ფიზიკა, ისევე როგორც სხვა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები, ექსპერიმენტული მეცნიერებაა. ამიტომ ფიზიკის სწავლების პროცესში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ლაბორატორიულ ცდებს. სადემონსტრაციო ცდების გარდა, მოსწავლეებს უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა თავად ჩაატარონ ცდები და შემდეგ წერილობითი ფორმით ჩამოაყალიბონ ჩატარებული ცდის შედეგები. წინამდებარე წერილში მკითხველს ვთავაზობთ ზოგადად მოთხოვნების ჩამონათვალს, რომლებსაც უნდა მოიცავდეს ჩატარებული კვლევის ანგარიში. ეს მოთხოვნები არის ამ წერილის ავტორის მოსაზრება, თუმცა იგი მოიცავს ანგარიშისთვის საჭირო მოთხოვნებს. მათემატიკური ქანქარას მაგალითზე მკითხველს კონკრეტული კვლევის ანგარიშს ვთავაზობთ.

ვრცლად

ტეხასის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სამეცნიერო ცენტრის კვლევამ დაადასტურა, რომ მაღალ მერხებთან ფეხზე მდგომი მოსწავლეები უკეთ ითვისებენ მასალას, ვიდრე ისინი, ვისაც მერხთან ჯდომა უწევს. კვლევის შედეგები „ჯანდაცვისა და განათლების დაცვის საერთაშორისო ჟურნალში” დაიბეჭდა. კვლევაში 300-მდე მეორე და მეოთხეკლასელი  მონაწილეობდა. მკვლევრები მათ ერთი სასწავლო წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ. შეფასების კრიტერიუმები ასეთი იყო: კითხვებზე პასუხები, ხელის აწევა, აქტიური მსჯელობა სხვადასხვა თემებზე. 

მაღალ მერხებს, ე.წ. სტენდ-მაგიდებს თავისი სკამებიც აქვს. მოსწავლეს, მისი სურვილისამებრ, შეუძლია გაკვეთილის დროს იჯდეს ან იდგეს. თავდაპირველად ფილოსოფიის დოქტორი მარკ ბენდენი მაღალი მერხებით სხვა მიზეზი გამო დაინტერესებულა – ის ჭარბწონიან ბავშვებს აკვირდებოდა. მათთვის მერხთან დგომა მისწრება იყო, რადგან ასეთ მდგომარეობაში ისინი 15%-ით მეტ კალორიას წვავდნენ, ვიდრე ტრადიციულ მერხთან ჯდომისას. 

ბენდენმა განაცხადა, რომ კვლევის შედეგმა არ გააკვირვა. აქამდეც ცნობილი იყო, რომ ფიზიკური აქტივობა, თუნდაც მცირედი, კოგნიტურ შესაძლებლობებზე დადებითად აისახებოდა. „ფეხზე მდგომი მოსწავლეების ყურადღება იზრდება და ისინი უკეთ ასრულებენ სხვადასხვა დავალებებს, რაც ნაკლებად შეიმჩნევა მონოტონურ მდგომარეობაში, ანუ ერთ ადგილას ჯდომის დროს”, – აცხადებს მკვლევარი. სამუშაოს შეჯამებისას ბენდენმა აღნიშნა, რომ ის სასწავლო დაწესებულებები, რომელთა საკლასო ოთახები სტენდ-მაგიდებითაა აღჭურვილი, ორ პრობლემას აგვარებენ: მაღალი აკადემიური მოსწრებისა და ბავშვთა ჭარბწონიანობის. 

**აქამდე ბავშვთა მოუსვენრობა, ყურადღებისა და ჰიპერაქტივობის სინდრომი მოსწავლეებში საგაკვეთილო მასალის ათვისებაში ერთ-ერთ ხელისშემშლელ ფაქტორად სახელდებოდა. ახალმა კვლევამ კი აჩვენა, რომ მოძრაობას სულ სხვა დატვირთვა და მნიშვნელობა ჰქონდა. ფლორიდის ცენტრალური უნივერსიტეტის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ჰიპერაქტიურ ბავშვებს მოუსვენრობად წოდებული მოძრაობა ინფორმაციის დამახსოვრებასა და რთული კოგნიტური ამოცანების ამოხსნაში ეხმარება. ჰიპერაქტიურობა საკმაოდ გავრცელებული სინდრომია. ასეთი ბავშვები ცელქები არიან, მუდამ ლაპარაკობენ, უჭირთ კონცენტრირება.

წინა კვლევამ, რომლის ავტორი დოქტორ მარკ რეპორტი გახლდათ, აჩვენა, რომ ჰიპერაქტიური ბავშვები ძლიან ბევრს მაშინ მოძრაობენ, როდესაც ტვინი თავის ფუნქციებს ზედმიწევნით კარგად ასრულებს. მკვლევრებმა 8-12 წლის 52 ბიჭს რამდენიმე ამოცანის ამოხსნა სთხოვეს. მკვლევრებმა ბავშვების „მუშა მეხსიერება” შეაფასეს. კვლევის მონაწილეებს ეკრანზე სხვადასხვა რიცხვებსა და ასოებს აჩვენებდნენ, კამერა კი მათ მოძრაობასა და ყურადღების ხარისხს აფიქსირებდა. 29 ბავშვი ჰეპარაქტიური იყო, დანარჩენები – ჩვეულებრივი განვითრების მქონე. კვლევამ აჩვენა, რომ ჰიპერატქიური ბავშვები მოძრაობის დროს დავალებებს გაცლებით სწრაფად და კარგად ასრულებდნენ. „ჩვენთვის უჩნურია, მაგრამ ამ ბავშვებმა უნდა იმოძრაონ, რომ მათი ყურადღების კონცენტრაცია ამაღლდეს”, – განაცხადა რაპორტმა. ჩვეულებრივ ბავშვებს კი მოძრაობის დროს ყურადღება ეფანტებათ. 

კვლევის შედეგმა ეჭვის ქვეშ დააყენა ჰიპერატიურ მოსწავლეებთან სკოლაში მუშაობის ბევრი მეთოდის პროდუქტიულობა. ჰიპერაქტიურ ბავშვებს სჭირდებათ სწავლების ისეთი პირობები, სადაც ისინი იმოძრავებენ. ამ ეტაპზე ჰიპერატქიური ბავშვების მართვა პრობლემურია. ქცევის თერაპიას და მედიკამნტოზურ მკურნალობას იშვიათად ვინმე თუ გადის.  

**თუ გსურთ, რომ თქვენმა შვილმა კარგად ისწავლოს და განვითარდეს, ოჯახის წევრებმა ერთად ისადილეთ და ივახშმეთ. ფსიქოლოგებმა 6-დან 11 წლამდე ასაკის 25 ათასი ბავშვი შეისწავლეს. ბავშვები, ვინც ოჯახურ გარემოში ხშირად ტრაპეზობენ, სხვა თანატოლებთან შედარებით 10%-ით უკეთესად სწავლობენ და 7%-ით ნაკლები პრობლემები აქვს მეგობრებთან. ოჯახურ გარემოში სადილ-ვახშამს კვირაში, სულ ცოტა, ოთხჯერ მაინც უნდა ვახერხებდეთ, ასეთია მკვლევართა რეკომენდაცია. 

ოკლაჰომის უნივერსიტეტის ექსპერტები აცხადებენ, რომ ოჯახური ტრაპეზი ამეგობრებს ოჯახის წევრებს, ამყარებს ბავშვებსა და მშობლებს შორის კავშირს. ასეთ ოჯახებში უფროსი თაობა მეტ თვალყურს ადევნებს ბავშვებს, უპრობლემოდ აკონტროლებს, ბავშვებსაც სოციალური ჩვევები კარგად უვითარდებათ. ასეთ ოჯახებში ბავშვები ნაკლებად ეტანებიან ალკოჰოლს და ნარკოტიკებს, ნორმალურად სწავლობენ. აუცილებელი პირობაა მშობელი ბავშვს ენდობოდეს, მისი იმედი ჰქონდეს.      

**დილის კვება ჯანსაღი უნდა იყოს. ამის შესახებ ყველამ ვიცით. დღის განმავლობაში კვების 30-40%-ი სწორედ საუზმის ტრაპეზზე უნდა მოდიოდეს. აიოვას უნივერსიტეტის მკვლევართა აზრით, ბავშვებისათვის სოციალურად სუსტი ოჯახებიდან სკოლის საუზმეს  სწავლის პროცესის გაუმჯობესების თვალსაზრისით დიდი მნიშვნელობა აქვს. სოციალურად დაუცველი ბავშვების კვებას ბევრ სკოლაში აშშ-ის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ერთ-ერთი პროგრამა უზრუნველყოფს.

**მშობლები ხშირად ჩივიან, რომ მათი შვილები დიდ დროს ატარებენ კომპიუტერთან და გატაცებულები არიან  ვიდეოთამაშებით, რაც ხელს უშლით სწავლაში. თუმცა PISA-ს აკადემიური მოსწრების შეფასების საერთაშორისო პროგრამის ფარგლებში მოულოდნელად გამოიკვეთა, რომ ვიდეოთამაშების მოყვარული მოზარდები მათემატიკაში საუკეთესო შედეგებს აჩვენებენ. კვლევაში ხაზგასმითაა ნათქვამი, რომ ეს ბავშვები ყოველდღიური მოთამაშეები არ არიან. ასე რომ, ვიდეოთამაშების გამოყენება სხვადასხვა უნარების განვითარების ეფექტიან ინსტრუმენტად შიძლება იქცეს, ნათქვამია PISA-ს ანგარიშში.   

ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული კვლევების მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ვიდეოთამაშებით გატაცება ამცირებს მოსწავლეთა პროდუქტიულობას სხვა სფეროებში. მაგალითად, ეს თვალსაჩინოა საშინაო დავალებების შესრულების დროს. ექსპერტები ამბობენ, რომ მოზარდები, რომლებიც  ქსელური ვიდეთამაშებით ძალიან არიან გატაცებული და ონლაირეჟიმში მართლაც დიდ დროს ატარებენ, სხვა მოსწავლეებთან შედარებით ცუდად სწავლობენ. ვიდეოთამაშების მოყვარულთა რიგებში ძირითადად ბიჭები ირიცხებიან. ექსპერტები ურჩევენ მშობლებს აკონტროლონ შვილები, გამოუყონ მათ კომპიუტერთან ჯდომის გარკვეული საათები. 

**ბავშვებმა დიდი დრო უნდა გაატარონ სუფთა ჰაერზე. კარგად რომ ისწავლონ, ბევრი უნდა ითამაშონ. კოლორადოს უნივერსიტეტის მკვლევრები ირწმუნებიან, რომ  სუფთა ჰაერზე აქტიური დასვენება დადებითად აისახება სწავლის ხარისხზე. ბავშვებმა უნდა იარონ სპორტზე, ისეირნონ ზოოპარკში, მონაწილეობა მიიღონ ლაშქრობებში, ეს მათ მიზნის დასახვაში, დამოუკიდებელი ცხოვრების წესის არჩევაში დაეხმარება. მეორე მხრივ, უარყოფითად მოქმედებს ბავშვებზე სტრუქტუირებული აქტივობები, მაგალითად, მეცადინეობა მუსიკაში ან სახლის დალაგება. ბავშვი „სხვის დავალებებებს” ავტომატურად ასრულებს და ეს ნაკლებ როლს თამაშობს მის განვითარებაში.  

 **ევროპელმა მკვლევრებმა ექსპერიმენტის მსვლელობისას შეამჩნიეს, თუ როგორ ითვისებენ ახალ ინფორმაციას თამაშის დროს 1-დან 6 წლამდე ასაკის ბავშვები. ახალი ინფორმაციის ათვისება იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად დიდხანს და ღრმად სძინავს ბავშვს. კვლევის შედეგები ჟურნალში Proceedings of the National Academy of Sciences გამოქვეყნდა. პატარებს, რომლებიც თამაშის შემდეგ მომენტალურად იძინებენ, გაღვიძებისას ახსოვთ პრაქტიკულად ყველაფერი, რითაც ეთამაშებოდნენ. იმ ბავშვებს კი, რომლებსაც რაღაცის  სწავლების შემდეგ ოთხი საათი ეძინათ გაღვიძებისას არაფერი ახსოვთ.      

       

**ყველა ადამიანს შესაძლებლობების წარმოჩენის საკუთარი ლიმიტი აქვს. ვიღაც შედარებით იოლად სწავლობს და ითვისებს, ვიღაც – ნაკლებად. იმისათვის, რომ ბავშვმა კარგად ისწავლოს, აუცილებელია მისი სამუშაო ადგილის კეთილმოწყობა. მაგალითად, სპეციალისტები მშობლებს ურჩევენ ბავშვის სამუშაო მაგიდა კართან უფრო ახლოს იდგეს, ვიდრე ლოგინთან, ანუ უფრო აქტიურ ზონაში. სულაც არ არის საშიში თუ ბავშვი სახით კედლისკენ იჯდება და არა ღია სივრცისკენ, რადგან ასე მისი ყურადღება მეტად იქნება კონცეტრირებული. მაგიდაზე არ უნდა ედოს სათამაშოები, გასართობი ნივთები, არასასკოლო ლიტერატურა. მაგიდა კარგად უნდა იყოს განათებული. ის სივრცე, სადაც ბავშვი მეცადინეობს, ხშირად უნდა ნიავდებოდეს. მეცადინეობის დროს მშობლებმა ტელევიზორს ხმა უნდა ჩაუწიონ. თუ ბავშვი დაღლილია, ნუ დააძალებთ მეცადინეობას და „ბარემ” საქმის ბოლომდე მიყვანას. ამას ხარისხიანად მანც ვერ მოახერხებს. სჯობს დაისვენოს და მხოლოდ მას მერე შეუდგეს მეცადინეობას. 

რაღაცნაირად არასასიამოვნოდ ჩამობნელდა. არადა, სულ ათიოდე წუთის წინ მზე ანათებდა. მერე ნიავმა წამოუქროლა, თანდათან გაძლიერდა და ცაზეც ელვის ხაზები დაიკლაკნა. ჯერ ოდნავ, მერე მკვეთრად. გაიელვებდა და სულ წამიერად ცის იქითა სამყაროს დაგვანახებდა. ცოტა ხანში ზუზუნიც გაისმა.

მოიცათ, ხომ არ ფიქრობთ, რომ მორიგი თბილისური წვიმის და ელვის აღწერით ვარ დაკავებული? არა, ბატონო, ასე გარუდა მოფრინავს… ჩემი ფაიფურის ყავის ფინჯნის გარე კედელზე. დიახ, ფინჯანზე სწორედ, გარუდას მიწაზე დაფრენის სცენაა დახატული. ეს ფინჯანი სადღაც, მოგზაურობის დროს ვიყიდე. იქვე, ლამაზი საღებავებით მიხატულ-მოხატული, თავად გარუდას სურათებიც იყიდებოდა, მაგრამ დიდი ზომის იყო და წამოღება გამიჭირდებოდა. ამიტომ ყავის პაწაწუნა ფინჯანს დავჯერდი.

მხოლოდ მესამე აბზაცს ვწერ და სახელი „გარუდა” უკვე სამჯერ ვახსენე. ვინ არის გარუდა? ნახევრადადამიანი და ნახევრადარწივია. ღვთაება ვიშნუს პირადი ტრანსპორტი. ზოგიერთი მითის მიხედვით კი, ფრინველის სახით წარმდგარი თავად მზეა. მესამე ცაზე ცხოვრობს, საიდანაც გამოსასვლელი ელვის შედეგად იხსნება. ვიშნუ მოიხმობს და გარუდაც მიწაზეა. ახლა არ იფიქროთ, ვიშნუ ისეთი თავქარიანი ვინმე იყო, რომ გარუდას მესამე ციდან სასეირნოდ ეძახდა. ისინი ერთად დემონებს და ურჩხულებს ებრძოდნენ.

არსებობს, ე.წ. პალეოკონტაქტის თეორია. მე სკეპტიკურად უყურებ, მაგრამ ფაქტია, რომ არსებობს და მიმდევრებიც ჰყავს. თანაც, სერიოზული მიმდევრები. სხვადასხვა უნივერსიტეტების პროფესორები-არქეოლოგები, ისტორიკოსები, ეთნოლოგები და ა.შ. თეორია ამბობს, რომ უცხოპლანეტელები არსებობენ და ჩვენთან კონტაქტი ახლაც აქვთ, ადრე ხომ ჰქონდათ და ჰქონდათ. უფრო მეტიც, ისინი რაღაცებს გვასწავლიდნენ და ეს ცოდნა ლეგენდების სახით არის შემონახული. მაგ. ამ თეორიის თანახმად „გარუდა” ცოცხალი არსება კი არა, საფრენი მანქანაა და მისი აფრენ-დაფრენა ზემოთ აღწერილ ბუნებრივ მოვლენებს იწვევს. ანუ უცხოპლანეტელებმა „გარუდას” სახით პირველი საფრენი აპარატები დაამკვიდრეს, შემდეგ კი კაცობრიობამ ყველაფერი დახვეწა და დღეს თვითმფრინავით დავფრინავთ. გარუდა გველებს ჭამდა. ეს იყო მისი საზრდო. ზოგიერთ ნახატზე სწორედ სადილის დროსაა გამოსახული და ნისკარტიდან გრძელი გველი მოუჩანს. პალეოკონტაქტის თეორიის მიმდევრები ამბობენ, შეხედეთ ბატონო, როგორ ასხამენ თვითმფინავში ბენზინსო. შლანგი ზუსტად ისევე აქვს მიერთებული, როგორც სურათებზე „გარუდას” აქვს გველიო. მოკლედ, გარუდა კი არ სადილობდაო, საწვავს უსხამდნენ ხოლმე და ლეგენდაში ეს ფაქტი გველის ჭამად შერაცხესო.

რა ვიცი, ლეგენდასაც და თეორიასაც არსებობის უფლება აქვს. ვინ დაიჯერებს და ვინ არა, ეს ყველამ თავად გადაწყვიტოს. მე კიდევ იმ ფერადსაღებავიან გარუდას სურათებს მინდა დავუბრუნე, უცხოეთში ერთ ვიწრო ქუჩაზე მხატვარს, რომ ჰქონდა გასაყიდად გამოფენილი. დღეს წახვალ მაღაზიაში და რა გინდა სულო და გულო, ყველანაირ საღებავს იყიდი. აი, შუა საუკუნეებში კი მხატვრები… რას აღარ ჩადიოდნენ…

მომავალი ნახატის ტილო ჯერ გრუნტით უნდა დაეფარათ. გრუნტისთვის იღებდნენ ზუთხის კანს, ძვლებს და ლაყუჩებს, დებდნენ წყალში და ხარშავდნენ. დიდი დრო სჭირდებოდა და გარშემო ცუდ სუნს აყენებდა. რა ხდებოდა ქვაბში ქიმიის კუთხით? თევზის კანიც, ძვლებიც და ლაყუჩებიც შეიცავს ცილა კოლაგენს. გაცხელებისას კოლაგენი წყლის არეში ჰიდროლიზდება და წარმოიქმნება გლუტინი. ის ბუნებრივი ცხოველური წებოა. გლუტინს ხელით არა ერთხელ შეხებიხართ. არ გახსოვთ? თუ თევზს მოხარშავთ და მოხარშულ ნაჭერს შეეხებით, თითები რაღაცნაირი წებოვანი გაგიხდებათ. ეს სწორედ იმის გამო ხდება, რომ თევზის ნაჭერზე წარმოქმნილ გლუტინს შეეხეთ. გლუტინს ჟელატინსაც უწოდებენ. ჟელატინის მისაღებად ზუთხის მოხარშვა საჭირო აღარ არის, ნებისმიერ სუპერმარკეტში იყიდება. ჟელატინის წყალში გახსნით ჟელესმაგვარი სუბსტანცია წარმოიქმნება. ჩვენ კიდევ ოდნავ გავათბოთ წყლის აბაზანაზე, რომ უფრო თხევადი გახდეს.

ამასობაში სამხატვრო გრუნტის სხვა კომპონენტი მოვამზადოთ. ეს ჩვეულებრივი ცარცია. ფაიფურის როდინში დავსრისოთ, სანამ ფხვნილს არ მივიღებთ. ცარცის ფხვნილი ჟელატინში ჩავყაროთ და ავურიოთ. მიღებული მასა სახატავ ქაღალდზე უნდა დავატანოთ სამჯერ და თითოეული წასმის შემდეგ, გრუნტს გაშრობა უნდა დავაცადოთ. როცა გრუნტის მესამე ფენაც გაშრება, მომავალი ნახატის საფუძველი მზად არის.

მუზეუმებში ყოფნისას შეამჩნევდით, რომ ძველ შედევრებს ფერი საოცრად აქვთ შენარჩუნებული. გეთანხმებით, მათთვის სპეციალური მიკროკლიმატია შექმნილი და უვლიან კიდეც. თუმცა მიზეზი ისიც არის, რომ შუა საუკუნეებში მხატვრები მხოლოდ ბუნებრივ საღებავებს იყენებდნენ. ფერად მინერალებს ფქვავდნენ და მიღებულ ფხვნილებს პიგმენტად მოიხმარდნენ. ასევე ჰქონდათ, მცენარეული და ცხოველური წარმოშობის პიგმენტებიც.

ლაბორატორიაში თიხა მაქვს და ფაიფურის როდინში დავსრეს. ყავისფერია და ყავისფერ საღებავს მივიღებ. ფხვნილი კი მივიღე, მაგრამ ვერაფერსაც ვერ დავხატავ, რადგან მასში რაიმე საფუძვლის დამატებაა საჭირო. ასეთი რამ კი კვერცხის გულია. მისი ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ოლეინის მჟავაა. ოლეინის მჟავა წყალს არ შეერევა. ამიტომ, კვერცხის გულის საფუძველზე მომზადებულ საღებავს ვერანაირი ნესტი ვერ გააფუჭებს. კვერცხის გულს დავამატებ თიხას და ავურევ, მივიღებ ყავისფერ საღებავს. შემდეგ, დარჩენილ კვერცხის გულს ქრომის ოქსიდს ჩავამატებ და კვლავ ავურევ. Cr2O3 ძალიან ლამაზ მწვანე შეფერილობას წარმოქმნის. თუმცა ასეთი საღებავები საკმაოდ წებოვანი და სქელია და მალე შრება. ამიტომ, ძველად მათ ბურახით აზავებდნენ.

ახლა ლურჯი საღებავი მივიღოთ. სინჯარაში რკინის ნაქლიბს ჩავყრი, დავამატოთ განზავებული მარილმჟავა. ეს რეაქცია შესანიშნავად იცით, გამოიყოფა წყალბადი, რკინის იონები კიდევ ხსნარში გადადის. რკინის იონების აღმოსაჩენად სისხლის წითელი მარილი გამოვიყენოთ (კალიუმის (III) ჰესქაციანო ფერატი). მარილის სინჯარაში დამატების შემდეგ, სინჯარა მწვანედ შეიფერება, რომელიც ლურჯში გადავა. ეს ბერლინის ლაჟვარდის წარმოქმნის გამო ხდება. გაფილტვრის შემდეგ ფილტრის ქაღალდზე, სწორედ მოლურჯო ფხვნილი დაგვრჩება.

სურათებს ოლიფათი ფარავდნენ. მასვე დაატანდნენ ზედაპირზე ხატებსაც. ასე წარმოიქმნა, ე.წ. ხატების ოლიფა. მცენარეული ზეთები ორ ჯგუფად იყოფა: ერთი მალევე შრება, მეორენი კი არა. მაგ. ზეითუნის ზეთი ოლიფასთვის არ გამოდგება. თავად ზეთი ძალიან კარგია, ზეთების სამეულში მესამე ადგილზეა (იხ. ჩემივე ავტორობით დაწერილი წერილი „ბიჭო გოგიაა…” https://mastsavlebeli.ge/?action=page&p_id=7&npid=9&id=617), მაგრამ არ შრება. მზესუმზირის ზეთი ოლიფასთვის სანახევროდ გამოდგება. ისე კი ზეთებში მეორე ადგილზეა. მხატვრისთვის ყველაზე კარგი სელის ზეთია (ზეთების სამეულში სასარგებლო თვისებებით პირველ ადგილზეა), ის მდგრად აპკს წარმოქმნის. მაგრამ როცა გაშრება, მუქ ყავისფერს ღებულობს. ძველად, სელის ზეთს ორი წელი მზეზე ტოვებდნენ (ბუნებრივია, ვიღაც ყურადღებას აქცევდა და ქარის, წვიმის ან თოვლის დროს მშრალ ადგილას გადაიტანდა). ამ ხნის განმავლობაში ღიავდებოდა. შემდეგ უმატებდნენ ტყვიის მათეთრებელს 2PbCO3·Pb(OH)2 და მაღალ ტემპერატურაზე ხარშავდნენ. შემდეგ ზეთს ფილტრავდნენ და მასში ქარვას გახსნიდნენ.

ამას წინათ სოციალურ ქსელში ფუსფუსი იყო ატეხილი. სიმართლე გითხრათ, იქ ყოველთვის ფუსფუსია, ხან პოლიტიკური, ხან სოციალური, ხან სატირული, ხან სენსაციური და ხანაც უბრალოდ გასართობი. მე ამ უკანასკნელზე მოგახსენებთ. მოკლედ, ვიღაცის კაბას განიხილავდნენ და ვერაფრით დაედგინათ ოქროსფერი იყო თუ იასამნისფერი. ქსელის შიგნით და მის მიღმა უცნობი ადამიანები, ერთმანეთს ეკამათებოდნენ და საბოლოოდ მგონი იმაზე შეჯერდნენ, რომ კაბის ფერი განწყობაზე იყო დამოკიდებული, შენ რა ხასიათზეც შეხედავდი, კაბაც ის ფერი იყო. მერე კიდევ მგონი გაირკვა, რომ პატრონს ეს კაბა ორი ფერის ჰქონია, ორივეს სურათი გამოუფენია და გართობის მიზნით უკითხავს, აბა, რა ფერისააო. ეს ვნებათაღელვა რომ მინელდა, შემდეგ ვიღაცამ კატის სურათი დადო. თვითკმაყოფილი სახით კიბეზე ადიოდა… ან იქნებ ჩადიოდა… ან სულაც ერთდროულად ადიოდა და ჩადიოდა. კამათის თემა ასეთი იყო: რას აკეთებდა კატა. ბარემ იმასაც დავწერ, რომ სოციალური ქსელის მთელი ეს ვნებათაღელვანი მე ნაკლებად მაინტერესებს, უბრალოდ ჩემს „კედელზე” გამოჩნდება ხოლმე და ვხედავ. ეს შესავალი კი იმიტომ დავწერე, რომ ერთი ექსპერიმენტის შესახებ მინდა მოგითხროთ.

ქიმიურ ჭიქაში ჩაასხით მცირე რაოდენობით კალიუმის ბიქრომატის ნარინჯისფერი ხსნარი. დაუმატეთ გოგირდმჟავას ხსნარის მცირე რაოდენობა. მათი შერევისთანავე ხსნარი გაწითლდება. ასეთ შემჟავებულ ხსნარში თუთიის რამდენიმე პატარა ნატეხი ჩააგდეთ. ბიქრომატი აღდგება და ხსნარი გამწვანდება.

K2Cr2O7+7H2SO4+3Zn=Cr2(SO4)3+K2SO4+3ZnSO4+7H2O

ერთდროულად, თუთიის რეაქციით მჟავასთან გამოიყოფა აირადი წყალბადი.

თუმცა რეაქცია კვლავ გაგრძელდება და ხსნარი ცისფერი გახდება. ასეთი შეფერილობა აქვს ქრომის (II) სულფატს-CrSO4. ხსნარი სხვა ჭიქაში უნდა გადავასხათ (ასე ჟანგბადით გავამდიდრებთ) და კვლავ მწვანე ფერს მიიღებს ქრომის (III) სულფატის Cr2(SO4)3 წარმოქმნის გამო.

სოციალურო ქსელო, რას იტყვი? ხსნარი ცისფერია თუ მწვანე?…

„მე წიგნის გმირი ვარ.
ჩემს წიგნში_მე მას ჩემს ბიოგრაფიულ რუკასაც ვუწოდებ,

ზუსტად მიწერია ჩემი ბედისწერა.

იქ მატარებელივით მივიწევ წინ.

ჩემი ცხოვრების ხაზი

ამ წიგნის ყველა თავში უცვლელი რჩება.

დღე, როდესაც მავანი მკითხველი ამ მარშრუტს აირჩევს,

ჩემი დაბადების დღეა”.

ასე რომ, მწერალი თვითონვე აქცევს თავს წიგნის გმირად და ამგვარად თავს დააღწევს მოკვდავობას, სიცოცხლის ერთჯერადობას. წიგნის ყოველი წაკითხვისას ის ხელახლა აღდგება და ასე, მკითხველთან ყოველი ახალი შეხვედრისას ისევ იგრძნობს ცხოვრების სიტკბოსა და სიმწარეს და გაიმეორებს ცხოვრების მისტერიას.

ხორხე ლუის ბორხესს წერილში „დონ კიხოტში” დაფარული მაგია” მოჰყავს მაგალითები მსოფლიო ლიტერატურიდან, როდესაც პერსონაჟები და რეალური პიროვნებები ერთ დრო-სივრცულ არეალში მოაზრებიან. მაგალითად, „დონ კიხოტში” მღვდელი და დალაქი ათვალიერებენ დონ კიხოტის ბიბლიოთეკას, სადაც ერთ-ერთი წიგნი თვითონ სერვანტესის „გალათეაა”. უფრო მეტიც, დალაქი მაინცდამაინც არ არის აღფრთოვანებული ამ წიგნით და მიაჩნია, რომ ავტორი უფრო ძლიერი ფათერაკების აღწერაშია. „ასე რომ, სერვანტესის გამონაგონი, ან სერვანტესის სიზმრის ნაშიერი ეს დალაქი თვით სერვანტესზე მსჯელობს”. ამავე რომანის მეორე ნაწილში კი პერსონაჟებს უკვე წაკითხული აქვთ „დონ კიხოტის” პირველი ნაწილი. ამ და სხვა მსგავსი მაგალითების მოხმობით ბორხესი დაასკვნის: „კაცობრიობის ისტორია არის დაუსრულებელი ღვთაებრივი წიგნი, რომელსაც მსოფლიონნი წერენ და კითხულობენ (და ცდილობენ შეიმეცნონ) და რომელშიც თვითონ მათაც ამგვარადვე წერენ”. ბორხესისთვის „წიგნი, ყოველგვარი წიგნი წმინდა რამ არის”. იგი ლეონ ბლუას მოიხმობს, რომლის მიხედვითაც, ჩვენ მაგიური წიგნის სტრიქონები ვართ, ან სიტყვები, ან ასოები; და წიგნი, რომელიც მარადჟამს იწერება, ერთადერთია.

ჩვენს დროში განსაკუთრებულად გამძაფრებული შეგრძნება, რომ ყველაფერი უკვე დაწერილია, გივი მარგველაშვილმა გადალახა ამ დაწერილთან ურთიერთობის გამონახვის ფორმების ძიებით. სწორედ ეს ძიებებია ასახული მისი მინიატურებისა და ლექსების წიგნში „მე წიგნის გმირი ვარ” (გერმანულიდან თარგმნა და წინათქმა დაურთო ნაირა გელაშვილმა).

გივი მარგველაშვილი ტრაგიკული ბედის წყალობით გერმანულენოვან მწერლად იქცა, თუმცა მისი მრავალფეროვან შემოქმედებაში საქართველოს თემატიკა გამორჩეულია და მნიშვნელოვანი. მან საუკეთესო თავშესაფრად დაწერილი მხატვრული ტექსტი აირჩია. იგი მკითხველის კულტსაც ქმნის. ადამიანი, ერთი მხრივ, კითხულობს სხვათა დაწერილ ტექსტებს, მეორე მხრივ, საკუთარ თავსაც ამოიკითხავს (შეიმეცნებს) ცხოვრების წიგნში. ამ შემთხვევაში, მთავარია, ერთგვარი მეორეული ცხოვრება, რომელიც იქმნება კითხვის პროცესში. ამ დროს ადამიანი (მკითხველი) იქცევა სხვად და ერთგვარ იწყებს მოგზაურობას და ურთიერთობას ტექსტისმიერ სამყაროსთან. ამ თვალსაზრისით, რა თქმა უნდა, ის ეხმიანება ოსკარ უაილდს, ჰერმან ჰესესა თუ მარსელ პრუსტს, რომლებიც წიგნის, გამოგონილი და წარმოსახული სამყაროს რეალობაზე უპირატესობას აღიარებდნენ.

უპირველესი წიგნი, რომელთანაც ურთიერთობით ახალ სიცოცხლეს შეიძენს ადამიანი, არის ბიბლია. გივი მარგველაშვილის დამოკიდებულება ამ წიგნის და იქ აღწერილი მოვლენების მიმართ ორიგინალურია. იგი ქმნის მისტიფიკაციას ერთგვარი რაინდული ორდენისას, რომელსაც ჩვენს დროში სიკეთის დაცვა აურჩევია თავის მოვალეობად. ამ ორდენს შეიძლება შეუერთდეს ნებისმიერი მკითხველი, რომელიც გივი მარგველაშვილის მინიატურების კითხვას შეუდგება. მწერალი ერევა უკვე დაწერილი ტექსტის ისტორიაში და ცვლის, მართალია ეს ცვლილება წარმოსახულია და მხოლოდ კითხვის პროცესში ხორციელდება, მაგრამ მკითხველს პასიური დამკვირვებლიდან აღწერილი ამბების აქტიურ მონაწილედ აქცევს, მას უქმნის ილუზიას, რომ შეუძლია ჩაერიოს უკვე დაწერილში და პერსონაჟთა ბედი შეცვალოს. მინიატურაში „ისააკის გაქცევა ბეთლემში” მწერალი მკითხველთან ერთად ცვლის ცნობილ ისტორიას. ის მამის წინ სამსხვერპლოდ მორჩილად მიმავალ ისაკს მოულოდნელად შეშინებულ ბავშვად აქცევს, ჯიუტად რომ გაურბის დანამოღერებულ მამას. მწერალი მკითხველთან ერთად მფრინავი თეფშით მიუძღვება ისააკს ახალი აღთქმის ტექსტისაკენ, სადაც „ძველტექსტისმიერ არსებას თემატიურად ეკრძალება აქ შემოსვლა. პატარა ისააკისთვის კი გამონაკლისს ვუშვებთ”. ეს, რა თქმა უნდა, ლიტერატურული თამაშის ნაირსახეობაა, მაგრამ ძალიან ორიგინალური და საინტერესო. მკითხველი თავისუფლდება ტექსტზე მიჯაჭვულობისაგან, ის შედის ტექსტში და მონაწილეობას იღებს პერსონაჟთა ბედის გადაწყვეტაში. მსოფლიო ლიტერატურაში ამგვარი „თამაშების” გამოცდილება, რა თქმა უნდა, არსებობს, მაგრამ გივი მარგველაშვილის მიერ შემოთავაზებული ამ თამაშის ფორმები განსხვავებულია, მომნუსხველი და შთამბეჭდავი, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, როდესაც საქმე ბიბლიურ პერსონაჟებს ეხებათ. აქ უკვე აღარ მოჩანს საბედისწეროდ და გარდუვალად: „რომ დაწერილი სიტყვა უნდა აღსრულდეს”.

აქ მჟღავნდება მარგველაშვილის პოსტმოდერნისტული თვალთახედვა, მისთვის აღარ არსებობს ტექსტი, როგორც ავტორიტეტი, ხელშეუხებელი. ის დაწერილს ცვლის, მართალია, მას არა აქვს პრეტენზია ჭეშმარიტების ჩანაცვლებისა, ან რაიმე აღიარებული ჭეშმარიტების ეჭვქვეშ დაყენებისა, ის, უბრალოდ, წაკითხვის ახალ გზას იგონებს ძველი ტექსტების ახალი გაცოცხლებისთვის და მათთან ახალი და ორიგინალური დიალოგის გასამართავად. ამ შემთხვევაში, ბიბლიური ამბავი, რა თქმა უნდა, ინარჩუნებს მის თვალში ავტორიტეტულობას, მაგრამ ის არ კითხულობს მას ისე, როგორც აქამდე სხვები კითხულობდნენ, ის ეძებს და პოულობს კიდევაც ახალ გზებსა და ბილიკებს ცნობილი მხატვრული ტექსტების ახალი აღქმისათვის, რათა ძველ ტექსტთან ურთიერთობის ნაცნობი განცდა გადაახალოსოს და გაამრავალფეროვნოს.

გივი მარგველაშვილი, როგორც ნაირა გელაშვილი შენიშნავს ხატოვნად, მართლაც, „პერსონაჟების მესიად” გვევლინება. „აი, ძვირფასო მკითხველო, _ აი, მცირეოდენი ოქრო, გუნდრუკი და მური. აიღე და შეურთდი იმ ქარავანს! ესენი აღმოსავლელი ბრძენები არიან.… ჰო, მართლა, სად მიდიან? შეგიძლია მიპასუხო? არა? ო_ო_ო… დაგვიწყებია. დიდხანს, ძალზე დიდხანს მიედინებოდა შენი უაზრო კითხვა_ყოფნა უბადრუკ წიგნთა საუფლოში”.

ასე და ამგვარად, მწერლის კეთილშობილური განზრახვით, მკითხველი მასთან ერთად ბიბლიაში მიემგზავრება, თავისსავე წარსულში, რათა გაიგოს: „ვინ არის, სიდამ მოსულა,/ სად არის, წავა სადაო”(გურამიშვილი).

მკითხველი კითხვის ახალი სასწაულის მოწმე და მონაწილე ხდება მინიატურაში „წიგნის გმირების დროული გადასახლება”. უჩვეულო შთაბეჭდილებას იწვევს ამბავი, რომლის მიხედვითაც, „წიგნის სამყაროს მმართველობის მიერ წარგზავნილ წინამძღოლებს” მშობლიური კუთხიდან აყრილი მშობლები და ყრმანი მათეს სახარებიდან ლუკას სახარებაში გადაჰყავთ, „რადგან აქ არ ჟლეტენ ყრმებს და ლტოლვილებს წიგნის სამყაროს ამ მხარის ისტორია ხიფათს არ უქადის”. ის, რაც რეალურ დროში განხორციელდა და ამგვარადვე აღიბეჭდა დაწერილში, კითხვის პროცესში შეიცვალა. უდანაშაულო ყრმები ჰეროდეს რისხვას და გაჟლეტას გადაურჩნენ. რა თქმა უნდა, ეს ილუზიაა, მაგრამ მკითხველი გრძნობს, რომ დაწერილი არ ნიშნავს შეუცვლელს, ყოველ შემთხვევაში, კითხვის პროცესში ყველაფერი შეიძლება მკითხველის სურვილისამებრ გარდაიქმნას.

ეს არის არა განსხვავებული ინტერპრეტაცია ტექსტისა, არამედ მისი სრულიად ახალი ვერსია. ამოსავალი მწერლისთვის არის ცნობილი პოსტმოდერნისტული ფორმულა: „სამყარო ტექსტია”. ამ სივრცეში ის თავისუფლად მოძრაობს, შლის და გადაადგილებს ამ დაწერილის ცალკეულ ფრაგმენტს. მწერალი ქმნის უტოპიას, რომლის მიხედვითაც, თუ ღმერთის სურვილი იქნება, შეიძლება ადამიანის შექმნილი ტექსტი ღვთის შექმნილს გაუთანაბრდეს, ე.ი. რეალურ დრო_სივრცეში დაიწყოს არსებობა.

პერსონაჟებს აღარ აკმაყოფილებთ ადამიანი _პასიური მკითხველი, მათ სურთ არა ხანმოკლე, არამედ მარადიული სიცოცხლე, გათავისუფლება ქაღალდზე მიჯაჭვულობისაგან და სიცოცხლის თავბრუდამხვევ რიტმში მონაწილეობა. ამგვარ ლიტერატურულ თამაშებში შემოჰყავს მწერალს მსოფლიო თუ ქართული ლიტერატურის გმირები და ფანტასმაგორიული შეხვედრების სამყაროს ქმნის.

ჭკვიანი და მკვდარი კაცებისა ტყუილიც დაიჯერება. ჟურნალ Esquire-ის ფურცელზე სულმნათი გაბრიელ გარსია მარკესის ასეთი სიტყვები წერია: „ჩვენ გვიწევს, ვიბრძოლოთ ენის გაქვავების წინააღმდეგ. ისეთმა სიტყვებმა, როგორებიცაა „ერი”, „დემოკრატია”, დაკარგა მნიშვნელობა. ყველას, ვისაც არჩევნების ორგანიზება შეუძლია, თავი დემოკრატი ჰგონია”.

კოლუმბიიდან საქართველომდე ოკეანე და მრავალი ათასი კილომეტრია, მაგრამ მარკესის აზრი ჩვენს ქვეყანას ისევე ერგება, როგორც თემიკო ჩირგაძე – ვაჟა ზაზაევიჩის როლს. „ერისა” და „დემოკრატიის” გარდა, ჩვენში ყველა, როგორც იტყვიან, ძაღლი და ღორი, წაღმა-უკუღმა რომ ატრიალებს, უამრავმა სიტყვამ თუ ფრაზამ დაიწყო გაქვავება. ბევრი კი თავიდანვე ქვადშობილი იყო. მათ დაკარგეს მნიშვნელობა ან მნიშვნელობის გარეშე დაიბადნენ, ზოგიერთი საფიცარი, ამაღელვებელი ფრაზის გაგონებაზე კი არათუ სისხლის ტემპერატურა არ გვიწევს მაღლა, არამედ ხანდახან გვეცინება კიდეც.

ამას ჩვენ ყოველდღე ვაკეთებდით: შინ, ოჯახის წევრებთან საუბრისას; სკოლებში, გადაუმოწმებელი და გაუაზრებელი ისტორიული პასაჟების მოყოლისას; ბირჟებზე, ქვეყანაში მოქმედი კანონების ალტერნატიული, ქუჩის კანონების შექმნისას; საზოგადოებრივ ტრასპორტში, დადგენილი წესების ერთობლივად უგულებელყოფისას; სუფრებზე, მლიქვნელობისა და ფარისევლობის ზეიმის დროს; პარლამენტში, საკუთარი უნიათობის მაღალფარდოვანი სიტყვებით გადაფარვისას; მიტინგის ტრიბუნაზე, ხელოვნური ცრემლების მოსადენად.

ქართული მიტინგების სცენარის გამოცნობა ისევე იოლია, როგორც დაბალბიუჯეტიანი ჰოლივუდური ფილმის ფინალისა, რომელშიც უბრალო ბიჭს კოლეჯის ფეხბურთის გუნდის კაპიტნის შეყვარებული უყვარს, მაგრამ თქმა ვერ გაუბედავს. რუსთაველის გამზირზე, ყოფილი და მომავალი (ამისა ვეღარა გავიგე რა) პარლამენტის შენობის წინ, უკან საეჭვობანერგაკრულ სცენაზე გამოსული მოპატრიოტო ან ვაიმოპატრიოტო ელემენტი ადრე თუ გვიან აუცილებლად იტყვის სიტყვებს: „ქართველებო, დღეს ჩვენ ისე გვჭირდება ერთად დგომა, როგორც არასდროს”. მიდი და არკვიე ახლა მტყუან-მართალი. ბოლო-ბოლო, ერთი და ორი ცრუ მესია გვინახავს?!

ერთადერთი ემოცია, რომელიც ამ სიტყვების გაგონებისას მეძალება, სიცილია, ამის მთქმელი ადამიანები კი წამსვე გადაიქცევიან ხოლმე კომიკურ, პატარა პერსონაჟებად, რომლებიც, რამე რომ იყოს, ასანთის კოლოფშიც თავისუფლად მოთავსდებოდნენ. გახსოვთ, როგორ მთავრდება „მარტოობის 100 წელიწადი”? „ადამიანთა მოდგმა, რომელიც განწირულია ასწლიანი მარტოობისთვის, მეორედ ვეღარ მოვა ამქვეყნად”. ჩვენს შემთხვევაში კი ასე მგონია: ადამიანთა მოდგმას, რომელიც ცალ-ცალკე, ინდივიდუალურად ვერ აკეთებს თავის საქმეს, გაერთიანება არ უწერია.

ჩვენში დარჩეს, მაგრამ თავისუფლება ადამიანთა ხვედრი უფროა. ოღონდ ყველა ადამიანი ან ადამიანთა ჯგუფი ვერ ან არ ახერხებს იყოს თავისუფალი თავისი დამოკიდებულების, კომპლექსების, მიჯაჭვულობის, წარსულის, მოკლე მეხსიერების გამო. რაგბის თამაშის წინ, რესტორნებში, მანქანებში ვუსმენთ და ხანდახან ავყვებით ხოლმე სიმღერას, რომელშიც ამბობენ, რომ თავისუფლება ისე არ მოდის, თავისუფლება ლომთა ხვედრია. ამასობაში ვერ ვაცნობიერებთ, რომ ეს სიტყვები ჩვენზე კია დაწერილი, მაგრამ არ გვეხამება.

ტალონით ნაყიდი რუსული ხიზილალას გემო; ფიქრი: რას იტყვის მეზობელი, თუ ჩემმა შვილმა ტატუ გაიკეთა; ეჭვი, რომ იმ ახალგაზრდებს, რომლებიც მიწისქვეშა გადასასვლელში უკრავენ, პატრონი არ ჰყავთ; რწმენა, რომ ნუგეში ვითომდა საერთო რელიგიის აღმსარებელი მეზობელის უბეშია; იმის კომპლექსი და მცდარი აზრი, რომ ვინც ტელევიზორში ხშირად გამოდის, შენზე ჭკვიანია; შიში, რომ კონკურენტზე უკეთესი ვერ იქნები; ძალა, რომელსაც საკუთარ ორგანიზმსა და გონებაში ვერ პოულობ დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის; არგუმენტი, რომ ვაჟა-ფშაველა მხოლოდ იმიტომაა მაგარი, რომ ალენ დელონმა წაიკითხა (თუმცაღა არ წაუკითხავს); იდეა, რომ რაც მაგრები ვართ ქართველები ვართ. ეს ყველაფერი და კიდევ ვინ მოთვლის რამდენგვარი სიმსივნე გვართმევს საშუალებას ვიყოთ თავისუფლები. ესაა ბალასტი, რომელიც აეროსტატიდან უნდა გადაიყაროს.

და თუკი თავისუფლება მართლაც ლომთა ხვედრია, მაშინ ჩვენ ნაღდად არ ვართ ლომები. ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით.

ამ სადღეგრძელოს ორ რამეს ვედავები – სიკეკლუცესა და სიყალბეს. გამარკვიეთ ერთი, რატომ უნდა გაუმარჯოს მანდილოსნებს ცალკე? ქართულ სუფრაზე მე არ მომისმენია მამაკაცების სადღეგრძელო. თუ მაინცდამაინც არ ვიშლით, იქნებ აჯობებდეს ვთქვათ, ადამიანებს გაუმარჯოსო. განა ქალი სხვა სახეობაა?

ასეც რომ არ იყოს, ამ სიტყვებს გაგრძელება და საქმით დასტური არ გააჩნია.

ცოტა ხნის წინ ერთ თბილისურ საპურმარილეში ასეთ ამბავს შევესწარი: ფერხორციანი მამაკაცები ერთი მათგანის დღეობას აღნიშნავდნენ. სუფრა ეზნიქებოდათ. ხორხოცებდნენ, ნაკლებად სასაცილო ანეკდოტებს ჰყვებოდნენ, გაუცინარზე იცინოდნენ. მიჰყვნენ პროტოკოლით განსაზღვრულ სადღეგრძელოებს და მიადგნენ მანდილოსნებს. სად წაუვიდოდნენ?! დიდად აზიზი სიტყვებით შესვეს. ზოგიერთმა უცნობი პოეტების ნაკლებად ცნობილი ლექსებიც მოაყოლა. არ გასულა ხუთი წუთი, რომ ერთმა მათგანმა, ყველაზე მთვრალმა და ცუდი ენის კაცმა, მიმტან გოგონას მიმართა:

– სადაა ჩემი ხინკალი?

– გამოვა თუ არა, მოგიტანთ, ბატონო, – უპასუხა მიმტანმა და შებრუნდა.

– ოე, …-ო – უღრიალა მამაკაცმა, რომელმაც ხუთი წუთის წინ ცრემლმოსადენი სიტყვებით დალია მანდილოსნების სადღეგრძელო.

ღმერთმა დამიფაროს, იმას ვამბობდე, რომ ასე უგვანად ბევრი მოიქცეოდა. ცხადია, ცოტა მოიძებნება ასეთი არაკაცი, მაგრამ ამ სიტყვების ფასი რომ ნულია, ნული ეგეთი უნდა.

სწავლა სიბერემდეო, გვასწავლის ქართული ანდაზა. ბევრი იზიარებს და მისდევს ამ ბრძნულ გამონათქვამს, თუმცა უმეტესობა ამას მხოლოდ თვითგანათლებით ახერხებს.

განათლებული ადამიანების სიმრავლე ქვეყანას აძლიერებს. ძლიერი საქართველო განათლებული მოქალაქეების გარეშე წარმოუდგენელია. ვიზრუნოთ ადამიანების განათლებაზე, რა ასაკისაც უნდა იყვნენ ისინი; მუდამ გვახსოვდეს, რომ სწავლისთვის მეტისმეტად ხნიერი არავინ არის.

თანამედროვე განათლების მოთხოვნილება ყოველდღიური სიახლე და განვითარებაა, რაც სასწავლო პროცესის გაუმჯობესებისა და პედაგოგის პროფესიონალიზმის დახვეწის პირობაა. ახალი იდეების, ინოვაციების გამოცდა, საკუთარი ძლიერი მხარისა და პოტენციალის აღმოჩენაა. სკოლის განვითარების პრიორიტეტები მასწავლებლის პრფესიული ზრდაა. ადამიანს გარკვეულ სიტუაციასთან მიმართებით ყოველთვის აქვს შეცვლის, გაუმჯობესების, განვითარების სურვილი. წამოყენებული მაღალი მოთხოვნილებები პიროვნებას აძლევს ნებისმიერი მოქმედების შესრულების უნარს. პედაგოგს ხშირად უწევს გონებრივად ახალ სიტუაიასთან შეგუება, ახალი ამოცანების გადაწყვეტა და სიახლის შეტანა სასწავლო პროცესში. ერთსა და იმავე საკითხს ადამიანი განსხვავებულად იღებს იმის მიხედვით, თუ როგორია მისი გამოცდილება ამ საკითხის მიმართ, ანუ რა იცის მან ამ საკითხის შესახებ, როგორი დამოკიდებულება აქვს მასთან დაკავშირებით. თუ პედაგოგისთვის პრიორიტეტი პროექტებით სწავლება არ არის, მაშინ მისთვის მიუღებელი და ყოველთვის უცხო დარჩება ინტელის ფორმატით სასწავლო პროექტებზე მუშაობა. გამოცდილების გავლენით უფრო ადვილი გასაგები და დასაუფლებელია ნებისმიერი აქტივობა. ამასთანავე, როდესაც ადამიანი წინასწარ კარგად არის განწყობილი სიახლის მიმართ, ეს სიახლე მისთვის დაუძლეველ პრობლემას აღარ წარმოადგენს, ხოლო თუ განწყობა უარყოფითია, მაშინ სიახლე მიუღებელი და იგნორირებულია. ინტელის კურსით პროექტებით სწავლებისას, პედაგოგები, რომელთაც პროექტებით სწავლების გამოცდილება ჰქონდათ, ფიქრობდნენ, რომ განსაკუთრებული არაფერი იქნებოდა, იმიტომ, რომ მათ უკვე საკმაო გამოცდილება აქვთ, უფრო მეტიც, მათი პროექტები არის წარმატებული და ა.შ. მაგრამ თავდაჯერებულობის მუხედავად, აღმოჩნდა, რომ ინტელის კურსი ეს იყო აბსოლუტურად განსხვავებული სიახლე, რომელიც გათვლილია როგორც მასწავლებლის, ასევე მოსწავლის მაღალ უნარებზე. ინტელის სასწავლო პროგრამის ძირითადი კურსი ორიენტირებულია 21-ე საუკუნის უნარ-ჩვევებზე, მაგალითად: შემოქმედებითობა, კრიტიკული აზროვნება და პრობლემის გადაჭრა, კომუნიკაცია და თანამშრომლობა, საინფორმაციო წიგნიერება, ე. ი. ინფორმაციასთან მუშაობის კულტურა (რომელიც ითვალისწინებს ინფორმაციის მიღებას, აღქმას, გადაცემას, დამუშავებას, ანალიზს, გადარჩევას, ახალი ინფორმაციის შექმნას, შენახვას, შევსებას). ინტელის კურსის მიხედვით პროექტი აერთიანებს მუშაობის პროცესში შექმნილ ფაილებს, მაგალითად: კურსის რესურსები, მოსწავლის ნიმუში, სასწავლო პროექტის გეგმა, სასწავლო პროექტის დამხმარე, სურათები, აუდიო, ვიდეო; შეფასებები, თემატური პორტფოლიო.

კურსის რესურსები შედგება შემდეგ დოკუმენტებისგან: 21-ე საუკუნის უნარ-ჩვევები, პორტფოლიოს ჩეკლისტი, პუბლიკაციის დაგეგმვის ჩეკლისტი. მოსწავლის ნიმუში ეს არის მიღებული პროდუქტი, რომელიც შეიძლება იყოს: პრეზენტაცია, ბროშურა, პუბლიკაცია, კონფერენცია. სასწავლო პროექტის დამხმარე აერთიანებს მასწავლებლის ბროშურას, შაბლონს მოსწავლის ნიმუშისათვის, ფასილიტატორს მოსწავლისათვის. შეფასებებში  წინარე ცოდნის დასადგენ იყენებ სქემებსა და დიაგრამებს, მაგალითად: ვიცი – მინდა ვიცოდე – ვისწავლე დიაგრამა (K W L დიაგრამა), ასოციაციური რუკა, T დიაგრამა. მოსწავლეები პასუხს სცემენ კითხვებზე (ინტერვიუ) პროექტის დაწყებამდე, პროექტის მსვლელობისას და დასრულების შემდეგ. იყენებ პროექტის მართვის უნარების თვითშეფასებას, პრეზენტაციაზე თანატოლთა უკუკავშირს და ა.შ.

  ამრიგად, ადგენ და აფასებ მოსწავლის ცოდნას გარკვეულ საკითხთან დაკავშირებით.  პროექტზე მუშაობის პროცესში მნიშვნელოვანია გამოყენებული მეთოდები, მაგალითად აქტივობები აზროვნებისათვის, ამ დროს მოსწავლეები აზროვნებენ, რომ გააკეთონ პროგნოზირება, აღნუსხონ და დონეების მიხედვით გაანაწილონ იდეები და გააკეთონ ანალოგიები წინარე ცოდნაზე დაყრდნობით.

იყენებ დისკუსიას, რომელიც ხელს უწყობს მოსწავლის წინარე ცოდნის აქტივაციას, რამდენადაც ამ დროს ისინი ერთმანეთს უზიარებენ იდეებსა და განიხილავენ მოსაზრებებს. ტექსტების დასამუშავებლად იყენებ სწავლების ისეთ მეთოდებს, როგორებიცაა: თანამშრომლობითი სწავლება, დაფიქრდი, დაწყვილდი, გაუზიარე, ჯიგსოუს მეთოდი, გონებრივი იერიში და ა. შ. აქედან გამომდინარე, ინტელის კურსი, რომელიც სასწავლო პროცეში საინფორმაციო ტექნოლოგიების ინტეგრირებაზეა ორიენტირებული, ეყრდნობა ყველა იმ მეთოდს, რომლებიც გამოიყენება ეროვნული სასწავლო გეგმის მიხედვით დასახული მიზნების მისაღწევად.

 სურათები, აუდიო, ვიდეო, – ამ ფაილში შედის ციტირებლი დოკუმენტი, რომელზეც ფიქსირდება გამოყენებული რესურსები. ციტირებული დოკუმენტის დანიშნულებაა მარტივ ფორმატზე ლინკებით მიუთითო  გამოყენებული მასალა. ამ აქტივობით, ერთი მხრივ, დაცულია საავტორო უფლებები და მერე მხრივ, აღარ ეწევი პლაგიატიზმს. აღსანიშნავია სასწავლო პროექტის დამხმარე, მასწავლებლის ბუკლეტი, რომელიც პროექტზე მუშაობის დაწყებისას იქმნება. ბროშურა განკუთვნილია მშობლებისათვის, მისი დანიშნულება პროექტებით სწავლების უპირატესობის ჩვენებაა. ბროშურა მასწავლებელს ეხმარება მშობელი დაარწმუნოს, რომ მისი შვილი 21-ე საუკუნის პროგრესული ადამიანია, რომელიც ადვილად გადაჭრის პრობლემებს, დააკმაყოფილებს თანამედროვე საზოგადოების მოთხოვნებს, რაც განათლების პრიოტიტეტია. საოფისე პროგრამებიდან ბუკლეტი იქმნება publisher-ის  გამოყენებით. პედაგოგთა უმრავლესობასთვის, რომლებიც სასწავლო პროცესში აქტიურად იყენებენ საიფორმაციო ტექნოლოგიებს,  publisher- ი სიახლე იყო.  ასევე მნიშვნელოვანია მასწავლებლის ჩეკლისტი,  იგი საშუალებას გაძლევს თანმიმდევრულად და ორგანიზებულად წარმართო მუშაობა.

 სასწავლო პროექტის გეგმაში ფიქსირდება შემდეგი ინფორმაცია: თემის მონახაზი, თემის შინაარსი, თემის საფუძვლები – შინაარსობრივი სტანდარტები და ინდიკატორები, პროექტის სასწავლო მიზნები/სწავლის შედეგები, მიმართულების მიმცემი საკვანძო შეკითხვები (ზოგადი კითხვები, თემატური კითხვები, შინაარსობრივი კითხვები), შეფასების გეგმა, შეფასების ინსტრუმენტების მოკლე მონახაზი, საბაზისო უნარ-ჩვევები, სასწავლო პროცედურები, დიფერენცირებული სწავლება – სპეციალური საჭიროებები; არაქართულენოვანი მოსწავლეები, მაღალი აკადემიური მოსწრების მოსწავლეები; სასწავლო თემისთვის საჭირო მასალები, ტექნოლოგია, პროგრამული უზრუნველყოფა, ბეჭდვითი მასალები, ინვენტარი, ინტერნეტმასალები და  სხვა რესურსები. ნიმუშად გთავაზობთ შესრულებული სასწავლო პროექტის გეგმას:

პროექტის სახელწოდება:  მშვენიერ სულთა ჰარმონია

სასწავლო თემის ავტორი:

სახელი, გვარი:  მადლენა ჩუბინიძე

რაიონი:  ბაღდათი

სკოლა: ბაღდათის მუნიციპალიტეტი, სოფელ დიმის#1 საჯარო

თემის მონახაზი, თემის დასახელება: ,,მშვენიერ სულთა ჰარმონია”

თემის შინაარსი:

,,ვეფხისტყაოსანში” დასმული მთავარი საკითხის გასააზრებლად   მოსწავლეები იკვლევენ ,,პლატონურ სიყვარულს”, განიხილავენ ანტიკური ეპოქის ყველაზე დიდი ფილოსოფოსის შეხედულებას სიყვარულთან დაკავშირებით, მსჯელობენ, ეპოქა რამდენად განსაზღვრავს საკითხისადმი დამოკიდებულებას და როგორ უნდა აიხსნას ბუნების ეს გასაოცარი ნიჭი, რომელიც როგორც პლატონთან,  ასევე რუსთაველთან განიხილება, როგორც არამიწიერი ძალა. პლატონისა და რუსთველისეულ შეხედულებას უკავშირებენ მე-19 საუკუნის პოეზიას, კერძოდ, ნიკოლოზ ბარათაშვილის შემოქმედებას.  აანალიზებენ სიყვარულის პოეტურ ახსნას და მსჯელობენ, დღეს როგორ აფასებს ამ საკითხს  თანამედროვეობა, მინილექციისა და  უფლება-მოვალეობების დელეგირების შემდეგ, მოსწავლეები მუშაობენ გუნდურად, განსაზღვრავენ მიზანს, გეგმავენ აქტივობებსა  და შესასრულებელ ვადებს, ქმნიან პროდუქტს და აკეთებენ პრეზენტაციას.

საგანი: ქართული ენა და ლიტერატურა.

დონე/კლასი: საშუალო საფეხური, XI კლასი.

განხორციელების დროის ჩარჩო: ერთი თვე და სამი კვირა.

შინაარსობრივი სტანდარტები და ინდიკატორები:

ქართ. XI. 5. მოსწავლეს შეუძლია სხვადასხვა ეპოქის ტექსტების გაანალიზება მათში ასახული ინფორმაციის, თემების, იდეებისა და პრობლემატიკის თვალსაზრისით.

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე: 

·მსჯელობს იმაზე, თუ როგორ განსაზღვრავს კონკრეტული ეპოქა ლიტერატურულ თემებს, იდეებს, პრობლემატიკას და ინფორმაციის სპეციფიკურობას;

·აანალიზებს კონკრეტული ეპოქის დამახასიათებელ ნიშნებს და მათს გავლენას ლიტერატურულ ნაწარმოებში ასახული პრობლემის გადაჭრის გზებზე;

·ადარებს ერთი და იმავე თემების, იდეების, პრობლემების ინტერპრეტაციას სხვადასხვა ეპოქის ტექსტებში და მსჯელობს მსგავსება-განსხვავებაზე;

ქართ. XI. 8. მოსწავლეს შეუძლია კითხვის ეფექტური სტრატეგიების არჩევა და გამოყენება.

·განსაზღვრავს კითხვის მიზანს და იყენებს შესაბამის სტრატეგიებს: მოინიშნავს საკითხებს, რომელთა დაზუსტებას, უკეთ გაცნობას ისურვებდა მომავალში, განიხილავს ეპოქის შესახებ მისთვის ნაცნობ ინფორმაციას;

·იყენებს სხვადასხვა სტრატეგიას შესწავლითი  კითხვის დროს უცნობი სიტყვის მნიშვნელობის გასაგებად (კონტექსტი, სიტყვათა აგებულების ცოდნა, ლექსიკონი);

·ადგენს ლექსიკონს და განმარტავს უცნობი სიტყვების მნიშვნელობას.

ქართ. XI. 1. მოსწავლეს შეუძლია საჯარო მოხსენების წარმოდგენა (ზეპირი გამოსვლა)  კონკრეტული აუდიტორიის წინაშე კონკრეტული მიზნით.

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე: 

·მკაფიოდ,  ცხადად და გასაგებად აყალიბებს განსახილველი საკითხის არსს, პრობლემის განმსაზღვრელ ასპექტებს და საკუთარ მოსაზრებას;

საკუთარი მოსაზრების გასამყარებლად იყენებს ციტატებს მხატვრული ნაწარმოებებიდან, სამეცნიერო ლიტერატურიდან, ლიტერატურული კრიტიკიდან და სხვადასხვა საინფორმაციო რესურსს (ფაქტებს, ფრაგმენტებს ინტერვიუდან, სტატისტიკურ მონაცემებს, ბიბლიოთეკას, ინტერნეტს, აუდიო და ვიზუალურ მასალას და ა. შ.), რითაც ხელს უწყობს მთავარი იდეის გამოკვეთას;

პროექტის სასწავლო მიზნები/სწავლის შედეგები

მოსწავლეები შეძლებენ

·გააანალიზონ რამდენად აისახება ეპოქის ღირებულებები მხატვრულ ნაწარმოებში, გაიაზრონ როგორი დამოკიდებულება ჰქონდათ  სიყვარულის მიმართ ანტიკურ ხანაში, მე-12 და მე-19 საუკუნეებში;

·სიღრმისეულად გაიაზრონ პლატონური სიყვარულის მნიშვნელობა;

·იმსჯელონ და ერთმანეთს შეადარონ სხვადასხვა ეპოქაში შექმნილი ნაწარმოებები იდეალების, მოსაზრებებისა და ერთი და იმავე საკითხისადმი დამოკიდებულების თვალსაზრისით.

·შეაფასებენ სულიერებაზე დამყარებული გრძნობის დანიშნულებას;

·ჩაატარებენ კვლევას, თუ როგორ ესმის დღეს თანამედროვეობას სიყვარული, ამასთან დაკავშირებით გამოთქვამენ საკუთარ მოსაზრებებს;

·ახსნიან და დააზუსტებენ  ტექსტებში მათთვის გაუგებარ სიტყვებსა და გამოთქმებს ლექსიკონებისა და კონტექსტის საშუალებით.

·საკუთარი დაკვირვებით, მოსაზრებით, აღმოჩენით, ვარაუდის გამოთქმითა და სხვადასხვა წყაროდან მოპოვებული ინფორმაციით დასრულებული პროდუქტი გააცნონ აუდიტორიას.

წარმოდგენილი ინფორმაცია გაამყარონ შესაბამისი არგუმენტებით, კვლევის შედეგებითა და  ციტატებით.

მიმართულების მიმცემი საკვანძო შეკითხვები:

რა შობს სულიერ ჰარმონიას?

ზოგადი კითხვები:

·როგორ გაიაზრა ეროსი ქართულმა სარაინდო ეპოქამ  და ქართულმა რომანტიზმმა?

·როგორ ესმის 21-ე საუკუნის ადამიანს სიყვარული?

 თემატური კითხვები:

·რუსთველისეული გაგებით, რატომ არის სიყვარული ,,საცოდნელად ძნელი გვარი”?

·არის თუ არა რუსთაველთან ისეთი ფრაზები და მონაკვეთები, რომლებშიც მიწიერი სიყვარულის აღიარება ჩანს?

შინაარსობრივი კითხვები?

• რუსთაველის რომელი პერსონაჟი შეიძლება ჩაითვალოს სრულყოფილ მიჯნურად?
• პლატონის დებულებას სიყვართან დაკავშირებით რა ნიშნით დაუკავშირებთ რუსთაველსა და ბარათაშვილის პოეზიას?

რა შობს სულიერ ჰარმონიას?

·როგორ გაიაზრა ეროსი ქართულმა სარაინდო ეპოქამ  და ქართულმა რომანტიზმმა?

·როგორ ესმის 21-ე საუკუნის ადამიანს სიყვარული?

 თემატური კითხვები:

·რუსთველისეული გაგებით, რატომ არის სიყვარული ,,საცოდნელად ძნელი გვარი”?

·არის თუ არა რუსთაველთან ისეთი ფრაზები და მონაკვეთები, რომლებშიც მიწიერი სიყვარულის აღიარება ჩანს?

შინაარსობრივი კითხვები?

• რუსთაველის რომელი პერსონაჟი შეიძლება ჩაითვალოს სრულყოფილ მიჯნურად?
• პლატონის დებულებას სიყვართან დაკავშირებით რა ნიშნით დაუკავშირებთ რუსთაველსა და ბარათაშვილის პოეზიას?

• შეფასების დროის ჩარჩოები: KWL დიაგრამა, ტესტირება, ინტერვიუ და გონებრივი იერიში.

 

• მოსწავლეები მუშაობენ პროექტებზე და ასრულებენ დავალებებს: მოდელირება, მოსწავლის პროექტის გეგმა, პრეზენტაციაზე თანატოლთა უკუკავშირის ფორმა, ჯიგსოუს მეთოდი.

 

• პროექტზე მუშაობის დასრულების შემდეგ: პროექტის მართვის უნარების თვითშეფასება. მულტიმედიური პრეზენტაციის შეფასების ფორმა (კვლევითი პროექტებისთვის)

K-W-L დიაგრამა ეხმარება მოსწავლეებს იმის გააზრებაში, თუ რა იციან საკითხის შესახებ, რისი ცოდნა უნდათ, რა ისწავლეს და კიდევ რა არის შესასწავლი. ისინი მოსწავლეებს საშუალებას აძლევენ, რომ დაინტერესდნენ საკითხით მანამ, სანამ სიღრმისეულად შეისწავლიან მას. აღნიშნული მეთოდი ამზადებს მოსწავლეს მასალის მთლიანობაში გააზრებისთვის. გვიჩვენებს რა არის მოსწავლისათვის მნიშვნელოვანი, ავითარებს ინფორმაციის დახარისხების უნარს. ხოლო ინტერვიუს გამოვიყენებ მოსწავლეებთან ინდივიდუალი შეხვედრებისას. კითხვებზე გაცემული პასუხებით შეფასდება მოსწავლეთა შესაძლებლობები, მათი მზაობა. ამ შემთხვევაში ისინი გაიაზრებენ თავიანთი სწავლების პროცესსა და საჭიროებებს. პრეზენტაციის თანატოლებისგან შეფასება ეხმარება მოზარდს დახვეწოს ამ აქტივობისთვის აუცილებელი უნარ-ჩვევები, მეტი იმუშაოს საკუთარ თავზე და გაითვალისწინოს მითითებები და შენიშვნები. ხოლო პროექტზე მუშაობის დასრულების შემდეგ პრეზენტაციის რუბრიკა დამეხმარა ყველა იმ კრიტერიუმის შეფასებაში, რომლებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს საპრეზენტაციო ნაშრომი, მაგალითად: მკაფიოდ ჩამოყალიბებული მიზანი, კვლევის დაგეგმვა და მისი მიმდინარეობა, კვლევით მიღებული შედეგები და დასკვნები, პრეზენტაციის სტრუქტურა და ა.შ.

სხვა საკითხები:

საბაზისო უნარ-ჩვევები

კომპიუტერთან მუშაობისა და საოფისე პროგრამების (world, power point) ფლობის უნარ-ჩვევები, გააზრებული კითხვის უნარ-ჩვევები, საპრეზნტაციო უნარ-ჩვევები.

სასწავლო პროცედურები

პროექტზე მუშაობას ვიწყებ მოსწავლეების პროვოცირებით, რათა წამოაყენონ პროექტის იდეა მათთვის საინტეროსო საკითხზე. სამუშაო თემაზე შეთანხმების შემდეგ ვამზადებ ბუკლეტს მშობლებისათვის და ამ ფორმით ვამცნობ მათ,  თუ რამდენად უწყობს ხელს სასწავლო პროექტები მათი შვილების პროგრესულ პიროვნებებად ჩამოყალიბებას. მასალა, რომელზედაც უნდა ვიმუშაოთ (,,ვეგხისტყაოსანი”  ნიკოლოზ ბარათაშვილის პოეზია),  წლის განმავლობაში მოსწავლეებს უკვე შესწავლილი აქვთ, მაგრამ ვადგენ მათ საჭიროეებებს, რა ახსოვთ და რასთან დაკავშირებით სჭირდებათ დამატებითი მუშაობა, ამისათვის ფაქტობრივი ცოდნის დასადგენად ვიყენებ ტესტირებას, სადაც დახურული კითხვებით ვამოწმებ ტექსტის დეტალების ცოდნას. შემდეგი ნაბიჯი  K_W_L  დიაგრამით მუშაობაა. მივმართავ  საერთო საკლასო მუშაობას და ბავშვებს ვავსებინებ K-W-L სქემის პირველ სამ სვეტს, რათა გამოავლინონ ,,ვეფხისტყაოსნის” ცოდნა, დამოკიდებულება პოემაში დასმული საკითხების მიმართ,  სწორი თუ არასწორი შეხედულებები, ხოლო ტექსტის თავიდან გადახედვის შემდეგ ავსებენ მეოთხე სვეტს. მინდა რომ სიღრმისეულად ჩავწვდე ბავშვების შესაძლებლობებსა და საჭიროებებს, მათ შეხედულებებს, წარმოდგენებს, მოლოდინებს, ამიტომ  ვიყენებ ინტერვიუს. იმისათვის, რომ მოსწავლეები უფრო დაინტერესდნენ და გააქტიურდნენ მივმართავ მოდელირებას და ჩემი პირადი გამოცდილებით ვაძლევ მათ თვალსაჩინო მაგალითს, რათა თვითონ ადვილად შეიმეცნონ მასალა და მასწავლებლის ხმამაღლა ფიქრით განუვითარდეთ სააზროვნო უნარები. ამ  აქტივობების  დასრულების შემდეგ ბავშვები მუშაობენ მოსწავლის პროექტის გეგმაზე, რომელიც ორ ეტაპად იყოფა: პირველი ეტაპი ეს არის გონებრივი იერიშით იდეების გენერირება, პროექტის მიზნების განსაზღვრა, სამოქმედო გეგმის შემუშავება, ხოლო მეორე ეტაპი ეთმობა შესრულებული სამუშაოს   მონიტორინგს და დასრულებული პროექტის საბოლოო შეფასებას, რომელიც განხორციელდება სპეციალურად შემუშავებული კრიტერიუმებით. ჯგუფებში გადანაწილებული სამუშაოს შესრულებისას (ერთი ჯგუფი მუშაობს ,,ვეფხისტყაოსანსა” და პლატონზე, მეორე – ნიკოლოზ ბარათაშვილზე, მესამე 21-ე საუკუნეზე),  ეს არის: ინფორმაციის მოძიება, მისი სინთეზი და ანალიზი, კვლევა ,,fasebook”-ით, მოსწავლეები იყენებენ ჯიგსოუს მეთოდს, რაც ეხმარება მათ მოპოვებული ინფორმაციის გაცვლაში. ამის შემდეგ გაიმართება დისკუსია და საბოლოოდ, სწორი მსჯელობის საფუძველზე მივლენ ერთ დასკვნამდე. პრეზენტაციაზე თანატოლთა უკუკავშირის ფორმით მოსწავლეები ხვეწენ საპრეზენტაციო უნარ-ჩვევებს, ხოლო პროექტის მართვის უნარების თვითშეფასება მოსწავლეებს ეხმარება პროექტის წარმატებით მართვაში, რადგან საშუალებას აძლევს მათ შეაფასონ ყველა ის ეტაპი, რომლებიც პროექტზე მუშაობისას გაიარეს, ხოლო მულტიმედიური პრეზენტაციის შეფასების ფორმით მოწმდება   საბოლოო პროდუქტი, რომლის პრეზენტაციას მოსწავლეები გამართავენ მასწავლებლებისა და საშუალო საფეხურის მოსწავლეებისათვის.

დიფერენცირებლი სწავლება; სპეციალური საჭიროების მოსწავლეები:

·მოსწავლეს ზეპირად და წერილობით ვუმეორებ მითითებებს;

·ვამოწმებ ინფორმირებულობის დონე

·დავალების შესასრულებლად მეტი დროს ვაძლევ;

·მივუთითებ წყაროებს;

·ვაწვდი მისთვის საჭირო პროდუქტების შაბლონებს;

·თვალსაჩინოებით ვეხმარები პერსონაჟების დამახსოვრებაში;

·საკუთარი შესაძლებლობების შესაბამისად თვითონ ვარჩევინებ მუშაობის მეთოდს;

ვუმცირებ დავალებას.

არაქართულენოვანი მოსწავლეები: არ მყავს.

მაღალი აკადემიური მოსწრების მოსწავლეები:

·ვაძლევ თავისუფალ დავალებებს;

·ყურადღებას ვამახვილებ მოსწავლის სწავლის უნარსა და განვითარებაზე

·აქცენტს  ვაკეთებ პრობლემის გადაჭრის უნარებსა და შემოქმედებით ასპექტებზე;

·ყურადღებას ვამახვილებ ინდუქციურ და დედუქციურ მსჯელობაზე;

·მოსწავლეებს ვაძლევ  საშუალებას, რომ შესასრულებელი დავალების სირთულის დონე თავად აირჩიონ;

·წაახალისებით ვუმაღლებ მოტივაციას, რათა მათ არა ზედაპირულად, არამედ სიღრმისეულად შეისწავლონ საკითხი და რთული პრობლემების კრეატიულ გადაწყვეტილებას მიაგნონ.

სასწავლო თემისთვის საჭირო მასალები

ტექნოლოგია – ტექნიკა (მონიშნეთ პროექტისათვის  საჭირო ტექნოლოგიური უზრუნველყოფა)

      ფოტოკამერა                                 ლაზერული დისკი                                            VCR, ვიდეო

      კომპიუტერი (ები)                      საბეჭდი მანქანა/პრინტერი                              ვიდეოკამერა

     ციფრული კამერა                          პროექტორი                                                        ტელევიზორი

     DVD ფლეიერი                              სკანერი                                                                 სხვა

      ინტერნეტკავშირი                       ვიდეო საკონფერენციო აღჭურვილობა.

ტექნოლოგია – პროგრამული უზრუნველყოფა (მონიშნეთ პროექტის ფარგლებში გამოყენებული პროგრამა/პროგრამები )

 მონაცემთა ბაზა/ცხრილები             ფოტო/სურათების დამუშავება               ვებგვერდის შექმნა

 საგამომცემლო პროგრამები             ინტერნეტძიება                                          ვორდის პროგრამა

 ელფოსტის პროგრამა                        მულტიმედია                                             სხვა                                              ენციკლოპედია კომპაქტდისკზე

ბეჭდვითი მასალები: შოთა რუსთაველი ,,ვეფხისტყაოსანი”, ნიკოლოზ ბარათაშვილი ,,რად ჰყვედრი კაცსა ბანოვანო”, ,,არ უკიჟინო სატრფოო”.

ინვენტარი/მასალები: არ არის გამოყენებული

ინტერნეტრესურსები: მითითებულია ციტირებულ დოკუმენტში

სხვა რესურსები: მოსწავლეები სხვა კლასებიდან, მასწალებლები, მშობლები.

ინტელის კურსით უზრუნყოფილია ტექსტური მასალის ანალიზისა და კვლევის პროცესების ურთიერთკავშირის, სტრუქტურირებული ინფრმაციისა და სასწავლო პროექტისათვის საჭირო ყვლა აქტივობის ვიზუალიზაცია  სადემონსტრაციო პროგრამებითა და მულტიმედიური საშუალებებით, რაც თავისთავად ეფექტურია და აყალიბებს  სისტემატიზაციის უნარ-ჩვევებს.  გარდა ამისა, იგი ხელს უწყობს მოსწავლის განვითარებასა და მის მომზადებას ინფორმაციულ საზოგადოებაში ცხოვრებისათვის, სწავლების პროცესის ეფექტურობასა და ხარისხის ამაღლებას, განათლების ღია სისტემის მშენებლობას, ცოდნის თვალსაწიერის გაფართოებას, და რაც მთავარია, საბაზო საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენების მნიშვნელოვანი ასპექტი ცოდნის აგებაა.

 

 

შესვენების დამთავრება ზარით გვამცნეს. მეოთხე კლასში ბუნებისმეტყველების გაკვეთილი დაიწყო. ბავშვებს ეზოში მოუსვენრად გატარებული შესვენების კვალი ავარდისფრებულ ლოყებზე ეტყობოდათ. შევატყვე, არ ეხალისებოდათ კლასში დაბრუნება. გადავწყვიტე, გაკვეთილი კინესთეტიკური აქტივობით დამეწყო: ბავშვები წრეზე უნდა მოწყობილიყვნენ და ერთმანეთისთვის დაესვათ კითხვები ბუნებისმეტყველებაში ნასწავლი ცნებების შესახებ.

მას შემდეგ რაც პესტალოცის პროგრამაში მივიღე მონაწილეობა, ბავშვების წრეზე მოწყობას დიდ მნიშვნელობას ვანიჭებ. წრეს მართლაც რომ დიდი ძალა ჰქონია. წრეზე მდგარი ბავშვებიდან არც ერთს არ აქვს პოზიციური უპირატესობა და თავს თანასწორებად აღიქვამენ, განურჩევლად აკადემიური მოსწრებისა თუ სხვა განმასხვავებელი ნიშნებისა.

ყოველი კითხვის შემდეგ ბავშვებს ერთი ნაბიჯით მარჯვნივ უნდა გადაენაცვლათ. ასე მოძრაობითაც გახალისდებოდნენ და მერე უფრო მშვიდად მიუსხდებოდნენ მერხებს წიგნებთან სამუშაოდ.

ბავშვები სწრაფად მოეწყვნენ წრეზე და ერთმანეთს ხელები ჩასჭიდეს.

– მასწავლებელო, ჩვენ ახლა წრედი ვართ? – მკითხა ლაზარემ.

პასუხის გაცემა ვერ მოვასწარი.

– მე ჩამრთველი ვიქნები! – წამოიძახა ნიკამ, – ხელებს ასე ვამოძრავებ, ღია და შეკრული წრედი რომ ვაჩვენოთ.

ნიკამ მხრების სიმაღლეზე გაშლილი მარჯვენა ხელი გვერდით მდგომ თანაკლასელს გაუშვა და მეორე მკლავთან მიიტანა, მერე კი ისევ შეკრა წრე.

უსაზღვროდ გამიხარდა! ალბათ ისე ძლიერ, როგორც მენდელეევს გაუხარდებოდა პერიოდულობის ტაბულის კანონზომიერების დადგენა და გრეგორ მენდელს – გენეტიკის კანონების აღმოჩენა. მიხაროდა, რომ ჩემს პაწია მოსწავლეებს დიდი ფანტაზია აღმოაჩნდათ, რომ თავისუფლად გამოხატავდნენ აზრებს და გაკვეთილის თამაშად გადაქცევა შეეძლოთ. ეს თამაში მათ ხალისით შეასწავლიდა ელექტრობის იმ მცირე ნაწილს, რომლის ცოდნაც მათ მოეთხოვებოდათ.

მაშინვე მოვამზადეთ „კოსტიუმები”: ქაღალდის ქუდები ელემენტებისა და სხვადასხვანაირი ნათურების წარმოსადგენად.

ჩამქრალი საღი და გადამწვარი ნათურები თეთრ ფურცლებზე დახატეს, ანთებული – ვარდისფერსა და წითელზე.

მავთული მხრების სიმაღლეზე ხელებგაშლილ მოსწავლეებს უნდა წარმოედგინათ.

ჩამრთველის როლში მყოფი ორივე ხელს გაშლიდა ან ერთს მეორესთან მიიტანდა (როგორც ნიკამ გვირჩია).

ნათურის როლის შემსრულებელს ხელები უნდა ჩამოეშვა და ოთხივენაირი ნათურის შესაბამისი ქუდი ჰქონოდა, რათა საჭიროების შემთხვევაში სწორად წარმოედგინა ჩამქრალი, სუსტად (ვარდისფერი ქუდი) ან ძლიერ (წითელი ქუდი) განათებული ნათურა.

ელემენტებსაც ხელებჩამოშვებული მოსწავლეები წარმოადგენდნენ, რომლებსაც თავზე შესაბამისი ქუდები ეხურათ.

პირველად ერთ ელემენტთან მიმდევრობით შეერთებული ორი ნათურა წარმოადგინეს. ნიკა თუ ხელებს ერთმანეთთან მიიტანდა, ანუ წრედი თუ ღია იყო, ნათურების როლში მყოფები თავზე თეთრ ქუდებს იხურავდნენ, ხოლო თუ წრეს (ანუ წრედს) შეკრავდა, ნათურების ანთების ნიშნად ბავშვები ვარდისფერ ქუდებს იხურავდნენ, და თუ მეორე ელემენტსაც მიიწვევდნენ წრედში, ნათურები წითელ ქუდებად აკაშკაშდებოდა. შემდეგ ერთი ნათურა „გადაიწვა”. მეორე ნათურის როლში მყოფმა უშეცდომოდ დაიხურა თავზე საღი, მაგრამ ჩამქრალი ნათურის შესაბამისი თეთრი ქუდი.

მერე პარალელური შეერთებით წარმოადგინეს ნათურები. ამ დროს როგორ მოეწყობოდნენ ჩემი მოსწავლეები, უკვე თავადაც შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ.

არა, წრედის აწყობას მთლად უხმაუროდ არ ჩაუვლია. იყო დავა როლების განაწილებაზე, წრედის სწორად აწყობაზე, უნდა გაენათებინა თუ არა მეორე ნათურას პარალელური შეერთების წრედში, თუ ერთი ნათურა გადაიწვებოდა. ფიქრობდნენ, შლიდნენ და აწყობდნენ ცოცხალ წრედს, ცვლიდნენ როლებს და ასწავლიდნენ ერთმანეთს. მე თეატრში მეგონა თავი, მათ კი – სათამაშო მოედანზე.

მას შემდეგ ხშირად ვთამაშობთ კლასში წრედობანას.