ერთხელ, ცხრა წლის გიოს დედამ შეწუხებულმა შემომჩივლა – „არ ვიცი რა მოვუხერხო ამ ბავშვს, ვერაფრით გადავაჩვიე ამ საშინელ ჩვევას, გამუდმებით თითი უდევს პირში და საწოვარასავით წოვს. რა არ გავაკეთე, ვეჩხუბე, ფიზიკურადაც კი დავსაჯე, მაგრამ არაფერმა იმოქმედა. პირიქით, ცემის შემდეგ აღნიშნულ პრობლემას მეტყველების პრობლემაც დაემატა, ენის ბორძიკით დაიწყო ლაპარაკი, რაც ადრე არ შემიმჩნევია. ვფიქრობ, უკვე თანატოლებიც დასცინიან. ბოლო ხანებში მასთან ერთად საზოგადოებაში გამოჩენას ვერიდები; შევწუხდი ცნობისმოყვარე ადამიანების გაუთავებელი შეკითხვებით – „რა სჭირს შენს შვილს? ვფიქრობ, რაღაც პრობლემა აქვს“.

უნდა ითქვას, რომ მავნე ჩვევები ბავშვებში საკმაოდ გავრცელებული მოვლენაა. ამასთან, თითის წოვა არ არის ერთადერთი ჩვევა, რაც შეიძლება მშობელს აწუხებდეს.

თითის წოვა, ფრჩხილების კვნეტა, ცხვირის ჩიჩქნა, თმების წიწკნა, ტანსაცმლის თმის, ფანქრის, კალმის ღეჭვა – ეს მცირე ჩამონათვალია იმ მავნე ჩვევებისა, რომლებსაც შეიძლება ბავშვებში შევხვდეთ და რომლებიც, როგორც წესი, შემაწუხებელი ხდება მშობლებისთვის და ხშირად განგაშსაც კი იწვევს მათში. ზოგიერთი მშობელი პრობლემასთან გამკლავებას დასჯით ცდილობს, ზოგი მოქმედებს დარწმუნების მეთოდით, არიან ისეთებიც, რომლებიც პრობლემის თვითდინებაზე მიშვებას ამჯობინებენ. მაინც, რომელი შეიძლება მივიჩნიოთ ყველაზე ეფექტიან სტრატეგიად და რა გავაკეთოთ, როცა ბავშვში რაიმე მავნე ჩვევას ვხედავთ. უპირველეს ყოვლისა, უნდა გავარკვიოთ, რამ შეუწყო ხელი აღნიშნული ჩვევის ჩამოყალიბებას. მიზეზების გარკვევის გარეშე გაგვიჭირდება მოქმედების სწორი სტრატეგიის შერჩევა მავნე ჩვევის დასაძლევად.

ბავშვებში მავნე ჩვევების ჩამოყალიბების გამომწვევი ძირითადი მიზეზები: 

• ბავშვისთვის არაკომფორტული, სტრესის გამომწვევი გარემო – როცა ბავშვი თავს ცუდად გრძნობს, ნერვიულობს, თითის წოვა ან ფრჩხილების კვნეტა შეიძლება მისთვის დამამშვიდებელი საშუალება აღმოჩნდეს. დროთა განმავლობაში, ხშირი განმეორების შემთხვევაში კი ეს მოქმედებები, დიდი ალბათობით, ჩვევად ჩამოყალიბდება;
• ოჯახური კონფლიქტები, მშობლებს შორის დაძაბული ურთიერთობა, მათი დაცილება ასევე შეიძლება გახდეს იმ მოქმედებების ჩვევად ჩამოყალიბების ხელშემწყობი, რომელიც ასე აღიზიანებს მშობელს;
• ყურადღების, სითბოს, სიყვარულის დეფიციტი მშობლების მხრიდან – ასეთი დამოკიდებულება ბავშვს აფიქრებინებს, რომ ის არასასურველია, ზედმეტია ოჯახში, ის არ უყვართ. ნებისმიერი ბავშვი ინტუიციურად გრძნობს თუნდაც შენიღბულ მიუღებლობას და თუ ეს მიუღებლობა აშკარაა, მან შეიძლება „დასახმარებლად“ და დასამშვიდებლად ამა თუ იმ მავნე ჩვევას მიმართოს, რომელიც, დიდი ალბათობით, მშობლის გაღიზიანების, გაბრაზების, განაწყენების მიზეზი გახდება, რაც, თავის მხრივ, კიდევ უფრო გაართულებს ბავშვისა და მშობლის ურთიერთობას;
• მკაცრი საუბრის მოსმენა, აუდიტორიის წინაშე გამოსვლა, გაურკვეველ სიტუაციაში ყოფნა და დიდხანს ლოდინი, საშინელებათა ფილმების ყურება – ყველაფერი, რაც აშფოთებს ბავშვს შეიძლება ფრჩხილების კვნეტის ან რაიმე სხვა, ჩვენთვის მიუღებელი ქცევის თანხლებით მიმდინარეობდეს;
• გადაჭარბებული მოთხოვნები მშობლების მხრიდან – იმ შემთხვევაში, როცა მშობლები ბავშვისაგან მოითხოვენ იმაზე გაცილებით მეტს, რისი გაკეთებაც მას რეალურად შეუძლია, ზედმეტად ტვირთავენ მის გონებას, ძლიერდება ბავშვის ნერვული დაძაბულობა და კარგი ნიადაგი იქმნება მავნე ჩვევების ჩამოსაყალიბებლად. მშობლები კი მოჯადოებულ წრეზე იწყებენ ტრიალს – ერთი მხრივ, ისინი აღშფოთებული არიან ბავშვის მავნე ჩვევით და მოითხოვენ მისგან მის შეწყვეტას, მეორე მხრივ კი, თავისი მოთხოვნებით განამტკიცებენ, აძლიერებენ ამ ჩვევას.
• უფროსების ქცევის კოპირება – თუ იმ გარემოში, სადაც ბავშვს უწევს ყოფნა, რომელიმე ზრდასრულს ესა თუ ის მავნე ჩვევა აქვს, ბავშვმა შეიძლება სწორედ მისი მიბაძვით დაიწყოს აღნიშნული მოქმედების განმეორება და დროთა განმავლობაში ეს ჩვევადაც ჩამოუყალიბდეს;
• ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სამედიცინო ხასიათის პრობლემები – ესა თუ ის მავნე ჩვევა, მაგ. თითის წოვა ხშირად დემონსტრირებას უკეთებს იმ ფაქტს, რომ ბავშვი დასუსტებულია ავადმყოფობით, ინფექციებით, ნევროპათიით.

რეკომენდაციები ბავშვებში მავნე ჩვევების დასაძლევად:     

• უპირველეს ყოვლისა, მოვერიდოთ ბავშვის დასჯას, საყვედურებს, გაკიცხვას. ასეთი ქმედებებით ჩვენ მას ვერ დავეხმარებით. თუ ყურადღებას გავამახვილებთ და სერიოზული განსჯის საგნად ვაქცევთ პატარას ამა თუ იმ ჩვევას, შეიძლება უფრო განვამტკიცოთ ის და გადავიტანოთ აკრძალული მოქმედებების რანგში. ასეთ დროს ჩვენი ნეგატიური რეაქციებით შეშინებული ბავშვი, ჩვენ წინ კი დაიწყებს საკუთარი თავის კონტროლს, მაგრამ სავარაუდოდ, როგორც კი მარტო დარჩება საკუთარ თავთან, ის გააგრძელებს იმის კეთებას, რასაც მიეჩვია. თუმცა, შესაძლოა სხვა ვარიანტიც მივიღოთ – როცა ბავშვი გაიგებს, რომ ჩვენ გვაღიზიანებს მისი ესა თუ ის მოქმედება, შეიძლება ყურადღების მისაპყრობად მოახდინოს ჩვენი პროვოცირება ცხვირის ჩიჩქნით, ტანსაცმლის ღეჭვით, ყველა იმ მოქმედებით, რომელიც იცის, რომ გაგვაბრაზებს, გაგვაღიზიანებს;
• კარგი იქნება, თუ შევეცდებით, რომ ყოველგვარი ძალადობის გარეშე გადავიტანოთ ბავშვის ყურადღება სხვა რამეზე, როცა დავინახავთ, რომ ის ჩაფლულია თავის „საყვარელ საქმიანობაში“. შევეცადოთ, დავაკავოთ პატარა ხელით შესასრულებელი, მისთვის საინტერესო საქმიანობით, მაგ. ხატვით, ძერწვით, ფაზლების აწყობით. ამასთან, გავითვალისწინოთ, რომ ჩვენი გვერდით ყოფნა და მასთან ერთად მუშაობა ბევრად უფრო საინტერესოს ხდის ბავშვისთვის აღნიშნულ საქმიანობებს;
• ნუ გამოვიჩენთ ძალდატანებას ბავშვის მიმართ და ვიაზროვნოთ პოზიტიურად; არ ვიფიქროთ იმაზე, რას იტყვიან გარშემომყოფები, ნუ შეგვაშინებს მათი რეაქცია. გავითვალისწინოთ, რომ იდეალური ბავშვები, ისევე როგორც იდეალური მშობლები არ არსებობენ და პრაქტიკულად თითოეულ ბავშვს აქვს ესა თუ ის მავნე ჩვევა, რომელიც, სწორი დამოკიდებულების პირობებში, დროთა განმავლობაში თავისითაც გაივლის;
• მოვარიდოთ ბავშვი ოჯახურ კონფლიქტებს. შევუქმნათ მას მშვიდი, კეთილგანწყობილი გარემო, ვაგრძნობინოთ, რომ ის ჩვენთვის ძალიან ძვირფასი, სასურველი და საყვარელია;
• გავუძლიეროთ ბავშვს საკუთარი ძალების რწმენა. ცუდი არ იქნება, თუ დროებით მაინც უარს ვიტყვით ხმაურიან ღონისძიებებზე, საშინელებათა ფილმების ყურებაზე, კომპიუტერულ თამაშებზე, ყველაფერ იმაზე, რაც ბავშვის შფოთიანობის დონეს ამაღლებს. აუცილებელია დავეხმაროთ ბავშვს, იპოვოს დადებითი ემოციების წყარო;
• მოვერიდოთ ბავშვის დაცინვას ამა თუ იმ ქცევის გამო. ეს არა მხოლოდ გააღრმავებს პრობლემას, არამედ შეიძლება გამოიწვიოს მასში უნდობლობა უფროსების მიმართ. ასეთ შემთხვევაში ძნელი იქნება ბავშვისთვის ჩვენი მხარდაჭერის, დახმარების, სიყვარულის დაჯერება;
• მავნე ჩვევების დაძლევის პროცესში არ არის საჭირო აჩქარება და თვითკონტროლის დაკარგვა. მით უმეტეს არ შეიძლება ბავშვის უხერხულ მდგომარეობაში ჩაყენება და მისი პრობლემების განხილვა სხვა ადამიანების თანდასწრებით;
• ნუ დავისახავთ მიზნად ბავშვის იდეალურ, უნაკლო ადამიანად აღზრდას. ეს დაუძლეველი ამოცანაა. თითოეულ ჩვენგანს გვაქვს ჩვენი სისუსტეები და ნაკლოვანებები. როგორც წესი, ამ ყველაფრის მიმართ ბევრად უფრო შემწყნარებლები და ლმობიერები ვართ, ვიდრე ბავშვის ნაკლოვანებების მიმართ. თუ მავნე ჩვევა არ აზიანებს ბავშვის ჯანმრთელობას ან მის იმიჯს თანატოლთა შორის, პირიქით, აქვს ზოგიერთი დადებითი ფუნქცია, არ ღირს აღუკვეთოთ პატარას უფლება რეაგირების ინდივიდუალურ ხერხზე. მაგ. თუ ბავშვი ტუჩებს „კბენს“ ან ფანქრის წვერს კბილებით ეხება და ასე ცდილობს გაკვეთილზე ფოკუსირებას, აჯობებს ამას გაგებით მოვეკიდოთ;
• გავზარდოთ ნდობა ჩვენ შორის. დავეხმაროთ ბავშვს ყოველ საჭირო შემთხვევაში. ზოგჯერ მივცეთ შესაძლებლობა თავად მიიღოს გადაწყვეტილება; ეს ხელს შეუწყობს დამოუკიდებლობის, პასუხისმგებლობისა და თავდაჯერებულობის ჩამოყალიბებას. ეს თვისებები კი, თავის მხრივ, დაეხმარება ბავშვს მავნე ჩვევებისაგან განთავისუფლებაში;
• ვიზრუნოთ ბავშვში სწორი ჩვევების ჩამოყალიბებაზე. მავნე ჩვევების პრევენციის საუკეთესო ხერხს წარმოადგენს არა პერიოდული ნოტაციები არასასურველი ქცევის განხორციელებისას, არამედ შექება სწორი მოქმედებისათვის. ასეთი დამოკიდებულებით ჩვენ წავახალისებთ სასურველ ქცევას და გამოვხატავთ სურვილს, რომ მომავალშიც ასე მოიქცეს; უკეთესი იქნება, თუ შევეცდებით გამოვუმუშაოთ ბავშვს სასურველი ჩვევები, ნაცვლად იმისა, რომ მუდმივად გავამახვილოთ ყურადღება არასასურველ ქცევასა და მიდრეკილებებზე.

დაბოლოს, როგორიც არ უნდა იყოს მავნე ჩვევა, ის უნდა მივიღოთ იმის ნიშნად, რომ ბავშვი მძიმე, რთულ მდგომარეობაშია. ეს ნიშნავს, რომ  ჩვენი მთავარი ამოცანაა არა გაკიცხვა, არამედ დახმარება; არა დასჯა, არამედ სასარგებლო გამოცდილების ჩვენება და გაზიარება.

„ადამიანები ცხოვრობენ არა მხოლოდ საგანთა ობიექტურ და საზოგადოებრივი შემოქმედების სამყაროში, ისინი მნიშვნელოვანწილად იმყოფებიან კონკრეტული ენის გავლენაში; იმ ენისა, რომელიც მოცემული საზოგადოების ურთიერთობის საშუალებაა. შეცდომა იქნებოდა გვეფიქრა, რომ ჩვენ შეგვიძლია ენის გარეშე სრულად გავაცნობიეროთ რეალობა; ენა არის დამხმარე საშუალება აზროვნებისა და ურთიერთობის ზოგიერთი პრობლემის გადასაწყვეტად. „რეალური სამყარო“ მნიშვნელოვანწილად იგება მოცემული ჯგუფის ენობრივი ნორმების საფუძველზე. ჩვენ ვხედავთ, გვესმის და ვიღებთ ამა თუ იმ ფაქტსა და მოვლენას ასე თუ ისე, იმის შემწეობით, რომ ჩვენი საზოგადოების ენობრივი ნორმები გვთავაზობს მოცემულ ფორმებს“.

სეპირი [1]

თანამედროვე საზოგადოება სრულიად განსხვავებულად ფორმირდება ყოველდღიურობაში შემოჭრილი ვირტუალური რეალობით. სამყაროს ვირტუალიზაცია –  ეს არის სამყაროს ახალი მდგომარეობა, როდესაც ხდება ძველი სამყაროს გარდაქმნა და ახლის ფორმირება. ვირტუალურ/ციფრულ სამყაროში რეალობის მდგომარეობის  ჩანაცვლება ხდება სახეებით, ნიშნებით. იქმნება სრულიად  ახალი სემიოტიკური მოდელი  ჩვენი თანამონაწილეობით; ენა/მეტყველება, როგორც ურთიერთობის საშუალება, იცვლება სიმულაციური ციფრული პარადიგმის გავლენით.

მოზღვავებული ინფორმაციისა და აჩქარებული დროის პირობებში მინიმალისტური გამოხატვა უკვე დროისა და კონტექსტის მოთხოვნა გახდა! მინიმალიზმი კი ადამიანის ცნობიერების ახალი ევოლუციური მდგომარეობაა, რომელიც აქ და ახლა მიმდინარეობს, თუმცა ჯერ ყველას არ შეხებია. უმრავლესობის ნარატივი სოციალურ ქსელებში ისეთივეა, როგორც მანამდე იყო ცხოვრებაში, მაგრამ ბევრი აცნობიერებს, რომ თუ ეკონომიურად, კრეატიულად და შემოქმედებითად არ გამოიყენებს ენას, შესაძლოა, მისი აზრები უკვალოდ შეერთოს ყოველდღიური ინფორმაციის ოკეანეს. ენის მინიმალისტური ფუნქციონირება ავითარებს ენას, რადგან მომხმარებელი ბევრს ფიქრობს, არჩევს და ცოტას წერს. ვრცელ პოსტებს, როგორ სიბრძნესაც არ უნდა ქადაგებდეთ, ძალიან ცოტა კითხულობს.

ჩვენ კი გვინდა, რომ გამორჩეულები ვიყოთ. ამ გამორჩეულობას დღეს ციფრულ სამყაროში ცალსახად ჩვენი კონტენტი ქმნის და ამ კონტენტის შემადგენელი – სიტყვები, რომლებიც სულ უფრო მეტად „იკუმშებიან“, რათა ადაპტირდნენ ციფრულ გარემოში.

აი, რას წერს ნორბერტ ბოლცი: „რაც უფრო მეტ ინფორმაციას ვფლობთ, მით უფრო მწირია მნიშვნელოვანი ინფორმაციები, და მით უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ინფორმაციები ინფორმაციების შესახებ. ამას გვთავაზობენ საძიებო სისტემები. ანგლო-საქსონურად ერთი მშვენიერი ტერმინი არსებობს სადაზვერვოების სამუშაოსთვის: Intelligence Service. დღესდღეობით გუგლი, როგორც ყოველდღიურობის ერთგვარი საიდუმლო სამსახური, სწორედ ინტელექტის ამ მომსახურებას გვთავაზობს. ეს მაშინვე გასაგები გახდება, თუკი გავიაზრებთ, რომ ინტელექტი საძიებო სისტემის უმაღლესი გამოხატულებაა. და როცა საძიებო სივრცე საკმაოდ დიდია, ადამიანი ძიებასა და შემოქმედებითობას ერთმანეთისგან ვეღარ ასხვავებს“[2].

წარმოიდგინეთ „საფოსტო მტრედების“ და ფოსტალიონების ეპოქა. რამდენი დრო სჭირდებოდა წერილს, რომ ადრესატამდე მიეღწია და შემდეგ პასუხი დაბრუნებულიყო…  და ამ დროში (მოლოდინის რეჟიმში) ადამიანი ნელა და დიდხანს ფიქრობდა…. ახლა ჩვენი ყოველდღიურობა გავაანალიზოთ, როგორ ხდება ეს დღეს?  კომუნიკაციის საშუალებები ჩვენზეც მოქმედებს და გვაიძულებს, სწრაფად ვიმოქმედოთ. ციფრულობამ შეკუმშა სივრცე და „გლობალურ სოფლად“ (მაკლუენის ტერმინი) აქცია მთელი სამყარო. ისე შეიძლება მონაწილეობდე სხვის საქმეებში, როგორც საკუთარში; მაკლუენის აზრით, კომუნიკაციის ეს ფორმა აყალიბებს ახალ სოციოლოგიურ სტრუქტურას მოცემულ კულტურაში[3].

ჰიპერტექსტი[4]. სამყაროს გლობალური აღრევა ლექსიკაზეც მოქმედებს.  ქართული ენის ტრანსფორმაციას სოციალურ ქსელში სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. იცვლება არა მხოლოდ ლექსიკა, არამედ სინტაქსიც. თითქოს (რაღა თითქოს…) სოციალური ქსელის ყველა მომხმარებელი ერთ „კვების ბლოკზეა“ დაერთებული. კომუნიკაციაც შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ჰიპერტექსტუალური მოცემულობა. მომხმარებელთა პოსტები ხშირად დამოუკიდებელი ტექსტები კი არ არის, არამედ საინფორმაციო გამოშვების ან დღის მთავარი თემის კომენტარებია. რომელიმე აქტუალური თემის შესახებ მიდის უწყვეტი გამოხმაურებები – ყველაფერი ერთ ქვაბში იხარშება. თუ ჩამორჩი სოცქსელების რეალობას, უკვე იბნევი და აღარ იცი, რაზე წერენ ადამიანები, მერე გაოცებული კითხულობ: რა გამოვტოვე? რადგან რომელიმე პოსტი მოვლენას კი არ აღწერს, არამედ აგრძელებს და გამისამართებს მთავარ ამბავზე. და ასე მოგზაურობ ბმულიდან – ბმულზე.

სოციალური ქსელების საკომუნიკაციო სისტემამ ბარბარიზმებიც მოამრავლა ენაში. იმის მიუხედავად, რომ ქართული ინტერფეისიც გვაქვს და ფეისბუქსაც მოვარგეთ ქართული სახელი „პირწიგნაკი“, ჩვენ მაინც დომინანტი ენის ლექსიკას ვირჩევთ და ამით თითქოს უფრო ვიმარტივებთ გამოხატვას.

როგორც განიცდიდა დამპყრობლის ენის გავლენას ქართული ენა, ახლაც ისე ხდება, გლობალური „დამპყრობელი“ თავის ენას ასე შეუმჩნევლად და ჩვენივე ნებით თავს გვახვევს. ახალი თაობა უკვე მათი მშობლებისთვისაც კი გაუგებარ ქართულ ენაზე მეტყველებს. ახალგაზრდები განსაკუთრებული სისწრაფით იღებენ და ავრცელებენ ბარბარიზმებს, რომლებიც ხვალ შეიძლება ენის სრულუფლებიან ლექსიკურ ერთეულებად იქცნენ. თუ ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონებში ჩაიხედავთ, ნახავთ, რომ ჩვენ რომ ძირძველი ქართული ლექსიკა გვგონია, ოდესღაც ისინიც სხვა ენებიდან შემოვიდა.

„ენის ისტორია განუყოფელია ერის ისტორიისაგან და ენის ლექსიკა ჟამთააღმწერლის სიზუსტით ასახავს ერის ისტორიულ პერიპეტიებს. სწორედ ამიტომ არის თანამედროვე ქართულ ენაში სპარსული, არაბული და თურქული ნასესხები სიტყვები. ასევე გასაგები უნდა იყოს, რატომ შემოვიდა ამდენი სიტყვა ქართულში რუსული ენიდან, როდესაც ჩვენი ქვეყანა პრაქტიკულად ორენოვანი იყო ორი საუკუნის განმავლობაში. ნასესხობა ენისა და ერის ისტორიითაა განპირობებული და სიტყვების ეტიმოლოგიაში აისახება. ქართული ლექსიკის ის ნაწილი, რომელიც ნასესხებია სპარსულიდან, თურქულიდან, არაბულიდან, რუსულიდან, თუ ნებისმიერი სხვა ენიდან ქართული ლექსიკისა და ქართული ენის განუყოფელი ნაწილია, მათი ისტორია კი ასახულია ამ სიტყვების ეტიმოლოგიაში“[5].

ახალი და ძველი ბარბარიზმები შეგიძლიათ აღმოაჩინოთ ბარბარიზმების ონლაინ ლექსიკონში[6].

დაბუსტვა – რეკლამის გაკეთება ფეისბუკზე; დაკლიკვა –  დაწკაპუნება ინტერნეტ-ბმულზე; დალინკვა – ინტერნეტ-ბმულის შექმნა, გაზიარება; ლინკი – ბმული; სპამი – არასაჭირო ინფორმაცია; დაფორვარდება – შეტყობინების (ძირითადად იმეილის) გადაგზავნა; დალაიქება – მოწონება; დათაგვა – ადამიანის ან ადგილის მონიშვნა; დაჰაიდება – არასასურველი ადამიანის/რეკლამის დამალვა; ფოლოვერი – გამომწერი; დაფოლოუება – გამოწერა; დაპოსტვა – სტატუსის გამოქვეყნება; ემოჯი – ემოციებისა ამსახველი გამოსახულება; სმაილი – ღიმილაკი; დატროლვა – მოტყუება,  გასულელება; დასპოილერება – შინაარსის წინასწარ თქმა; დაჰაჰავება – დაცინვა ფეისბუკის ემოჯით;  დასინვა – შეტყობინების ნახვა პასუხის გარეშე.

„რებელა ქრაშები“, „თამბლერა შეყვარებულები“, „ლუზერები“ და „სტალკერები“ – ეს მცირე ჩამონათვალია იმ ტერმინების, რომლებსაც თინეიჯერები უკვე მშობლიურივით იყენებენ და თანამედროვე მშობლების უმეტესობას წარმოდგენა არ აქვს რაზე ლაპარაკობენ მათი შვილები. საბჭოთა საქართველოში დაბადებულ მშობლებს კარგად ესმით, რა დგას რუსული ენიდან შემოტანილი ჟარგონების უკან, თუმცა ინგლისური ენიდან ასეთივე წარმატებით შემოსული არანორმატიული ლექსიკის გაგება უჭირთ“[7].

„ეტალონი“ ცდილობს განმარტოს ახალი სიტყვები, აი, ზოგიერთი მათგანი:

„ქრაში“ – შეიძლება ითქვას, რომ ეს ახალგაზრდებში გავრცელებული ყველაზე პოპულარული ტერმინია. ინგლისურად „crush“ შეჯახებას ნიშნავს და „ქრაშიც“ სწორედ ის ადამიანია, ვისაც საბედისწეროდ შევეჯახეთ, შორიდან მოგვწონს და ვუმიჯნურდებით, თუმცა მან, როგორც წესი, ამის შესახებ არაფერი იცის. მარტივად რომ გითხრათ, ეს ისაა, ვისზეც დაქალი გვეუბნება ხოლმე: „გიყურებს, არ გახედო“ ან „წამო, ჩავუაროთ“.

„სტალკვა“ – ეს სიტყვა, რაც ინგლისურად თვალთვალს ნიშნავს, გულისხმობს ჩვენთვის საინტერესო ობიექტის სოციალური ქსელების შესწავლას და მოითხოვს უფრო კარგ საგამომძიებლო უნარებს, ვიდრე FBI-სა და პენტაგონის რომელიმე თანამშრომელს ან სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის აგენტს აქვს. როგორც წესი, ვსტალკავთ ჩვენს ქრაშებს, ვიწყებთ მისი მეგობრებისა და ნათესავების იდენტიფიცირებას, ვიცით, სად დადის, რას აკეთებს, რომელ საათზე გადის სოციალური ქსელიდან დასაძინებლად და ა.შ. თუ არც ისე იღბლიანი ხართ, შეიძლება თქვენი ქრაშის შეყვარებულის სტალკვაც მოგიწიოთ, რაც თქვენი და იმ ავადსახსენებელი ადამიანის შედარებითი ანალიზისთვისაა საჭირო. მთავარი სტალკვისას ისაა, რომ ობიექტის ხუთი წლის წინანდელი პოსტი შემთხვევით არ მოვიწონოთ და მან ჩვენი ფარული გამოძიების შესახებ არ გაიგოს.

„დაქრინჯვა“ – ეს სირცხვილისა და დისკომფორტის განცდაა, რომელსაც ჩვენში სხვა ადამიანების ქმედებები იწვევენ. მაგალითად, შეიძლება დაიქრინჯოთ, როცა ვიღაც ცდილობს გაგაცინოთ, მაგრამ თქვენ არ მოგწონთ მისი იუმორი ან სხვა ადამიანების ისეთ საუბარს ისმენთ, რაც თქვენში უხერხულობას იწვევს.

ინგლისურად cringe – ნიშნავს უხერხულობას: „ to suddenly move away from someone or something because you are frightened Irma Irma Tavelidze informal to feel very embarrassed: I cringed at the sight of my dad dancing.“

ქართულად დაქრინჯვა სირცხვილის განცდას უკავშირდება სხვისი საქციელის გამო, მაგრამ, ვფიქრობ, კონტექსების მიხედვით უფრო შესატყვისია სლენგი: გამიტყდა[8] ინგლისურიდან ახლად შემოსულ სიტყვებს ჯერ ზუსტი უზუსური (სალექსიკონო) მნიშვნელობები არ აქვთ ჩამოყალიბებული.

იმ დღეს სოციალურ ქსელში ერთი ახალგაზრდა მწერალი წერდა: ხალხო, მიშველეთ, ეს „ჯაჯვა“ რაღას ნიშნავს? ქუჩაში მოვისმინე, ერთი ეუბნებოდა მეორეს: – სულ ნუ მჯაჯავო და იმან: – შენთვის რომ კარგი მინდა, იმიტომ გჯაჯავო.

მოკლედ, აღმოჩნდა, რომ ეს ყოფილა judge – „a public official appointed to decide cases in a court of law”.

როგორც ხედავთ, ქართული ციფრული პლატფორმის ლექსიკა ყოველდღე „მდიდრდება“.

ახალი ლექსიკის მნიშვნელობათა დაზუსტებისთვის სოციალურ ქსელში ჩავატარე გამოკითხვა „ქრაშის მსტალკავებისთვის“ და  მრავალგვარი განმარტება მოვისმინე. უფროსმა თაობამ ვერც გაიგო, რას ვკითხულობდი. ვინც გაიგო, ათასგვარი ინტერპრეტაცია მოვისმინე (კითხვა ასეთი იუმორისტული იყო: ვისაც ქრაშავთ, სტალკავთ კიდეც?).

იყო ასეთი გამოხმაურებაც:

ნონა ხიხაძე განმანათლებთ თუ ,,თავსა დამართ უნდა ვსცემდე და ცრემლითა მწარითა ვიტყოდე, საწყალობელ იქმნა უბადრუკი მხევალი ესე ღვთისა, რამეთუ უვარჰყო შეჭმარიტი იგი სიბრძნე და შეერთო გოიმთა?”. ბოლო სიტყვის დაძველების ეფექტი მომაშველეთ.

Nina Chaganava  სხვათა შორის, დავაკვრიდი და сrush და stalking საქართველოში ცოტა სახეშეცვლილი შინაარსით იყენებენ. შიდა კულტურული გავლენა უნდა იყოს ალბათ, თუმცა ზუსტად ვერ დავამტკიცებ. სტალკვაზე საერთოდ შეიძლება გიჩივლონ კიდეც. ნუ…  ევროპა – ამერიკაში.

Davit Kobiashvili ანდაზა – „ქრაშმა ქრაშს რითი აჯობა და სტალკვითაო“.

ეს კომენტარები იმისთვის მოვიტანე, რომ დავაკვირდეთ, ჩვენ თვალწინ როგორ იძენს ახალი სიტყვა მნიშვნელობას, რამდენგვარი ინტერპრეტაციაა შესაძლებელი და როგორ მკვიდრდება ლექსიკა ჯერ სოციალურ ქსელებში და მერე – ყველგან.

თინეიჯერებმა ცალსახად ყველამ იცის ამ ტერმინების მნიშვნელობა, თუმცა შეიძლება განმარტება ვერ გითხრან. ძალიან საინტრესო სქემა მომაწოდა მასწავლებელმა ირინე კვანჭიანმა. რამდენიმე მოსწავლის მიერ გაკეთებული სქემა:

ქრაში – მქრაშავი – მექრაშება

შესწავლილი მასალებიდან ამ ტიპის ლექსიკას ნამდვილად გასდევს ციფრული კონტექსტი. შეიძლება მომავალში მას ეწოდოს – ციფრული ლექსიკა, რადგან ქრაშვაც და სტალკვაც უშუალოდ ამ პლატფორმაზე გაჩენილი სიტყვებია და ჯერ კიდევ უზუსური მნიშვენლობის გამომუშავების პროცესშია, ამიტომ ყველა განმარტება ძირითადად ინტეპრეტაციაა, თუმცა ძირითადი მნიშვნელობაც  უკვე იკვეთება.

მიჯნურობის ამ ტიპს ზოგი მომხმარებელი ადარებს არაციფრულ რეალურ დროში – მსახიობებზე, სპორტსმენებზე და ასე შემდეგ –  გამიჯნურებას, რომელიც იყო „შორით ბნედა, შორით კვდომა“ და ფოტოების აკვრა კედლებზე.

როგორც ჩანს, ეს „პლატონურობა“ ჩვენი ცნობიერების შემადგენელია, რომელსაც ციფრულ ეპოქაში ასე ვავლენთ.

[1] Сепир Э. Избранные труды по языкознанию и культурологии. М.1993:181

[2] ნორბერტ ბოლცი, „წკაპუნით მომუშავეთა სამყარო“ – https://demo.ge/index.php?do=full&id=1836

[3] Marshall McLuhan – The Gutenberg Galaxy, https://bit.ly/3DdrpFW

[4] ჰიპერტექსტი (ინგლ. hypertext) ანუ ჰიპერტექსტური სისტემა — სხვადახსვა ტიპის დოკუმენტების სისტემა, რომელშიც ყოველი დოკუმენტი დაკავშირებულია რომელიმე სხვა დოკუმენტთან ამავე სისტემიდან. კავშირი (link) ჰიპერტექსტურ სისტემაში არის ერთი დოკუმენტის მეორე დოკუმენტზე გადასვლის საშუალება. კავშირს ჰიპერტექსტურ დოკუმენტში ზოგჯერ ჰიპერკავშირს (hyperlink) უწოდებენ.

[5] თინათინ მარგალიტაძე – https://barbarisms.ge/article1/

[6] https://barbarisms.ge/

[7] ეტალონი – https://bit.ly/3BWFbeZ

[8] ეს შესატყვისი მომაწოდა მწერალმა ირმა ტაველიძემ.

ორწლიანი პაუზის შემდეგ კვლავ აეროპორტისკენ ავიღე გეზი. ბოლო ვიზიტი პრატოში მქონდა, ფლორენციასთან ახლოს რომაა, იმ ქალაქში. ამაზე წერილიც დავწერე და თუ სურვილი გექნებათ, გადაიკითხეთ უკაცრავად, ინგლისურად საუბრობთ?.

შემდეგ პალერმოში უნდა წავსულიყავი, მაგრამ პირადი პრობლემების გამო ყველანაირად დაფინანსებულ ვიზიტზე უარი ვთქვი. შემდეგ რა მოხდა? პრობლემები უფრო გამძაფრდა და ზედ პანდემიაც დაერთო… ასე რომ, მყარად ჩავრჩი ერთ ადგილას და აგერ ახლა კვლავ იტალიით გამეხსნა გზა.

რა თქმა უნდა, თურქეთის ავიახაზებით წავედი. მომწონს მათთან ერთად ფრენა და იმიტომ. სტამბულის აეროპორტში ვერც კი იფიქრებთ, რომ გარეთ პანდემიაა, კვლავ უამრავი ხალხია. ნიღბების გაკეთებით დიდად თავს არ იწუხებენ.

ძველებურად ბევრი იაპონელი მოგზაურობს, ძველებურად ქალები ჭარბობენ და აეროპორტის ტუალეტების დიდ სარკეებში ძველებურად უამრავ კოსმეტიკას ისვამენ სახეზე (ითხიპნიან-მეთქი, მინდოდა მეთქვა, მაგრამ რაღაცნაირად მომერიდა და გადავიფიქრე). სხვათა შორის, მათი ენერგია მუდმივად მაკვირვებდა. მე მგზავრობის დროს სულ გადალასლასებული ვარ და აეროპორტის სარკეში სახეზე რამის წასმა ერთხელაც არ მომსვლია თავში აზრად.

თუმცა, კოსმეტიკის წინააღმდეგი სულაც არ ვარ და ჩემი ბიუჯეტის რაღაც ნაწილი ასევე მის შესაძენად იხარჯება. უფრო სწორად, მე უფრო თავის მოვლის საშუალებები მიზიდავს, თუმცა, ბოლოში მაინც ყველაფერი კოსმეტიკამდე დადის.

პირველად არომატული ეთერზეთების გამოყენება ძველმა ბერძნებმა დაიწყეს. მას ქარის, მზისა და სხვა ბუნებრივი მოვლენებისგან თავის დასაცავად იყენებდნენ. ჭვარტლითა და ნახშირით თვალების დახატვაც მათივე მოგონილია. ამ ყველაფერს აბუსალათინის ზეთში ხსნიდნენ. ასევე სწამდათ, რომ ეს მოხატულობა მათ ბოროტი ძალებისგან დაიფარავდა. ებერტის პაპირუსი პირველი ნაწერი დოკუმენტია, სადაც კოსმეტიკის, წამლებისა და ჰიგიენური საშუალებების შექმნის რეცეპტებია შემონახული. აქვეა ხნაზე დამზადებული თმის საღებავების პირველი რეცეპტურაც.

დღეს კოსმეტიკა ჩვენი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილი გახდა. ეს ყველაფერი ორგანული ქიმიის განვითარების წყალობით მოხდა. გასაყიდად გამოფენილია უამრავი დასახელების პროდუქცია უამრავი მწარმოებლისგან და საქმეში გაურკვეველი ადამიანი იოლად დაიბნევა. თითო ასეთ პროდუქტში 1-დან 15-მდე ქიმიური ინგრედიენტია შეერთებული და არეული.

ჰოდა, ამოცანა გვეკითხება, როგორ გავარჩიოთ კარგი და ცუდი პროდუქტი ერთმანეთისგან და არ წამოვეგოთ მარკეტინგულ ხრიკებს. ანუ, ფაქტობრივად აქაც მედიაწიგნიერება გვჭირდება, ოღონდ ეს მედიაწიგნიერება ქიმიაშერეული უნდა იყოს.

ნებისმიერი კოსმეტიკა შემდეგი კომპონენტებისგან შედგება: გამხსნელი, ანუ ის სითხე, რაშიც დანარჩენი კომპონენტები გაიხსნება. ყველაზე ხშირად გამხსნელად ჩვეულებრივი წყალი გვევლინება. შემდეგი კომპონენტი ემულგატორია, რომელიც შეურევადი კომპონენტების ფენებად დაყოფას აგვარიდებს თავიდან. ბევრი საშუალება ეფუძნება ემულსიას, ანუ ცხიმის წვეთებს, რომლებიც წყალშია დისპერგირებული. წყალი და ცხიმი ერთმანეთს არავითარ შემთხვევაში არ შეერევა, ამიტომ კოსმეტიკურ საშუალებას, ზედაპირული დაჭიმულობის მოსახსნელად ემულგატორს უმატებენ. შედეგად, მიიღება ერთგვაროვანი მასა.

შემდეგი კომპონენტი კონსერვანტებია, რომლებიც მიკროორგანიზმების წარმოქმნას და გამრავლებას უშლის ხელს, ასევე პროდუქტის ვარგისიანობის დროს ახანგრძლივებს. შემდეგი კომპონენტი სიბლანტის სტაბილიზატორია. ის პროდუქტს საჭირო კონსისტენციასა და სტრუქტურას აძლევს. მჟავიანობის სტაბილიზატორები აუცილებელია იმისთვის, რომ პროდუქტის თითოეულმა კომპონენტმა ვარგისიანობის მთელი დროის განმავლობაში თავისი ფუნქცია შეასრულოს. ამ ყველაფერს პარფიუმერული კომპოზიცია დაემატება, რომ ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი კომპონენტის სურნელი გადაფაროს. ასევე უმატებენ პიგმენტებს. ის შეიძლება იყოს ორგანული ნახშირწყალბადების ბაზაზე ან არაორგანული. ეს ორი კატეგორია, არ უნდა შეგვეშალოს სინთეზურსა და ნატურალურში.

შეფუთვაზე მითითებული პირველი ათი ნივთიერება, როგორც წესი აქტიურია, დანარჩენები, ე.წ. დამხმარეები არიან. უნდა აღინიშნოს, რომ ფაქტობრივად თითქმის ყველა კოსმეტიკური საშუალება შეიცავს მჟავებს, მაგრამ რაც არ უნდა დიდი რაოდენობით დავიტანოთ კანზე ეს საშუალებები, მაქსიმუმ მისი გაღიზიანება გამოიწვიოს, ქიმიურ დამწვრობას ვერ მივიღებთ, რადგან მჟავათა რაოდენობა და კონცენტრაცია ძალიან მცირეა.

კოსმეტიკური საშუალებების ფასები კიდევ სხვა თემაა. ზოგჯერ ფასის განმსაზღვრელი გამოყენებული აქტიური ნივთიერებაა. ამას ემატება ბრენდის ფასიც და უსაშველო რამ გამოდის. მცენარეული ინგრედიენტები საშუალებას უფრო ბიუჯეტურს ხდის. თუმცა, მცენარეული ექსტრაქტების გამოყენება მათი მაღალი ალერგენობის გამო მაინც შეზღუდულია. გარდა ამისა, შეფუთვაზე უფრო ნივთიერებების სავაჭრო სახელებს აწერენ, ვიდრე მათ ნამდვილ ქიმიურ სახელწოდებებს. ეს კომერციულ საიდუმლოს უკავშირდება და გამოდის, რომ ალქიმიკოსების ძველი ლოზუნგი – „Aluminibus et Salibus“ კვლავ ძალაშია. თუმცა, ყველა ინგრედიენტის მითითება, თუნდაც დაშიფრულად, მაინც აუცილებელია, რადგან ერთი მაინც თუ გამორჩებათ და ვინმე ახირებული ქიმიკოსი ანალიზით აღმოაჩენს, მაშინ მწარმოებელს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაც კი შეიძლება დაეკისროს. ამიტომ, თუ კოსმეტიკური საშუალება სერტიფიცირებული და კვლევებითაა გამოცდილი, ერთადერთი, რა პრობლემაც შეიძლება წარმოიქმნას, ინდივიდუალური აუტანლობა და ალერგიული რეაქცია იქნება.

კოსმეტიკური საშუალებების ერთიანი კლასიფიკატორი არ არსებობს, თუმცა გამოყენების მიხედვით სამ ჯგუფად შეიძლება დავყოთ:

პირველი ჯგუფი – სპეციალური დანიშნულების კოსმეტიკაა. ანუ, საბავშვო, პირის ღრუსა და ინტიმური;

მეორე ჯგუფი – ე.წ. პროფესიული კოსმეტიკა, მაღალი კონცენტრაციის მოქმედი ინგრედიენტებით. ეს კოსმეტიკა მხოლოდ სპეციალისტებმა უნდა გამოიყენონ. სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ, სახლში გამოსაყენებელი არაა და უფრო სალონური მოხმარების არის.

მესამე ჯგუფი კი – ჩვეულებრივი კოსმეტიკაა, რომლის გამოყენებაც ნებისმიერ ჩვენგანს შეუძლია.

„რაც უფრო ძვირია, უფრო კარგია“ – ასეთი მიდგომა მთლად სწორი არ არის. ნედლეული ყველგან ერთნაირია გამოყენებული. თუმცა, ზოგმა მწარმოებელმა შეიძლება თქვას, რომ მის ნელსაცხებელში ყოჩივარდა, მაგ. ჰიმალაის მთებშია მოკრეფილი, სხვას კი შაქრო პაპას ბაღის ყოჩივარდა აქვს გამოყენებული. ბუნებრივია, ჰიმალაის ყოჩივარდა უფრო ძვირი ეღირება.

ფასზე გავლენას ახდენს დამზადების ადგილი, ანუ რომელი ფირმის სპეციალისტებმა შეურიეს ერთმანეთს ინგრედიენტები, შემდეგ ტესტი როგორ და სად გაიარა და ა.შ. გარდა ამისა, საჭიროა კარგი რეკლამა და შეფუთვა. ეს უკანასკნელი ზოგჯერ თავად საშუალებაზე ძვირი გამოდის ხოლმე.

მაღაზიებში გაყიდული სერტიფიცირებული კოსმეტიკა წესით უსაფრთხოა. თუმცა, მაინც არსებობენ, ე.წ. სახიფათო კომპონენტები. ესენი აკრძალული ან შეზღუდული ნივთიერებების სიაშია. ასეთია, მაგ.:

პარაბენები – ქიმიური ნივთიერებების კლასია, რომლებსაც კონსერვანტებად იყენებენ ხოლმე. პარა-ჰიდროქსილბენზოილმჟავას ესთერია. ეს უკანასკნელი ბუნებრივი სახით ბევრი ხილისა და ბოსტნეულის შედგენილობაში შედის. კოსმეტიკაში იყენებენ – მეთილ, ეთილ, პროპილ, ბუტილ, იზობუტილ პარაბენებს. იაფი ნივთიერებებია და მაღალი ანტისეპტიკური თვისებები აქვთ. 2004 წელს ერთი პუბლიკაცია გამოქვეყნდა, სადაც საუბარი იყო შესაძლო კავშირზე პარაბენებსა და ძუძუს კიბოს განვითარების რისკს შორის. პუბლიკაცია ინგლისის რედინგის უნივერსიტეტიდან ფილიპ დარბრეს ეკუთვნოდა. წერდა, რომ ძუძუს კიბოს 20 ნიმუშიდან 18 პარაბენებს შეიცავდა. შემდეგ კიდევ ბევრი იკვლიეს და აღმოჩნდა, რომ პარაბენებიდან ყველაზე მეტი რისკი ბუტილ პარაბენს აქვს, დანარჩენებს კი კოსმეტიკურ საშუალებებში მცირე კონცენტრაციებით არსებობა შეუძლია და მათი ორგანიზმში დაგროვების ალბათობა ძალიან მცირეა. თუმცა, ხომ გაგიგიათ, ტაშტი გატყდა და ხმა გავარდაო. განა მართლა გატყდაო… ჰოდა, მწარმოებელიც აღარ უმატებს. უფრო მეტიც, პროდუქციას უზარმაზარი ასოებით აწერს – არ შეიცავს პარაბენებს!

დეზოდორანტებში გამოყენებული ალუმინის ჰიპოქლორატი ბლოკირებას უკეთებს ოფლის სადინრებს და ოფლის გამოყოფას ამცირებს ან სულაც ზღუდავს. არსებობს მოსაზრება, რომ ეს პროცესი ჩვენს ორგანიზმში ტოქსინების დაგროვებას უწყობს ხელს, რადგან გარეთ გამოსვლის საშუალებას არ აძლევს. ალუმინის დამატებაც მთელმა რიგმა მწარმოებლებმაც შეაჩერეს და სიმართლე გითხრათ, მეც სწორედ ისეთ დეზოდორებს ვანიჭებს უპირატესობას, რომლებიც მას არ შეიცავენ.

ტრიკლოზანი – თავიდან შემუშავებლი იყო, როგორც ანტიბაქტერიული საშუალება, რომელსაც ქირურგიული იარაღების დასამუშავებლად იყენებდნენ. მოგვიანებით კი საპონსა და კბილის პასტაში დამატება დაიწყეს. შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ტრიკლოზანის ხანგრძლივი ზემოქმედება ლაბორატორიულ ვირთხებში ღვიძლის ფიბროზსა და კიბოს იწვევდა. ასევე, რევდა ჰორმონალურ ფონს.

ფორმალდეჰიდი, იგივე ფორმალინი საწმენდი და ჰიგიენური საშუალებების დანამატად შედის, როგორც კონსერვანტი. ამერიკის ძუძუს კიბოს ასოციაციის მიერ ეს ნივთიერება პირველი ჯგუფის კარცეროგენადაა აღიარებული. თუმცა, მისი 0.01%-ით გამოყენება დაშვებულია და მრავალი პროდუქტის შემადგენლობაში გვხვდება. ოღონდ ეს კოსმეტიკა, ე.წ. ჩამოსაბანი საშუალებებია, რაც ნიშნავს, რომ მისი სხეულთან კონტაქტის დრო უმნიშვნელოა.

ფთალატები – ფტალის მჟავას ესტერებია. მათზე ცალკე წერილი მაქვს დაწერილი და შესაბამისად ამ ლინკს მიჰყევით https://mastsavlebeli.ge/?p=13531.  იმას დავწერ, რომ ტუჩსაცხებსა და ფრჩხილის ლაქებში შეიძლება შეგვხვდეს.

ჩასხდომას აცხადებენ და მეც გასასვლელისკენ გავრბივარ. თავის მოვლის საშუალებებზე საუბარი კი არ დამისრულებია. პირიქით, ახლა დავიწყე.

„როცა, ზარები რეკვას იწყებენ, საათი 12-ჯერ ჩამოკრავს, დრო გაჩერდება და თავიდან დაიწყებს ათვლას, წარსული და მომავალი ერთ დიდ აწმყოდ იქცევა, და ეს აწმყო ისეთია, დასასრული რომ აღარ უჩანს, ყველაზე გრძელი და ყველაზე მარადიული…“.

გადის დრო, უჰ, ისეთი სისწრაფით, რომ ჯერ წინა წლის ეიფორიიდან ვერ გამოსულხარ, კარს უკვე მეორე და მესამე ახალი წელი მოგდგომია. ისიც მართალია, რომ დრო გრძნობებს ახუნებს და იმ ცეცხლსაც ანავლებს, ასე ძლიერად რომ გიზგიზებდა ამ რამდენიმე წლის წინ. აღფრთოვანებას, სიხარულის შეგრძნებას, ვნებებს, ბავშვურ აღტყინებას აქრობს და მათ ადგილას გულგრილ, გაცვეთილ, ჩვეულებად ქცეულ გრძნობებს გვთავაზობს. ნაპერწკლები თუღაა სადღაც შიგნით შემორჩენილი, ისინიც მალე მინავლება, თუ ხელახლა არ აგიზგიზდა.

კაპიტალიზმმა კაპიტალიზმური ახალი წელი მოგვიტანა, სადღაც ორი თვით ადრე იწყება საახალწლო პროდუქციის გაყიდვა, მაღაზიის ვიტრინები აელვარებულია, თითოეული ნივთი გეძახის – მოდი, წამიყვანე, მიყიდეო. აგრესიული რეკლამებით სავსეა ვირტუალური თუ რეალური სივრცეები. როგორც ჩემმა თინეიჯერმა შვილმა აღნიშნა, ოქტომბერი არ გასულა და ნაძვის ხეები უკვე ლამისაა სახლებში ძალით დაგვიდგან და მორთვა გვაიძულონო. ნებისმიერი ფორმისა და ფერის თოვლის ბაბუები და სანტები, თოვლის კაცები და ელფები, ჯუჯები და გნომები, ფიფქები და ვარსკვლავები, თითქოს მთელი გალაქტიკა დეკემბერში დედამიწაზე ჩამოსულა, რომ კიდევ უფრო ააბრდღვიალოს და გააკაშკაშოს ის. ფარდების ნათურები და კედლის განათებები, ნაძვის ხის ღობეები და მანათობელი პროექტორები, ირმები და ვეფხვები, ო, როგორ გინდება ყველაფერი! როგორ გინდა ყველაზე დიდი და ფუმფულა ხე იყიდო, მორთო ფასკუნჯებითა და ფარშევანგებით, ალისებითა და მაკნატუნებით, ბალერინებითა და პრინცესებით. თან დათოვლილიც უნდა იყოს, რომ მერე ძალიან ბევრი ფოტო გადაუღო, სასურველია რომელიმე ფილტრით და დადო სოციალურ ქსელში, უჰ, მაშინ კი ამოისუნთქავ და თავს საზოგადოების ღირსეულ წევრად იგრძნობ!

აბა, სადღაა ახალი წლის ჯადოსნურობა?

კომერციად იქცა ახალი წელი, თან ძალიან დაუნდობელ და სასტიკ კომერციად. ვხარჯავთ, რაც კი ფინანსები გაგვაჩნია, საკრედიტოებითა თუ ანაბრებით ვიკლავთ ახალი წლის განივთებისა და გამატერიალიზების დაუოკებელ წყურვილს. პლასტმასის ხე გვყავს გაკულტებული, ხოლო კეთილი ნიკოლასის მითი დიდ აფერად გვიქცევია.

მოაქვს კი ამ ყველაფერს ბედნიერება?

ამაზე მაშინ დავფიქრდებით, როდესაც 31 დეკემბერს ბოლო კერძს შეუნთებ ცეცხლს (სუფრაზე რომ ცხელი მივიდეს), ინდაურის დიდ ბარკლებს ჩადებ საცივში, და 12 საათის გახდომამდე ცოტა ხნით ჩამოჯდები, ერთს ღრმად ამოისუნთქავ და შესაძლოა მაშინ წამოყოს ფიქრმა თავი – გაბედნიერებს ეს ყველაფერი? თუმცა ამაზე პასუხის გაცემის დროც აღარაა, აგერ წეღან გაზზე შემოდგმული კერძი ზედმეტად გაცხელდა, სასწრაფოდ წამოხტები და ისევ ჩაერთვები საახალწლო დიდ ქაოსსა და ორომტრიალში. თან გადახედავ გაწყობილ სუფრას და სევდა მოგერევა, რა აალაგებს და რა გარეცხვას ამდენ რამეს!

დღეს ახალ წელი უდრის მკვლელობებს!

ახალი წლის სამზადისისთვის უამრავი ცოცხალი არსება კვდება, გოჭები, ქათმები, წიწილები, ინდაურები, ხბოები, ძროხები… უამრავი ხე იჭრება, უამრავ ქუჩის ძაღლსა და კატას უსკდება გული ფეიერვერკებისგან. სად მიდის ეს ენერგია? სასიკვდილოდ განწირული ცხოველების საბოლოო ამობღავლება? გადატრიალებული თვალები, უკანასკნელი გაფართხალება? ისევ ჩვენ გვიბრუნდება, ჩვენთან რჩება. საიდან ვიცი? რა ცოდნა უნდა, ჩვენი ყოფა სავსეა სისასტიკითა და ავადობებით. კი, ხორცს მეც მივირთმევ, ვერ მოვიცილე ეს ჩვევა, კი მეც ერთი ნაწილი და რგოლი ვარ ამ სიგიჟის.

სულ არ ვაპირებდი ამ წერილში ახალი წლის ასეთ ბნელ მხარეებზე საუბარს, მინდოდა უბრალოდ რამდენიმე კარგი ისტორია და ამბავი მერჩია, იმისთვის, რომ ჩვენს შვილებსა და მოსწავლეებს მაინც ვაგრძნობინოთ, რომ შობა და ახალი წელი, არ არის მხოლოდ ნაძვის ხის ქვეშ, ძვირფასი ქაღალდით შეფუთული „ლოლის“ თოჯინები და „სპაიდერმენები“, ის მეტად ღრმაა და ფესვები შორეულ წარსულში გაუდგამს.

ახალი წელი ყოველთვის არსებობდა, ქრისტეს შობამდეც, ოღონდ ყველა ეპოქა და საზოგადოება მას თავის სახელს არქმევდა. განახლება, აყვავება, ახლის დასაწყისი, ციკლის დასრულება – დედამიწაზე მუდამ აღინიშნებოდა, ხან ხეების მორთვით, ხან რიტუალური ცეკვებით – ეს ყველაფერი კი ძალიან ნამდვილი და გულშიჩამწვდომი უნდა ყოფილიყო. მე ასე მგონია. ხე – თავად უნივერსალურია. ის თავისი ტანით სამ სამყაროს აკავშირებს – ფესვებით ქვესკნელს, ტანით ჩვენს ადამიანებისთვის ხილულ სამყაროს, ვარჯით კი ზესკნელს. ის მედიუმია, გამტარია, შუამავალია ადამიანებსა და ღმერთებს შორის. ხისგან გამოითალა იესოს ჯვარი და ხის ნაყოფმა გვაქცია ადამის შვილებადაც. ამიტომ, ხის მორთვა და თაყვანისცემა სწორედ მისი სიმბოლური მნიშვნელობიდან უნდა გამომდინარეობდეს. ნატვრის ხეების არსებობაც ამას მოწმობს. ხე ცოცხალია, ის შეისმენს ჩვენს თხოვნებს და მიაქვს ღმერთებთან, რადგან ძველი გადმოცემით, ხის ტოტებში ღმერთებს უყვართ ზეციდან ჩამოსვლა და მოსვენება. ვფიქრობ, სწორედ ეს ნატვრის ხეებია ჩვენი ნაძვის ხის შორეული წინაპარი და წინასახე. ჰოდა, მოდი, ამ კუთხით ვიფიქროთ, დღეს საახალწლოდ რას ვრთავთ? რას ვცემთ თაყვანს? მკვდარ ხეებს? პლასტმასის ხეებს? რომლებიც უბრალოდ დეკორაციადაა ქცეული და შინაარსისგან სრულიად დაცლილია, ისევე როგორც ჩვენი ყოფა და ყოველდღიურობა, ისევე როგორც თითოეული რიტუალი, ისევე როგორც რელიგია. ჩვენ ხომ ნივთებისა სამყაროში ვცხოვრობთ, ჩვენთვის რიტუალი იმდენადაა მნიშვნელოვანი რამდენადაც მსუყედ ხელშესახებია, ჩვენთვის ხომ საბოლოოდ დაიკეტა მიღმური სამყაროების სარკმლები და მივეჯაჭვეთ პლასტმასებს, სილიკონებს, სანტა კლაუსებსა და ათას უსარგებლო ბრჭყვიალებს.

ჰოდა, ამ ჩაკეტილი წრიდან, ლაბირინთიდან გზის გამოსაგნები ძაფის გორგალი საშობაო ისტორიები და ამბებია. და აი, წერილის დასასრულსღა უნდა მოგიყვეთ ერთ წიგნზე, რომელიც წესით თავშივე უნდა მეხსენებინა ჟანრის კანონის მიხედვით. მაგრამ, არა უშავს, იყოს ბოლოს და ამ წიგნით დავასრულოთ ეს საახალწლო ჟრიამულიც. ნორვეგიელი მწერლის მაია ლუნდეს „თოვლის და“ გამომცემლობა პალიტრამ გამოსცა. წიგნი ერთი შეხედვითაც მოგაჯადოებთ, და თუ გადაშლით ხომ საერთოდ, თქვენთან მაშინვე მოიქროლებს ათასწლეულებს მიღმა დარჩენილი ნამდვილი ახალი წლისა და შობის სული. ისეთი ილუსტრაციები აქვს, ისე სასწაულად ლამაზი და დახვეწილი, თან ცოტა სევდიანი, ცოტა ნოსტალგიური, ამაღელვებელი, გამორიცხულია გული მაშინვე არ აგითრთოლდეთ და დასაწყისში ნახსენები მინავლული ნაპერწკალი არ აბრდღვიალდეს! თქვენი გულგრილობა, გადაღლილობა, მოწყენილობა მაშინვე გაქარწყალდება. მთავარია, ეს წიგნი გადაშალოთ! თან თუ ამ ყველაფერს შვილებს ან მოსწავლეებს გაუზიარებთ, ნამდვილი ცეცხლი დატრიალდება! მერე ამბავი როგორია, როგორი ღრმა და სევდიანი, ამავდროულად კი რამხელა იმედის მომცემი, ზუსტად ისეთი, როგორც შობასა და ახალ წელს უხდება.

ეს წიგნი ნამდვილად გააღებს იმ მიგმანულ სარკმლებს, მიღმურ სამყაროსთან რომ ამოვქოლეთ, და ისეთი დიდებული ამბავი გადაიშლება ჩვენ წინ – ნამდვილად კაშკაშა და ჩახჩახა, ამაფორიაქებელი და დამაფიქრებელი. ჩემთან „თოვლის და“ სწორედ მაშინ მოხვდა, როდესაც ყველაზე მეტად იმედი და რწმენა მჭირდებოდა. მოვიდა და თან მოიყოლა მზის სხივები, რაღაც არაამქვეყნიური განცდები მაჩუქა. მოკლედ, ეს წიგნი აუცილებლად უნდა წაიკითხოთ და წაუკითხოთ ბავშვებს, იქნებ ასე მაინც გადავარჩინოთ ახალი წელი. კიდევ ერთი ძველებური რეცეპტი ნამდვილი ახალი წლისთვის: ვყიდულობთ ციტრუსებს – ლიმონი, ლაიმი, ფორთოხალი, გრეიფრუტი… ფერადებსა და ლამაზებს, ვჭრით რგოლებად. შუქზე რომ გაიხედავთ, სამყარო უნდა შეიღებოს. ჰოდა ამ ჩვენი ციტრუსის რგოლები კარგად უნდა გამოვაშროთ, შემდეგ შევაბათ ლენტები და დავკიდოთ ჩვენს ხეზე, კედლებზე, ჭერზე, მთელი სახლი სურნელებითა და ფერებით აივსება.

დარიჩინიანი ჩაი, ციტრუსის რგოლები, „თოვლის და“. ეს მგონი კარგი დასაწყისი უნდა იყოს ახალი წლის და ახალი ციკლის. თან თუ ჩვენი აივნებიდან ან ეზოებიდან ვარსკვლავები მოჩანს, მაშინ, უფ როგორ გაგვიმართლებს! გახდება 12 საათი, ავხედავთ ცას. ის ერთი ცელქი ვარსკვლავი, რომელიც მუდამ თან დაგვყვება, თვალს ჩაგვიკრავს, ჩაიციმციმებ-ჩაიკისკისებს და ჩამოგძახებს – მრავალ ახალ წელს! შენ საპასუხოდ სურვილებს გაუგზავნი და ეტყვი, რომ მანძილი შენიდან მის სამყარომდე არც ისე გრძელია და სინამდვილეში, ერთი მთლიანობაა მთელი სამყარო, უხილავი ფარდებით გადატიხრული. სინამდვილეში ერთიანია დრო – და წარსული არ არსებობს. ყველაფერი ახლა და აქ ხდება, და ჩვენ მრავალ ალტერნატივად დაშლილი ვაგრძელებთ ცხოვრებას. აი, ამას რომ გავაცნობიერებთ, სამყაროს სუნთქვას რომ შევიგრძნობთ, თვალებს რომ დავხუჭავთ და ჩვენს ენერგიას კოსმოსის ენერგიას შევუერთებთ, მაშინ მართლა დადგება ახალი წელი, ახალი ცხოვრება, ახალი ეპოქა, ახალი დასაწყისი. გილოცავთ!

გაკვეთილის თემა „მონაცემთა წარმოდგენა დიაგრამებით“ ეფუძნება სამიზნე ცნებას: მონაცემები, მათი წარმოდგენის საშუალებები, მონაცემთა ანალიზი.

ამ გაკვეთილში წარმოგიდგენთ აქტივობებს, რომლებიც მოსწავლეებს დაეხმარება მონაცემთა შეგროვების, მონაცემთა გაანალიზების,  სხვადასხვა სახით წარმოდგენისა და ინტერპრეტაციის კონცეფციების გააზრებასა და განმტკიცებაში; ისწავლიან მონაცემთა საპოვნელად მონაცემთა ონლაინ ბაზის გამოყენებას. თითოეული აქტივობა შეიძლება ადაპტირებული იყოს დაბალი ან მაღალი დონის მოსწავლეებისთვის.

გაკვეთილის გეგმა

სამიზნე ცნება: მონაცემები, მათი წარმოდგენის საშუალებები, მონაცემთა ანალიზი

მკვიდრი წარმოდგენები:

• მოვლენის კვლევისა და ანალიზისთვის საჭიროა მონაცემების შეგროვება. მონაცემები იყოფა რაოდენობრივად და თვისობრივად.
• მონაცემების შეგროვება და გაანალიზება ყველა პროფესიის ადამიანს სჭირდება თავისი საქმიანობის უკეთ დასაგეგმავად.
• მონაცემების უკეთ აღქმისა და გაანალიზებისთვის მათი მოწესრიგება/ ორგანიზება და წარმოდგენაა საჭირო.

საკითხი: მონაცემთა წარმოდგენა დიაგრამებით

კლასი: მე-6

მიზანი: მოსწავლეები  შეძლებენ  საძიებო სისტემების გამოყენებით საჭირო მონაცემების მოპოვებასა და მოწესრიგებას, სვეტოვანი და წრიული დიაგრამებით მონაცემების წარმოდგენას, განუვითარდებათ ელექტრონული რესურსების მოძიებისა და სასწავლო პროცესში გამოყენების უნარები

ესგ სტანდარტით მისაღწევი შედეგები

მათ.დაწყ.(II).11. მონაცემთა წყაროები და მონაცემთა მოპოვების საშუალებები

დასმული ამოცანის ამოსახსნელად საჭირო თვისებრივი და რაოდენობრივი მონაცემების მოპოვება

მათ.დაწყ.(II).12. მონაცემთა მოწესრიგების ხერხები და მონაცემთა წარმოდგენის საშუალებები

თვისებრივი და რაოდენობრივი მონაცემების დასმული ამოცანის ამოსახსნელად ხელსაყრელი ფორმით წარმოდგენა

საჭირო წინარე ცოდნა და უნარ-ჩვევები:

დიაგრამების წაკითხვა. ინფორმაციის ქსელური ძიება

რესურსები: კომპიუტერული ლაბორატორია. ინტერნეტი, მასწავლებლის მომზადებული საპრეზენტაციო ფაილი

აქტივობა 1.  თემის მიზნისა და შეფასების გაცნობა, მოსწავლეთა ორგანიზება

მოსწავლეებს ვაცნობ გაკვეთილის თემასა და მიზნს, კლასი დაყოფილია წყვილებად.

ხანგრძლივობა: 2-3 წთ

აქტივობა 2. კითხვა -პასუხი

დიაგრამების წაკითხვა (წინარე ცოდნის გააქტიურება)

მიზანი:  მოსწავლემ შეძლოს მონაცემთა წაკითხვა სხვადასხვა ტიპის დიაგრამებზე.

აღწერა: მთელ კლასს ვაჩვენებ ჩემ მიერ მომზადებული პრეზენტაციიდან სლაიდ 2-ს, რომელზეც კონკრეტული მონაცემები დალაგებულია ცხრილში. ცხრილის მიხედვით აგებულია სვეტოვანი და წრიული დიაგრამები. სლაიდები 3, 4, 5, 6. კითხვა-პასუხის რეჟიმში მოსწავლეები ასახელებენ თითოეული მონაცემის რიცხვით მახასიათებელს და მის შესაბამისობას დიაგრამაზე.

კლასის ორგანიზება: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 4-5 წუთი

აქტივობა 3. დიაგრამის აგების ალგორითმი

მიზანი: მოსწავლეებმა შეძლონ Microsoft Power Point პროგრამის გამოყენებით დიაგრამების აგება.

კლასის ორგანიზება: წყვილებში

ხანგრძლივობა: 6-8 წთ

აღწერა:  მოსწავლეებს ვაძლევ შემდეგ ინსტრუქციას:

. გადაშალონ სახელმძღვანელო „მათემატიკა. მე–6 კლასი. II  ნაწილი“ (ავტ. ნანა ჯაფარიძე, ნანი წულაია, მაია წილოსანი) 51–ე გვერდზე, სადაც აღწერილია კომპიუტერულ პროგრამა Microsoft Power Point-ით  მონაცემების გრაფიკული წარმოდგენა. გაჰყვნენ ინსტრუქციას ნაბიჯ-ნაბიჯ და ააგონ დიაგრამები. სლაიდი 7 (ფოტო სახელმძღვანელოდან).

აქტივობის პროცესში განუწყვეტლივ ვაკვირდები მოსწავლეთა მუშაობას, საჭიროებისამებრ ვაძლევ განმავითარებელ შეფასებას.

აქტივობა 4: ინფორმაციის მოძიება ინტერნეტის გამოყენებით

მიზანი: მოსწავლეებმა შეძლონ ინფორმაციის ქსელში მოძიება და შესაბამისი გრაფიკული ხერხით წარმოდგენა

კლასის ორგანიზება: წყვილებში მუშაობა

ხანგრძლივობა: 10-12 წთ      

აღწერა:  მოსწავლეთა წყვილებს ვაძლევ დავალებას, რომელიც  მოითხოვს, ინტერნეტში მოიძიონ ინფორმაცია და შეავსონ ცხრილი, ხოლო ცხრილის მიხედვით პროგრამა Microsoft Power Point–ში ააგონ დიაგრამა.

დავალების პირობები

აქტივობა 5: გასეირნება ვირტუალურ გალერეაში

კლასის ორგანიზება: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 2-3 წთ

აღწერა: მოსწავლეები თავიანთ ნამუშევრებს გადაგზავნიან მასწავლებლის ფაილში. პროექტორის გამოყენებით  მოსწავლეთა ნამუშევრებს ვაჩვენებ ეკრანზე. მოსწავლეებს საშუალება ეძლევათ, დაათვალიერონ და შეაფასონ ერთმანეთის ნამუშევრები.

აქტივობა 6: მოსწავლეთა ნამუშევრების პრეზენტაცია

კლასის ორგანიზება: მთელი კლასი

ხანგრძლივობა: 6-8 წთ

აღწერა: ეკრანზე ჩანს მოსწავლის ნამუშევარი. მოსწავლე პრეზენტაციის დროს აღწერს და მსჯელობს, როგორ მოიძია მონაცემები, რა ფორმით წარმოადგინა ისინი და რატომ აირჩია მონაცემთა წარმოდგენის ეს ფორმა;  რატომ არის მნიშვნელოვანი მონაცემთა შეგროვება და გაანალიზება; რატომ ხდება მონაცემთა ორგანიზება და წარმოდგენა სხვადასხვა ფორმით; რა დასკვნის გამოტანა შეუძლია თავის მიერ დამუშავებული მონაცემების ინტერპრეტირების შედეგად; როგორ გვეხმარება მონაცემთა მოპოვების, ორგანიზებისა და  დამუშავების ხერხები  საკითხების შესახებ დასკვნის გამოტანაში.

გაკვეთილის შეჯამება–შეფასება: 2-3 წთ

საშინაო დავალების მიცემა: მოიძიეთ ინფორმაცია საქართველოში ტბების ფართობების შესახებ, მონაცემები წარმოადგინეთ გრაფიკულად, პროგრამა Microsoft Power Point-ის გამოყენებით.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. ეროვნული სასწავლო გეგმა

https://ncp.ge/ge/curriculum/satesto-seqtsia/akhali-sastsavlo-gegmebi-2018-2024/datskebiti-safekhuri-i-vi-klasebi-damtkitsda-2016-tsels

2. მათემატიკის გზამკვლევი, მე-6 კლასი. შედგენილი ქეთი ცერცვაძის მიერ ზოგადი განათლების რეფორმის ფარგლებში

https://math.ge/meegvse-klasi/

ფეისბუქი პირველი და უკანასკნელი სოციალური ქსელია, რომელსაც შევეთვისე და სახლად ვიქციე. მანამდე, როცა ყველა რუსულ ოდნოკლასნიკებში იყო, მასზე უარს ვამბობდი. მერე დავრეგისტრირდი ტვიტერზე, გუგლ პლუსზე, ინსტაგრამზე, მაგრამ ვერცერთს ვერ შევეწყვე და ყველა დავივიწყე. ფეისბუქთან მაკავშირებს უთვალავი თავგადასავალი, ახალი თუ აღდგენილი ნაცნობობა; ფეისბუქით მომიგვარებია უამრავი პრობლემა, დამიგეგმავს მნიშვნელოვანი პროცესები, მიმიგნია უამრავი სიახლისთვის. აქ აქტიურად გამოვხატავ საკუთარ თავს, ვწერ ყველაფერზე, რაც მაღელვებს და მიხარია, ვაკომენტარებ ჩემთვის საინტერესო თემებს, ვეხმიანები ჩემთვის ძვირფას ადამიანებს. ეს ყველაფერი ბევრ დროსაც მართმევს და თან მიზოგავს კიდეც დროს. ფეისბუქი ჩემი ტელევიზიაც არის, გაზეთიც, ფოსტაც, ტელეფონიც, გასართობი კლუბიც, მოკლედ – სრული თვითრეალიზაცია. აქ შინ ვარ. აქ ძირითადად ის ვარ, რაც ვარ. რასაკვირველია, კი ვცდილობ, როგორც ყველა, უფრო ლამაზი, უფრო ნათელი და საინტერესო წარმოვჩნდე, მაგრამ, კაცმა რომ თქვას, სხვაობა რეალურ მაკასა და ფეისბუქპროფილზე წარმოდგენილს შორის მინიმალურია. ალბათ დამეთანხმებით, რომ ჩვენს განვითარებად ქვეყანაში თვითრეალიზაციისა და თვითგამოხატვის პრობლემა უმრავლესობას აქვს. ფეისბუქმა ეს დანაკლისი შეგვივსო. ფეისბუქი ცოდნის გასამდიდრებლადაც უნიკალური არხია. უამრავი მწერალი, მეცნიერ-მკვლევარი და უბრალოდ საინტერესო ადამიანი აქ აქვეყნებს ფასდაუდებელ შემეცნებით რესურსებს, რომლებიც განათლებას გვიმრავალფეროვნებს და გვაძლევს შთაგონებას უამრავი სიახლის აღმოსაჩენად თუ შესაქმნელად.

თუმცა თვითგამოხატვაც არის და თვითგამოხატვაც. ფეისბუქის პროფილზე შეიძლება ბევრნაირ უსიამოვნებასა და სკანდალში გაეხვიო, გქონდეს არასასურველი, უხეში, არაკორექტული პოლემიკა, რადგან აქ ხალხი თავს უფლებას აძლევს, ხან დაფარული, ხან კი ღია პროფილებით დაუბრკოლებლად გამოხატოს აგრესია, ილაპარაკოს უხამსად. ყველა როდი იცავს ცივილიზებული კაცობრიობის მიერ მიღებულ სტანდარტებსა და ღირებულებებს.

ხშირად გვქონია პოლემიკა ფეისბუქზე მასწავლებლის პროფილთან დაკავშირებით. ძირითადად თავს იჩენს ორი პრობლემა: 1. უნდა დაიმეგობროს თუ არა მასწავლებელმა თავისი მოსწავლეები და მათი მშობლები და 2. მოსწავლეებთან მეგობრობის შემთხვევაში აქვს თუ არა მასწავლებელს ფეისბუქზე ისეთი კონტენტის გამოქვეყნების უფლება, რომელსაც სასკოლო გარემოში, მოსწავლეებთან არ გააზიარებდა.

ორივე საკითხზე არსებობს ურთიერთსაპირისპირო პოზიციები. ზოგი კატეგორიულად გამორიცხავს მასწავლებლისა და მოსწავლეების მეგობრობას სოციალურ ქსელში, ხოლო მისი დაშვების შემთხვევაში მოითხოვს უმკაცრეს თვითცენზურას და ავალდებულებს მასწავლებელს, არამც და არამც არ გამოაქვეყნოს ფეისბუქზე იმგვარი შინაარსის რამ, რასაც საკლასო ოთახში ვერ აჩვენებდა ან წააკითხებდა მოსწავლეებს.

მოდი, კიდევ ერთხელ გავხსნათ დისკუსია ამ თემაზე და პოზიციები შევაჯეროთ. დავიწყოთ იმით, უნდა დავიმეგობროთ თუ არა მოსწავლეები, მივცეთ თუ არა მათ შესაძლებლობა, თვალყური ადევნონ ჩვენს აქტივობებს. მე პირადად სასწავლო პროცესი ვერც კი წარმომიდგენია ფეისბუქის გარეშე (შორს ვარ იმ აზრისგან, რომ ან დაფარულ ანგარიშს შევქმნი, ან ორი ანგარიში მექნება, რადგან როგორც ერთი ვარ ცხოვრებაში, ისევე ერთი პროფილით უნდა ვიყო სოციალურ ქსელშიც). ფეისბუქს აქტიურად ვიყენებთ კოლეგებსა და ადმინისტრაციასთან ურთიერთობისთვის, კლასებთან სწრაფი და მოქნილი კომუნიკაციისთვის, მშობლებთან მიმოწერისა და პრობლემებზე დროული რეაგირებისთვის. წარმოუდგენელია, რომ თუნდაც როგორც დამრიგებელმა, სატელეფონო კავშირით შევძლო კლასის საჭიროებების მართვა. ფეისბუქზე კლასის ჯგუფი და მესენჯერი საამისოდ საუკეთესო გზაა. გარდა ამისა, ფეისბუქით ვგზავნი რესურსებს, ვიღებ უკუკავშირს, მოსწავლეთა ნაშრომებს. ფეისბუქის მესენჯერი თიმსთან ერთად ამ მხრივაც ფასდაუდებელ სამსახურს გვიწევს. ამ სიკეთეებს ვერაფერი ჩაანაცვლებს, ამიტომ მოსწავლეთა და მათ მშობელთა დამეგობრება ჩემი არჩევანიც კი არ არის – აუცილებლობაა, გარდაუვალი აუცილებლობა. სხვაგვარად დაიხშობა სასიცოცხლოდ აუცილებელი საკომუნიკაციო სივრცეები.

მივუბრუნდეთ მეორე საკითხს.

ფეისბუქზე ხომ ვეხებით თანამედროვე ყოფის ყველა სფეროს, ყველა თემას. დავიწყოთ პოლიტიკით. მასწავლებელი ამომრჩეველია და, რასაკვირველია, ჰყავს თავისი რჩეული პოლიტიკური ძალა, რომელსაც ნდობას უცხადებს, ხმას აძლევს არჩევნებზე. მეტიც, მასწავლებლები ძირითადად პოლიტიკურად აქტიური ნატურები ვართ, რადგან ჩვენი აქტიური ცხოვრების წესი საზოგადოების ყველა სფეროსთან გვაახლოებს. სკოლა აბსოლუტურად დეპოლიტიზებული დაწესებულებაა. მოსწავლეებთან მასწავლებელი აპოლიტიკურია. ეს აქსიომაა! საგაკვეთილო პროცესი თავისუფალია პოლიტიკური თემებისგან. ფეისბუქზე კი მასწავლებელს სურს გამოეხმაუროს ქვეყანაში მიმდინარე მოვლნებს. მე პირადად სკოლის მერხიდან აქტიურად ვიყავი ჩართული პოლიტიკურ პროცესებში, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობიდან დაიწყო ჩემმა თაობამ პოლიტიკაში აქტიური ჩართვა და ახლა ამას რა შეცვლის, არ ვიცი. დარწმუნებული ვარ, არაფერი. პოლიტიკურ არენაზე მყავს მეგობრები, ნაცნობები, რომელთაც, რასაკვირველია, აქტიურად ვეკონტაქტები, ჩვენ შორის უწყვეტ რეჟიმში მიმდინარეობს აზრთა გაზიარება. უამისოდ სიცოცხლე ვერ წარმომიდგენია. იმის გამო, რომ მეგობრებში მოსწავლეებიც მყავს, საკუთარი შეხედულებების გამოხატვაზე უარს ვერ ვიტყვი. და ვფიქრობ, სავსებით ნორმალურია, ამ პროცესს თვალს ადევნებდეს ჩემი მოსწავლე, რადგან უმჯობესია, მან გამიცნოს არა მხოლოდ როგორც გაკვეთილზე მყოფი ნეიტრალური ფიგურა, უცხო და შორეული, არამედ როგორც სოციალურად აქტიური პერსონა, ადამიანი თავისი ვნებებით, ინტერესებით, თვალსაზრისებით, ავითა თუ კარგით. მთავარია, მოსწავლემ არ ნახოს, რომ მისი მასწავლებელი, რომელიც უსათუოდ ავტორიტეტი უნდა იყოს მისთვის, არის უკულტურო, უცენზურო, არაკორექტული, აგრესიული, ჰომოფობიისა და ანტიჰუმანიზმის ადეპტი, მიკერძოებული, სწორხაზოვანი და ტოლერანტობისგან დაცლილი. მე მირჩევნია, მოსწავლემ მნახოს არა სტერილური, უგრძნობი, უემოციო, უპოზიციო, არამედ მიხილოს ჩემი ადამიანური ვნებებით, სატკივრით, არჩევნით, გემოვნებით, ხედვით, რომელიც შესაძლოა მისი და მისი ოჯახისას არ თანხვდებოდეს, მაგრამ უსათუოდ იმსახურებს პატივისცემას, ისევე როგორც მისი და მისი ოჯახის განსხვავებული პოზიციები იმსახურებს უპირობო პატივისცემას ჩემგან. მყოლია პოლიტიკურად მტრულ ბანაკებს შორის მყოფ ოპონენტთა შვილები მოსწავლეებად, მაგრამ ვერავინ ვერასდროს წამომაძახებს, თითქოს ამას უარყოფითი გავლენა მოეხდინოს მოსწავლესთან ან მშობელთან ჩემს ურთიერთობაზე. პირიქით, მეტი პატივისცემა, გულისხმიერება და ურთიერთგაგება გვქონია განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებების მქონე პიროვნებების შვილებთან. მე არ მრცხვენია ჩემი პოლიტიკური არჩევანის. კარგად მაქვს გააზრებული, ვის რატომ ვირჩევ, რას მოვითხოვ, რას ვაპროტესტებ, რას ვეთანხმები. ვიმეორებ, სავსებით ნორმალურია, რომ მოსწავლე ჩემს შეხედულებებს კითხულობდეს, იაზრებდეს, აანალიზებდეს და მიღებდეს ისეთს, როგორიც ვარ, ისევე როგორც მე ვიღებ მას უპირობო სიყვარულით, განურჩევლად იმისა, რომელ ბანაკს ეკუთვნის მისი ოჯახი და გარემო. მირჩევნია, მოსწავლეს ვასწავლო განსხვავებულის მიღება, პოლემიკისა და კონსტრუქციული დებატების კულტურა, ვიდრე გავასაიდუმლოო საკუთარი ხედვა.

არჩევნებისა თუ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური პროცესების დროს ჩემი კედელი ფეისბუქზე შესაძლოა მეტისმეტად პოლიტიზებული იყოს, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ ამით არაფერს ვავნებ ჩემი მოსწავლეების ფაქიზ აღმქმელობას. ბოლო დროს ფეისბუქზე საკვირველ აგრესიას ვაწყდები, რასაც ძალიან განვიცდი ხოლმე. თუკი მკვახე და უსიამოვნო საუბარში გადაიზრდება პოლემიკა განსხვავებული გემოვნების გამო, ვფიცავ, არასდროს ამის ინიციატორი მე არ ვარ. ხშირად მინახავს, რომ ადამიანი გადადის ჩემს პროფილზე, ნახულობს, რომ ვარ პედაგოგი და იწყებს საუბარს ჩემს პროფესიასა და პროფესიონალიზმზე. ვფიქრობ, უკიდურესი სიბნელეა მსგავსი დამოკიდებულება, რადგან განსხვავებული ხედვა არ გვაძლევს იმის საფუძველს, ვიფიქროთ, რომ ადამიანი თავის პროფესიაში უვარგისია. არასდროს, არასდროს შემიტანია ეჭვი ადამიანის პროფესიულ კომპეტენციაში იმის გამო, რომ ჩემგან განსხვავებული ხედვა ჰქონია.

ერთხელ საარჩევნო პერიოდში სასურველი პოლიტიკური ძალის მხარდასაჭერი ტექსტი გამოვაქვეყნე და ცნობილი პროფესორი ისე აგრესიულად და არაკორექტულად დამესხა თავს, გაოგნებული დავრჩი. როცა კი თავად გამოხატავდა საკუთარ შეხედულებებს თავის კედელზე, არასდროს აზრად არ მომსვლია, მიმეთითებინა, რომ ეს დაუშვებელი, მიუღებელი ან აკრძალული იყო. რა ჯურის ადამიანებისგან არ მიმიღია შენიშვნა, არ გამომეხატა ჩემი პოლიტიკური სიმპათიები, ვინაიდან მასწავლებელი ვარ. ჩემი არჩევანი ქვეყნის ღალატად და რენეგატობადაც კი შეურაცხავთ. ერთი ტელევიზიის შეფმა, ყოფილმა მეგობარმა, ერთხელ სამშობლოს მოღალატედ გამომაცხადა იმის გამო, რომ საპრეზიდენტო არჩევნებზე ერთ-ერთი კანდიდატის მხარდასაჭერი თვალსაზრისი გამოვთქვი. უკაცრავად, მაგრამ სოციალურ ქსელში მე თავისუფალი მოქალაქე ვარ, თვითგამოხატვის სურვილით. ის, რომ ვიღაცას თანავუგრძნობ და შესაძლოა თანამებრძოლადაც ვთვლიდე თავს, არც დანაშაულია და არც დასაძრახი ქცევა. აქ გაკვეთილზე არ ვარ. ვერავინ ამიკრძალავს თავისუფალ თვითგამოხატვას და ვისაც უნდა, ჰკითხოს ჩემს მოსწავლეებს, ოდესმე რომელიმეს ინტერესი სულ ოდნავ მაინც თუ დამიზიანებია ჩემი პოლიტიკური შეხედულებების გამო. ყოფილა შემთხვევა, რადიკალური პოლიტიკური ჯგუფი მწვავედ გამიკრიტიკებია, მაგრამ ესეც ჩემი უფლებაა და თვითგამოხატვას ვერავინ შემიზღუდავს.

თუ ჩემი მოსწავლეები დაინახავენ, რომ მათი მასწავლებელი – მიუხედავად იმისა, აქვს თუ არა მას მათი ოჯახებისგან განსხვავებული პოლიტიკური ორიენტაცია – ობიექტურია, სამართლიანი, აქტიური, სტკივა, აღელვებს გარშემო არსებული სინამდვილე, იბრძვის თავისი ქვეყნის უკეთესი მომავლისთვის, რა არის აქ დასაფარავი და მისაჩუმათებელი? ხოლო თუ სტერილურად გავზრდით ჩვენს მოსწავლეებს და არ ვასწავლით მათ, რომ არსებობს სამყაროს მრავალგვარი ხედვა და რომ ადამიანები ბევრი რამით განვსხვავდებით ერთმანეთისგან, თუმცაღა საერთოც ბევრი გვაქვს, ჩვენ მივიღებთ არა თანამედროვე ცივილიზაციის გამოწვევებისთვის მომზადებულ მოქალაქეს, მაღალი თვითშეგნებითა და ღირებულებებით, არამედ ჩაკეტილ, სტერილურ, პასიურ, თავდაჯერებას მოკლებულ ადამიანს, რომელსაც თანამედროვე რეალობაში ოპერირების უნარი არ გააჩნია.

ძალიან მინდა, შემეკამათონ არგუმენტებით, მაგალითებით, პოზიტიური განწყობით და არა ჩაქოლვისკენ მოწოდებით, მოღალატედ შერაცხვით. სამყაროს მორალისტები აშავებენ და არა თავისუფლად მოაზროვნეები. ორიოდე წლის წინ ჩემმა უსაყვარლესმა მეგობარმა, რომელსაც ჩემგან განსხვავებული პოლიტიკური ორიენტაცია ჰქონდა, მომწერა, რომ ჩემი პოსტები მას სიცოცხლეს უმწარებდა და ამ ერთმა ფრაზამ დაასრულა ჩვენი მეგობრობა. მტკივნეული იყო, მაგრამ სხვა გამოსავალიც არ ჩანდა. მას არ შეეძლო მივეღე ისეთი, როგორიც ვარ, ხოლო მისნაირი ვერაფრით გავხდებოდი, თუნდაც მსხვერპლი ჩემთვის უძვირფასეს ადამიანთან ურთიერთობის დათმობა ყოფილიყო. მეც არ ვეთანხმებოდი მის შეხედულებებს, მაგრამ სიცოცხლეს არ მიმწარებდა გააზრება იმისა, რომ ჩემს მეგობარს სხვა ხედვა ჰქონდა. მოდით რა, დიდებმაც და პატარებმაც ვისწავლოთ განსხვავებული აზრის პატივისცემა და ამით მოგვარდება მთელი სპექტრი პრობლემებისა, რომელთა გამოც ჩვენი ქვეყნის განვითარება მნიშვნელოვნად არის შეფერხებული.