მათზე როცა ვფიქრობ, საიდანღაც მოდის ძალა და ჩემს პირად შიშებს მამარცხებინებს. იმასაც ვხედავ, როგორ იზრუნა ვიღაცამ, ჩვენ ზემოთ ჩვენ ჩაურევლად რომ ალაგებს ხოლმე მიზეზებს და შედეგებს, და მათგან რაღაც იმაზე მეტი შექმნა, ვიდრე წარმოგვიდგენია. ვგრძნობ, რაც კი რამე თქმულა და დაწერილა, ან ხმამაღლა გაფიქრებულა – კაცთა შორის სიყვარულზე, ძმობაზე და თავისუფალ სულზე – როგორ ლამაზად გამოიხატება მათ არსებობაში.
არადა, ორ უფაქიზეს ქალზე ვფიქრობ და ვამბობ. მსახიობ ქალებზე – ლილი და ნანა ხურითებზე, რომლებიც ჩუმად, უხმაუროდ ცხოვრობენ ქალაქის გარეუბანში, ყველაომგამოვლილები, უამრავი სიკვდილით და უფრო მეტი სიყვარულით გულდამძიმებულები, ჩუმად მოღვაწეობენ, მათთვის შემოქმედება ხომ ცხოვრების წესი კი არა, სულის მდგომარეობაა. ამიტომ, მათი ყველა ნაბიჯი თავისთავად შემოქმედებაა, კეთილშობილი და გადამდები.
სოხუმის თეატრის მსახიობები, ეთნიკურად ოსი, აზროვნებით და დამოკიდებულებით ქართველი, მასშტაბებში – ევროპელი კავკასიელი დები, ლილი და ნანა ხურითები. აი, ასე – ვისაც ჰქონია მათთან ურთიერთობის ბედნიერება, ამ მასშტაბებზე, ცოტა უცნაურ კონოტაციაზეც (ევროპელი კავკასიელი:) შევთანხმდებით.
საუბრით უფრო ბევრი ვისაუბრეთ. მკითხველამდე მხოლოდ ყველაზე საგულისხმოს გავუშვებ. დანარჩენი, მომავალი შეხვედრებისთვის…
ბავშვობა
ლილი
რეალობის აღქმა ჩემში ბავშვობიდან იწყება. ფიქრებში ხშირად ვბრუნდები იქ. ჩემს ბავშვობას თამამად შეიძლება ბედნიერი და უზრუნველი ვუწოდო, თუმცა მასში სევდაც ბევრია, მონატრებაც… მენატრებოდა მამა, არდადეგებზე, სოფელში ბებიასთან ჩასულებს, გამომშვიდობებისას გულში რომ ჩაგვიკრავდა, მაგრად ჩაგვკოცნიდა და ფეხით გაუყვებოდა სოფლის გზას, საღამომდე თბილისში მიმავალი ბოლო ავტობუსისთვის რომ ჩაესწრო. ვიდექი გორაზე და გავცქეროდი მამაჩემის მძიმე ნაბიჯებით მიმავალ სილუეტს, ზოგჯერ მთებს შორის რომ ქრებოდა და ჩნდებოდა. მერე თანდათან პატარავდებოდა, წერტილად იქცეოდა და უჩინარდებოდა. დაბინდებამდე ვიჯექი იქ. გავცქეროდი მთებს, ფიქრებში ვაგრძელებდი მამას გზას და სამშვიდობოს გამყავდა, რომ შეღამებულზე მგლებს და ტურებს არ გადაჰყროდა.
მერე კი, ბებოს მოწვდილი ძალით დაღეჭილი ლუკმები, ღუმელზე ჩვენს დასაბანად შემოდგმული წყალი, თავზე გადაფარებული საბანი, ჩუმი, შეკავებული სლუკუნი და საშველად მოფრენილი ძილის ანგელოზები.
დილიდან კი იწყებოდა ველური, თავაწყვეტილი და მართლაც უდარდელი ბავშვობა.
თბილისში წასვლის დროს კი – იგივე განცდები. ოღონდ ახლა გორაზე, ოთარაანთ ქვრივივით შავებში შემოსილი, ჯოხზე დაყრდნობილი, ჩვენკენ მომზირალი ბებოს სილუეტი პატარავდებოდა, წერტილად იქცეოდა და ცრემლთან ერთად ქრებოდა.
ნანა
მგრძნობიარე ბავშვი ვყოფილვარ. პრობლემური, ხშირად ავადმყოფობდი. ვინმე უცხოს, ჩემი სახელით რომ მოემართა ოდნავ ხმამაღლა, გული მერეოდა… დედას ასაცრელად რომ მივყავდი, ექიმებს აფრთხილებდა, ხმამაღლა არაფერი უთხრათო. როგორც ჩანს, უცხო ადამიანების და გარემოს შიში მქონდა. საბავშვო ბაღშიც ამ მიზეზით არ დავდიოდი. ამიტომაც შეიკრიბნენ, მოითათბირეს და სოფელში გამიშვეს, როგორც ,,თავისუფლების“ მოყვარული. მთაში, ბუნებასთან, ცხოველებთან, ჩიტებთან ახლოს.
ბედნიერება…
ხშირად კინოკადრივით მახსენდება…
თოვლში გაკვალული გზა… წინ მამა და მამიდა, უკან დედა… შუაში მე, ბიძაჩემის კალთაში, როგორც თბილ ბუდეში… მხარზე თავჩამოდებული… ძილბურანში… და თოვლის მშვიდი ფანტელები… დაუსრულებელი და სასიამოვნო გზა სოფლისკენ, სადაც ბებიები (მამა და დედა ერთი სოფლიდან იყვნენ) და პაპა გველოდებიან…
სოფელი ღამით…
ჭრიჭინები… აქა-იქ ტურების ხმაც… მთელი სოფელი შემოკრებილი ბიძაჩემის რადიოსთან, ბევრი ციცინათელა ჩემ გარშემო, ბევრი ,,ციცინათელა“ცაზე… რომელიც ერთი და იგივე მეგონა მაშინ…
დილა სოფელში…
ღვთისმშობლობის დღესასწაულის წინა დღეს მთელი სანათესავო ვიკრიბებოდით. ღამის 12 საათზე, ტრადიციულად სანთლებით და სამი ხაბიზგინით ხსნიდნენ სპილენძის დიდ ქვაბს, რომელშიც საგანგებოდ ამ დღესასწაულისთვის მოდუღებული სქელი, ოსური ლუდი თუხთუხებდა… დილის 4 საათიდან კი იწყებოდა შეპარული საუბრები, შეკავებული სიცილ-კისკისი, მამლის ყივილი, საქონლის ბღავილი. დიდი ოთახი, ძირს გაშლილი ლოგინები. ყველა ოჯახში ქალაქიდან ჩამოსული სტუმრები. აგიზგიზებული ცეცხლი და კოლექტიური ფაცი-ფუცი. „მთელი სოფელი ჩვენ ვიყავით“… სამი თაობა ერთად… ოთხიც…
გვყავდა ულამაზესი ძროხა „დიდო“, რომელთანაც განსაკუთრებული ურთიერთობა მქონდა. ჩვენი შეხვედრა უნდა გენახათ, საძოვრიდან როცა ბრუნდებოდა! გვერდიდან არ ვშორდებოდი. არავის იკარებდა და არ აძლევდა საშუალებას მოეწველათ. მეც მეტი რა მინდოდა, კისერზე ვეკიდებოდი და მრგვალ, მოკაუჭებულ ლამაზ რქებზე ვეფერებოდი, ჩემთვის განკუთვნილი რძე რომ დაბრკოლების გარეშე მოეწველა ქეთო ბაბოს.
ჩემი ოთახის ფანჯრები შიგნით იღებოდა. დილით საძოვარზე რომ გადიოდა ჩემი ,,დიდო“, ეს ოთახი უნდა გამოევლო. უცნაურია – რქებს ურტყამდა ფანჯრებს, შემომბღავლებდა, რაც ძალიან მახალისებდა; და მიდიოდა, ჩემთვის რძის ჩამოსატანად. ასე გრძელდებოდა ყოველდღე… ერთ დღესაც, არ გააღო ლამაზი რქებით ჩემი ფანჯარა… ხან რას მეუბნებოდნენ, ხან რას… მოვაო, საძოვარზეაო… მენატრებოდა!!! ველოდებოდი… ის კი არ ჩანდა… მოგვიანებით ამიხსნეს, რომ დაბერდა და… ეს იყო პირველი შეხვედრა სიკვდილთან. ჩემი „დიდო“…
შიში
ლილი
ერთხელ დედამ ნაჭრების მაღაზიაში გამიყოლა. თამარ მეფის გამზირზე იყო ყველაზე დიდი ნაჭრების მაღაზია. მიყვარდა იქ სიარული. უამრავი ფერად-ფერადი ბრჭყვიალა ნაჭრის რულონი, ლამაზად შემოსილი მანეკენები და რაც ყველაზე მთავარია ნახერხი!!! პარკეტის იატაკზე უხვად მოყრილი ნახერხი, რომელსაც რაღაც სპეციფიკური მათრობელა სურნელი ჰქონდა. სწორედ მაგ ნახერხში თამაშით გართულმა ისე დავკარგე დედაჩემი, რომ ამაზე მხოლოდ კარგა ხნის მერე გავიგე, თავი რომ ავწიე მისთვის ჩემ მიერ შექმნილი ნახერხის გუნდებით თავმოსაწონებლად. დედა კი არსად იყო.
სუნთქვა შემეკრა. აი, ეგ იყო პირველი ელდა. საზარელი შიში – მე დავიკარგე! დავიკარგე და ვერასოდეს ვერავინ ვეღარ მიპოვის! დედააააა!!!!!!!
დედა მინდოდა ყველაზე მეტად იმ წამს! რა თქმა უნდა, შორს არსად წასულა. როდის-როდის, ვიპოვეთ ერთმანეთი და გულშიც ჩამიკრა. შიში უცებ სირცხვილმა შემიცვალა. ახლა დედაზე მეტად მამასთან ყოფნა მომინდა, სახლში.
ეს იყო ჩემი შიშები – მშობლიური სახლის, სითბოს, ადამიანების და მათთან ერთად საკუთარი თავის დაკარგვის შიში…
ენა
ნანა
თბილისში კი დავიბადე, მაგრამ 6 წლამდე სოფელში ვიზრდებოდი. ენა ქართულ-ოსურად ავიდგი თურმე. ჩემთვის გაუგებარი იყო და ვერ ვხვდებოდი ვერასოდეს, რას ნიშნავს ქართული და ოსური ცალ-ცალკე.
ჩემ დროს ,,0“ კლასი იყო. მახსოვს კარგად. ვიყავით ასო-ბგერა ,,ძ“-ზე. „ძ უ ა“ ,,ძ ი ძ ა“. მასწავლებელმა იკითხა – ,,აბა, ბავშვებო! რას ნიშნავს ,,ძ ი ძ ა“? ყველანი დადუმდნენ, მე კი დაუფიქრებლად ავწიე ხელი და თავდაჯერებულმა ვუპასუხე: ,,ძიძა არის ხორცი“! ოსურად „ძიძა“ მართლაც ხორცს ნიშნავს და ძალიან გაკვირვებული დავრჩი, რომ აქ, ქალაქში ამის შესახებ არავინ არაფერი იცოდა.
ლილი
ენა ქართული და ენა ოსური. რომელ ენაზე აღვიქვი სამყარო? ამ კითხვას ისევე ვერ ვცემ პასუხს, როგორც ბავშვობაში ჩემთვის ყველაზე სატანჯველ კითხვას – დედა უფრო გიყვარს თუ მამა? არ ვიცი, ალბათ ორივე ენაში ერთდროულად დავსახლდი.
ენა ქართულად ავიდგი. დედა და მამა პირველად ქართულად წარმოვთქვი და დღემდე ასე მომდევს. საგნები და მოვლენები ქართული სიტყვებით შემოვიდა ჩემს ცნობიერებაში, მშობლები კი ოსურად მეფერებოდნენ.
ეზო, საბავშვო ბაღი, სკოლა, ქუჩა, ქალაქი – ქართულად. იავნანა, მოფერება,ზღაპრები, სახლი, სოფელი, ველური ბუნება – ოსურად.
ორივე ენამ თავის ფერებში შემოიყვანა რეალობა ჩემს ცხოვრებაში, მაგრამ საერთო ღირებულებებით.
დროთა განმავლობაში ცხოვრება თავისი ტკბილ-მწარე ქარტეხილებითა და შეგრძნებებით ქართულ ენაზე აღვიქვი და უკვე ქართული ენა გახდა ჩემი სააზროვნო და საფიქრალი ენა. ოსურმა ენამ კი სადღაც ქვეცნობიერში გადაინაცვლა, მაგრამ მაინც ვახერხებდი ნათესავებთან ოსურ ენაზე ურთიერთობას, ქართული სიტყვების მოშველიებით.
მამაჩემის გარდაცვალება ჩვენს ქვეყანაში ტრაგიკულ მოვლენებს დაემთხვა. 9 აპრილი, ქაოსი, სამოქალაქო დაპირისპირება უკვე სახეზე იყო, ქართულ-ოსური კონფლიქტი, ავტონომიის გაუქმება… ჩემი ნათესავებისგან მაშინ თითქმის დაცლილი იყო თბილისი. სოფლიდან მამიდები და ბიძები ჩამოვიდნენ მამას სოფელში გადასასვენებლად. აქ აღარავინ დაგვრჩა, თქვენც მალე მოგიწევთ წასვლა და საფლავზე მიმსვლელი ხომ სჭირდებაო.
სამყარო თავზე დამექცა, ისედაც მამის დაკარგვისგან განადგურებულს. ერთი მხრივ, არ მინდოდა მამის გაშვება, მაგრამ აქ დარჩენისაც მეშინოდა მამას გარეშე.
საბოლოოდ გადაწყდა და მამა სოფელში გადავასვენეთ. სასაფლაოზე მამიდა ცუდად შეიქნა და მამას ზედ დააკვდა. მამა დავასაფლავეთ და სასაფლაოდან ისევ მიცვალებულთან ერთად დავბრუნდით. საშინელი სტრესი იყო. ოსურად მოვთქვამდი თურმე. მთელი ეს დღეები გამართული ოსურით დამიტირია მამა და მამიდა, ისე, რომ ერთი ქართული სიტყვაც არ შემიშველებია.
ღმერთო, ყველა დაიფარე განსაცდელისგან! ამ სიტყვებს ქართულად წარმოვთქვამდი მაშინაც და ახლაც!
მასწავლებელი
ნანა
1980 წელს დავამთავრე თბილისის 36-ე საშუალო სკოლა. ანუ, მე ,,საბჭოთა“ ბავშვი ვარ. ვიყავი ოქტომბრელი, პიონერი, კომკავშირელი. მეგონა, რომ ასაკთან ერთად გვაძლევდნენ ამ პირობით წოდებას.
„საბჭოთა“ ბავშვებზე, ოჯახთან ერთად, პასუხისმგებლობას იღებდნენ სკოლის დირექტორ-მასწავლებლები, ყველაზე მეტი პასუხისმგებლობა კი დამრიგებელს ჰქონდა. თუმცა, ჩვენ ჩვენი თამაშის წესები გვქონდა და ამ წესებზე უხმოდ ვთანხმდებოდით – ჩვენ და მასწავლებლები. მაგალითად, ჩვენი დამრიგებელი გულიკო დარჩია, აღდგომის წინა დღეებში შემოდიოდა და გვეუბნებოდა, ბავშვებო რეიდები იქნება, წითელი კვერცხებით არ იაროთო და თვითონ უკვე თითები საღებავიანი ჰქონდა, წითელ პარასკევს კვერცხიც შეუღებავს და პასკაც გამოუცხვია. ბავშვებს ვინ რას გამოაპარებს და ერთმანეთს ღიმილით ვუქნევდით თავებს…
ლილი
ჩემი მასწავლებლებისგან ვისწავლე, რომ სიკეთის კეთება და მადლიერება ყველაზე დიდი ნიჭია ამქვეყნად, რომ უმთავრესი ღირებულება სამშობლოს განცდა, საკუთარი ქვეყნის და ისტორიის პატივისცემაა და რომ ამ ყველაფერს შენარჩუნება და დაცვა სჭირდება.
დღეს არანაკლები წნეხის ქვეშ არის ჩვენი ქვეყანა ყოველი მხრიდან. ფასეულობებს დღესაც არანაკლები დაცვა და შენარჩუნება სჭირდება.
დიდი იმედი მაქვს, რომ „თავისუფალი“ ქვეყნის მასწავლებლებიც ღირსეულად დახვდებიან მსოფლიო გლობალურ პროცესებს, ეროვნულ ღირებულებებს მოარგებენ მათ და ისე გადასცემენ მომავალ თაობებს.
ამ გადასახედიდან კიდევ უფრო მეტი პატივისცემა და სიყვარული მიჩნდება ჩემი მასწავლებლების მიმართ და ყველაფერს გავაკეთებ იმისთვის, რომ ვიცხოვრო ისე და ვიყო ისეთი, რომ ჩემს მასწავლებლებს თამამად ეთქვათ ჩემზე – ეს ჩემი მოსწავლე იყო!
სოხუმის თეატრი
ლილი
სოხუმის თეატრში ბატონმა დოდო ალექსიძემ მიმიწვია ჯესიკას როლზე, სპექტაკლში ,,ვენეციელი ვაჭარი“, სადაც შაილოკის როლი გოგი ქავთარაძეს უნდა ეთამაშა. ბატონი გოგისგან შემოთავაზება მივიღე სოხუმში გადავსულიყავი სამუშაოდ. მაშინ ცხინვალის თეატრში სადიპლომო სპექტაკლებს ვთამაშობდი, ოსურ ენაზე. სოხუმში ნამყოფი არ ვიყავი. პირველად ბატონმა დოდომ წამიყვანა. გამთენიისას ჩავფრინდით. აეროპორტიდან გაკვირვებული ვათვალიერებდი საოცარ გზას თეატრამდე. თავი ზღაპარში მეგონა. თეატრთან ბატონი გოგი დაგვხვდა და საუზმეზე დაგვპატიჟა, იქვე, სასტუმრო „აფხაზიასთან“, ღია კაფეში, რომელსაც ადგილობრივები ,,კუკურ ჩაის“ ეძახდნენ…
თეატრში მისულმა, მალევე გავიფიქრე, რომ კონკიას ზღაპარი ამიხდა.
იმ პერიოდს „სოხუმის თეატრის ოქროს ხანა“ უწოდეს, რომლის შემოქმედი გოგი ქავთარაძე იყო, სოხუმის მართლაც რომ შესანიშნავ და გამორჩეულ დასთან ერთად. ჩემი შემოქმედებითი და პიროვნული თვითდამკვიდრება ამ თეატრში დაიწყო.
მოგვიანებით გავაცნობიერე, რომ ამ თეატრს, შემოქმედებითთან ერთად სხვა ფუნქციაც ჰქონდა, არანაკლებ მნიშვნელოვანი – ის აფხაზეთში „ქართულ სიტყვას“ ამბობდა.
სოხუმის თეატრმა ღირსეული ადგილი დაიმკვიდრა ქართულ თეატრალურ სამყაროში. გარდა ამისა, ის იყო ცენტრი ყველა კულტურული და საზოგადოებრივი ცხოვრებისა აფხაზეთში. თეატრში იწყებოდა ის პროცესები, რომელსაც მაშინ თამამად ვარქმევდი ეროვნულ მოძრაობას. არ ვიცი, ალბათ ასეც იყო, თუმცა მიმაჩნია, რომ მოუმზადებლები აღმოვჩნდით თავისუფლებისაკენ მიმავალ გზაზე და ამის გამო ბევრი შეცდომა დავუშვით. დრო ალბათ ყველაფერს შეაჯამებს.
რაც შეეხება ჩემს ყოფას სოხუმში, იმდენად დაკავებული ვიყავი რეპერტუარში, რომ პრაქტიკულად თავისუფალი დრო არ მქონდა, სამი დღე თუ გამომიჩნდებოდა, თბილისში მოვრბოდი, მშობლებთან. ასე რომ, ჩემი სოხუმი თეატრთან ახლოს იყო. მშვიდობის პროსპექტი, ბარათაშვილის ხიდი, ბოტანიკური ბაღი და რასაკვირველია, სანაპირო.ზღვაში სულ რამდენჯერმე ჩავედი, ჩამოსული სტუმრების ხათრით. სოხუმის სილამაზით ტურისტები და არდადეგებზე ჩამოსული დამსვენებლები უფრო ტკბებოდნენ. მე კი, რეპეტიციები, პრემიერები, გასტროლები, საზოგადოებრივი აქტივობა, გაფიცვები, მსვლელობები… ბოლოს ომი!
ყველაზე სასიამოვნო მოგონებებიც კი ტკივილს მაყენებს, ამიტომ ვცდილობ ნაკლებად ვიფიქრო სოხუმში გატარებულ წლებზე. ის აღარასოდეს დაბრუნდება. გურამ ოდიშარიას დავესესხები და ვიტყვი, ჩემი სოხუმი ზღვაში ჩაიძირა, დიოსკურიასავით.
ნანა
სოხუმში 1986 წელს ჩავედი. ამ დროს ჩემი და, ლილი უკვე სოხუმის ქართულ თეატრში მუშაობდა. გარკვეული წარმოდგენა მქონდა აფხაზეთზე, მაგრამ ნანახი მაინც სულ სხვა აღმოჩნდა. აფხაზეთი ჰგავდა ლამაზ კუნძულს, თავისი სუნით, ბუნებით, გამჭვირვალე ჰაერით.
დილის 7 საათზეც კი ყავის და ზღვის სუნი ირეოდა ერთმანეთში.
წარმოიდგინეთ, დილით ადრე გამოდიხარ, უნდა გამოიარო ,,ჩაი კუკურინო’’, სადაც განიხილებოდა მთელი მსოფლიოს ამბები, ანუ ეს იყო დილის დაიჯესტი. თან ჩაი უნდა დაგელია ხაჭაპურით. მერე იქიდან ყველა თავის სამსახურში მიდიოდა. ყველას თავისი საქმე ჰქონდა. შუადღისას, შესვენებაზე, ზოგი ამირანის ყავას მიირთმევდა, ან ,,ნართაში’’ მიდიოდა. ეს ქალაქი იყო შენი, შენთვის ხელისგულივით გაშლილი და მოვლილი. „დიოსკურიაში’’ ფუჟერებით იყიდებოდა შამპანური, რაღაცნაირი ქალაქი იყო.
სოხუმი საინტერესო იყო თავისი კოლორიტი „გიჟებითაც”: „სვაბოდა’’, ,,მარადონა’’, „ტოლსტოი’’, ჩემი „შეყვარებული” – „კოწიკა’’. მათ ყველა იცნობდა… ისეთი აზროვნება ჰქონდათ, ბევრ პოლიტიკოსს შეშურდებოდა… ბევრ საინტერესო თემაზე დაელაპარაკებოდი. მათი თავშესაფარი თეატრი იყო, საერთო ენას უფრო მეტად, მაინც ჩვენთან პოულობდნენ.
ეს გარე კაფეები, ყოველდღიური ჩვეულებები, რომელიც ყველა იქ მცხოვრებს აერთიანებდა, ყველაფრის მიმართ, რაღაცნაირად განსაკუთრებული დამოკიდებულება – ქმნიდა სოხუმურ ხასიათს, რასაც სხვაგან ვერ ნახავდით.
საუბარი ისმოდა სხვადასხვა ენაზე: რუსულად, ქართულად, აფხაზურად, სომხურად, ბერძნულად. ჩემი აზრით სოხუმელს, აფხაზსაც და ქართველსაც რუსულ ენაზე საუბრისას, ზუსტად ერთნაირი აქცენტი ჰქონდათ.
……………
მე რომ ჩავედი, აფხაზური დასიც ჩვენს შენობაში იყო. ამ დროს უკვე გაყოფილები იყვნენ, მაგრამ აფხაზურ თეატრში რემონტი ჰქონდათ და ქართულ თეატრში მუშაობდნენ. მაშინ ჯერ კიდევ ნორმალური სიტუაცია და ურთიერთობები იყო.
სოხუმში ბერძნული თეატრიც ყოფილა ადრე, რომელსაც მე ვერ მოვესწარი, 80-იან წლებში, როცა იქ ვმუშაობდი, იყო ქართული და აფხაზური დასები და რუსული მოზარდ მაყურებელთა თეატრი.
სამწუხაროდ, ისეთ პერიოდსაც მოვესწარი, როცა აფხაზები აღარ გველაპარაკებოდნენ, ერთმანეთს თვალს ვარიდებდით, ერთმანეთის სპექტაკლებზე აღარ დავდიოდით. ორივე მხარე წამოეგო პროვოკაციას, მერე დაიწყო მიტინგები, ერთ-ერთ ასეთ შეკრებაზე მოკლეს ვოვა ვეკუა, იქედან უკვე განსაკუთრებით აირია სიტუაცია და ბოლოს ყველაფერი ომით დამთავრდა…
დევნილი თეატრი თბილისში
ლილი
თბილისში იძულებით გადასახლების შემდეგ… დიმა ჯაიანმა მოახერხა, ერთად შეგკვრიბა და დარჩენილებისგან დასი შეაკოწიწა. ეს ხსნის ერთადერთი გზა იყო. ბინა რუსთაველის თეატრის მცირე სცენაზე დავიდეთ. პირველი სპექტაკლის ვითამაშეთ – „დიდოსტატის მარჯვენა“. ვითამაშეთ შავ სამოსში, კაცებს ჯარისკაცის ფარაჯები ეცვათ. კედელზე ომში დაღუპული მსახიობების ფოტოები ეკიდა. სცენები წყდებოდა იმ ადგილას, სადაც მათ უნდა ეთამაშათ და წუთიერი დუმილის შემდეგ ისევ გრძელდებოდა სპექტაკლი. სცენაზე შვილმკვდარი დედა თამაშობდა. ეს იყო სოხუმის თეატრის განაცხადი – „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ!“. დიმა ჯაიანმა თეატრი აღადგინა, ფეხზე წამოაყენა და ახალი სიცოცხლე შესძინა. და დაიწყო თეატრმა საინტერესო მრავალფეროვანი შემოქმედებითი ცხოვრება. სპექტაკლებს დგამდნენ რობერტ სტურუა, თემურ ჩხეიძე, ნუგზარ ლორთქიფანიძე, გიზო ჟორდანია, ლევან წულაძე, გიორგი სიხარულიძე, დათო დოიაშვილი, გოჩა კაპანაძე, დათო საყვარელიძე, ბექა ქავთარაძე… საუკეთესო რეპერტუარი დააგვირგვინა თემურ ჩხეიძის სპექტაკლმა ,,…ზღვა, რომელიც შორია“ (გურამ ოდიშარია), სადაც თეატრმა თავისი მოქალაქეობრივი პოზიცია გამოხატა და აფხაზეთში დაბრუნების მისეული ხედვა აჩვენა. თეატრმა ახალი ფუნქცია შეიძინა, ერთად ყოფნით და ჩვენი შემოქმედებით ჩვენი წილი აფხაზეთი გადაგვერჩინა, დაბრუნებამდე! ვახერხებდით კიდეც! 17 წელი ხელმძღვანელობდა დიმა თეატრს და ამ ხნის განმავლობაში ის ერთგვარ თავშესაფრად იქცა ჩვენთვის და ჩვენი მაყურებლისთვის. ერთმა მაყურებელმა ისიც გვითხრა, სანამ თეატრი არსებობს, სოხუმში დაბრუნების იმედი არ გამიქრებაო. კიდევ ბევრის გაკეთებას ვაპირებდით, მაგრამ…
დიმა ხშირად ჰყვებოდა, ჭუბერის გზა გოლგოთა იყო ჩვენთვის. საუბედუროდ, ამ გზაზე ყველამ ვერ შეძლო თავის კაცობის გადმოტანაო. დევნილობის პერიოდიც, სოხუმის თეატრისთვის, გოლგოთა იყო. ყველამ ვერ შეძლო ამ გზაზე „კაცობა“ გადმოეტანა. ასეთი ყოფილა ცხოვრება. კრიტიკულ მომენტში, ყველას არ შეუძლია მძიმე ტვირთის ტარება და მისგან სინდისის ხარჯზე თავისუფლდებიან.
დღეს „ჩემმა თეატრმაც“ ისტორიის ფურცლებზე გადაინაცვლა, მაგრამ ცხოვრებას ვაგრძელებ. ვეცდები კიდევ ბევრჯერ ვთქვა ჩემი სათქმელი სცენიდან, და თუ ამას ვერ მოვახერხებ, არც მაგაში ვხედავ დიდ ტრაგედიას. მე კი არა, ისეთ ნიჭიერ და გენიალურ მსახიობს დარჩა სათქმელი უთქმელი, რომ ჩემი რა მოსატანია.
საოცნებო როლები არა მაქვს, მაგრამ მაქვს ოცნება. ვიცხოვრო ისეთ ქვეყანაში, სადაც თითოეულ ადამიანს ექნება უპირველეს ყოვლისა სურვილი და მერე შესაძლებლობა რაღაც, იოტისოდენა მაინც გააკეთოს თავის ქვეყნის სასიკეთოდ!
