი არა გაცეცხლდა. არის ასეთი გაცეცხლებაც – სიხარულით. სულ სხვა ცეცხლია ეს. სულ სხვა ყინულს ალღობს. წამოხტა ფოლგერა და ეცა მწყემსს. ეხვევა და ყვირის: ,,ხომ ვამბობდიო! ხომ ვამბობდი, რომ ჩვეულებრივ გერმანელ ხალხს თავს მოახვიეს ის საშინელებაო!” ფოლგერა ძლივს დამშვიდდა. და თქვა: გურია ყოფილა სამოთხეო!

ჰო, აჭარელმა კაცმა გურია გერმანელ კაცს ისე შეაყვარა, რომ ფოლგერას გურია არ უნახავს. ნახა მხოლოდ ნისლი. ნისლი ხან დიდი ამბებისკენ მიგვიძღვება. ის არის შემთხვევითობების მიწიერი სიმბოლო. შემთხვევითობები კი, მოგეხსენებათ, ხან რისი დამტრიალებლები არიან ადამიანის ცხოვრებაში. და საერთოდაც, არავინ არ იცის, ის ამბავი, ის ომი, ის გადარჩენა მწყემსის ცხოვრებაში მოხდა თუ არა ან ასე მოხდა თუ არა, მაგრამ მაგას რა მნიშვნელობა აქვს? საერთოდ არაფერი. მნიშვნელოვანი არის სიხარული, რომელიც ადრეგაზაფხულზე, ნისლიანი ბახმაროს მივიწყებულ ქოხში დაიბადა ადამიანებს შორის. ეს ადამიანები სხვადასხვა ქვეყნიდან იყვნენ. სხვადასხვა ბედისანი. მაგრამ სიტყვამ ერთ სიხარულად აქცია. ასე იყო აგი ამბავი.

პანდემიის პირობებში განსაკუთრებით დაფასდა მასწავლებლის ინტერნეტაქტიურობის უნარ-ჩვევა – ბლოგების, სოციალური ქსელების, მესინჯერებიანი არხების დახმარებით. და ეს შესანიშნავია, რადგან სწორედ ონლაინაქტივობა ეხმარება თანამედროვე მასწავლებელს არა მხოლოდ მოსწავლეებთან კონტაქტში, არამედ საკუთარი, პირადი ბრენდის განვითარებაში. რა არის პირადი ბრენდი და რაში სჭირდება ის მასწავლებელს?

მასწავლებელს შეუძლია, იყოს ინერტული და მოთმინებით ელოდოს დროს, როდესაც საზოგადოება ძველებურად დააფასებს მის რთულ პროფესიასა და შრომას, მაგრამ უმჯობესია, დრო არ დაკარგოს და თავად შეუდგეს საკუთარ პრესტიჟზე ზრუნვას. ამისათვის არასაკმარისია სკოლის გარემოში გულმოდგინე მუშაობა. პირადი პრესტიჟის გასაზრდელად მასწავლებელს სულ ცოტა არაფორმალური ბლოგი მაინც უნდა ჰქონდეს, გაჯერებული სასარგებლო და ვიზუალური საგანმანათლებლო ლაიფჰაკებით, რაც, ასევე, გაზრდის მისი საგნისადმი ინტერესს.

სწორედ ეს არის პირადი ბრენდი – გარე კომუნიკაციის არხების დახმარებით საკუთარი სტატუსის ამაღლება მოსწავლეების, მშობლებისა და კოლეგების თვალში.

თუმცა, პირადი ბრენდი არ არის მხოლოდ ანგარიშის შექმნა Instagram-ზე და სხვა არხებზე. ჩვეულებრივი საჯაროობის მიღმა ამ აქტივობას უნდა ახლდეს რაღაც, რაც სასარგებლო და ღირებული გახდება აუდიტორიისთვის. მაგალითად, მასწავლებელს შეუძლია ლაიფჰაკების მომზადება საკუთარ საგანში, ვთქვათ, თუ ინგლისურის მასწავლებელი ბრძანდებით, ახსენით როგორ შეიძლება სიტყვების უცხო ენაზე სწრაფად დამახსოვრება. უმჯობესია ეს გააკეთოთ არაფორმალურად, არატრადიციული სწავლების გზით. მასწავლებელმა უნდა გასცეს ცოდნა, რაც შეიძლება სახალისოდ, მოკლედ, მარტივად, არატრივიალურად – ისე, რომ ვიდეოს ან პოსტის გაზიარების სურვილი ბევრს გაუჩნდეს.

კიდევ ერთი ვერსიაა შთამბეჭდავი, კარგად დაგეგმილი ლექცია-გაკვეთილების ჩატარება. მაგალითად, სკოლის გაკვეთილის ფარგლებში სრული ლექციის ჩატარება ყოველთვის არ არის შესაძლებელი, მაგრამ თუ YouTube-ზე თქვენს არხს გამართავთ და რაიმე საკითხზე ისე ისაუბრებთ, თითქოს კონფერენციაზე სიტყვით გამოდიოდეთ, ეს საინტერესო სანახავი და მოსასმენი იქნება.

ნუ მოგერიდებათ თავისუფლად გაუზიაროთ თქვენი მასალა მოსწავლეებს, კოლეგებსა და მშობლებს – ასე თქვენ გაიჩენთ სასტარტო (და სხვათა შორის, ყველაზე ერთგულ) აუდიტორიას. შემდეგ კი, უკვე თქვენ გადაწყვეტთ,  როგორ გააოცებთ ამ აუდიტორიას, წაახალისებთ, აღაფრთოვანებთ თუ ა.შ. რის შემდეგაც თქვენი პოსტები აუცილებლად გაზიარდება.

ეს არ უნდა იყოს იაფფასიანი პოპულარობა და არც ყველაფრის გამარტივების მცდელობა – ეს უნდა იყოს კიდევ ერთი პედაგოგიური ინსტრუმენტი და შესაძლებლობა იმისა, რომ განათლების პროცესი უფრო საინტერესო და მრავალფეროვანი გახდეს, მეთოდისტებთან დაუსრულებელი კონსულტაციების გარეშე.

თანაც, თქვენი პირადი ბრენდი, თქვენეული ხელწერა განათლებაში,  დაგეხმარებათ კარიერულ წინსვლაში და დიდი შანსია, რომ შეგიქმნით ეკონომიკურ სტაბილურობას.

მიუხედავად იმისა, რომ სკოლის მასწავლებლები ძირითადად საჯარო მოსამსახურეები არიან, შეიძლება დაფიქრდნენ იმაზე, როგორ არის შესაძლებელი საკუთარი ინტელექტუალური კაპიტალის სხვამ ხრივ გამოყენება და იპოვონ კიდეც მათთვის მისაღები მომგებიანი სფეროები.

ახალ სამყაროში მასწავლებელი ვერ დარჩება ისეთად, როგორიც გუშინ იყო. სწრაფი ცვლილებები ყველა სფეროში, თუნდაც, ტექნოლოგიებში, აიძულებენ მასწავლებელს (და არა მარტო მას), შეიცვალოს, ადაპტირდეს რეალობასთან. დღეს ერთ ადგილზე დგომა უკან დახევის ტოლფასია. საჭიროა უწყვეტი განვითარება.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ პირადი ბრენდი დაეხმარება მასწავლებელს, იყოს კოლეგებისგან და კონკურენტებისგან გამორჩეული, თუნდაც, რეპეტიტორულ საქმიანობაში, მომავალი სტუდენტების მომზადებაში და ა.შ.

პოპულარობა ეხმარება მასწავლებელს, უფრო შესამჩნევი გახდეს  საგანმანათლებლო მომსახურების ბაზარზე, ხმამაღლა განაცხადოს საკუთარი თავის შესახებ, გახდეს გამორჩეული სხვა პროფესიონალთა შორის. პირადი ბრენდი მას ფინანსურად ნაკლებად მოწყვლადს ხდის და მის  გვერდით ყოველთვის კრებს ადამიანებს, რომლებიც ენდოებიან მის ცოდნა-გამოცდილებას, მზად არიან ფინანსურად უზრუნველყონ ის შრომისათვის – როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო დაწესებულებებში.

დღეს ბევრი ბლოგერი საუბრობს პროფესიულ განვითარებასა და ფსიქოლოგიურ თერაპიაზე. პირადი ბრენდი ერთდროულად თერაპიაც არის და პროფესიული განვითარებაც. რეგულარული ბლოგინგი საშუალებას აძლევს მასწავლებელს განსხვავებულად შეხედოს საკუთარ თავს, შეისწავლოს თავისი ძლიერი მხარეები, შეცდომები და განავითაროს საკუთარი პედაგოგიური სტილი.

პირადი ბრენდი უნიკალურობის სინონიმია. უნიკალურობის გარეშე, როგორც ბიზნესში ამბობენ, ვერაფერს შექმნი. ეს ნიშნავს, რომ ნებით თუ უნებლიეთ, მასწავლებელი იწყებს რაიმე გამორჩეული ნიშის ძიებას და თუ კარგად იშრომა, იპოვის კიდეც. მასწავლებელი უფრო ხშირად დაწერს სასარგებლო სტატიებს ან უფრო თამამად შეძლებს საკუთარი იდეების, ახალი ცოდნის ტრანსლირებას პირდაპირ ეთერში. ეს ყველაფერი ხარისხიანი ტრენინგივითაა: ის ხელს უწყობს ზეპირსიტყვიერების ან ტექსტის შემუშავების უნარების დახვეწას, აუმჯობესებს კომუნიკაციის უნარს, რაც უფრო თანამედროვე, მოქნილ, მოწინავე და კონკურენტუნარიან სპეციალისტად აქცევს მას.

დღეს ბევრი მასწავლებელი წარმატებით იპყრობს სოციალურ ქსელებს.

სოციალური მედია ქმნის ხიდს მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის. სოციალურ ქსელს ენდობიან, მით უფრო, თუ მასწავლებელი თავის გამოცდილებას იქ აზიარებს. სოციალური ქსელი წყაროა, არხი კომუნიკაციისთვის, სადაც მოსწავლეს და მასწავლებელს შეუძლია საერთო გადაკვეთის წერტილის მოძიება, სწავლის, ურთიერთობის გაიოლება, დროის მოგება. რამდენიმე წლის წინ, გეხსომებათ, რომ ასეთი შესაძლებლობა საერთოდ არ არსებობდა, ახლა კი არსებობს. თუმცა, რა თქმა უნდა, ინტერნეტში მასწავლებელმა გარკვეული წესები უნდა დაიცვას, არ გადასცდეს პროფესიული ეთიკის ჩარჩოებს.

მაგალითად, სოციალურ ქსელებში დაუშვებელია მასწავლებელმა წამოიწყოს  არაჯანსაღი ცხოვრების წესის პროპაგანდა: ალკოჰოლი, მოსაწევი და სხვ. ასევე, დაუშვებელია „სულის სიშიშვლის“ დემონსტრირება, რადგან მასწავლებლის პოსტებს არა მხოლოდ მოსწავლეები კითხულობენ, მის ვიდეოებს კიდევ უფრო დიდი აუდიტორია ნახულობს.

რამდენად საჭიროა მასწავლებელი სოციალურ ქსელში ბოლომდე გულწრფელი იყოს? ვის სჭირდება ეს? ხომ არ ვნებს ვინმეს? ამაზე მასწავლებელი სულ უნდა ფიქრობდეს და სწორ გადაწყვეტილებას იღებდეს. ცხადია, ჩვენ არ მოვუწოდებთ მასწავლებელს ორმაგი ცხოვრებით იცხოვროს – სკოლასა და სოციალურ ქსელებში, მაგრამ საზოგადოების წინაშე მისი მაღალი პროფესიული პასუხისმგებლობიდან გამომდინარე, „სულიერი სიშიშვლის“ კონცეფციის მიმართ დიდი სიფრთხილე მართებს.

ბუნებრივია, სოციალურ ქსელებში მასწავლებლის თვითცენზურა უნდა მუშაობდეს. წარმოიდგინეთ, როგორი არასასიამოვნოა, როდესაც მასწავლებელი, სამაგალითო და განათლებული პიროვნება (ასეთად ხედავს მას საზოგადოება), სადმე კომენტარში წერს, რომ აუტიზმის საწინააღმდეგო ვაქცინის შექმნა აუცილებელია, რადგან ასეთი ბავშვები გაკვეთილებზე სხვა მოსწავლეებს დროს ჰპარავენ. ეს დაუშვებელია! მასწავლებელს უნდა ესმოდეს, რომ მას გავლენა აქვს სხვა ადამიანებზე, ვინც კითხულობენ. ამიტომ შეგნებულად უნდა მიუდგეს იმას,  რასაც საჯაროდ აქვეყნებს. ნებისმიერი გავლენიანი ადამიანი პასუხს აგებს იმაზე, თუ რა გავლენას ახდენს გარშემომყოფებზე. მასწავლებელი სწორედ ასეთი ადამიანია.

საბავშვო ლიტერატურული კონკურსის „ოქროს ბუმბულის“ პარალელურად ესეების ქვეკონკურსი გრძელდება, სადაც მონაწილეობას უფროსკლასელები იღებენ. ყოველ კვირას ცხადდება ესეს ახალი თემატიკა და მოსწავლეები თავიანთ აზრებს გვიზიარებენ წიგნისა და ლიტერატურის შესახებ.

კონკურსის მეოთხე კვირის თემა „ჩემი საყვარელი საბავშვო წიგნის ალტერნატიული დასასრული“ იყო. მრავალ საინტერესო ესეს შორის ჟიურიმ მარიამ რიკაძის ტექსტი გამოარჩია, რომელიც კონკურსის მეოთხე კვირის გამარჯვებული გახდა.

გთავაზობთ გამარჯვებულ ნაშრომს.

ავტორი მარიამ რიკაძე

ხარაგაულის რაიონის სოფელ ბორითის საჯარო სკოლის X კლასი

ჩემი საყვარელი საბავშვო წიგნის ალტერნატიული დასასრული

ყველას აქვს საყვარელი საბავშვო წიგნი, მათ შორის არც მე ვარ გამონაკლისი. ჩემი წარსული მოგონებები, გრძნობები და ყველაფერი ტკბილი მაგონდება, როდესაც ჰანს კრისტიან ანდერსენის „ასანთის გამყიდველი გოგონას“ სევდიან და მელანქოლიურ ამბავს ვიხსენებ.

ეს პატარა საბავშვო ნაწარმოები დედამ 8 წლის იუბილეზე მიყიდა, არც მე დავაყოვნე და მოუთმენლად, დიდი ინტერესით დავიწყე კითხვა. ეს ძალიან პატარა, მაგრამ დიდი მწუხარებითა და ემოციებით სავსე ნაწარმოები, მაშინ უსაშველოდ დიდი მეჩვენა. ამბავი ერთ ღარიბ გოგონაზეა, რომელიც ქუჩაში ასანთის ღერებს ყიდის და ასე ირჩენს თავს. ახალი წლის მოახლოების დღეებშიც კი ასე იჯდა, თავისთვის მოკუნტული, დახეული კაბით და შიშველი ფეხებით და ელოდებოდა მყიდველს, რომელიც არ ჩანდა. სახლშიც ვერ წავიდოდა, რადგან მამა უსაყვედურებდა და იქაც არ დახვდებოდა თბილი ოთახი. ბოლოს გადაწყვიტა ასანთის ღერები აენთო. ასეც მოიქცა… თვალწინ წამიერად წარმოუდგა ილუზიური ღუმელი, სხვადასხვა კერძებით სავსე მაგიდა და მორთული ნაძვის ხე, ბოლოს კი ბებია, რომელსაც თავისთან წაყვანას სთხოვს. როგორც ჩანს, სურვილი აუსრულდება, დილით ყველა ნახავს საცოდავად გაყინულ გოგონას. თუმცა ის უკვე იქ არის, ზევით, სადაც არც სიცივეა და არც შიმშილი აწუხებს ვინმეს.

კითხვა რომ დავასრულე, მივხვდი, როგორ ჩამოცურდა ცრემლი ჩემს ლოყებსა და ბაგეზე, როგორ შემესო რაღაც გულში, არა უფრო შიგნით და როგორ მომაწვა სევდა. ეს ამბავი, დარწმუნებული ვარ, ყველა ასაკის მკითხველზე მოახდენს გავლენას, დააფიქრებს თავის ცხოვრებაზე და აატირებს გულწრფელად. მიუხედავად ყველაფრისა, ძალიან დამწყდა გული და რაღაც უკმაყოფილო შეგრძნება დამეუფლა. ძალიან მომინდა ამ ამბავს სხვანაირი დასასრული ჰქონოდა, მაშინ სხვა ბავშვები აცდებოდნენ სულმოუთქმელ ტირილს და დანაშაულის გრძნობას. მე რომ შესაძლებლობა მქონოდა, ამ პატარა გოგონას ბედნიერ მომავალს ვაჩუქებდი, დავანახებდი, რომ სიურპრიზები არსებობს, ოცნებები ხდება და როდესაც ყველაზე მეტად გვიჭირს, მაშინ ხდება სასწაული, გამოჩნდება ანგელოზი და გადაგვაფარებს თავის კალთას. დავარწმუნებდი და დავაჯერებდი, რომ არასდროს არ უნდა დავნებდეთ, რომ ცხოვრება ასეთი უსამართლო არ არის. ვაჩუქებდი ჯანმრთელობას, თბილ ოჯახს, კეთილ მეგობრებს და სიყვარულს – თითოეული ჩვენგანის ცხოვრების მთავარ აზრს.

შეგახსენებთ, რომ კონკურსი გრძელდება, მომავალ კვირაში იხილავთ ახალ გამარჯვებულ ესეს თემაზე „საბავშვო წიგნი, რომელშიც ვიცხოვრებდი“. სწორედ ეს არის ამ კვირის საკონკურსო სათაური.

დაინტერესებულ მოსწავლეებს საკონკურსო ნამუშევრის გამოგზავნა 8 ნოემბრის ჩათვლით შეუძლიათ ელექტრონულ მისამართზე essays@karchkhadze.ge.