რა არის პედაგოგიური პრაქტიკის კვლევა?

კვლევა არის ახალი ცოდნის ძიება, მისი სისტემატური დოკუმენტირება და გაფორმება კვლევის ანგარიშის,სტატიის, პროექტის სახით. განასხვავებენ ფუნდამენტურ და გამოყენებით კვლევებს. ფუნდამენტურია კვლევა,რომელიც ემსახურება მეცნიერული ცოდნის გაღრმავებას ახალი თეორიების შექმნით და აქამდე უცნობიმექანიზმებისა და ტექნოლოგიების ახსნით, გამოყენებითი კვლევის ძირითად მიზანს კი თეორიების, მექანიზმების,ტექნოლოგიების პრაქტიკაში დანერგვა და გამოყენება წარმოადგენს.

პედაგოგიური პრაქტიკის კვლევა მიეკუთვნება გამოყენებით კვლევათა რიცხვს. ეს არის პროფესიული სიტუაციებისსისტემური კვლევა, რომელსაც ატარებენ მკვლევარ-მასწავლებლები სასწავლო სიტუაციების გაუმჯობესებისა დასაკუთარი პროფესიონალიზმის დახვეწის მიზნით. PK

მკვლევარია მასწავლებელი, რომელსაც შეუძლია პედაგოგიური საქმიანობის დროს წამოჭრილი პრობლემებისიდენტიფიცირება, მათი გადაჭრის გზების ძიება და პოვნა, ახალი იდეების, ინოვაციების, სტრატეგიებისპედაგოგიურ პრაქტიკაში დანერგვა.

მაშასადამე, პედაგოგიური პრაქტიკის კვლევა მარტო სირთულეების გადასალახავად კიარ არის საჭირო, არამედ ახალი იდეების, ინოვაციების გამოსაცდელად, საკუთარი ძალების გასაძლიერებლად, საკუთარი ძლიერი მხარისა და პოტენციალის აღმოსაჩენად, საჭირო უნარ-ჩვევების განსავითარებლადაც.

პედაგოგებს ხშირად ებადებათკითხვა:როგორ ვისწავლოთ კვლევა?

კვლევაში გამოცდილი პედაგოგები მიიჩნევენ,რომ კვლევის სწავლის საუკეთესო გზა თავად კვლევის პროცესია.

რა თავისებურებები აქვს პედაგოგიურ კვლევებს?

გამოყენებით პედაგოგიკას, როგორც სწავლების პროცესზე ორიენტირებულ მეცნიერებას,ახასიათებსგანუმეორებლობა, ამ სიტყვის პირდაპირი და არაგადატანითი მნიშვნელობით.

საბუნებისმეტყველომეცნიერებების შემთხვევაშიმკვლევარს შეუძლია გაიმეოროს თავის მიერ მიღებული შედეგიგანმეორებითი ცდისსაფუძველზე დადააზუსტოს დაგანამტკიცოს მოპოვებული ცოდნა. მისიშედეგებისსანდოობისა და ჭეშმარიტების შემოწმება შეუძლია მისნებისმიერ კოლეგას იმავეექსპერიმენტის კორექტულიგამეორებით, იმავემეთოდით, იმავემასალაზე დაიმავე პირობებში.

მასწავლებელი-მკვლევარი ასეთ შესაძლებლობას, სამწუხაროდ, მოკლებულია, ვინაიდან “განმეორებითიექსპერიმენტის” ჩატარება მას უკვესხვა “მასალაზე”, ანუ სხვაინდივიდებზე/მოსწავლეებზე უწევსდა, შესაბამისად,შედეგსაც განსხვავებულსიღებს. ამასთანავე ამ “განმეორებითიექსპერიმენტის” პირობებიც სხვაადა ისსიტუაციაც,რომელშიც პედაგოგ-მკვლევარს უწევს მუშაობა. მით უმეტეს, რომხშირად ამფაქტორების ცვალებადობაექსტრაპედაგოგიური ხასიათისაა,დამოკიდებულია სოციალურ ან იდეოლოგიურ გარემოებებზე, ისტორიულკატაკლიზმებზე დაა.შ.სწორედ ამიტომაა, რომ პედაგოგიკაში არასოდეს შედგება წმინდა “განმეორებითიექსპერიმენტი”.

ზემოხსენებული მიზეზებისგათვალისწინებით, გამოყენებითი პედაგოგიკა იძულებულია, დაუშვას გარკვეული”უზუსტობის ინდექსი”. იმისთვის, რომ მოვახდინოთ ამ სავარაუდო უზუსტობათა კორექტირება ანკომპენსირებადამივიღოთ სიზუსტესთან მაქსიმალურად მიახლოებული, ობიექტური დასკვნები, საჭიროა, გაიზარდოს კვლევათარიცხვი დაინტენსივობა. იმსავარაუდო უზუსტობათა კორექტირება,რომლებიც მოსალოდნელია და იქნება კიდეცზემოხსენებული ტიპის კვლევებისდროს, პედაგოგიკაში მათემატიკური, კერძოდ, სტატისტიკური (resp.რაოდენობრივი) მეთოდების გამოყენებით ხდება.

პედაგოგიური პრაქტიკის კვლევის ეტაპები

პედაგოგიური პრაქტიკის კვლევა შეგვიძლია შემდეგ ფაზებად დავყოთ:

1.კვლევის ამოსავალი პუნქტის განსაზღვრა/საკვლევი თემის შერჩევა და კვლევის მიზნის ჩამოყალიბება;

2.კვლევის პროცესის დოკუმენტირება – კვლევის დღიურის წარმოება;

3.საკითხთან დაკავშირებული არსებული კვლევებისა და ლიტერატურისშესწავლა და ანალიზი;

4.კვლევის მეთოდის შერჩევა და ექსპერტიზა (სხვა კოლეგებისთვის გაცნობა ან მეთოდის მოსინჯვა მცირე შერჩევაზე – საპილოტე კვლევა);

5.მონაცემთა შეგროვება;

6.მონაცემთა ანალიზი, რომელიც კვლევის ყველაზე საინტერესო და ამავე დროს ყველაზე რთული საფეხურია;

7.მოქმედების სტრატეგიის შემუშავება დამისი პრაქტიკაში დანერგვა, რაც აუცილებლად ყველა პრობლემის გადაჭრას კი არ ნიშნავს, არამედ ძიებას, გამოცდილების შეძენას, რაღაცის გაუმჯობესებას და კვლევის პროცესის ახალ ფაზაში გადასვლას;

8.მოპოვებული ცოდნისა და გამოცდილების პრეზენტაცია, რაც შეიძლება განხორციელდეს კვლევის ანგარიშის შექმნით და კათედრის სხდომასა თუ სემინარზე მისი განხილვით, კონფერენციაზე წარდგენით, პუბლიკაციით და ა.შ.

განვიხილოთ თითოეული ფაზა ცალ-ცალკე.

კვლევის ამოსავალი პუნქტის/საკვლევი თემის განსაზღვრა – კვლევის პროცესის პირველი ნაბიჯი

კვლევის პროცესის პირველი ნაბიჯი გულისხმობს კვლევის იმ ამოსავალი პუნქტის პოვნასა და ფორმულირებას, რომელიც იქნება არჩეული კვლევის საფუძველი და მიზანი.

„ჩემიპედაგოგიური პრაქტიკიდან რომელი საკითხია პრიორიტეტული, რომლის კვლევა უნდადავიწყო?”; „ჩემიძალები და შესაძლებლობები გაწვდება ამ საკითხების კვლევას?”; „მაქვს წარმატების შანსი?” დაა.შ. – ესის კითხვებია, რომლებიც მკვლევარ-მასწავლებლებს ებადებათ კვლევის დაწყების წინ.

რამ შეიძლება მოგვცეს ბიძგი კვლევის ამოსავალი პუნქტის აღმოსაჩენად?

.საკუთარმა დაკვირვებამ და გამოცდილებამ გაკვეთილზე დასხვა სასკოლო აქტივობებში, როგორიც არის, მაგალითად, რთული ან გაურკვეველი სიტუაცია.

. უკუკავშირისა და შეფასების შედეგებმა, რაც შეიძლება იქცეს იმპულსად შემდგომი კვლევისა და განვითარებისთვის. მაგ., პედაგოგმა შეაჯამა კლასში სემესტრის განმავლობაში ჩატარებული ტესტირების შედეგები და აღმოაჩინა, რომ პირველი ტესტირების შედეგები კარგი იყო, შემდეგ კი ისინი მკვეთრად დაეცა. ესუკუკავშირის შედეგები იქცა მასწავლებლისთვის კვლევის მიზეზად.

.სკოლის განვითარების პროგრამებში, პროექტებსა და კვალიფიკაციის ასამაღლებელ კურსებში მონაწილეობამ.

. ცნობისმოყვარეობამ და”თეორიულმაინტერესებმა”. სულაც არ არის საჭირო,ახალი იდეები საკუთარი გამოცდილებიდან მოდიოდეს. ის შეიძლება მოვიპოვოთ კოლეგების დაკვირვებებიდან, საკითხავი მასალიდან და ა.შ. მაგ., რას აკეთებს ჩემი ერთი კოლეგა, ან რა აღმოაჩინა ერთმა მკვლევარმა, ე. ი.ინტერესი, უკეთ გაიგო და შენს საქმიანობაში დანერგო სხვათა იდეები, მნიშვნელოვანი სტიმულია კვლევის დასაწყებად.

როგორ გადავამოწმოთ, სწორად შევარჩიეთ თუ არა კვლევის ამოსავალი პუნქტი?

ამისგადამოწმება შეგვიძლია შემდეგი კრიტერიუმების მიხედვით:

.მოქმედების არეალი:

-ჩემ მიერ არჩეული კვლევის ამოსავალი პუნქტი ჩემი საკუთარი პედაგოგიური პრაქტიკიდან მომდინარეობს?

– მაქვს მე ამის განსახორციელებლად მოქმედების არეალი და შესაძლებლობები? მეტისმეტად ხომ არვარდამოკიდებული სხვა პირებსა და ინსტანციებზე?

-კოლეგები მზად არიან ჩემთან თანამშრომლობისთვის?

-უკვე დროა, დავიწყო კვლევა თუ ჯერ მოსამზადებელი სამუშაოების ჩატარებაასაჭირო?

.მნიშვნელოვნება:

-რამდენად მნიშვნელოვანია ეს სიტუაცია ჩემი პროფესიული ზრდისთვის, ჩემი სკოლისა და მოსწავლეებისთვის?

-აქვს მას საჭირო აღმზრდელობითი ღირებულება?

-მზად ვარ, გარკვეული ენერგია და დრო დავახარჯო ამ სიტუაციას?

-მაქვს ამ სიტუაციასთან მიმართებითშეცვლის, გაუმჯობესების, განვითარების გარკვეული სურვილი?

.დაძლევადობა:

-ნუ აირჩევთ პირველსავე ჯერზე თქვენთვის დიდ და რთულად საკვლევ საკითხებს. თუ ყოყმანობთ,შეჩერდით უფრო კონკრეტულ, შემოსაზღვრულ გეგმებზე.

.შესაბამისობა:

-შეესაბამება თუ არა ჩემ მიერ კვლევითი სამუშაოსთვის შერჩეული საკითხები ჩემს დანარჩენ პროფესიულ საქმიანობას?

-შეესაბამება თუ არაისინი ჩემი სკოლის განვითარების პრიორიტეტებს?

-მიესადაგება თუ არა ჩემიკვლევა ჩემი გაკვეთილის მიზნებს?

-შესაძლებელია თუ არა, კვლევითი აქტივობები პირდაპირ საგაკვეთილო პროცესში ჩავრთო (მაგ., ინტერვიუები, ჯგუფური საუბრები, ანკეტირება და ა.შ.)?

საკვლევად უნდა ამოვირჩიოთ ის საკითხი, რომელიც ყველაზე მეტად შეესაბამება ზემოთ ჩამოთვლილ კრიტერიუმებს.

კვლევის დღიური – კვლევის პროცესის მეგზური

პედაგოგიური კვლევის პროცესში მასწავლებლები აწარმოებენ ე.წ. კვლევის დღიურს, რომელშიც შეაქვთ სტრუქტურირებული და არასტრუქტურირებული დაკვირვების შედეგები, საკუთარი იდეები, გეგმები, ინტერვიუები, მონაცემთა ანალიზის შედეგები და სხვ.

კვლევის დღიური მკვლევარ-მასწავლებლის უმნიშვნელოვანესი იარაღია. იგი კვლევის პროცესის თანამგზავრია, რადგან მასში აღნუსხულია პროცესის ყველა ფაზა.

კვლევის დღიური ეხმარება მასწავლებელს კვლევის პროცესის კორექტირებასა და დასკვნების გამოტანაში, იმაში, რომ გაიგოს, სწორგზას ადგას თუ ჩიხში ექცევა.

სასურველია, საკუთარი კვლევის დღიურის ჩანაწერები მასწავლებელმა დროდადრო გადაიკითხოს შუალედური ანალიზისთვის და ხელახლა გაიაზროს თავისი თეორიული და მეთოდური ჩანიშვნები და გეგმები.

თეორიული ჩანიშვნები აზრად მოსული მრავალმხრივი იდეების დღიურში აღნუსხვა და დავიწყებისგან მათიხსნაა. გარდა ამისა, ეს არის მონაცემთა ანალიზის დროს წარმოშობილ ახალ იდეათა აღნუსხვაც.

მეთოდური ჩანიშვნები მკვლევარის თვითდაკვირვების დოკუმენტირებას ახდენს.

მაგ., რა პირობებში დავნერგე მე განსაზღვრული სტრატეგია? რა გამოცდილება შემძინა ამ სტრატეგიამ? რა ეთიკურ დილემას წავაწყდი კვლევის პროცესში? – დაა.შ.

კვლევის დღიურში მასწავლებელი ინიშნავს იმ გეგმებს, მიზნებს, იდეათა მოზღვავებულ ნაკადს, რომლებითაცსურს ისარგებლოს თავის პედაგოგიურ პრაქტიკაში და რომელთა განხორციელებაც სურს დროთა განმავლობაში. აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ არ არის საჭირო ისეთი გეგმების დახვავება, რომელთა განხორციელება არარეალურია. დაუძლეველი გეგმები პედაგოგებში გულაცრუებას გამოიწვევს. თუმცა ყველა განუხორციელებელ იდეას ნაადრევად ნუ გამოვუტანთვერდიქტს ,,განუხორციელებულია”, რადგან იმან, რაც დღეს განუხორციელებელიგვეჩვენება, ხვალ შესაძლოა ხორცი შეისხას.

მასწავლებლის მიერ სწორად წარმოებულ დღიურში მარტო კონკრეტული სიტუაციები კი არ არის გააზრებული, არამედ დროის საკმაოდ ხანგრძლივი მონაკვეთის გეგმა _ “წერილობითი ნაფიქრალი”. კვლევის დღიურმა დიდი როლი შეიძლება შეასრულოს საქმის ვითარების დაწვრილებით შესწავლაში, განსაკუთრებით- გაურკვეველ, პრობლემურ სიტუაციებთან შეჯახებისას.

კვლევის მეთოდის შერჩევა და მონაცემთა შეგროვება

მონაცემთა შეგროვება კვლევის პროცესის ერთ-ერთი საკვანძო და საპასუხისმგებლო ფაზაა. მის სწორად და კვალიფიციურად წარმართვაზე მნიშვნელოვანწილადაა დამოკიდებული კვლევის საბოლოო შედეგები. კვლევის შედეგების სანდოობა კი უშუალოდ არისდამოკიდებული მონაცემთა შეგროვების მეთოდის სწორად შერჩევაზე.კვლევის პროცესის სწორად წარმართვისა და სასურველი შედეგის მიღწევის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პირობასკვლევის მეთოდის სწორად შერჩევა წარმოადგენს.

რა არის კვლევის მეთოდი?

კვლევის პროცესში გამოყენებულ გზებს, რომლებსაც ობიექტური დასკვნებისაკენ მივყავართ, Kკვლევის მეთოდებიეწოდება.

კვლევის მეთოდებს ორძირითად ჯგუფად ყოფენ: თვისობრივ (დაკვირვება, დიალოგი, სიღრმისეული ინტერვიუ,ფოკუსჯგუფები და ა.შ.) და რაოდენობრივ (მაგ., მასობრივიზეპირი თუ წერილობითიგამოკითხვა – ანკეტირება) მეთოდებად. თვისობრიობა – ეს არისდამახასიათებელი ნიშან-თვისება, რომელიცგვიჩვენებს, რას წარმოადგენსესა თუ ისსაგანი. რაოდენობა – ეს არისდამახასიათებელი ნიშანი, რომელიც რაოდენობითიზომება. აქედან გამომდინარე, კვლევისთვისობრივი მეთოდები მიზნად ისახავსსაკვლევი საგნის სიღრმისეულ შესწავლას,ხოლო რაოდენობრივი მეთოდებიადგენს შესასწავლი საგნის რაოდენობრივიგავრცელების სურათს.

მკვლევარმა-მასწავლებელმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ კვლევის პროცესში რაოდენობრივი და თვისობრივი მეთოდების ერთობლივი გამოყენება კვლევის სანდოობას და მაღალ ხარისხს უზრუნველყოფს.

მონაცემთა ანალიზი და ინტერპრეტაცია

როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, მონაცემთა ანალიზი კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი, მაგრამ, ამასთანავე,ყველაზე რთული ეტაპია. თუ კვლევის სერიოზულ, ღრმა ანალიზზე ვსაუბრობთ, მას მარტო მასწავლებელი ვერ გაართმევს თავს; ანალიზში ჩართულნი უნდა იყვნენ, სულ მცირე, სოციოლოგი და ფსიქოლოგიც; მაგრამ საკუთარი პედაგოგიური კვლევების მარტივი ანალიზი მასწავლებელს დამოუკიდებლადაც შეუძლია განახორციელოს.

კვლევისAანალიზის შედეგები მკვლევარ-მასწავლებელს შესაძლებლობას აძლევს, გადავიდეს კვლევის პროცესისმომდეცნო ეტაპზე, რაც გულისხმობს კვლევის ანალიზის შედეგებზე დაყრდნობით ახალი სტრატეგიების შემუშავებას და დანერგვას არსებული სიტუაციის გასაუმჯობესებლად.

კვლევის პროცესის უკანასკნელი ეტაპი კვლევის საბოლოო გაფორმება და პრეზენტაციაა, რომლის შესახებაც მომდევნო წერილებში გვექნება საუბარი.

ჩვენი საკუთრებაა პირადი სივრცე, ბავშვობის პლუშის დათუნია, ლეპტოპი, ფეისბუქის პროფილი, საყვარელი მაისური… ძველი და ახალი ემოციები თუ ოცნებებიც ჩვენია. საკმარისია, რომელიმეს შეეხონ, რომ აგრესიულებიც კი ვხდებით: რატომ უნდა გვესიამოვნოს ვიღაც “არამკითხე მოამბის” ავადმყოფური სურვილი, შეიჭრას ჩვენს პრივატულ სივრცეში ფეისბუქის გატეხვისა და პირადი საუბრების წაკითხვის საშუალებით?! ვირტუალური სამყარო დღეს ჩვენთვის ისეთივე ახლობელი და საყვარელია, როგორიც ჩვენი ძველი მეგობრის მყუდრო ოთახი, იმ განსხვავებით, რომ მეგობარს ხშირად აღარ ვსტუმრობთ ხოლმე. სოციალური ქსელების ავ- კარგის შესახებ უკვე ბევრი დაიწერა და ეს ტექსტი ისევე შორსაა ვირტუალური ცისა თუ მიწის კრიტიკისგან, როგორც ჩემი ძმა – მათემატიკისგან. სხვა ამბებზე უნდა ვილაპარაკო: კროსვორდივით დაწყებულ მოთხრობაზე, შვინდაზე, ყველას მწერალზე და იმაზეც, რომ ყველაზე მნიშვნელოვანი დეტალები ხშირად გვავიწყდება.

ყოველთვის მიკვირდა, ჩვენი საყვარელი მწერლების სია ფოლკნერით, მარკესით, პავიჩითა თუ დოსტოევსკით რომ შემოიფარგლებოდა. მათი საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს, პირიქით, ფოლკნერი იმაზე მეტად მიყვარს, ვიდრე ყველა საყვარელი სასუსნავი ერთად აღებული და ეს შედარებითი სიყვარული ხელწამოსაკრავი სულაც არაა: მე ხომ ტკბილეული საკუთარ თავს მირჩევნია. თუ ამ სიყვარულებს ისე მივუდგებით, როგორც “ზოგადი უნარ-ჩვევების” ამოცანას, დავასკვნით, რომ ფოლკნერი საკუთარ თავზე მეტად მყვარებია. ასეა თუ ისე, უცნაური არ არის, რომ საყვარელი მწერლების სიის შედგენისას ნოდარ დუმბაძე არასდროს გვახსენდება?! – ამ უცნაური ფენომენის ახსნა არც ისე უცნაურად ჟღერს: აი, მაგალითად, სამშობლოს სიყვარული იმდენად ბუნებრივია, რომ ვერც კი ვაცნობიერებთ, რა მნიშვნელოვანია ის და არც წყლის ფასი გვესმის მოწყურებამდე, სუპერმარკეტიდან დაბრუნებულებს და სურსათით დატვირთულებს ყოველთვის გვავიწყდება ასანთი, ზღვაზე მზის ჩასვლაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა “ჰასანას ბარში” დალევაა...

მეც სულ ვსაყვედურობ საკუთარ თავს, რომელიც არასდროს იხსენებს დუმბაძეს და ბავშვობას. ჩვენი მეხსიერება ხომ ისეთივე მოსაწყენი და სერიოზულია, როგორიც, საერთოდ, უფროსები. ჩვენთვის ღირსების საქმეა, ზუსტად იმდენი დარიჩინი ვუყოთ საცივს, რამდენიც “თითების ჩასაკვნეტად” და სტუმრებისგან ქების დასამსახურებლად გვჭირდება; ჩვენთვის ბუნებრივია, საკუთარ შვილებს წიგნების ნაცვლად სამეგობრო წრე შევურჩიოთ, სათანადოდ შევმოსოთ და სამაგიეროდ არასათანადოდ ვიცნობდეთ, ვერ გავიხსენოთ ძველი შეგრძნებები და მახრჩობელა გველი ერთი უბრალო ქუდი გვეგონოს – ასეთი ცუდი მხედველობის გამო პატარა უფლისწული არასდროს გვესტუმრება არც ჩვენ და არც ჩვენს შვილებს.

ყველაფერი საკუთრებიდან დავიწყეთ. მე ახლა არც ისე დიდი ვარ, წიგნმა აღარ ამატიროს და არც ისე პატარა, ხმამაღლა და სლუკუნით, ყველას თვალწინ ავქვითინდე. დიდების ჩემეული კლასიფიკაცია ასე გამოიყურება: ძალიან დიდები, საშუალო დიდები და ისე რა (არც ისე) დიდები. არც ისე დიდებს უფლება აქვთ, საკუთარ თავთან მარტო დარჩენილებმა მაინც გამოუშვან პატიმრებივით დამწყვდეული ემოციები. სწორედ საკუთარ თავთან მარტო დარჩენის დღეს გადმოვიღე თაროდან დუმბაძის მოთხრობები და კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი, რომ ის, რაც ბავშვობაში და მოზარდობისას ყველაზე ღირებული გგონია, ფასს არც დიდობისას კარგავს და უფრო მეტიც: შენში ისევ აღვიძებს ბავშვს ბავშვის ყველაზე კარგი გაგებით – სისასტიკედაკარგულ, კეთილ ბავშვს, რომელიც აუცილებლად იტირებს თეთრ ხარზე, რომელიც არავისია და ტორეროს მიერ მოსაკლავად არის განწირული. დუმბაძის კროსვორდივით დაწყებული “კორიდას” ჩემეული ამონახსნები ისეთივე სევდიანია, როგორიც დედის მომლოდინე ბავშვი საბავშვო ბაღიდან.

ხარი რომ შინაური ცხოველია, შინაური ცხოველები კი ძალიანაც ბედნიერები არიან იმით, რომ ვინმეს საკუთრებას წარმოადგენენ, არახალია. არ არსებობს არავისი ხარი, ყველა ვიღაცისაა, გარდა სპეციალურად კორიდისთვის გამოზრდილი ხარებისა. ისინი სიკვდილისთვის იზრდებიან, თანაც – ნაადრევი სიკვდილისთვის. თორემ, რაც უნდა ვანდალური იყოს, ოდესმე “ვიღაცის” ხარებსაც კლავენ. ეს მაშინ, როცა ჩვენი შვინდები თუ ნიშები ბერდებიან და ჩვენც მთელი ცხოვრება გვემწარება ძველი, ბავშვობისდროინდელი მოგონება, როგორ დაგვიკლეს ჩვენი ერთგული მეგობარი.

მოთხრობის მთავარ პერსონაჟს უცნაურად დამთავრებული მოთხრობა ბავშვობის მთელ ოცნებებსა და ნალოლიავებ ესპანეთს უნგრევს: რა ძნელია, კეთილი ესპანეთი სერვანტესითა და ბასკებითა თუ ანდალუზიური ღამეებით უცბად წითლად შეიღებოს. ეს ძალიან ჰგავს საკუთრების უფლების შელახვას, თუმცა მე მაინც მგონია, რომ ასეთი სისხლიანი დეტალები ყველა ქვეყნის ისტორიაშია მახინჯი ტრადიციების სახით და შენი სიყვარულის ერთბაშად ნგრევა სხვა არაფერია, თუ არა გამოუსწორებელი შეცდომა. აბა, ვის გაუგონია, მაგალითად, ალავერდს აღარ ესტუმრო მხოლოდ იმის გამო, რომ იქ ზოგჯერ რელიგია ტრადიციად იქცევა და არა რწმენად, წარსულს კი პრეტენზია აქვს აწმყოზე და არ სურს, ისტორიად დარჩეს. აქ საუბარია სისხლიან წარმართულ რიტუალზე, რომელიც უფლისთვის მსხვერპლშეწირვით გამოიხატება. არადა, ბოლო ზვარაკი თავად ქრისტე გახლდათ და მას შემდეგ ეკლესია ღმერთს უსისხლო მსხვერპლს – პურსა და ღვინოს სწირავს. ზოგჯერ “ტრადიცია არ აძლევს ხოლმე აწმყოს განხორციელების საშუალებას; ის ტექსტია, რომელიც გადაფარავს სინამდვილეს მაშინ, როცა რწმენა კონტექსტია, რომლის საშუალებითაც ვკითხულობთ აწმყოს”(სერგო რატიანი).

დაახლოებით ასეთივე მახინჯი ტრადიცია გახლდათ კორიდაც და ორიოდე წლის წინ მომხდარი ტრაგედიის შემდეგ მისი აკრძალვაც სავსებით გამართლებულია. თუმცაღა, ტრაგედიაა ის, რომ მის ასაკრძალავად უდანაშაულო პირუტყვის სისხლმა არ იკმარა – მაყურებლის სისხლიც გახდა საჭირო. ქართულ სინამდვილეში კი შეუძლებელია კანონის დონეზე აიკრძალოს მსხვერპლშეწირვის რიტუალი – აქ მხოლოდ საკლავის სისხლი იღვრება და ეს იმ სიბნელის მაჩვენებელია, რომელსაც განათლების არასაკმარისი დონე ჰქვია – საბოლოოდ ხომ ყოველგვარი ცუდი და მახინჯი მაინც შეზღუდულ ცნობიერებას უკავშირდება და ეს სწორიცაა, თორემ თეოლოგიაში ასე თუ ისე გარკვეული ადამიანი არასდროს შესწირავს მსხვერპლს უფალს.

მოთხრობაში დომინგინი სულაც არაა ანტიგმირი: ესპანურ ტრადიციებზე გაზრდილი ტორეროა, რომელსაც მთელი ცხოვრება მკვლელობას ასწავლიდნენ. დომინგინისთვის მკვლელობა პროფესიაა.

დღეს მსგავსი სისხლიანი პროფესიები, საბედნიეროდ, აღარ არსებობს. სამაგიეროდ, არსებობენ ჩვენი შვინდები, რომლებსაც ცოტა ხნით თუ მოვაშორებთ თვალს და ხშირად აღარ მოვიკითხავთ, იქნებ პაპებმა რომელიმე სალოცავსაც შესწირონ.

“პინკ ფლოიდის” “კედელი” ხომ ყველას გახსოვთ? ცნობილი “Another brick in the wall” მაინც გეხსომებათ. სიმღერის ტექსტიც და ვიზუალური ნაწილიც ძალიან ექსპრესიული და მეტყველია და განსაკუთრებულ ინტერპრეტაციას არ მოითხოვს; როჯერ უოტერსი მხოლოდ ბრიტანულ სკოლებს კი არ აქილიკებს, არამედ აპროტესტებს, რომ მასწავლებლები ხელს უშლიან მოსწავლეების შემოქმედებით აზროვნებას, დასცინიან პოეზიითა და მუსიკით გატაცებას და მხოლოდ მათემატიკისა და ზუსტი მეცნიერებების სწავლას მოითხოვენ, რადგან საზოგადოებაში მოთხოვნა სწორედ ასეთ ადამიანებზეა.

წარმომიდგენია, “კედელის” გახსენებისას როგორ წარიმართება სკოლის როგორც არასრულყოფილი ინსტიტუტის კრიტიკოსთა დისკუსია მოსწავლეებში კრეატიულობის ჩახშობის შესახებ – რა ცოდოები არიან ბავშვები, რომლებსაც სტანდარტიზებული ტესტების დაზუთხვა უწევთ, ამ დროს რა მნიშვნელოვანია ინკლუზიური განათლებისა და შემოქმედებითობის ხელშეწყობა, რა ცუდია, რომ სკოლა შემოქმედებითობას კლავს და საერთოდ, მართალი იყო ილიჩი (ვლადიმირ ილიჩი კი არა, ივან ილიჩი) – სკოლა როგორც ინსტიტუტი უსარგებლო, მოძველებული და მოსაშლელია.

მე კი გიგანტურ ხორცსაკეპ მანქანაში მორჩილად ჩაცვენილი ბავშვების დანახვაზე შემოქმედებითობა არ მახსენდება. სავსებით შესაძლებელია, ვასწავლოთ ბავშვებს, როგორ გასცენ სტანდარტიზებულ ტესტებს ყველასათვის მისაღები და სწორი პასუხი ისე, რომ მათი კრეატიულობისა და წარმოსახვის უნარი არ დაითრგუნოს. ადვილი არ არის, მაგრამ შესაძლებელია.

უფრო ძნელია, მოსწავლეებს თავს არ მოვახვიოთ ის, რისიც გვწამს და, ამასთან, გვჯერა, რომ ჩვენი რწმენა ერთადერთი და ჭეშმარიტია.

* * *

იმიტომ არა, რომ საკუთარი ცხოვრებით აღფრთოვანებული ვარ, არც იმიტომ, რომ მაგარი ტიპი მგონია თავი და მიმაჩნია, რომ სწორად ვცხოვრობ – ბანალურ კითხვაზე: “რომ შემეძლოს, რას შევცვლიდი ჩემს ცხოვრებაში?” – მკაფიო პასუხი მაქვს: ძალიან ცოტას. ზუსტად ვიცი, რომ მაშინ, როდესაც პირველად აღმოვჩნდი სრულ უმცირესობაში, მაგრამ დარწმუნებული ვიყავი საკუთარი არჩევანის სისწორეში, ბოლომდე დავიცავდი ჩემს პოზიციას. ეს ამბავი სკოლაში გადამხდა თავს. დამაინტრიგებლად ჟღერს, მაგრამ მის მოყოლას ახლა არ ვაპირებ. რომც მოვყვე, ჩემი მაშინდელი კომპრომისი ბევრს გააცინებდა. არადა, თითქოს წვრილმანია… თანაც, დარწმუნებული ვარ, დღეს ეს ამბავი აღარავის ახსოვს.

მაგრამ მთავარი ის კი არ არის, რამდენად დიდი ზიანი მოაქვს შენს გადაწყვეტილებას, არამედ ის, რამდენად მტკიცეა იგი. ჩემი არასწორი გადაწყვეტილება განსაკუთრებით მტკივნეული იყო, რადგან, მიუხედავად იმისა, რომ მაშინ მხოლოდ 16 წლის ვიყავი, სრული სიცხადით ვხედავდი, რა დიდ შეცდომას ვუშვებდი და ვაცნობიერებდი, როგორ დამტანჯავდა ეს შეცდომა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში.

სწორედ სკოლაში გაჩნდა ჩემს ცხოვრებაში კონფორმიზმი და, რაც ყველაზე სამწუხაროა, დიდი ხნით დამკვიდრდა. კონფორმისტული გადაწყვეტილება მას შემდეგაც ბევრჯერ მიმიღია და ყველაფერს ჩემს პირველ მარცხს ვაბრალებდი.

ბევრჯერ გამიგონია, რომ კონფორმიზმი საშინელებაა, სპობს და შლის პიროვნების ინდივიდუალობას, თუმცა შემხვედრიან ადამიანები, რომლებიც, თავიანთი პრინციპებისა და ღირებულებების მიუხედავად, უსიტყვოდ ემორჩილებოდნენ ავტორიტეტების, მშობლების, მეგობრების, მეზობლების, მასწავლებლების, ნაცნობებისა და უცნობების ნებას.

კონფორმიზმი სპეციფიკური სტანდარტის, საზოგადოების, თემის, ავტორიტეტებისადმი საკუთარი ქცევის, რწმენისა და მოქმედებების დამორჩილებასა და მორგებას გულისხმობს. ადამიანები კონფორმისტები ხდებიან, რათა შეესაბამებოდნენ დაწესებულ ნორმებს და თავი აარიდონ სოციალურ გარიყვას.

კონფორმიზმი ყველაზე ხშირად ჩვენს ყოველდღიურ ქმედებაში ვლინდება, როდესაც ვიცვამთ და ვსაუბრობთ ერთნაირად, ვუსმენთ ერთნაირ მუსიკას და თაყვანს ვცემთ საერთო ავტორიტეტებს. ცნების ასეთი მშრალი დეფინიციიდანაც ჩანს, რომ სკოლა კონფორმისტების სამოთხეა.

ამაზე ფსიქოლოგებიც თანხმდებიან. სკოლის მოსწავლეები, განსაკუთრებით – დამამთავრებელ კლასებში, ე. წ. კონფორმიზმის პერიოდს გადიან. ფსიქოლოგებისავე შეფასებით, ამ ეტაპზე რჩება უკვე ზრდასრული ადამიანების დიდი უმრავლესობა. კონფორმისტისთვის მნიშვნელოვანია, რომელიმე ჯგუფს, სოციუმს ეკუთვნოდეს და აღიარება მათგან მოიპოვოს. ქმედებებსა და ადამიანებს სტერეოტიპების- პირობითი განზოგადებების მიხედვით განსჯიან. ინდივიდი საკუთარ თავს მხოლოდ ამ ჯგუფში, კონკრეტულ საზოგადოებაში ხედავს. სამყაროც ნელ-ნელა ლაგდება მის გარშემო: რაც ჯგუფს სწორად მიაჩნია, სწორია და პირიქით; ყოველგვარი სიტუაციისთვის არსებობს უნივერსალური წესი და მორალი; ყველა, ვინც ჯგუფის დადგენილ წესს გადაუხვევს, სასტიკი სასჯელისთვის – სირცხვილისთვისაა განწირული, ამიტომ სირცხვილი ჯგუფისთვის მანიპულირების საშუალებადაც შეიძლება იქცეს… რაც უნდა სასტიკად და უტრირებულად ჟღერდეს ეს აღწერა, სკოლის რეალობა ხშირად სწორედ ასეთია. ასე ხედავენ მოსწავლეები სამყაროს და ეს ჩვეულებრივი რამაა. გაგიკვირდებათ და, ეს ნამდვილად არ არის მასწავლებლების ბრალი. სკოლის სოციალურ წესებს მეტწილად მოსწავლეები ამკვიდრებენ. მაგრამ მასწავლებლებს ნამდვილად შეუძლიათ მოსწავლების დახმარება, რათა ისინი ამ კომფორტული კონფორმული ზონიდან გამოვიდნენ და კმაყოფილება საკუთარი ინდივიდუალობის შენარჩუნებაში ეძებონ. თუმცა ეს მასწავლებლის განსაკუთრებულ პროფესიონალიზმსა და დაკვირვებულობას მოითხოვს. მორცხვი, ადვილად სამართავი, პროგნოზირებადი ყოფაქცევის, საშუალოზე დაბალი თვითშეფასების მქონე, ბეჯითი, მაგრამ უამბიციო მოსწავლე მასწავლებლის ოცნებაა, ჩვენ კი მასწავლებლებს ამ ოცნების დათმობას და მოსწავლეებში მეამბოხე სულის გაღვივებას ვთხოვთ!

სანამ იმაზე ვისაუბრებდეთ, რა აუცილებელია, მოსწავლის პიროვნებად ჩამოყალიბებაში მასწავლებელმა შეასრულოს ერთ-ერთი მთავარი როლი, შესაძლოა, გაჩნდეს კითხვა: რატომ უნდა ისწავლონ მოსწავლეებმა კონფორმიზმთან შეუგუებლობა სკოლაში? რით არის ეს მნიშვნელოვანი? რას სძენს კონფორმიზმთან შეუგუებლობა ადამიანს და რას სძენს ასეთი ადამიანი საზოგადოებას?

უამრავი არგუმენტი არსებობს. ეს არგუმენტები სამყაროსავით ხანდაზმული და ღრმა მორალური ხასიათისაა. ამიტომ ყველაზე მარტივით შემოვიფარგლები: ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების მიხედვით, “სასკოლოგანათლებამუნდაგანუვითაროსმოზარდსპირად, ოჯახურდასაზოგადოებრივცხოვრებაშიდამოუკიდებელგადაწყვეტილებათამიღებისუნარ-ჩვევები“, ისევე, როგორც უნდა “მისცესმასსასიკეთოგადაწყვეტილებათამიღებისადააქტიურიმოქმედებისშესაძლებლობა“.

მაშ, როგორ უნდა ასწავლონ მასწავლებლებმა კონფორმიზმის დაძლევა? პედაგოგებმა კარგად იციან, რომ პიროვნების ჩამოყალიბება დეტალებით იწყება. მაგალითად, დღეს კლასის მართვა, იგივე კლასის მენეჯმენტი ყველა მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია. შეუძლებელია კლასი ისე მართო, რომ მოსწავლემ გადაწყვეტილების მიღებისას სრული დამოუკიდებლობა შეინარჩუნოს. მაგრამ თუ მოსწავლე გაიგებს, რატომ არის აუცილებელი კლასში დისციპლინის არსებობა და დაინახავს საკუთარ როლს მის დაცვაში, თავად გადაწყვეტს, წესრიგზე პასუხისმგებელი გახდეს. პასუხისმგებლობის აღიარება კი არჩევანის გაკეთებასაც გულისხმობს. მოსწავლეს აქვს დრო და შესაძლებლობა, მიიღოს სწორი გადაწყვეტილება იმ გარემოს შესახებ, სადაც სწავლობს და აღარ უჩნდება პროტესტი იმის გამო, რომ ყოველთვის უპირობოდ უნდა დაემორჩილოს პედაგოგის როგორც ავტორიტეტის ნებას.

მეორე მიზეზი, რაც მოსწავლეებს კონფორმისტებად აქცევს, უშუალოდ სწავლისა და სწავლების პროცესია, სადაც კითხვების უმრავლესობას მასწავლებელი სვამს. ხშირად ამ კითხვებზე ისევ მასწავლებლები იძლევიან პასუხს, რადგან გაკვეთილზე არ არის საკმარისი დრო, მოსწავლეებმა თავად მოიფიქრონ, როგორ უპასუხონ დასმულ შეკითხვებს – მასწავლებელმა ხომ უნდა “დაფაროს” ეროვნული სასწავლო გეგმით დასახული პროგრამა, ამოწუროს ყველა საკითხი, რაც კი მოსწავლეს ტესტირებასა თუ გამოცდაზე შეიძლება შეხვდეს; მოსწავლისთვისაც უფრო მოხერხებულია, მიიღონ მზა პასუხი, რომლის დუბლირება და გამეორება მას მასწავლებლის, საზოგადოდ, სოციუმის აღიარებას მოუტანს. იოლი მისახვედრია, რამდენად მარტივი, მაგრამ მავნეა ასეთი მიდგომა.

სასურველია, მასწავლებლებმა ჩართონ მოსწავლეები დიალოგში, ექსპერიმენტებსა და კვლევებში, სადაც გარემო უბიძგებს მათ, ისაუბრონ და დასვან შეკითხვები, არ ჩაიხშონ ბუნებრივი ცნობისმოყვარეობა და არ შემოსაზღვრონ სწორი პასუხების არეალი.

ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ისაა, მასწავლებელი მოსწავლეს იმის გაცნობიერებაში დაეხმაროს, რა შედეგი შეიძლება გამოიღოს მცდარმა არჩევანმა, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ მიიღოს გადაწყვეტილება მოსწავლის მაგივრად.

როდესაც ვფიქრობდი იმაზე, რას გეტყოდით ამ საღამოს, გადავწყვიტე უბრალოდ გამომეხატა მადლიერება იმ უმაღლესი ჯილდოსათვის, რომლის ღირსადაც გამხადა შვედეთის აკადემიამ. ჩანაფიქრის სისრულეში მოყვანა არც ისე მარტივი აღმოჩნდა: ჩემი საქმიანობა სიტყვებთან არის დაკავშირებული, მაგრამ ამჯერად მათ უარი მითხრეს დამმორჩილებოდნენ, ხოლო უბრალოდ იმის აღნიშვნა, რომ შეგნებული მაქვს, რომ მივიღე უმაღლესი საერთაშორისო პრემია, რაზეც ყოველი მწერალი ოცნებობს, ნიშნავდა იმის თქმას, რაც ისედაც ყველამ კარგად იცის. იმის გამოცხადება, რომ ამ პრემიის ღირსი არ ვარ, – ნიშნავს, ეჭვი შევიტანო აკადემიის კომპეტენტურობაში; რომ შევაქო აკადემია – ნიშნავს, რომ მე, როგორც ლიტერატურის კრიტიკოსი, ვეთანხმები ჩემთვის, როგორც პოეტისავის, ამ პრემიის მინიჭების ფაქტს. ამიტომაც, ნება მომეცით დაგარწმუნოთ იმაში, რომ როგორც კი გავიგე, რომ მომენიჭა ნობელის პრემია, განვიცადე სიხარულისა და სიამაყის შერეული გრძნობა, რომელიც ასეთ მომენტში სავსებით ბუნებრივია და უხერ­ხულობა იმის გამო, რომ უეცრად საზოგადოების ყურადღების ცენტრში აღმოვჩნდი. ნობელის პრემია რომ ყოფილიყო ზუსტად ისეთი, როგორიც სხვა პრემიები, ოღონდ გაცილებით მაღალი დონის, შეიძლება მადლიერების გამოსახატავად კიდევ მეცადა საჭირო სიტყვების მოძიება, მაგრამ რადგანაც ის სხვა ჯილდოებისაგან სწორედ საკუთარი არსით განსხვავდება, ჩემი გრძნობების გამოსახატავად საჭირო რესურსები არ მეგულება ენაში.

ამდენად, ვალდებული ვარ ეს გრძნობები არაპირდაპირი გზით გამოვხატო და საკუთარი ინტერპრეტაციით შემოგთავაზოთ ლიტე­რატურის დარგში ნობელის პრემიის მნიშვნელობა. თუკი ეს იქნებოდა უბრალოდ აღიარება მწერლის დამსახურებისა, იმ ფაქტისა, რომ ავტორის რეპუტაციამ გადალახა მშობლიური ქვეყნისა და მშობლიური ენის საზღვრები, მაშინ შეგვეძლო გვემტკიცებინა, რომ საეჭვოა, ვინმე იყოს ჩვენს შორის ამ პრემიის ღირსი უფრო მეტად, ვიდრე სხვები. მაგრამ მე, ნობელის პრემიაში ვხედავ რაღაც უფრო მეტს, განსხვავებულს, ვიდრე ასეთი აღიარებაა. ის მე მაგონებს ერთი კაცის არჩევნებს, რომელიც დროდადრო, თითქოს განგების ძალით, ხან ერთი ერიდან ირჩევა, ხანაც მეორედან, რათა შეასრულოს განსაკუთრებული როლი და იქცეს განსაკუთრებულ სიმბოლოდ. ტარდება ცერემონიალი, რომლითაც ადამიანს მოულოდნელად ეკისრება მოვალეობები, რომლებსაც ადრე არ ასრულებდა. ამიტომ საქმე სულაც არ არის იმაში, იგი ღირსეული რჩეულია თუ არა, არამედ იმაში, შეუძლია თუ არა თავი გაართვას მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს, შეუძლია თუ არა გახდეს წარმომადგენელი – რა თქმა უნდა, ადამიანური ძალების შესაბამისად – რაღაც უფრო მნიშვნელოვანის, ვიდრე მისი საკუთარი შემოქმედებაა.

ტრადიციულად, პოეზია ითვლება ხელოვნების ყველაზე “რეგიონალურ” სახედ. მხატვრობით, სკულპტურით, არქიტექტურით, მუსიკით შეიძლება დატკბეს ნებისმიერი ადამიანი, ვინც ხედავს და ვისაც ესმის, მაგრამ ენა, განსაკუთრებით კი პოეზიის ენა, – სულ სხვა შემთხვევაა. შეიძლება კიდეც მოგვეჩვენოს, რომ პოეზია უფრო მეტად აშორებს ადამიანებს, ვიდრე აერთიანებს. მეორე მხრივ კი უნდა გვახსოვდეს, რომ თუკი ენა წარმოშობს ბარიერებს, სწორედაც რომ პოეზია უწობს ხელს ამ ბარიერების გადალახვას. დატკბე პოეზიით, რომელიც უცხო ენაზეა დაწერილი, ნიშნავს, დატკბე იმ ხალხის გაგებით, ვისაც ეს ენა ეკუთვნის, გაგებით, რომელსაც სხვაგვარი გზით ვერ მივაღწევთ. ჩვენ უნდა დავფიქრდეთ ევროპული პოეზიის ისტორიაზე და გავიხსენოთ ის უზარმაზარი გავლენა, რომელსაც პოეზია, დაწერილი ერთ ენაზე, ახდენდა სხვა ენებზე, დავფიქრდეთ იმაზე, რომ ნებისმიერ დიდ პოეტს აქვს უცხოენოვანი პოეტების გადაუხდელი ვალი; იმის მტკი­ცებაც კი შეიძლება, რომ ნებისმიერი ქვეყნის პოეზია შეიძლება დაკნინდეს და დაიღუპოს, რომ არ საზრდოობდეს სხვა ქვეყნების პოეზიით. როდესაც პოეტი ესაუბრება საკუთრ ხალხს, მის ხმაში ჟღერს იმ უცხოენოვანი პოეტების ხმები, რომლებმაც მოახდინეს მასზე გავლება. ამავე დროს, თავად ის ესაუბრება სხვა ქვეყნების ახალგაზრდა პოეტებს, რომლებიც თავის ერს ცხოვრებაზე მისი შეხედულებიდან და მისი ერის სულისკვეთებიდან რაღაც ნაწილს გადასცემენ. ერთი მხრივ, მისი გავლენით სხვა პოეტებზე, მეორე მხრივ – თარგმანით, რომელიც, რა თქმა უნდა, ავტორის თანა­შემოქმედებას უნდა წარმოადგენდეს და ნაწილობრივ საკუთარი ქვეყნის მკითხველებით, რომლებიც არ არიან პოეტები, პოეტი ხელს უწყობს ერებს შორის ურთიერთგაგებას.

ნებისმიერი პოეტის შემოქმედებაში, რა თქმა უნდა, ბევრი ისეთი რამ უნდა იყოს, რაც განსაკუთრებით მათდამია მიმართული, ვინც ცხოვრობს მის ირგვლივ და საუბრობს მის ენაზე, მიუხედავად ამისა, უსაფუძვლოდ არ წარმოგვიდგება გაგება “ევროპული პოეზია” და თვით “პოეზიაც” კი. მე მეჩვენება, რომ პოეზიის წყალობით ხალხი სხვადასხვა ქვეყნიდან, რომლებიც განსხვავებულ ენებზე საუბრობენ – თუნდაც ნებისმიერ ქვეყანაში ისინი უმცირესობას წარმოადგენდნენ – იძენენ ურთიერთგაგებას, რომელიც რამდენადაც ცალმხრივი არ უნდა იყოს, ძალზე მნიშვნელოვანია. პრემიას ლიტერატურის დარგში, რომელსაც ანიჭებენ პოეტს, მივიჩნევ პირველ რიგში დადასტურებად თეზისისა პოეზიის ზენაციონალური ღირებულების შესახებ. ამ თეზისის მხარდასაჭერად სხვადასხვა ადამიანებს შორის დროდადრო აუცილებელია პოეტის გამოყოფა – და აი, მე ვდგავარ თქვენს წინაშე, მაგრამ არა საკუთარი დამსახურებების გამო, არამედ როგორც სიმბოლო – რა თქმა უნდა, დროებითი, – პოეზიის სიდიადისა.

ინგლისურიდან თარგმნა

ქართულ ენაში ბევრ სხვა ახალ სიტყვასთან ერთად გაჩნდა კიდევ ერთი – “დაგუგლე”, რომელიც უნივერსალური პასუხია ყველა კითხვაზე.

როდესაც ინტერნეტში არაფერი იდო

ძნელი წარმოსადგენია, მაგრამიყო დრო, როდესაც ინტერნეტსაძიებო სისტემები უბრალოდ არარსებობდა. არ არსებობდა იმიტომ, რომ საჭირო არ იყო.

ამ ლინკს თუ გაჰყვებით:   

http://www.w3.org/history/19921103-hypertext/hypertext/Datasources/www/servers.html – მოხვდებით ვებგვერდზე, რომლსაც  წინ საინტერესო განმარტება უძღვის. განმარტებაში წერია, რომეს გვერდი 1992 წლიდან არ შეცვლილა დარომ მას ისტორიული ღირებულება აქვს: იგი ოდესღაც საძიებო სისტემის დანიშნულებას ასრულებდა,რადგან შეიცავს ყველაფრის ჩამონათვალს,რაც იმ დროს ინტერნეტში იყო განთავსებული.

არც ისე შორეულ1992 წელს ინტერნეტი კი იყო, მაგრამ ინტერნეტში თითქმის არაფერი იდო, რადგან მას მხოლოდ საკომუნიკაციო არხად მოიაზრებდნენ. ტიმ ბერნერს ლის(Sir Timothy
John «Tim» Berners Lee) გამოგონებამ– ვებგვერდმა – შესაძლებელი გახადა ინტერნეტში ინფორმაციის განთავსება. სტატისტიკის მიხედვით, 2011 წლის ივნისში ინტერნეტში უკვე 346.004.403 ვებგვერდი იყო.

როდესაც ადამიანს შინ წიგნების ერთი კარადა აქვს, მას არ სჭირდება კარტოთეკა
სასურველი წიგნისმოსაძებნად. ბიბლიოთეკაში კი კარტოთეკის გარეშე წიგნის მოძიება შეუძლებელია. შეიძლება ითქვას, რომ 1992 წელს ინტერნეტი წიგნის ერთ თაროს ჰგავდა – ყველაფერი, რაც იქ იყო განთავსებული, ერთ ვებგვერდზე ეტეოდა; დღეს კი აბლაბუდაში სასურველი ინფორმაციის მოძიება სპეციალური პროგრამების გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელია.

პირველი საძიებო სისტემები

პირველი ინტერნეტსაძიებო სისტემის დასახელება ძნელია. პირველი საძიებო სისტემების პროტოტიპები ამერიკის უნივერსიტეტების სტუდენტებმა შექმნეს, ერთ–ერთი პირველი კომერციული საძიებო სისტემის Yahoo-სავტორები კი სტენფორდის უნივერსიტეტის მაგისტრანტები ჯერი იანგი (Jerry
Yang) და დევიდ ფილო (David Filo) იყვნენ. თავდაპირველად
მათ ინტერნეტრესურსს “ჯერისა და დევიდის მსოფლიო აბლაბუდის გზამკვლევი”  (Jerry
and David’s Guide to the World Wide Web)  ერქვა. 1994 წელს მათ თავიანთ ქმნილებას “იაჰუ” – Yahoo – დაარქვეს, რაც, ერთი მხრივ, აღტაცებულ შეძახილს აღნიშნავს, მეორე მხრივ კი აბრევიატურაა: “Yet Another Hierarchical OfficiousOracle”.

იმხანად საძიებო სისტემები ერთგვარ დირექტორიებს წარმოადგენდა, რომლებშიც ინფორმაცია კატეგორიების მიხედვით იყო დახარისხებული. მაგალითად, რომელიმე ფეხბურთის გუნდს თუ ეძებდი, შეგეძლო შესულიყავი კატეგორიაში “სპორტი”, მერე – ქვეკატეგორიაში “ფეხბურთი” და სასურველი ფეხბურთის გუნდი მოგეძებნა.

ამ დირექტორიებს “იაჰუს” თანამშრომლები ქმნიდნენ. მათი მოვალეობა ინტერნეტში ვებგვერდების მოძიება და მათთვის კატეგორიის მინიჭება იყო. ამრიგად, “იაჰუს” თანამშრომლები იმ ადამიანებს ჰგავდნენ, რომლებიც ბიბლიოთეკის კატალოგს ქმნიან.

დღეს ინტერნეტი უკვე იმდენად დიდია, რომ მასში არსებული ინფორმაციის მოწესრიგება ადამიანებს აღარ ძალუძთ. დღეს საძიებო სისტემებს სპეციალური პროგრამები – ქრაულერები (crawler)  ემსახურება. ამ პროგრამებს ობობებსაც (spider)  უწოდებენ, ვინაიდან ისინი, როგორც ობობა თავის ქსელში, ისე გადადგილდებიან ერთი ვებსაიტიდიან მეორეზე და ინტერნეტში არსებული ყველა ვებგვერდის შესახებ ინფორმაციას შესაბამისი საძიებო სისტემის მონაცემთა ბაზაში აფიქსირებენ.

საძიებო შედეგის ფილტრაცია

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ როდესაც გუგლის საშუალებით რაიმეს ვეძებთ, ინტერნეტში კი არ ვეძებთ, არამედ გუგლის მონაცემთა ბაზაში, რომელიც შექმნილია იმისთვის, რომ ინტერნეტძიება სწრაფი და მოხერხებული იყოს (საძიებო სისტემას რომ ჩვენი მოთხოვნისთანავე მთელს ინტერნეტში დაეწყო ძიება, ამას ძალიან დიდი დრო დასჭირდებოდა).

ცნობილია, რომ “გუგლი” ჩინეთის მთავრობასთან მოლაპარაკების საფუძველზე ჩინელი მომხმარებლისთვის საძიებო შედეგს ფილტრავდა. ჩინეთში გუგლის საშუალებით ტიანანმინის (Tiananmen) მოედანი რომ მოგეძებნათ, საძიებო შედეგში მხოლოდ ტურისტული ფოტოები გამოჩნდებოდა, ხოლო მსოფლიოს რომელიმე სხვა წერტილში რომ ჩაწეროთ ამ მოედნის სახელი, ტურისტულთან ერთად საპროტესტო გამოსვლების ფოტოებსაც იხილავთ.

2010 წელს, ჩინეთის მთავრობასთან უთანხმოების შემდეგ, “გუგლმა” განაცხადა, რომ ჩინეთის ტერიტორიაზე საძიებო რეზულტატს აღარ გაფილტრავდა. ამან ჩინეთში “გუგლის” სერვისების შეფერხება გამოიწვია.

დღესდღეობით ჩინეთის ტერიტორიაზე ყველაზე პოპულარული საძიებო სისტემაა ადგილობრივი ბაიდუ (www.baidu.com). როგორც ამბობენ, ამ სისტემის მონაცემთა ბაზიდან ყველა ის საიტია ამოშლილი, რომელიც ჩინეთის მთავრობისთვის მიუღებელია.

საძიებო სისტემამ ჩვენ შესახებ საკმაოდ ბევრი რამ იცის

საძიებო სისტემებმა ჩვენზე უამრავი რამ იციან. აბა, თავად დაფიქრდით: ჩვენ ხომ ყოველდღიურად ვატყობინებთ მათ ჩვენი ინტერესების შესახებ; იმის გაანალიზებით კი, რას ეძებს ადამიანი, შესაძლებელია მისი ფსიქოლოგიური პორტრეტის შექმნა. უფრო მეტიც – შესაძლებელია არა მარტო ცალკეული ადამიანის, არამედ მთელი ქალაქის ან სახელმწიფოს ფსიქოლოგიური პორტრეტის შედგენაც.

2004 წელს “გუგლმა” ამბიციური ექსპერიმენტი წამოიწყო, რომელსაც “გრიპის ტენდენციები” (Flu Trends) დაარქვა. ექსპერიმენტის მიზანი იყო გრიპით დაავადებულთა რაოდენობის დადგენა იმ სიტყვებსა თუ ფრაზებზე დაყრდნობით, რომელთაც “გუგლის” მომხმარებლები საძიებო სისტემის ფანჯარაში კრეფენ. ექსპერიმენტისთვის “გუგლმა” ისეთი ქვეყნები შეარჩია, სადაც გრიპის ოფიციალური სტატისტიკა არსებობს, რათა საკუთარი მონაცემების ოფიციალურთან შედარების შესაძლებლობა ჰქონოდა.

“გუგლის” თანამშრომლებმა შექმნეს ალგორითმი, რომელიც გაფილტრავდა გრიპის შესახებ აკრეფილ ყველა ძიებას და გამოსახავდა დაავადების გავრცელების ტენდენციას.

პროექტი რამდენიმე წელი გრძელდებოდა. საბოლოდ “გუგლისა” და ოფიციალურ სტატისტიკასშორის განსხვავება ძალზე მცირე აღმოჩნდა. თანაც “გუგლს” სრული სურათი ხელთ ჰქონდა ყოველიდღის ბოლოს,  ხოლოიმ სახელმწიფო დაწესებულებებს, რომლებიც გრიპით დაავადებულთა რაოდენობას აღრიცხავენ, სამედიცინო დაწესებულებებისგან შესაბამისი ინფორმაციის მისაღებად და დასამუშავებლად გარკვეულიდრო სჭირდებოდათ. ამრიგად, “გუგლის” სტატისტიკა უფრო ოპერატიული იყო, რომ აღარაფერი ვთქვათ გასაოცარ სიზუსტეზე. ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ “გუგლის” საშუალებით შესაძლებელია საძიებო სისტემისგან ერთი შეხედვით შორს მდგომიისეთი საკითხის კვლევაც, როგორიც გრიპის სტატისტიკაა. დამატებითი ინფორმაცია ამ ექსპერიმენტის შესახებშეგიძლიათ ამ ვებგვერდზე იხილოთ:http://www.google.org/flutrends/

ეფექტური ძიება

გუგლის საშუალებით ეფექტურიძიების განსახორციელებლად შეიძლება სპეციალური სიმბოლოების გამოყენება.

მაგალითად,თუ საძიებო სიტყვებს ბრჭყალებში ჩასვამთ, ამით გუგლს მიანიშნებთ, რომ თქვენ იმ ვებგვერდებს ეძებთ,სადაც თქვენ მიერ  მითითებული სიტყვათა წყობაა ნახსენები. მაგალითად, თუ საძიებო სისტემის ფანჯარაში ჩაწერთ სიტყვათა წყობას ალექსანდრე ჭავჭავაძე, გუგლი მილიონზე მეტ ვებგვერდს მოიძიებს, ხოლო თუ ამ სიტყვათა წყობას ბრჭყალებში ჩასვამთ (“ალექსანდრე ჭავჭავაძე”), შედეგი რამდენიმე ასეული ათასი
იქნება.

თუ ინფორმაციის ძიებისას სიტყვას წინ მინუსს დაუწერთ, ამით გუგლს მიანიშნებთ, რომ ეძებთ ვებსაიტს, სადაც ეს სიტყვა არ არის მოხსენიებული. მაგალითად, თუ ეძებთ საქართველოს დროშის გამოსახულებას და გუგლში ჩაწერთ flag georgia, გუგლი ისეთ საიტებსაც იპოვის, რომლებზეც ამერიკის შეერთებული შტატების ერთ-ერთი შტატის, ჯორჯიის (Georgia), დროშაც იქნება მოხსენიებული. ხოლო თუ აკრეფთ სიტყვებს flag georgia -usa -state, ამით საძიებო სისტემას მიანიშნებთ, რომ ეძებთ საიტებს, რომლებზეც მოხსენიებულია flag georgia, მაგრამ იმავდროულად არ არის ნახსენები არც usa და არც state.

გუგლის სხვა საძიებო კრიტერიუმებს შეგიძლიათ გაეცნოთ ამ საიტზე:

http://www.africapresse.com/google–basic–search–help/