პარასკევი, მაისი 1, 2026
1 მაისი, პარასკევი, 2026
მთავარი წაკითხვა გვერდი 831

ცივილიზაციის იდუმალება

მიერ
admin
-
0
ცენტრალურ ჩინეთში, სიანის მთიდან 100 კილომეტრის მოშორებით, სენსის პროვინციაში გიგანტური პირამიდების კომპლექსი მდებარეობს. აქედან ყველაზე დიდის სიმაღლე თითქმის 300 მეტრია, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე გიზას ცნობილი პირამიდა. მაგრამ ეს ინფორმაცია არ არის ოფიციალური, რადგან ჩინეთის ეს ტერიტორია უცხოელებისათვის დაკეტილია, ჩინელი არქეოლოგები კი გაურკვეველი მიზეზების გამო ჯერჯერობით მის მიმართ დიდ ინტერესს არ იჩენენ.
პირველად ჩინური პირამიდის შესახებ დასავლეთში 1947 წელს შეიტყვეს, როდესაც იგი შემთხვევით ამერიკელმა მფრინავებმა შენიშნეს. მათ რამდენიმე ფოტოს გადაღება მოახერხეს, რომლებიც შემდგომ გაზეთებშიც მოხვდა. პირამიდების მომდევნო სურათები ჟურნალ “დშაუ”-ში 1957 წელს გამოქვეყნდა. შემდეგ კი მეცნიერებმა იგი დროთა განმავლობაში მიივიწყეს.
მაგრამ არიან ადამიანები, რომლებიც ვერ ივიწყებენ იმას, რის დავიწყებაც სხვებისათვის ადვილია. სწორედ ასეთი ადამიანების სიაში აღმოჩნდა გერმანელი მკვლევარი ჰართვიგ ჰაუსდორფი, რომელიც ისეთი ცივილიზაციების ძიებით იყო დაკავებული, როგორიცაა ატლანტიდა და მუ. იგი დედამიწაზე უცხოპლანეტელების არსებობის დამადასტურებელი ფაქტების ძიებითაც იყო გატაცებული.
1994 წელს მან შეძლო შენსის პროვინციის დახურულ რაიონში შეღწევა და იქ ფოტორეპორტაჟის გაკეთება იმ პირამიდებზე, რომლებიც მეცნიერების მიერ დღემდე შეუსწავლელია. ცნობილია, რომ ეს ნაგებობა ჩინეთის ათასწლოვანი ისტორიის არც ერთ პერიოდს არ განეკუთვნება. ასევე უცნობია პირამიდების ასაკი. ვერც ადგილობრივი მოსახლეობა ფლობს მის შესახებ რაიმე ინფორმაციას. ჰაუსდორფმა შეძლო ორი ავსტრალიელი ვაჭრის დღიურის პოვნა, რომლებიც შენსინში 1912 წელს იმყოფებოდნენ.
დღიურში გაკეთებული ჩანაწერების მიხედვით, ისინი ბუდისტ ბერს შეხვდნენ, რომლის დახმარებითაც შეიტყვეს, რომ პირამიდები 5 ათასი წლის წინანდელ იმ უძველეს ჩანაწერებშია მოხსენებული, რომლებიც მონასტერში ინახებოდა. ჩანაწერებში ისინი მოიხსენება როგორც “ძალიან ძველი” პირამიდები, რომლებიც ძველი იმპერატორების დროს აშენდა. ჩანაწერების მიხედვით, იმპერატორები ამბობდნენ, რომ ისინი ცის შვილის შთამომავლები არიან და მიწაზე თავიანთი ცეცხლოვანი ფოლადის დრაკონებით ჩამოვიდნენ. ჰაუსდორფის შეფასებით, პირამიდების საერთო რაოდენობა რეგიონში ასს აჭარბებს. ყველა მათგანი თიხისგან არის გაკეთებული, მაგრამ საუკუნეებისა და ათასწლეულების განმავლობაში თიხა თითქმის ქვასავით გამაგრდა.
სხვადასხვა ზომისა და ოთხკუთხედი ფორმის პირამიდები ბირმასა და კორეაშიც არის, მაგრამ უკანასკნელი წლების ყველაზე საინტერესო აღმოჩენად იაპონიის ყველაზე დასავლეთ არქიპელაგთან, კუნძულ იონაგუნის მახლობლად, ზღვის ფსკერზე ნაპოვნი პირამიდა და სამონასტრო კომპლექსი მიიჩნევა, რომელიც მყვინთავებმა 1980-1990 წლებში აღმოაჩინეს. იგი იმთავითვე გააფთრებული დავის საგნად იქცა როგორც ისტორიკოსების, ასევე გეოლოგებისთვის.
მიუხედავად მკაცრი სიბრტყის, სწორი რკალისა და კომპლექსის იდეალურად პირდაპირი ნეკნისებური პარალელებისა, რომლებიც მთლიანად კლდეშია ნაკვეთი, მეცნიერთა უმეტესობა ჯიუტად აცხადებდა, რომ ეს ნაგებობა “ბუნების ბუნებრივი პროცესის საოცარი თამაშია”. ამ ახსნას საკმაოდ უბრალო მიზეზი გააჩნია. ყველაზე უხეში გამოთვლებით, ეს ნაგებობა ხმელეთზე დაახლოებით 10 ათასი წლის წინ უნდა აღმართულიყო, როდესაც წყლის დონე დღევანდელთან შედარებით 40 მეტრით დაბალი იყო. იმ პერიოდში კი ამგვარი ნაგებობების მშენებლობა წარმოუდგენლად მიაჩნდათ. ამიტომ ჯიუტი ოპონენტები მის ბუნებრივ წარმომავლობაზე მიუთითებდნენ და ამის დასამტკიცებლად (რატომღაც) იონაგუნის წყალქვეშა ტერასებსა და ჩრდილოეთ ამერიკის მაღალმთიან სამონასტრო კომპლექსს შორის არსებული მსგავსება მოჰქონდათ. კერძოდ, ეს არის პერუს მთებში, მთლიანად კლდეში ნაკვეთი საკსაიხუამანასა და კენკოს უძველესი ნაგებობა.
კამათი მის “ბუნებრივ წარმომავლობაზე” ალბათ კიდევ დიდხანს გაგრძელდებოდა, რომ არა ცოტა ხნის წინ მყვინთავების მიერ ნაპოვნი ასპროცენტიანი მტკიცებულება, რომელიც მისი ხელოვნური წარმომავლობის დასტურია. ტელეკომპანია “დისქოვერ ჩენნელ”-ის მიერ გაგზავნილმა მკვლევართა ჯგუფმა წყლის ფსკერზე ფრინველის ფრთებისაგან დამზადებული თავსაბურავიანი ადამიანის თავის სკულპტურული გამოსახულება აღმოაჩინა. ანალოგიური სკულპტურები ხშირია ცენტრალური ამერიკის ტერიტორიაზე…
თუ ანდების ტაძრებს უფრო ახლოს გავეცნობით, ამ რეგიონის ახალი არქეოლოგიური მონაცემები მნიშვნელოვან კორექტივებს შეიტანს ადგილობრივი უძველესი ცივილიზაციის წარმოდგენებში. ანდების მთებთან მდებარე უძველეს ქალაქ კარალის გათხრებმა აჩვენა, რომ 7–სართულიანი სახლის სიმაღლის პირამიდებსა და საცხოვრებელ სახლებს, ქვისაგან ჯერ კიდევ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2600 წლის წინ, ანუ დაახლოებით ეგვიპტის პირამიდების ეპოქაში აშენებდნენ.
მიუხედავად ამისა, კულტურების პარალელები ამით ჯერ კიდევ არ მთავრდება. მდინარე ნილოსის სანაპიროსთან, გიზასა და მაჩუ-პინგჩუს მაღალმთიან რეგიონში რამდენიმეტონიანი ბლოკებისაგან აშენებულ ნაგებობებს შორის კონსტრუქციულ გადაწყვეტილებებში აბსოლუტური მსგავსებაა აღმოჩენილი. ორივეგან, კედლების შეერთების ადგილას, მშენებლები გ-ფორმის ბლოკებს იყენებდნენ, რაც კედლების იდეალურ მიერთებას უზრუნველყოფდა.
ჯერ კიდევ 1898 წელს გიზას მახლობლად საჰარას უდაბნოში ნაპოვნ ერთ-ერთ განსასვენებელში არქეოლოგებმა საინტერესო ნივთი აღმოაჩინეს, რომელსაც “ფრინველის ხის მოდელი” უწოდეს. ამ მოდელის წინა ნაწილი ნამდვილად წააგავდა ფრინველს, თუმცა მას უკანა მხარეს, კუდის ადგილას, ფრინველისათვის აბსოლუტურად განსხვავებული ხერხემლის მსგავსი რამ ჰქონდა. მაგრამ მისი რამდენიმე რაკურსში დათვალიერების შემდეგ აშკარად შეიმჩნეოდა, რომ იგი თვითმფრინავს უფრო წააგავდა, ვიდრე ფრინველს. “ფრინველის მოდელი” ქაიროს მუზეუმის საცავში წლების განმავლობაში ინახებოდა, სანამ იგი 1969 წელს ექიმმა და მოყვარულმა ეგვიპტოლოგმა ჰალილ მესიჰამ არ აღმოაჩინა. კონსტრუქციით დაინტერესებულმა მესიჰამ ექსპერიმენტისათვის “ფრინველის” ზუსტი ასლი შექმნა და როგორც აღმოჩნდა, იგი არაჩვეულებრივად დაფრინავს.
ახალმა აღმოჩენამ სამეცნიერო წრეებში ფურორი მოახდინა. ექსპერტებისაგან შემდგარმა სპეციალურმა კომისიამ “თანამედროვე თვითმფრინავის ანალოგიური მოდელის რთული აეროდინამიკური ნიუანსები” შეისწავლა. ანტიფაქტმა ახალი სახელწოდება მიიღო – “აეროპლანის ხის მოდელი”, იგი შუშის ყუთში მოათავსეს და ქაიროს მუზეუმის ცენტრალურ დარბაზში გამოფინეს…
რამდენიმე წლის შემდეგ გადაწყვიტეს, რომ ეს საოცარი ექსპონატი არამარტო ცენტრალური დარბაზიდან აეღოთ, არამედ საერთოდ ამოეღოთ მუზეუმის ექსპონატებიდან. სად მდებარეობს ამჟამად იგი, არავინ იცის. თუმცა იმისათვის, რომ ისტორიულ მეცნიერებაში განსწავლულმა ადამიანებმა უფრო წყნარად იცხოვრონ, უმჯობესია ამგვარი ნივთები საერთოდ არ არსებობდეს. როგორც იტყვიან, თუ ფაქტები თეორიაში არ ჯდება, მით უარესი ფაქტებისათვის.

მისი უდიდებულესობა ფეხბურთის გეოგრაფია

მიერ
admin
-
0
მგონი საკამათო არაა, რომ სპორტის სახეობებსა და სპორტულ ღონისძიებებს შორის ყველაზე პრესტიჟული საფეხბურთო შეჯიბრი – ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატია. ახლა, როცა ლამის მთელი პლანეტის მოსახლეობა ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატს ადევნებს თვალს, ალბათ უპრიანია გავიხსენოთ ამ თამაშის ისტორია და გეოგრაფია. თანამედროვე ფეხბურთის სამშობლოდ ინგლისი მიიჩნევა. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ბურთები ეგვიპტელი ფარაონების მეორე-მესამე ათასწლეულებით დათარიღებულ სამარხებშია ნაპოვნი. ფეხბურთის მსგავს თამაშს საბერძნეთში ეპისკიროსი ერქვა, რომში – გარპას ტუპი, ხოლო იაპონიაში – კემარი. და ეს სულაც არ არის სრული ჩამონათვალი იმ ქვეყნებისა და თუ ქალაქებისა, სადაც ფეხბურთს თამაშობდნენ. ოფიციალური ვერსიით ფეხბურთი დღევანდელი სახით ინგლისში მე–19 საუკუნეში დაიბადა. თუმცა, მაშინ ეს თამაში ქაოტური და მოუწესრიგებელი იყო. ყოველი შეხვედრა ჩხუბითა და აყალ-მაყალით მთავრდებოდა. ეს კი იმიტომ ხდებოდა, არ არსებობდა თამაშის წესები. მალე საზოგადოება მიხვდა, რომ საჭირო იყო ამ გასართობი საშუალების რაღაც ჩარჩოებში მოთავსება და 1863 წელს ფეხბურთის თამაშის წესებიც შეიქმნა.

ინგლისში ფეხბურთის „დაბადებას” ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციის შექმნა მოჰყვა. ინგლისის ნაკრები კი მსოფლიოში ყველაზე ძველი ნაკრებია, რომელიც შოტლანდიის ნაკრების პარალელურად ჩამოყალიბდა. ფეხბურთის ისტორიაში პირველი საერთაშორისო შეხვედრა ინგლისსა და შოტლანდიას შორის 1870 წლის 5 მარტს ქ. გლაზგოში გაიმართა. ეს მატჩი, რომელიც ანგარიშით 0–0 დასრულდა ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის მიერ იყო ორგანიზებული. მომდევნო 40 წლის განმავლობაში ინგლისელი ფეხბურთელები ექსკლუზიურად მხოლოდ მშობლიურ გუნდებთან: შოტლანდიასთან, ირლანდიასთან და უელსთან თამაშობდნენ. პირველი საერთაშორისო ტურნირი 1884 წელს ჩატარდა, რომელსაც დიდი ბრიტანეთის საშინაო ჩემპიონატი ეწოდა.

ფეხბურთი პოპულარული განსაკუთრებით XIX საუკუნის მიწურულს გახდა. 1904 წლის 21 მაისს ფრანგების ინიციატივით, პარიზში საფეხბურთო ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია, დღეს უკვე ფიფა (ფრანგ. F�d�ration Internationale de Football Association; აკრონიმი – FIFA) დაარსდა. ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრები იყვნენ ბელგია, დანია, საფრანგეთი, ნიდერლანდი, ესპანეთი, შვედეთი და შვეიცარია.. იმავე დღეს, ტელეგრაფის საშუალებით, წევრობის სურვილი გერმანიამაც გამოთქვა. დღეს ფიფა ფეხბურთის საერთაშორისო მმართველი ორგანიზაციაა, რომლის შტაბბინა შვეიცარიის ქალაქ ციურიხში მდებარეობს. ფიფას პირველი პრეზიდენტი ფრანგი რობერ გერენი გახდა, რომელიც 1906 წელს ინგლისელმა დანიელ ბარლი ვულფოლმა შეცვალა. ორგანიზაციის ამჟამინდელი პრეზიდენტია ზეპ ბლატერი.

პირველი შეჯიბრი, რომელიც ფიფა-ს ორგანიზებით ჩატარდა, იყო ფეხბურთის ჩემპიონატი 1908 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. ოლიმპიური ფეხბურთი წარმატებით სარგებლობდა, ამიტომ ორგანიზაციამ საკუთარი საერთაშორისო ჩემპიონატის ჩატარება გადაწყვიტა. 1928 წლის 28 მაისს ამსტერდამში ფიფა-ს კონგრესმა მსოფლიოს ჩემპიონატის ჩატარების შესახებ ოფიციალური გადაწყვეტილება მიიღო.

ფიფა-ს მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი – ფეხბურთის ასოციაციათა საერთაშორისო ფედერაციის წევრი ქვეყნების მამაკაცთა ეროვნული საფეხბურთო გუნდების საერთაშორისო შეჯიბრია. პირველი ჩემპიონატი 1930 წელს ურუგვაიში ჩატარდა და ამ დროიდან მოყოლებული ეს ღონისძიება 4-წლიანი შუალედით ტარდება. გამონაკლისი მხოლოდ 1942 და 1946 წლები იყო, როცა ჩემპიონატი მეორე მსოფლიო ომის გამო არ ჩატარებულა.
მსოფლიოს პირველი ჩემპიონები – ურუგვაის 1930 წლის ნაკრები

მსოფლიო ჩემპიონატში მონაწილე გუნდების რაოდენობა 1982 წელს 24-მდე, 1998 წელს კი — 32 გუნდამდე გაიზარდა, რითაც მსოფლიოს სხვადასხვა კონტინენტიდან – აფრიკიდან, აზიიდან და ჩრდილოეთ ამერიკიდან – მეტი გუნდის გამოყვანა გახდა შესაძლებელი. 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე 200, 2006 წელს — 198, ხოლო 2010 წელს — 204 ქვეყნის ნაკრები მონაწილეობდა. საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია ფიფას და უეფას წევრი 1992 წელს გახდა და საქართველოს ნაკრებმა შეჯიბრებებში მონაწილეობის უფლება მიიღო.

ჩემპიონატში საკვალიფიკაციო რაუნდები სამ წელზე მეტ ხანს მიმდინარეობს. ტურნირის ფინალურ ფაზაში მასპინძელი ქვეყნის სტადიონებზე, დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში 32 ეროვნული გუნდი ეჯიბრება ერთმანეთს. დღემდე ჩატარებულ 19 ჩემპიონატში მხოლოდ 7–მა ქვეყანამ შეძლო გამარჯვება. მსოფლიოს პირველი ჩემპიონი ურუგვაია. ამჟამინდელი ლიდერი ბრაზილიაა, რომელმაც ხუთ ჩემპიონატში გაიმარჯვა. მას მოჰყვება იტალია ოთხი გამარჯვებით, შემდეგ გერმანია სამი გამარჯვებით. ორჯერ გაიმარჯვეს ურუგვაიმ და არგენტინამ, ხოლო თითო გამარჯვება აქვთ ინგლისის, საფრანგეთისა და ესპანეთის ნაკრებებს.
მსოფლიო ჩემპიონატების გამარჯვებულები და მასპინძელი ქვეყნები
1930–1970 წლებში ჩემპიონატის გამარჯვებულები ჟიულ რიმეს (ფიფა-ს პრეზიდენტი) სახელობის თასით ჯილდოვდებოდნენ. 1970 წელს ბრაზილია მესამედ გახდა მსოფლიო ჩემპიონი და თასი სამუდამოდ დაისაკუთრა, თუმცა 1983 წელს თასი მოიპარეს.

1970 წლის შემდეგ შეიქმნა ახალი თასი. ფიფა-ს ექსპერტებმა შვიდი სხვადასხვა ქვეყნიდან 53 წარმოდგენილი მოდელი განიხილეს. საბოლოოდ არჩევანი იტალიელი სილვიო გაზანიგას მიერ წარმოდგენილ ვერსიაზე შეჩერდა. 1974 წლიდან მსოფლიო თასი გამარჯვებულებს დროებით, მომდევნო გათამაშების ჩატარებამდე ენიჭებათ, თუმცა სამუდამოდ რჩებათ თასის ოქროთი მოჭედილი რეპროდუქცია.

თასი 18–კარატიანი ოქროსგანაა დამზადებული, მისი სიმაღლეა 36 სმ–და 6სმ-მდე, იწონის 175 კგ–ს. თასზე გამოსახულია ადამიანის ორი ფიგურა, რომელთაც ხელებში გლობუსი უჭირავთ. თასის ქვედა ნაწილზე ამოტვიფრულია გამართული ჩემპიონატების წლები და გამარჯვებულები.

დღეს ფიფაში 208 ეროვნული ასოციაციაა გაწევრიანებული, რაც უფრო მეტია, ვიდრე გაეროში გაწევრიანებული ქვეყნების რიცხვი. ასევე მთელ მსოფლიოში ფიფას 6 რეგიონალური ორგანიზაცია – კონფედერაცია აქვს შექმნილი, რომელთა მოვალეობაა თვალყური ადევნონ საფეხბურთო ტურნირებსა და მატჩებს სხვადასხვა კონტინეტსა და რეგიონში.
ფეხბურთით ქალბატონებიც დაინტერესდნენ და ქალთა გუნდების შექმნა დაიწყეს. თუმცა იყო გართულებული სიტუაციებიც. მაგ; 1921 წელს ინგლისში ქალთა ფეხბურთი აიკრძალა, მაგრამ ამან ვერ შეაჩერა ქალბატონები და დედოფლის მხარდაჭერით ეს აკრძალვა მალევე მოხსნეს. 1991 წელს ჩინეთში ქალთა პირველი მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი ჩატარდა, რომლის საგზურისათვის 49 გუნდი იბრძოდა. 2007 წლისათვის მათი რიცხვი 120-მდე გაიზარდა. დღეს ქალთა ფეხბურთი უკვე ოლიმპიურ თამაშებშიც არის შეტანილი და მათი დებიუტი ოლიმპიურ თამაშებზე 1996 წელს შედგა.

დღეს ფეხბურთი ყველზე პოპულარული თამაშია და მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატს ყველაზე მეტი გულშემატკივარი ჰყავს მსოფლიოში.
ფეხბურთის პოპულარობის სქემატური რუკა ქვეყნების მიხედვით: მწვანე ფერით აღნიშნულია ქვეყნები, სადაც ფეხბურთი ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობაა; წითლად – ქვეყნები, სადაც ფეხბურთი არაა პოპულარული. ფერების სხვადასხვა ტონალობა ყოველ 1000 კაცზე იმ ადამიანების რიცხვს ასახავს, რომლებიც ფეხბურთს თამაშობენ.

წყალი და მასთან დაკავშირებული პრობლემები

მიერ
admin
-
0
ხმელეთის 70% წყლით არის დაფარული. ამ წყლის 97% ოკეანეებსა და ზღვებშია თავმოყრილი და, შესაბამისად, მარილიანია, ამიტომ სასმელად უვარგისი. 3% მტკნარია, თუმცა აქედანაც მხოლოდ 0,3% მოდის მდინარეებსა და ტბებზე, დანარჩენი კი მყინვარებზეა ლოკალიზებული.

თუ დღეისთვის მოსახლეობის 40% განიცდის წყლის დეფიციტს, 2025 წლისთვის უკვე მისი 2/3 შეეჯახება ამ პრობლემას. ეს მონაცემები იმაზე მეტყველებს, რომ წყალი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსია.
ტერმინების განმარტება:

სასმელი წყალი არის წყალი, რომელიც გამოიყენება საყოფაცხოვრებო მიზნით, მათ შორის – სასმელად, საჭმლის მოსამზადებლად და პირადი ჰიგიენისთვის.

სასმელი წყლის ხელმისაწვდომობა გულისხმობს, რომ სასმელი წყალი, არანაკლებ 20 ლიტრისა ერთ სულ მოსახლეზე, ხელმისაწვდომია საცხოვრებლიდან არა უშორეს 1 კილომეტრისა.

ჯანმრთელობისთვის უსაფრთხო სასმელი წყალი კი არის წყალი, რომელიც ფიზიკური, ქიმიური და ბაქტერიული მახასიათებლებით აკმაყოფილებს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ან ეროვნულ სტანდარტებს.

წყლის შეზღუდული ხელმისაწვდომობა მეტწილად აფერხებს ქვეყნების ეკონომიკის განვითარებას.
ქვემოთ მოყვანილი ფაქტები წარმოდგენას შეგვიქმნის იმის შესახებ, რა მდგომარეობაა ამ მხრივ გლობალურად თუ რეგიონულად.
ფაქტები წყლის დეფიციტზე

● 80 ქვეყანა, სადაც მსოფლიოს მოსახლეობის 40% ცხოვრობს, წყლის დეფიციტს განიცდის.
● წყალზე მოთხოვნა ყოველ 20 წელიწადში ორმაგდება. სადაც წყლის დეფიციტი არ არის, წყლის დაბინძურება წარმოადგენს პრობლემას. მე-20 საუკუნეში წყალზე მოთხოვნა 6-ჯერ გაიზარდა, მოსახლეობის რაოდენობა კი – 2-ჯერ.
● ყოველწლიურად 3,4 მლნ კაცი კვდება წყლისა თუ სანიტარიულ-ჰიგიენურ პრობლემებთან დაკავშირებული მიზეზების გამო. მათი 99%-ზე მეტი – განვითარებად ქვეყნებში.
● სანიტარიულ-ჰიგიენური პრობლემების მოგვარება გვერდს უვლის ღარიბებსა და განვითარებადი ქვეყნების სოფლის მოსახლეობას.
● ქალაქების მოსახლეობა დიდი სისწრაფით იზრდება. ყოველწლიურად 6 მლნ კაცი ემატება ფაველებს (ჯურღმულებს) – ქალაქის ისეთ უბნებს, სადაც ელემენტარული სანიტარიული პირობები არ არის.
● ცხრიდან ერთ ადამიანს ხელი არ მიუწვდება სასმელ წყალზე. ჯამში ეს 780 მლნ კაცს შეადგენს.
● სუფთა სასმელი წყლის დეფიციტის გამო ყოველდღიურად კვდება 4500 ბავშვი. მათი უმრავლესობა 5 წლამდე ასაკისაა.
● ნებისმიერ დროს საავადმყოფოთა საწოლების ნახევარი უკავიათ ადამიანებს, რომლებსაც წყალთან დაკავშირებული დაავადებები აქვთ. განვითარებად ქვეყნებში დაავადებების 80% სწორედ წყლის, უფრო სწორად, მისი უქონლობის, ასევე – სანიტარიული პირობების უქონლობის ბრალია.
● განვითარებად ქვეყნებში წყლის მოსატანად უმეტესად ქალები დადიან. მათ შორის – გოგონებიც, რაც მათ განათლების მიღების შესაძლებლობას უზღუდავს. განათლების გარეშე დარჩენილ გოგონებს კი, დიდი ალბათობით, თავადაც არ ექნებათ შემოსავალი.
● მობილური ტელეფონი უფრო მეტ ადამიანს აქვს, ვიდრე საპირფარეშო.
როგორც ვიცით, მსოფლიოს უმწვავესი პრობლემების მოსაგვარებლად მესამე ათასწლეულს გაერო ათასწლეულის განვითარების მიზნებით შეეგება. ისინი უმთავრესად სოციალური პრობლემების აღმოსაფხვრელად ან შესამსუბუქებლად დაისახა. ესენი უმთავრესად ჯანდაცვის, განათლების, გენდერის პრობლემებია, თუმცა გაეროს აქვს ეკონომიკური, გარემოსდაცვითი და პოლიტიკური მიზნებიც. ერთ-ერთი მათგანია 2015 წლისთვის იმ მოსახლეობის რიცხვის განახევრება, რომელსაც ხელი არ მიუწვდება უსაფრთხო სასმელ წყალსა და საბაზისო სანიტარიულ პირობებზე. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ ამ ინიციატივის ფარგლებში იკისრა ვალდებულება, ყოველდღიურად 260 000 ადამიანს შეუქმნას პირობები წყლის ხელმისაწვდომობის მხრივ. ამის წყალობით დღეისთვის 1,7 მილიარდ კაცს მოუგვარდა სასმელი წყლის პრობლემა.
ბუნებრივი და ანთროპოგენული ფაქტორების გავლენა წყლის დეფიციტზე

მსოფლიოს მოსახლეობა ყოველწლიურად 80 მლნ კაცით იზრდება. ბუნებრივია, ეს წყალზე მოთხოვნასაც ზრდის. მატება წლიურ 64 მლრდ კუბურ მეტრს შეადგენს.

წყლის ფიზიკური დეფიციტი (Physical water scarcity) ხელმისაწვდომი წყლის ფიზიკურ ნაკლებობას გულისხმობს. ეს ის მდგომარეობაა, როცა რეგიონის/ქვეყნის მოსახლეობის მოთხოვნა აღემატება რეგიონის/ქვეყნის შესაძლებლობას, მიაწოდოს მას საჭირო მოცულობის წყალი. არიდული რეგიონები სწორედ წყლის ფიზიკურ დეფიციტს განიცდიან. აქ ტემპერატურა და აორთქლება ნალექების რაოდენობას აღემატება. თუმცა ნალექების გავრცელების შესახებ ინფორმაცია არ არის საკმარისი სრულყოფილი სურათის წარმოსადგენად. ნალექი უმთავრესად სეზონურია, ამ სეზონებზე კი შესაძლოა წლიური ნალექის 90%-იც კი მოვიდეს, როგორც, მაგალითად, ინდოეთში. მუსონური წვიმები აქ უმთავრესად ივნისიდან სექტემბრამდე გრძელდება, ამიტომ ამ სეზონზე ხშირია ბუნებრივ-კატასტროფული მოვლენების საფრთხე, ხოლო წლის დანარჩენ დროს ნალექების ნაკლებობაა, რაც წყლის ხელმისაწვდომობას ზღუდავს.
მდინარე კოლორადოს დელტა

ფიზიკური დეფიციტი ადამიანის ზემოქმედების შედეგად უფრო მწვავდება. მაგალითად, თუ როდესაც მდინარეებს სოფლის მეურნეობაში ირიგაციისთვის იყენებენ, მდინარის ქვედა წელში წყლის ბალანსი იცვლება. იმავდროულად, იმატებს დაბინძურება სოფლის მეურნეობაში გამოყენებული სასუქებით, რაც საგრძნობლად ამწვავებს წყლის დეფიციტს. ამის ცნობილი მაგალითებია მდინარე კოლორადოს, სირდარიასა და ამურდარიას გამოყენება.

წყლის ფიზიკური და ეკონომიკური დეფიციტი მსოფლიოში

წყლის ეკონომიკური დეფიციტი (Economic water scarcity) გულისხმობს მოსახლეობის ეკონომიკური შესაძლებლობის ნაკლებობას, შეისყიდოს მოთხოვნილების შესაბამისი მოცულობის წყალი. სწორედ ამგვარი დეფიციტი წარმოაჩენს ქვეყნებში და ქვეყნებს შორის უთანასწორობას. მიზეზი სხვადასხვა შეიძლება იყოს. სიღარიბეს ემატება პოლიტიკური და ეთნიკური მიზეზებიც.

წყლის ეკონომიკური დეფიციტი, მოსახლეობის სიღარიბესთან ერთად, ბუნებრივი მატებითაც არის განპირობებული, რაც წყალზე მოთხოვნას თავისთავად ზრდის. გარდა ამისა, იზრდება მოთხოვნა საკვებსა და ბიოსაწვავზე, ამის შედეგად კი ირიგაციისთვის სულ უფრო მეტი წყალი მოიხმარება.

გლობალური კლიმატცვლილება ზრდის სიმშრალეს არიდულ რეგიონებში, რაც კიდევ უფრო ამწვავებს წყლის დეფიციტს.

სტოკჰოლმის წყლის ინსტიტუტის მონაცემებით, ადამიანს საარსებოდ წელიწადში 1000 კუბურ მეტრზე ნაკლები სასმელი წყალი სჭირდება, თუმცა ეს რაოდენობაც კი უთანაბროდაა განაწილებული. იცვლება ბუნებრივი მოცემულობებიც. მაგალითად, ყველაზე წყალუხვი მდინარეები იანძი, განგი და ნილოსი იმდენად დიდი მასშტაბით გამოიყენება ყოფა-ცხოვრებაში, რომ მიწისქვეშა აუზებში წყლის დონემაც კი იკლო, რაც საფრთხეს უქმნის მათ ნაპირებზე გაშენებული ქალაქების წყალმომარაგებას. თანაც ეს რეგიონები მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვითა და ბუნებრივი და მექანიკური მატებით გამოირჩევა.
გრაფიკზე მოცემულია წყლის დღიური მოხმარება შერჩეული ქვეყნების მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე. სხვაობა ქვეყნების წყალმოხმარებას შორის ძალიან დიდია. შეიძლება ითქვას, რომ იკვეთება ტენდენცია, რომლის ფარგლებშიც განვითარებული და განვითარებადი ქვეყნები მეტისმეტად შორიშორს არიან ერთმანეთისგან. განვითარებულ ქვეყნებს შორისაც კი დიდი სხვაობაა, რომლის ფარგლებშიც წყალმოხმარებით გამოირჩევიან ავსტრალია და აშშ. თუ გავითვალისწინებთ, რომ არც სხვა განვითარებულ ქვეყნებს აქვთ პრობლემები წყალმომარაგების მხრივ, თუმცა ის თითქმის ორჯერ ჩამოუვარდება აშშ-ისას, შეიძლება ითქვას, რომ ეს ქვეყნები წყალს უყაირათოდ მოიხმარენ.

რაც შეეხება უკიდურესად ღარიბ ქვეყნებს, მათი წყალმოხმარება ერთ სულ მოსახლეზე ჩამოუვარდება აუცილებელ მინიმუმს, რაც დღიურ 20 ლიტრს შეადგენს.

წყლის სისუფთავე ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი ელემენტია. იქ, სადაც წყალი დაბინძურებულია, მაღალია დაავადების რისკი. წყალთან დაკავშირებულ დაავადებებად არის მიჩნეული დიარეა, ქოლერა, ჰეპატიტი და სხვა. მილიონობით ადამიანი სწორედ ამ მიზეზების გამო იღუპება. ამ დაავადებებთან გამკლავება სწორი მკურნალობით შესაძლებელია, თუმცა მძიმე სოციალურ-ეკონომიკური ვითარების გამო ამ ქვეყნებში მისი სათანადო შესაძლებლობა არ არის.

მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოში წყალი თითქოსდა საკმარისია, მასზე მოთხოვნა 2025 წლისთვის გაორმაგდება. და მაინც, თუ წყლის მიწოდება თანაბარი იქნება, ის ეყოფა მოსახლეობას ყოველგვარი საქმიანობისთვის.

წყალი ამოუწურავი და განახლებადი ბუნებრივი რესურსია, თუმცა არასწორი მოხმარება მას ხშირად გამოუსადეგარს ხდის. მოსახლეობის სხვადასხვა აქტივობა რეზერვუარების დაბინძურებას იწვევს და წყალი სასმელად უვარგისი ხდება.

ყოველივე ზემოთქმულის გათვალისწინებით, წყალს დაზოგვა და ეფექტური მენეჯმენტი სჭირდება. წყლის მენეჯმენტი მოიცავს მის მიწოდებას როგორც ინდუსტრიული და სასოფლო-სამეურნეო საჭიროებებისთვის, ისე შინამეურნეობებისთვის. იმავდროულად წყალი არის სატრანსპორტო არტერია, რომელიც ადამიანებისა და ტვირთის მოძრაობა-გადაადგილებას უწყობს ხელს.

წყლის მართვის დადებით და უარყოფით მაგალითებზე მომდევნო სტატიაში ვისაუბრებთ.

სტატიაში მოცემული ინფორმაციის საფუძველზე კითხვები შეიძლება სირთულის მიხედვით დავალაგოთ, სადაც პირველი ორი კითხვა ბლუმის ტაქსონომიის ქვედა სააზროვნო უნარზე – „ცოდნაზე” გადის, მე-3 – „გამოყენებაზე”, ხოლო მე-4 და მე-5 კითხვები მიმართულია მაღალი სააზროვნო უნარების განსავითარებლად:
1. რას ნიშნავს წყლის ფიზიკური დეფიციტი?
2. რას ნიშნავს წყლის ეკონომიკური დეფიციტი?
3. რუკის მეშვეოობით განსაზღვრეთ წყლის დეფიციტთან დაკავშირებული ტენდენციები.
4. ახსენით ფაქტორები, რომლებიც ზღუდავს სუფთა სასმელი წყლის ხელმისაწვდომობას.
5. შეაფასეთ წყლის დაცვასთან დაკავშირებული ღონისძიებები (მათი სუსტი და ძლიერი მხარეები), ჩამოაყალიბეთ ეფექტური წყლის პოლიტიკის თქვენეული გეგმა.
სტატიაში გამოყენებულია გაეროს ათასწლეულის განვითარების მიზნების წლიური ანგარიშები, რომლებიც https://www.un.org/millenniumgoals/ ბმულზეა ხელმისაწვდომი.

ესეც საქართველოა…

მიერ
admin
-
0
*
მინდა, საქართველოში ჩემი ერთთვიანი მოგზაურობის შესახებ მოგიყვეთ. მე 80-იანელი ვარ. გეოგრაფიულზე სწავლის პერიოდში პრაქტიკებზე თუ პირადი ინიციატივით მთელი საქართველო მოვიარე. მეგონა, ვიცნობდი ჩემს ქვეყანას, მაგრამ ამ მოგზაურობამ ჩემი წარმოდგენა თავდაყირა დააყენა.

სამინისტროს ეგიდით 28 სკოლაში მომიხდა სტუმრობა. ისინი შემთხვევითობის პრინციპით შეირჩა. მათ შორის იყო როგორც ქალაქების, ისე მიუვალი სოფლების სკოლებიც, რამაც თავდაპირველად შემაშინა, მაგრამ დღეს, როცა პროექტი დასრულდა, ჩემს მოგზაურობას, ამ ხნის განმავლობაში ნანახს და განცდილს სხვა თვალით ვუყურებ.

მინდა მოგითხროთ პატარა ადამიანებზე, რომლებმაც ბევრი რამ დამანახვეს და მასწავლეს: გიორგიზე, არკადიზე, ქეთოზე, თამარზე, ზურაბზე, გიგაზე… ისინი ჩვენი ქვეყნის სხვადასხვა სოფლის მეექვსეკლასელები არიან, რომლებიც არცთუ კომფორტულად ცხოვრობენ, არც ისეთი საკლასო ოთახები აქვთ, როგორიც ქალაქელ მოსწავლეებს, მაგრამ იტალიასა თუ ესპანეთში, ბრაზილიასა თუ არგენტინაში მოგზაურობაზე ოცნებობენ. თვალანთებულები უსმენენ მასწავლებლებს და სწავლობენ ამ ქვეყნებს და მათკენ მიმავალ გზებს. მათმა მონდომებამ და ცოდნისადმი დამოკიდებულებამ გამაოგნა. ისინი აუცილებლად მიაღწევენ მიზანს, ისწავლიან და წავლენ. ღმერთმა ინებოს… მაგრამ დაბრუნდებიან კი? რა დარჩებათ ბავშვობიდან ისეთი, რაც მათ უკან, სამშობლოში დააბრუნებს? წადით, ისწავლეთ და იმოგზაურეთ, ოღონდ დაგვიბრუნდით, აუცილებლად დაგვიბრუნდით… გახსოვდეთ, თქვენი მამები აქ უფრო ბედნიერები არიან, ვიდრე იქ, უცხო მიწაზე იქნებოდნენ… მერე რა, რომ იქ ცხოვრობენ, სადაც ტრანსპორტი კვირაში ერთხელ ადის, ისიც – გაჭირვებით… მერე რა, რომ უამინდობის გამო ხვნა-თესვა გვიანდება და ყოველი წვიმიანი დღე საზრუნავისა და სადარდელის მომასწავებელია… მერე რა, რომ მუხლებამდე ტალახში უწევთ სიარული… ისინი ხომ არ მოსწყვეტიან ფესვებს, მათ ხომ ერთმანეთი ჰყავთ, დარდისა და სიხარულის გამზიარებელი. ისინი ბედნიერები არიან… წადით, ისწავლეთ, იმოგზაურეთ და დაუბრუნდით თქვენს კერას, მშობლებს!

პროექტი ესგ საკლასო ოთახში კვლევას ითვალისწინებდა. კვლევის ანგარიშსა და შედეგებზე საუბარს არ ვაპირებ; მე იმ ემოციებზე გიამბობთ, რაც ამ ერთი თვის განმავლობაში განვიცადეთ მე და ჩემმა თანამგზავრებმა. იყო სკოლები, რომლებიც ნაცნობი განცდებით გვხვდებოდნენ: როგორ ჩაატარებდა გაკვეთილს მასწავლებელი, როგორ წარმოაჩენდნენ თავს მოსწავლეები, რას იტყოდა დამსწრე… მაგრამ ზოგიერთი ბედნიერი და ამაყიც კი იყო იმით, რომ ვიღაცას (სამინისტროს, სახელმწიფოს) თურმე ახსოვდა ისინი და აფასებდა. „ესეც ხომ საქართველოა”, „გვიხარია, რომ გაგვიხსენეს”, „დიდი მადლობა ყურადღებისთვის”, „ჩვენც ქართველები ვართ!” ყველაზე მეტად უკანასკნელმა ფრაზამ შემაშფოთა. ეს თქვა მაღალმთიანი აჭარის სოფლის სკოლის დირექტორმა. აქ უმთავრესად მაჰმადიანი აჭარლები ცხოვრობენ. დღეს ბევრს ვლაპარაკობთ ტოლერანტობაზე, ათასგვარ პროექტს ვახორციელებთ, უცხოტომელებს ვიფარებთ, მაგრამ საკუთარი სისხლი და ხორცი გვავიწყდება. გასაგებია, რომ ისტორიულად ეროვნება რელიგიასთან იყო გაიგივებული, მაგრამ 21-ე საუკუნეში, ალბათ, დროა, აღქმა შეიცვალოს. თუ არ ან ვერ ვახერხებთ საკუთარი ცნობიერების ამაღლებას, სხვას მაინც ნუ ვატკენთ გულს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც უმეტესობა ისტორიულ სარწმუნოებას უბრუნდება. ეს პროცესი მიმდინარეობს და დიდი წარმატებითაც (შუახევის მაგალითი), მაგრამ დროა საჭირო, დრო და მოთმინება, სიყვარული და ყურადღება. ამას გვასწავლის ჩვენი რელიგიაც. მაგრამ ჩვენ ხომ ორმაგი სტანდარტებით ვცხოვრობთ, ჩვენ ხომ ყველაზე მეტად გვიყვარს ჩვენი უპირატესობის წარმოჩენა. არადა, იქნებ მომეჩვენა, მაგრამ მასწავლებელმა ჩვენს გასაგონად და, ალბათ, დასაფიქრებლად გაკვეთილზე ბავშვებს ხაზგასმით ათქმევინა, ჩვენ მაჰმადიანი ქართველები ვართო… გულდამძიმებული წამოვედი.

დილით ადრე გვიხდებოდა სკოლაში მისვლა, ხანდახან პირველებიც ვიყავით. მიყვარდა ჩქარი ნაბიჯით მომავალი პატარების ცქერა, ღიმილი და გულიდან წამოსული „გამარჯობა”, ის მოწიწება და სიყვარული, რასაც ჩვენდამი და საკუთარი მასწავლებლისადმი გამოხატავდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ბავში ყველგან ბავშვია, ქალაქში ეს ყველაფერი ასე მკაფიოდ არ ჩანს. შესაძლოა, იმ ემოციის დამსახურებაც იყო, საქართველოს განუმეორებელი სილამაზის ბუნებამ რომ მომგვარა – მე ხომ, ურბანიზაციის მსხვერპლი, ჩემი თვალით ნანახს და აღქმულს გადმოგცემთ. სკოლის ეზოების შემხედვარე, იფიქრებთ, არც შეიძლება, სხვანაირები იყვნენო. იქ ჯერ კიდევ არავის მოსვლია აზრად სკოლის ეზოში მრავალსართულიანი შენობების წამოჭიმვა, ჰორიზონტის შეზღუდვა. ჩემს მოსწავლეებს დავათვალიერებინე ფოტოები; ემოციებს ვერ მალავდნენ – ასეთ გარემოში ყველა ისწავლისო.

მეორე, რამაც აღმაშფოთა, მოსწავლეთა რაოდენობაა. კლასში 2-3, საუკეთესო შემთხვევაში 6 (ხულო-თხილვანა) მოსწავლეა. გაკვეთილები მშვიდად მიმდინარეობს, არავინ ხმაურობს. თბილისური 40-45-მოსწავლიანი კლასების მასწავლებლებისთვის ალბათ შესაშური სიტუაციააა, მაგრამ, მერწმუნეთ, ძალზე მოსაწყენია. აქ შენც, როგორც მასწავლებელს, გიქრება მოტივაცია და ასპარეზი ახალი მეთოდების ძიებისა და დანერგვისათვის. და მიედინება ასე მონოტონურად სწავლაც და ცხოვრებაც… შობადობამ იმატაო, ვხარობთ, მაგრამ ფაქტია, რომ მოსწავლეთა რაოდენობამ თითქმის ყველგან იკლო, გარდა დიდი ქალაქებისა. რამდენიმე ახალგაზრდა დაოჯახდაო, – აღფრთოვანებულმა გვითხრა ნიჯგორის პედაგოგმა, – მიყვარს თბილისი, მაგრამ აქ მინდა ცხოვრება, ჩემს მხარეშიო.

მოგზაურობა დასრულდა. თბილისში დავბრუნდი. ქალაქური ცხოვრების ტემპს უცებ შევეგუე, ჩვეულ რეჟიმს დავუბრუნდი, მაგრამ ყოველდღე ახალგაცნობილ პატარებზე ვფიქრობ. მინდოდა, წიგნები გამეგზავნა, გამეხარებინა. სხვებსაც შევთვაზებ, ვიცი, უარს არ მეტყვიან-მეთქი, ვიფიქრე და… სამსახურში მისულს ამბავი დამახვედრეს, მაღალმთიანი აჭარის სკოლებისთვის წიგნებს ვაგროვებთო. გამიხარდა. სხვა დროსაც მიხაროდა, მაგრამ ეს სულ სხვა იყო… მეორეკლასელ გიგოსავით მიხაროდა, მასავით ვამაყობდი: თორმეტი წიგნი მოიტანა შინიდან და სათითაოდ წარუდგინა მასწავლებელს. არ ვიცი, ვის შეხვდება ჩვენი წიგნები. იქნებ ჩემს ნაცნობ გოგო-ბიჭებსაც ერგოს… არ ვიცი… არ ვიცი…

გლობალური ინდექსები – გლობალური სამყაროს საზომები

მიერ
admin
-
0
ინდექსი სპეციალურად შექმნილი რაოდენობრივი მაჩვენებელია, რომელიც კავშირს, ინდიკატორების კომბინაციას აღნიშნავს და ამავე დროს განსაზღვრული ჰიპოთეზის შემოწმებისა და დასაბუთების საშუალებაა. ინდექსის მეშვეობით დგინდება დასაკვირვებელი ერთეულის მდგომარეობა სკალაზე. იგი რაღაც რიცხვია და არ შეიცავს საკვლევი ობიექტის თვისებრივ განსაზღვრებებს, ანუ თვისებრივად ვერ ახასიათებს შესასწავლ ობიქეტს. ინდექსი მხოლოდ გარკვეულწილად იძლევა თვისებრივი მახასიათებლის რაოდენობრივ განსაზღვრულობაზე დაყვანის საშუალებას და ხასიათდება ტერმინებით: მეტი, ნაკლები, უფრო ძლიერი, უფრო სუსტი.

გლობალურ ინდექსებს ქმნიან მკვლევარები და საკვლევი ცენტრები, რათა ერთმანეთს შეადარონ მსოფლიოს ქვეყები განსაზღვრული ნიშნების: ეკონომიკის განვითარების ხარისხის, კონკურენტუნარიანობის დონის, კეთილდღეობის მიხედვით და სხვ.

გლობალური სამყაროს გასაზომი გლობალური ინდექსები სხვადასხვაგვარია. განვიხილოთ ზოგიერთი მათგანი:

ვრცლად

ადამიანი, რომელიც ხეებს რგავდა

მიერ
admin
-
0
მსოფლიოს ყურადღება გარემოს დაცვისკენაა მიპყრობილი, არაერთი საერთაშორისო ორგანიზაცია მუშაობს დღეს ბუნების გადასარჩენად, მაგრამ რას აკეთებს თითოეული ჩვენგანი?
ახალს არაფერს ვიტყვი, თუმცა ამაზე საუბარი არ მომბეზრდება, რადგან გეოგრაფიის ცოდნა არ არის ქვეყნებისა და დედაქალაქების დასწავლა, არც ტექსტებისა და ნომენკლატურის გაუაზრებელი დაზეპირება. რატომ უნდა დავკარგოთ ამისთვის დრო, როცა ამდენი საინტერესო რამ ხდება ჩვენ გარშემო, როცა გეოგრაფიის შესწავლა პირდაპირ კავშირშია მდგრად განვითარებასთან და ჩვენი ყოველი აქტივობა მიმართული უნდა იყოს გარემოზე პასუხისმგებლობის მქონე პიროვნების აღზრდისკენ? ვინ უნდა შეაყვაროს მოზარდს საკუთარი ქვეყნის ბუნება, ვინ უნდა ასწავლოს მისი გაფრთხილება და რაციონალური გამოყენება, თუ არა გეოგრაფიის მასწავლებელმა?

ეს სიტყვები ლოზუნგად რომ არ გადაიქცეს, საჭიროა, მასწავლებლებმა მოსწავლეებს რეალურად დაანახვონ თითოეულის პასუხისმგებლობა და შესაძლებლობა. ამისთვის კარგი საშუალებაა დოკუმენტური ფილმებით სწავლება.

მინდა, გაგაცნოთ ფილმი, რომელმაც არაერთ მაყურებელს მოჰგვარა ცრემლი: „ადამიანი, რომელიც ხეებს რგავდა”. ეს ანიმაციური სურათი ცნობილი ფრანგი მწერლის ჟან ჟიონოს ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით არის გადაღებული.

ფილმი, რომელიც მარტოხელა მწყემსის ცხოვრებაზე მოგვითხრობს, გარემოზე ზრუნვის საოცარი მაგალითია. საზოგადოება ელის ადამიანს, მთავრობას, მესიას, რომელიც მოვა და პრობლემას მოუგვარებს. ელის და ამ ლოდინში ბრაზობს ყველასა და ყველაფერზე. ფილმის პერსონაჟების გაუსაძლის ყოფას შური და ბოღმაც ამძიმებს. ერთადერთი, ფილმის მარტოხელა, თუმცა არა მარტოსული გმირი ელზეარ ბუფიე შრომობს თავდაუზოგავად, უხმოდ და უპრეტენზიოდ, უდაბურ ადგილას ხეებს რგავს და ცდილობს შეცვალოს როგორც გარემო, ისე ადამიანთა ყოფა. ერთხელ მასთან შემთხვევით ახალგაზრდა მოგზაური ხვდება. მოგზაური მოიხიბლება ბუფიეს საქციელით და წლების შემდეგ კვლავ ბრუნდება იმ ადგილებში. გარემო უკვე სახეცვლილი ხვდება. იქ მცხოვრებთა ყოფაც რადიკალურად არის შეცვლილი. ადამიანებს ბედნიერი ცხოვრება დაუბრუნდათ. თუმცა ელზეარ ბუფიე თავის საქმიანობას კვლავ ჯიუტად აგრძელებს.

ფილმი გვიჩვენებს, რამდენად დიდია ადამიანის გავლენა გარემოზე, ადამიანთა ყოფაზე. განსაკუთრებით ამაღელვებელია ელზეარის პირადი ტრაგედია. ეს არის კაცი, რომელსაც ყველა საყვარელი ადამიანი გარდაეცვალა და მარტოობაში ატარებს დარჩენილ დღეებს. თუმცა მან თავისი მარტოობისთვის განწირული ცხოვრება მისაბაძ მაგალითად აქცია.

ამ ფილმის ნახვით გამოწვეული ემოცია, მერწმუნეთ, ძალზე ძლიერია, ხოლო ფილმში რამდენიმე ძირითადი და დამატებითი თემის გამოყოფაა შესაძლებელი: გარემოს დაცვა, მდგრადი განვითარება, ადამიანი და გარემო, ტყის მნიშვნელობა და ტყის გადარჩენა, პიროვნების ტრაგედია და როლი საზოგადოებაში…

მასწავლებელს შეუძლია, მოსწავლეებთან ერთად შეარჩიოს აქტუალური თემები. ჯგუფები ჩამოწერენ ძირითად და დამატებით თემებს. პრეზენტაციის შემდეგ გეოგრაფიის მასწავლებელი აკეთებს პრეზენტაციას მოცემულ თემაზე (ლანდშაფტის ცნება, განსხვავებაა ბუნებრივ და ანთროპოგენულ ლანდშაფტებს შორის და სხვ.).

მასწავლებელი უბრუნდება მოსწავლეთა მიერ გამართულ პრეზენტაციებს და სვამს კითხვას, რა მნიშვნელოვანი ელემენტები გამორჩათ მათ. სასურველია, ხაზი გაესვას ელზეარ ბუფიეს პიროვნულ თვისებებს, ადამიანის როლს საზოგადოების განვითარებაში და ა. შ.

მასწავლებელი სთავაზობს მოსწავლეებს სავარაუდო კითხვებს: რის დანახვას ისურვებდით იმ ადგილას, სადაც ახლა ქალაქის მერია, საბჭოს ადმინისტრაციული შენობა, საავადმყოფო ან სხვა დაწესებულება დგას? სოფლად რომ ცხოვრობდეთ, როგორ გამოიყენებდით უპატრონო ცარიელ კარიერებს ან მიტოვებულ მაღაროებს?

ჯგუფები მართავენ ნამუშევრის პრეზენტაციას.

შემდეგ მასწავლებელი მოსწავლეებს ჯგუფებად ყოფს.

სამუშაო რამდენიმე ნაწილისგან შედგება. თითოეული ნაწილის განსახორციელებლად საჭიროა რამდენიმე აქტივობა. მუშაობა ჯგუფებში მიმიდინარეობს.

მშენებლობის გეგმის შედგენა:
▪ შეკრიბეთ ინფორმაცია იმ ადგილის შესახებ, რომელიც ჯგუფმა აირჩია სამუშაოდ (ძველი და ახალი თბილისი, ბათუმი, ფოთი და ა. შ.). მოიძიეთ საგაზეთო სტატიები, ინტერნეტსაიტები.

ეს სავარჯიშო გაყოფილია 2 ნაწილად:

I ნაწილი – „მშენებლობა: რატომ და როგორ” – ტარდება დისკუსიის ფორმით.

II ნაწილში – „მშენებლობის გეგმის შედგენა” – მოსწავლეები ადგენენ განვითარების პროექტს თავიანთ ლოკალურ გარემოში.
I ნაწილი. მშენებლობა: რატომ და როგორ?

1. მასწავლებელი მოსწავლეებს აცნობს ადგილობრივი მშენებლობის განვითარების ისტორიას. აჩვენებს რუკებს და ფოტოებს იმის შესახებ დისკუსიის სტიმულირებისთვის, როგორ განვითარდა ადგილობრივი გარემო ბოლო 50-100 წლის განმავლობაში. საუბრობს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სოციალურ ძალებზე, რომლებმაც ეს ცვლილებები განაპირობეს. იყო ცვლილებები პოზიტიური? ვისთვის და რატომ?

2. ჯგუფები ასახელებენ ცვლილებებს, რომლებიც მათ თვალწინ მოხდა. მაგალითად, შენობების გაფართოებას, სუპერმარკეტებისა და საცხოვრებელი სახლების აგებას. ვინ ისარგებლა ამ პროექტების განხორციელებით და როგორ? მაგალითად, აშენდა იაფი საცხოვრებელი სახლები ადგილობრივი მოსახლეობისთვის თუ ფინანსური კომპანიების ინვესტიციები დაიხარჯა მდიდრული აპარტამენტებისა და სადღესასწაულო შენობების ასაგებად?

3. ჯგუფები განიხილავენ რეგიონის მსხვილმასშტაბიან რუკას და შეარჩევენ ადგილს, სადაც ყველა მონაწილე მოისურვებს მუშაობას.
ნაწილი II. მშენებლობის გეგმის შედგენა

1. ჯგუფები განიხილავენ მოცემული ადგილის განვითარების ყველა შესაძლო გზას და სხვადასხვა ვარიანტის დადებით და უარყოფით მხარეებს.

2. მომდევნო ამოცანა თითოეული ჯგუფისთვის არის კონსენსუსამდე მისვლა იმის თაობაზე, როგორ განვითარდეს შერჩეული ადგილი; ქმნიან დიზაინს, შემდეგ – მაკეტს.

3. როდესაც ყველა მაკეტი მზად იქნება, თითოეული ჯგუფი თავის გეგმას წარმოადგენს.
ანალიზი და შეფასება

გეგმების განხილვისას მოსწავლეებმა უნდა უპასუხონ კითხვებს:

▪ რა ძირითადი კრიტერიუმებით ხელმძღვანელობდით, როდესაც იღებდით გადაწყვეტილებას არჩეული ადგილის კეთილმოწყობის შესახებ? მაგალითად, ხარჯი, დრო, ძალისხმევა, მოგება, ადგილობრივი მოთხოვნილებები, – რომელ მათგანს ენიჭებოდა უპირატესობა?

▪ ითვალისწინებდა დასახული გეგმა ხალხის ინტერესებსა და ეკოლოგიურ პირობებს? რამდენად მტკიცე იყო ეს პროცესი?

▪ პასუხობდა გეგმა თითოეული ადგილობრივი მოსახლის ინტერესებს? ბავშვების, სხვადასხვა უმცირესობის ინტერესებს?

▪ რა რესურსები იქნება საჭირო გეგმის განსახორციელებლად?

▪ გამოიყენებოდა თუ არა განახლებადი რესურსები შეძლებისდაგვარად მათი რეალიზაციისთვის?

▪ რამდენად მომჭირნედ ხდებოდა არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების გამოყენება?

▪ როგორ გავლენას მოახდენს პროექტის განხორციელება ეკოსისტემაზე? მაგალითად, ითვალისწინებს თუ არა ის ველური ბუნების შენარჩუნებას?

ამ გაკვეთილის შემდეგ სასურველია დაიგეგმოს პროექტი, რომლის მიზანი ადგილობრივი გარემოს შეცვლაზე იქნება ორიენტირებული.

სად არის სილიკონის ველი?

მიერ
admin
-
0

თანამედროვე მსოფლიოში ინოვაციური ინფრასტრუქტურის ყველაზე გავრცელებული სახეა თავისუფალი ეკონომიკური ზონის ერთ-ერთი ტიპი – სამეცნიერო-ტექნოლოგიური პარკი ანუ ტექნოპარკი. თავად ტერმინი „ტექნოპარკი” შედარებით ახალია და განათლების, მეცნიერების, წარმოების, ბიზნესისა და სახელმწიფოს ინტეგრაციას ნიშნავს.ტექნოპარკები უფრო და უფრო პოპულარული ხდება მთელ მსოფლიოში. მათი შექმნით დაინტერესებულნი არიან არა მხოლოდ კერძო საწარმოები ან სასწავლებლები, არამედ მთავრობებიც, რადგან ისინი ხელს უწყობენ ქვეყნის ეკონომიკურ აღმავლობას და შედარებით სუსტი რეგიონების განვითარებას.

მსოფლიომნიშვნელობისმაღალტექნოლოგიურიინდუსტრიულიზონა – სილიკონის ველის (Silicon Valley) ტექნოპარკი – აშშ-ში, კალიფორნიის შტატში, სან-ფრანცისკოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე სანტა-კლარას ველის აღმნიშვნელი ჟურნალისტური კლიშეა. სახელწოდება უკავშირდება პირველ ნახევარგამტარებსა და ელექტრონულ ტექნიკას, რომელიც ფუძეშრედ კაჟისგან მიღებულ ნაერთს – სილიციუმს იყენებს. ტერმინი „სილიკონის ველი” კალიფორნიელმა მეწარმემ რალფ ვერსტმა მოიგონა, ხოლო მისმა მეგობარმა, ჟურნალისტმა დონ ჰოფლერმა, პირველმა გამოიყენა საჯაროდ 1971 წლის 11 იანვარს – თავისი სტატიების ციკლს ყოველკვირეულ ჟურნალ „Electronic News”-ში მან „Silicon Valley USA” უწოდა. ამ სტატიებში ჰოფლერი წერდა სანტა-კლარას შესახებ, სადაც თავმოყრილი იყო უდიდესი IT-კომპანიების შტაბ-ბინები. სწორედ ამ ველზე მდებარეობს ნახევარგამტარების ინდუსტრიის ძირითადი საწარმოები, ხოლო ინტეგრალური მიკროსქემების ნახევარგამტარების ელემენტების ძირითადი მასალა სწორედ სილიკონია.

ოდესღაც სასოფლო-სამეურნეო რაიონში ამჟამად გაშენებულია მრავალი ქალაქი, რომლებიც ჯაჭვივით არის გადაჭიმული სან-ფრანცისკოს ყურედან ქალაქ სან-ხოსემდე. მათ წარმოშობას სათავე დაუდო პალო-ალტოში მდებარე სტენფორდის უნივერსიტეტმა, სადაც 1940-იანი წლებიდან ტარდებოდა კვლევები ელექტრონიკის სფეროში. ელექტროგამომთვლელი მანქანების პირველი დიდი ქარხანა სან-ხოსეში 1956 წელს გახსნა ფირმა IBM-მა. სილიკონის ველი მაღალტექნოლოგიური მრეწველობის (განსაკუთრებით – რადიოელექტრონული და რაკეტათმშენებლობის) და ცხოვრების მაღალი დონის გამოხატულებაა. 1950 წლამდე სილიკონის ველი განთქმული იყო ქლიავის ბაღებით და მას მსოფლიოს შავქლიავის დედაქალაქს უწოდებდნენ.

„სილიკონის ველი” პირობითი ცნებაა და კარტოგრაფიულად არ აღინიშნება. ამჟამად ის გეოგრაფიულად სანტა-კლარას ველის ჩრდილოეთ, ურბანიზებულ ნაწილს მოიცავს. იგი გადაჭიმულია სან-მატეოსა და პალო-ალტოს შორის. სილიკონის ველზე მდებარე ქალაქებია: კემბელი, ბელმონტი, კუპერტინო, ფრომონტი, ლოს-ალტოსი, ლოს-გატოსი, მენლო-პარკი, პალო-ალტო, სან-ხოსე, სანტა-კლარა, სარატოგა, სანივეილი და სხვ. სილიკონის ველის დედაქალაქად ხშირად არაოფიციალურად სან-ხოსეს მიიჩნევენ.

1909 წელს ჩარლზ ჰეროლდმა აშშ-ში პირველმა დააარსა რადიოსადგური, რომელიც სან-ხოსეში აიწყო. ერთი წლის შემდეგ სტენფორდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულმა სირილ ელვილმა რადიოგადამცემი ტექნოლოგიების პატენტი იყიდა და პალო-ალტოში Federal Telegraph Corporation-ი ( FTC)დააფუძნა. მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში ამ კომპანიამ მსოფლიოში პირველი გლობალური რადიოსისტემა შექმნა.

სილიკონის ველის განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მომენტია სტენფორდის ინდუსტრიული პარკის შექმნა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სტენფორდის უნივერსიტეტში სტუდენტთა რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა და აუცილებელი გახდა დამატებითი ფინანსების მოძიება. უნივერსიტეტის მფლობელობაში იყო მიწის დიდი ფართობი (დაახლოებით 32 კვ. კმ), რომლის გაყიდვის უფლებაც უნივერსიტეტს, მისი დამაარსებლის ლელანდ სტენფორდის ანდერძის თანახმად, არ ჰქონდა. საინჟინრო ფაკულტეტის დეკანმა, პროფესორმა ფრედერიკ ტერმანმა, უნივერსიტეტის ადმინისტრაციას შესთავაზა, ეს მიწა გრძელვადიანი იჯარით გადაეცათ საოფისე პარკისთვის, სადაც მაღალტექნოლოგიური კომპანიები განთავსდებოდა. ამის შედეგად უნივერსიტეტმა შემოსავალი მიიღო, ხოლო კომპანიებმა – ლიზინგური ინსტრუმენტებით სარგებლობის შესაძლებლობა. ამ იდეას კიდევ ერთი დადებითი შედეგი მოჰყვა: სტენფორდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულებს შესაძლებლობა მიეცათ, ალმა-მატერის მახლობლად დასაქმებულიყვნენ. იმავდროულად მოგვარდა კომპანიის პრობლემაც, რომელიც მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების პოვნას უკავშირდებოდა. ფ. ტერმანი მანამდეც ურჩევდა თავის სტუდენტებს, კომპანიები უნივერსიტეტთან ახლოს დაეარსებინათ.

პირველი კომპანია, რომელიც უკვე 1951 წელს გადავიდა სტენფორდის ინდუსტრიულ პარკში, იყო Varian Associates. მალე იქ ოფისები გახსნეს Eastman Kodak-მა,General Electric-მა,Shockley Semiconductor Laboratory-მ,Lockheed-მა,Hewlett-Packard-მა და სხვა კომპანიებმაც.

აღსანიშნავია, რომ სწორედ ტერმანი იყო მენტორი ჰიულეტისა და პაკარდისა, რომლებმაც 1939 წელს კომპანიაHewlett-Packard-ი დააფუძნეს. ეს უკანასკნელი სიმბოლურად სილიკონის ველის პირველ კომპანიად მიიჩნევა, თუმცა 1960 წლამდე ის ნახევარგამტარებს არც კი აწარმოებდა. ფრედერიკ ტერმანს სამართლიანად უწოდებენ „სილიკონის ველის მამას”.

„ჰიულეტ-პაკარდი”(The Hewlett-Packard Company) ან,უბრალოდ, HP, ამერიკულიკორპორაციაა დასაოფისედასამედიცინოაპარატურისმწარმოებელთა შორის ლიდერია მსოფლიობაზარზე.HPმსოფლიოშიპირველ ადგილზეა კომპიუტერულიტექნიკისგაყიდვით. ის აწარმოებს პრინტერებს, სკანერებს, პორტატიულ ჯიბის კომპიუტერებს, პერსონალურ კომპიუტერებს, ციფრულ კამერებს, სერვერებსა და ნოუთბუქებს. 2007 წელს HP-სწლიურმა შემოსავალმა104 მილიარდ აშშ დოლარს მიაღწია.
fdfwqqwefgqwfqw
ავტოფარეხი პალო-ალტოში, სადაც დაიწყო საქმიანობა კომპანია HP-მ.

2010 წლის მონაცემებით, სილიკონის ველი აშშ-ის სიდიდით მესამე ტექნოლოგიური პარკია ნიუ-იორკისა და ვაშინგტონის შემდეგ. აქ დაახლოებით 386 000 ადამიანი მუშაობს და ყოველ 1000 დასაქმებულზე IT სფეროს 286 მუშაკი მოდის.

სილიკონის ველზე განთავსებულია მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანიების, მათ შორის – Adobe-ის,AMD-ს, Apple-ის,Altera-ს,Cisco-ს,eBay-ს,Electronic Arts-ის,Facebook-ის,Google-ის, Intel-ის,SanDisk-ის,Symantec-ის,Yahoo!-ს,Xerox-ისშტაბ-ბინები. აქვე მდებარეობს სან-ხოსეს, სანტა-კლარას, სტენფორდისა და კალიფორნიის უნივერსიტეტები.

eBay Inc. ამერიკული ინტერნეტკორპორაციაა, რომელიც ფლობს eBay.com-ს, ონლაინაუქციონს და მაღაზიას, სადაცშესაძლებელია სხვადასხვა პროდუქციისა და სერვისის შეძენა. იგი 1995 წელს დაარსდა და დღეისთვის 30-ზე მეტქვეყანაში ოპერირებს. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უმთავრესად აუქციონის რეჟიმში ფუნქციობს, დაარსებისშემდეგ მას დაემატა რეჟიმი „Buy It Now”, რომელიც პროდუქტის დაუყოვნებლივ შეძენის საშუალებასაც იძლევა.

„ეპლი” (ინგლ. Apple Inc.) ამერიკული ტრანსეროვნული კორპორაციაა, რომელიც აწარმოებს როგორც სამომხმარებლო ელექტრონიკას, ასევე მასთანდაკავშირებულ პროგრამულ უზრუნველყოფასაც. მისი შტაბ-ბინამდებარეობს სილიკონის ველზე, ქალაქ კუპერტინოში. კომპანიისყველაზე ცნობილპროდუქტთაგანია„მაკინტოშის” სერიის პერსონალური კომპიუტერები დამათთან დაკავშირებული მოწყობილობები,პორტატიულიმედიაპლეერ „აიპოდის” სერია დაბოლო დროს – უკვე აიფონიც. იმავდროულად, „ეპლი” პროფესიონალური აუდიო-და კინოინდუსტრიის პროგრამული პროდუქტების მნიშვნელოვანი მწარმოებელია. „ეპლში”მუდმივად დადროებით 20 000-მდე ადამიანია დასაქმებული მსოფლიოს მასშტაბით, ხოლო მისმა მსოფლიო გაყიდვებმა2007წელს 24,01 მილიარდი შეადგინა.

Google ამერიკული კორპორაცია Google Inc.-ის, მისი ვებგვერდისა და საძიებო სისტემის სახელია. იგი ლარი პეიჯმადა სერგეი ბრინმა დააარსეს 1996 წელს. დღეს გუგლი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კომპიუტერული ძებნისსისტემაა მთელ მსოფლიოში. მისი თავდაპირველი ვერსია ინგლისურენოვანი იყო. დღეს სისტემა თარგმნილიათითქმის ყველა ენაზე, მათ შორის – ქართულადაც.

Yahoo! Inc. ამერიკული სააქციო კორპორაცია და ინტერნეტსერვისპროვაიდერია. მისი მომსახურების არეალიმრავალ სფეროს სწვდება. მათ შორისაა ვებპორტალი, საძიებო სისტემა, ფოსტა, ახალი ამბები და ჰოსტინგი. იგი 1994წლის იანვარში დააარსეს სტენფორდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულებმა ჯერი იანგმა და დევიდ ფილომ, ხოლო კორპორაციად 1995 წელს ჩამოყალიბდა. კომპანიის სათავო ოფისი სილიკონის ველზე, ქ. სანივეილში მდებარეობს.

სახელწოდება „სილიკონის ველი” უკვე საყოველთაოა და ამიტომ მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაშიმას სხვა ტექნოპარკების აღწერისასაც იყენებენ.

მდინარეების დედოფალი

მიერ
admin
-
0
ალბათ, არც ერთ მდინარეს არ აქვს იმდენი სახელი, რამდენიც ამაზონს: მდინარეების დედოფალი, არაჩვეულებრივი, საკვირველი, ბუნების საოცრება, – და ყველა მათგანი სიმართლეს შეესაბამება.

ამაზონი ჩვენი პლანეტის ერთ-ერთი უდიდესი (სიგრძე – 6400 კმ) და ყველაზე წყალუხვი მდინარეა. წარმოიდგინეთ ოცი ისეთი მდინარე, როგორიც ვოლგაა ან ათი ისეთი, როგორც ენისეია და მიიღებთ ამაზონს. ამაზონის უამრავ შენაკადს შორის 17 მდინარე 500-დან 3500 კმ-მდე სიგრძისაა: რიუ-ნეგრუ, მადეირა, მარანიონი, უკაიალი, შინგუ და სხვა. მთელი წლის განმავლობაში ამაზონი წყალუხვია, რაც იმით აიხსნება, რომ მისი შენაკადები სხვადასხვა კლიმატურ სარტყელში მიედინება. წელიწადის ერთ დროს მარცხენა შენაკადებია წყალუხვი, მეორე სეზონზე კი – მარჯვენა.

მდინარის წყალშემკრები აუზი 7.2 მლნ კვ. კმ-ია. ამ ფართობზე თავისუფლად მოთავსდება ავსტრალია ან აშშ. ეს ტერიტორია გაყოფილია ბრაზილიას, ბოლივიას, კოლუმბიას, პერუსა და ეკვადორს შორის. ოფიციალურად მდინარის სათავედ მდინარე უკაიალი კი არ მიიჩნევა, რომელიც მარანიონზე გრძელია, არამედ უფრო წყალუხვი მარანიონი. სათავე, სადაც მარანიონი ქედებს შორის ჩაჭრილ ხეობაში მოედინება, არაჩვეულებრივი და თავისებური ადგილია. აქ ბუნება თანდათან იცვლება, მრავალფეროვანი და დიდებული ხდება, თანდათან იმატებს ტემპერატურა და ტენიანობა, მცენარეულობით მდიდარ ტყეში ცხოველთა სამყაროც მრავალფეროვანია. უკაიალთან შეერთების შემდეგ მარანიონი უკვე ამაზონის სახელით მიედინება, თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობა მას სოლიმოესს უწოდებს. ორი კილომეტრი სიგანის ამაზონი შენაკადების შეერთების შემდეგ კიდევ უფრო ფართოვდება, ამიტომ ბრაზილიელები მას „მდინარე-ზღვას” ეძახიან.

შესართავში მდინარე დელტას ქმნის, სადაც უამრავი კუნძულია. ყველაზე დიდზე, მარაჟუზე, თავისუფლად დაეტევა შვეიცარია ან ბელგია.
შესართავიდან თითქმის ათას კილომეტრზე იგრძნობა მოქცევა: დროდადრო შესართავიდან მდინარის დინების საპირისპიროდ დიდი ხმაურით მოგორავს გიგანტური, აქაფებული ტალღები. ვაი იმ ნავსა და გემს, რომელსაც ეს ტალღა წამოეწევა! ადგილობრივი მცხოვრებნი ამ მოვლენას „პოროროკ-პოროროკას” – დამანგრეველს უწოდებენ. აქედან წარმოდგება ტალღის სახელწოდებაც – პოროროკა. ინდიელთა ზოგიერთი ტომი პოროროკას „ამაზუნუს” – მგვრგვინავ წყალს – ეძახის. გეოგრაფებს მიაჩნიათ, რომ აქედან მომდინარეობს მდინარის სახელწოდებაც. ინდიელები ამაზონს ასევე პარანა-ტინგას (თეთრი მდინარე), პარანა-გუასუს (დიდი მდინარე) უწოდებენ. არსებობს სხვა ვერსიაც: გადმოცემით, ამაზონის შენაკად მდინარე ნაპოს ხეობაში ინდიელთა ტომი კუა ცხოვრობდა. ამ ტომის მამაკაცებს ჰქონდათ გრძელი თმა და ტანზე ქალის ქვედაკაბასავით შემოხვეული ნაჭერი. აბორიგენებთან ბრძოლისას ევროპელებმა ვერ გაარჩიეს, კაცებს ებრძოდნენ თუ ქალებს, ამიტომ გავრცელდა ხმა, რომ აქ მეომარი ქალები – ამაზონები ცხოვრობდნენ.
შესაძლოა, უცნაური მოგეჩვენოთ, მაგრამ მდინარის შესართავი 1500 წელს ესპანელმა ვისენტე იანსენ პინსონმა აღმოაჩინა, 1743 წელს ფრანგი შარლ მარიდე დე კონდამინი კი უფრო ზევით აუყვა მდინარეს. საბოლოოდ, 1955 წელს, გერმანელთა და პერუელთა ექსპედიციამ შედარებით სრულყოფილად გამოიკვლია ამაზონი.
ამაზონის აუზი სავსეა განძით. აქ მოიპოვება ალმასი, ოქრო, ვერცხლი, შეხვდებით უჩვეულო და მხოლოდ აქაურობისთვის დამახასიათებელ მცენარეებსა და ცხოველებს. ტყით არის დაფარული უზარმაზარი ტერიტორია, სადაც 2500 სხვადასხვა სახეობის ხემცენარე ხარობს (შედარებისთვის: შრი-ლანკაზე, რომელიც მცენარეთა სახეობებით მდიდარ კუნძულად ითვლება, 1500 სახეობას ითვლიან, ხოლო ბიომრავალფეროვნებით ასევე გამორჩეულ კუნძულ იავაზე – 1100-ს). ტყეში მცენარეები 5-6 იარუსად იზრდება. ზოგიერთი გოლიათი ხე 70-150 მ სიმაღლისაა, სიგანე კი 10-12 მეტრს აღწევს.

ამაზონის ტყეები ჩვენი პლანეტის საოცრებაა. მხოლოდ მკვიდრ მოსახლეობას შეუძლია ამ ტყეებში უშიშრად სიარული – იქ ადამიანს ყოველ ნაბიჯზე საფრთხე ემუქრება. თავად ბრაზილიელებიც კი ამაზონის ტყეებს „მწვანე ჯოჯოხეთს” უწოდებენ.
აქ შეხვდებით ხეებს, რომლებსაც დიდი სარგებლობა მოაქვს ადამიანისთვის. ძნელია ყველას ჩამოთვლა, მაგრამ ზოგიერთს მაინც ვახსენებთ.
გიგანტური ბერტოლეცია განთქმულია გემრიელი და ნოყიერი ბრაზილიური კაკლით. იგი 70% ცხიმს, 17% ცილას, 4% მინერალურ მარილებს შეიცავს. 2 კგ წონის ნაჭუჭში 10-დან 20-მდე კაკალი თავსდება. ქარის დროს ამ ხის ქვეშ ყოფნა შემგროვებლისთვის შესაძლოა სასიკვდილოც კი აღმოჩნდეს. ადგილობრივი მცხოვრებლები კაკალს აგროვებენ და საზღვარგარეთ გააქვთ, რაც დიდ შემოსავალს აძლევს სახელმწიფოს.
აქვეა ე.წ. რძის ხეები, რომელთა წვენი ფერითა და გემოთი მართლა წააგავს რძეს და საკვებადაც იყენებენ; შოკოლადის ხე, რომლისგანაც მაღალხარისხოვან პროდუქტს – კაკაოს, „ღმერთების საკვებს”, იღებენ; ნესვის ხე, რომლის ნაყოფს ნესვის მსგავსი გემო აქვს და 2-3 კგ-ს იწონის; ცინამონი, რომელსაც საოცრად ნაზი სურნელი აქვს; ქინაქინის ხე, რომლის ქერქისგან ქინაქინას – მალარიის წამალს – ამზადებენ… ზოგიერთი ხის მერქანი საცობზე მსუბუქია, ზოგიერთისა კი ისეთი მაგარი, რომ ალესილი ცულიც ვერ ერევა.

ტყეში განსაკუთრებული ადგილი პალმას უკავია. აქ მისი მრავალი სახეობაა გავრცელებული: პალმა ბაბასუ, რომლის კაკლისგან მაღალხარისხოვან ცხიმს იღებენ; პალმა ასაი, რომლის ახალგაზრდა ყლორტებს მიირთმევენ, ნაყოფისგან კი სასიამოვნო სასმელს ამზადებენ. „ვინც ერთხელ მაინც იგემა პალმა ასაის წვენი, აუცილებლად დაბრუნდება ამაზონის ტყეში”, – ამბობენ ბრაზილიელები.
განსაკუთრებით ბევრი სიკეთე მოაქვს ქოქოსის პალმას. „სიცოცხლის ხე”, „უნივერსალური მაღაზია” – ასე იხსენიებენ მას აქაურები. მისი ღეროსგან ავეჯს, იარაღს, ნავებს და მრავალ სხვა ნივთს ამზადებენ. ქოქოსის პალმის ნაყოფი და ნაზი ყლორტები საკვებად გამოიყენება. ნაყოფის წვენისგან ღვინო, შაქარი, ვაჟინი და სხვა პროდუქტი მზადდება.
ამაზონის ტყეების ძვირფასი საჩუქარია ჰევეა – კაუჩუკის ხე, რომელსაც ინდიელები ასე უწოდებენ: „კაუჩუ” – „ჯოხი, რომელიც რძეს იძლევა”.
ამაზონის ტყეებში მრავალი ცხოველი, ფრინველი, მწერი, ქვეწარმავალი ბინადრობს. მაგალითად, უჩვეულო სილამაზისა და სიდიდის პეპელა მორფეო მენელაუსი, რომლის ფრთებისგან შესანიშნავი სუვენირები მზადდება. არიან ქვეწარმავლები, რომლებსაც საკვებად იყენებენ და რომელთა ტყავისაგან ნაირ-ნაირ ნივთს ამზადებენ.

ამაზონის წყლები მდიდარია თევზით. მხოლოდ ამაზონში, შენაკადების გარეშე, 750 სახეობის თევზია. ზოგიერთი მათგანი, მაგალითად, პირარუკუ და აპარაიმი, 4-5 მეტრი სიგრძისაა და 200 კგ-ს იწონის. ბრაზილიელები მათ „ამაზონის ხარებს” უწოდებენ. მრისხანე, სისხლისმსმელი პირანია მხოლოდ 30-50 სმ სიგრძისაა, მაგრამ მისი უფრო ეშინიათ, ვიდრე ნიანგის, ამიტომაც მას „კაციჭამია” შეარქვეს.
სამწუხაროა, მაგრამ ფაქტია, რომ ადამიანმა მხოლოდ სასიკეთოდ როდი შეაღწია ამაზონეთის სიღრმეში, პირიქით – მას დიდი ზიანიც მიაყენა. აქ საავტომობილო მაგისტრალი გაიყვანეს, რომლის მშენებლობამაც ხელი შეუწყო ხელუხლებელი ბუნების განადგურებას.

ინფორმაციის გავრცელება – ხელმისაწვდომობა და შეზღუდვები

მიერ
admin
-
0

თუ აქამდე გეგონათ, რომ მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციას ფლობდით, ამ სტატიის წაკითხვის შემდეგ შესაძლოა აზრი შეგეცვალოთ.

ყველამ ვიცით, რა არის გლობალიზაციის დადებითი მხარე. ინფორმაციის მოპოვება დღეს უკვე აღარ წარმოადგენს რაღაც შრომატევადს, შეუძლებელს, მიუღწეველს. თუ ორიოდე ათწლეულის წინ რაიმე თემის დასამუშავებლად საჭირო იყო ბიბლიოთეკაში დიდხანს ჯდომა და უამრავი პუბლიკაციის გამოწერა, ლოდინი და შემდეგ – დამუშავება, დღეს აკრეფ კომპიუტერის შესაბამის ველში საკვანძო სიტყვებს და საძიებო სისტემა თვალის დახამხამებაში გიპოვის სამეცნიერო თუ პოპულარულ ენაზე დაწერილ ინფორმაციას.

ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახდა არამხოლოდ მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების მკვიდრთათვის – ტექნოლოგიების გაიაფების წყალობით ამ სიკეთეებით სხვა, ეკონომიკურად ნაკლებგანვითარებული ქვეყნებიც სარგებლობენ.

მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციის შეუცვლელი წყაროებია ჟურნალ-გაზეთები და ტელევიზია. თანამედროვე მსოფლიოში ჟურნალები და გაზეთები უკვე ვებზეა განთავსებული, რაც ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას ზრდის. ჩვენ შინიდან გაუსვლელად ვეცნობით მახლობელ თუ შორეულ ქვეყნებში მიმდინარე მოვლენებს. მაგრამ, თუ კარგად დავფიქრდებით, საინფორმაციო წყაროები სრულად არ მოიცავენ ქვეყნებს, რომელთა შესახებაც გვაწვდიან ინფორმაციას. ერთი მხრივ, იყო ქვეყანა, რომლის შესახებაც სტატიები და სიუჟეტები არ მზადდება, არის ნიშანი იმისა, რომ შენს ტერიტორიაზე ექსტრაორდინარული არაფერი ხდება. ამის საპირისპიროდ, თუ ქვეყანაში კონფლიქტები, გამოსვლები, გაფიცვები, ბუნებრივი კატასტროფები და მსხვერპლი, ეკონომიკური და პოლიტიკური კატაკლიზმებია, მის მიმართ საინფორმაციო საშუალებების ინტერესი ყოველთვის გარანტირებულია. ზოგი ქვეყანა მეტად ახერხებს ყურადღების მიქცევას, ზოგიც – ნაკლებად.
1manana

43 მილიონზე მეტი მოვლენა, რომლებიც გაშუქდა 1979-დან 2013 წლამდე, რუკაზე დაიტანეს. აღმოჩნდა, რომ მოვლენები არცთუ თანაბრად შუქდება. ხაზები აღნიშნავს მოვლენასა და მის გაშუქებას; შესაბამისად, რაც უფრო ნათლად ჩანს რუკაზე ესა თუ ის ქვეყანა, მით მეტია მისდამი საინფორმაციო საშუალებების ინტერესი.

ამერიკის შეერთებული შტატები, შეიძლება ითქვას, ინტერესის მუდმივი ობიექტია. ყველაზე ნათელი ხაზები აშშ-სა და რუსეთს, აშშ-სა და ჩინეთს შორისაა.

აშშ-ს მოსდევს ავღანეთი, ჩინეთი, ირანი, ერაყი, ისრაელი და რუსეთი. ინფორმაცია საგარეო ურთიერთობებზე, ფინანსურ საკითხებზე, კონფლიქტებზე და ვინ მოთვლის, კიდევ რაზე, ძირითადად დედაქალაქიდან გადაიცემა, თუმცა ამ რუკაზე სიზუსტე დაცული არ არის. აქ ხაზები სათავეს იღებს გეოგრაფიულ ცენტრში, განურჩევლად იმისა, ქვეყნის რომელი წერტილის შესახებ გადაიცა ინფორმაცია. კარგად ჩანს რუსეთისა და აშშ-ის ცენტრიდან ამოტყორცნილი ხაზები. მაგალითად, ავსტრალიაში ხაზები ვიქტორიის დიდი უდაბნოდან იწყება. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ ეს რუკა ძირითად ტენდენციებსა და გასაშუალოებულ მონაცემებს ასახავს, აქ არ უნდა ვეძებოთ დეტალური სიზუსტე.

ახლო აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთ აფრიკის რეგიონებიდან ყველაზე აქტიურად არის გაშუქებული ისრაელი და ეგვიპტე, სადაც ურთიერთს გადაკვეთს 385 ათასი მოვლენა. ისრაელსა და მდინარე იორდანის დასავლეთ ნაპირს 335 ათასი მოვლენა აერთიანებს, ამდენივე – ისრაელსა და ლიბანს.

2mamamaa

რეგიონების ფარგლებში ინფორმაცია უთანაბროდაა გაშუქებული. უთანაბრობა ძალზე საგრძნობია. თუ ჩრდილოეთ ამერიკის შესახებ გაშუქებულ ინფორმაციას ავიღებთ, 31,6 მილიონი მოვლენიდან 90%-ზე მეტი აშშ-ის შესახებაა, ხოლო დანარჩენი – კანადისა, ევროპის ქვეყნებიდან კი პოპულარულია რუსეთი, გაერთიანებული სამეფო, საფრანგეთი და გერმანია.

წრიულ დიაგრამაზე ეს შემდეგნაირად გამოიყურება:

3manananana

აზიის შესახებ 32,6 მილიონი ინფორმაცია გაშუქდა. აქაც პოპულარობით აშკარად გამოირჩეოდა რამდენიმე ქვეყანა: ჩინეთი, პაკისტანი, ავღანეთი, ინდოეთი და თურქეთი. სხვა ქვეყნები კი ასეთივე სიხშირით არ შუქდებოდა. ჩრდილოეთ აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებიდან გამოირჩეოდა ისრაელი, ირანი, ერაყი, სირია, ეგვიპტე და ლიბია, ლათინურ ამერიკასა და კარიბის აუზში კი – მექსიკა, კუბა, კოლუმბია და ბრაზილია.

ინფორმაციის გაშუქების სიხშირე ყოველთვის როდია დაკავშირებული მოსახლეობის რაოდენობასა თუ ქვეყნის წარმატებასთან; მედიის ფოკუსში ყველაზე მეტად სახელმწიფოში არსებული სირთულეები ხვდება.

მიუხედავად ზღვა ინფორმაციის რეგიონულ ჭრილში გაანალიზებისა, უნდა ითქვას, რომ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის მასშტაბი მაინც შეზღუდულია. შეზღუდვას მრავალი მიზეზი აქვს, რომელთა შორის უნდა აღინიშნოს შემდეგი:

მსხვილ საინფორმაციო საშუალებებს მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში გაგზავნილი ან დაქირავებული ჰყავთ სპეციალური კორესპონდენტები, რომელთაგანაც დაუყოვნებლივ იღებენ ინფორმაციას. ისინი უმთავრესად ისეთ გეოგრაფიულ წერტილში არიან, საიდანაც ადვილია რეგიონში მომხდარი ახალი ამბების გაშუქება. თუმცა კორესპონდენტები მეტად იცნობენ სწორედ იმ ქვეყანას, სადაც ცხოვრობენ, შესაბამისად, იქ მომხდარი თუნდაც ნაკლებმნიშვნელოვანი მოვლენები უფრო ადვილად ხვდება საინფორმაციო წყაროებში. რესურსების დასაზოგავად მრავალი ცნობილი საინფორმაციო სააგენტო ადგილობრივი ჟურნალისტებისა და მოსახლეობის მიერ მომზადებულ რეპორტაჟებს ეყრდნობა. ასეთ საინტერესო და ინტერაქტიულ ხერხს მიმართავს CNN (https://ireport.cnn.com/). ეს მეტ საშუალებას აძლევს მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხის მოსახლეობას, გაიგოს სხვა, აქამდე უცნობი ადგილების შესახებ ან ადგილობრივ მცხოვრებთა თვალით დანახული და განცდილი შეიტყოს.

იმავდროულად, შეიძლება ითქვას, რომ მეტია ინტერესი იმ ქვეყნებისადმი, რომლებიც მსოფლიოს გეოპოლიტიკურ ცენტრებს წარმოადგენენ.

ზოგიერთი სახელმწიფოს შესახებ ინფორმაცია ძნელად ხელმისაწვდომია ისეთი ბარიერების გამო, როგორებიცაა ცენზურა, ინტერნეტზე წვდომის, პრესის თავისუფლების შეზღუდვა. ყოველივე ეს მოწოდებულ ინფორმაციას არასანდოს ხდის.

ინფორმაციის გავრცელების გასაანალიზებლად „გარდიანმა” (https://www.theguardian.com/uk) გადაწყვიტა, მეტი ყურადღება დაეთმო ინფორმაციის გეოგრაფიული გავრცელებისთვის. რედაქციის დაკვეთით გაანალიზდა ინფორმაციის გეოგრაფია სამი წლის განმავლობაში.

ეს „გარდიანის” მიერ 2010 წელს გაშუქებული ინფორმაციაა ქვეყნების მიხედვით:

ეს კი „გარდიანის” მიერ 2012 წელს გაშუქებული ქვეყნები და იქ მომხდარი მოვლენებია:

ასეთი შედარების შედეგად რედაქციას შეუძლია, აღმოფხვრას ინფორმაციის უთანაბრო გავრცელება, გაითვალისწინოს ეს მომავალი მუშაობის დაგეგმვისას. გარდა ამისა, ეს რუკები ძალიან კარგი რესურსია, რათა ვივარაუდოთ, რომ ამა თუ იმ ქვეყანაში, რომელსაც რუკაზე ბუნებრივზე მეტი ფართობი უკავია, შფოთიანი, აქტიური წელი იყო. მაგალითად, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ზომა 2010 წელს მის ხშირ გაშუქებაზე მიუთითებს. სწორედ ამ წელიწადს აქ ფეხბურთში მსოფლიო ჩემპიონატი გაიმართა. აშშ-ის 2012 წლის ზომა თითქოს ძნელი დასაკავშირებელია რომელიმე გამორჩეულ მოვლენასთან, თუმცა 2011-ში აშშ-ში გაიხსნა „გარდიანის” ამერიკული გამოცემა, რამაც მას ამ ქვეყნის უფრო მეტად დაფარვის საშუალება მისცა.

საქართველოში ინფორმაციის ბრუნვა ასე არ გაანალიზებულა, ეს კი ძალიან საინტერესო კვლევის საშუალებას იძლევა. მოსწავლეებს შეიძლება დავუნაწილოთ ტელეარხები, რომლებსაც ერთი კვირის განმავლობაში დააკვირდებიან. ისინი ჩაინიშნავენ საინფორმაციო გადაცემაში გასულ სიუჟეტებს ქვეყნების მიხედვით და შეკრებილ მასალას კონტურულ რუკაზე გადაიტანენ. სიხშირეს სხვადასხვა ფერით აღნიშნავენ: ქვეყანას, რომლის შესახებაც სიუჟეტი ერთხელ გავიდა – ღია ფერით, რაც უფრო მეტჯერ გადაიცა ინფორმაცია – მით უფრო მუქად. ეს რუკის ლეგენდაში განიმარტება. ერთი კვირის შემდეგ გვექნება სურათი, როგორია ინფორმაციის დაფარვა ჩვენი საინფორმაციო საშუალებების მიერ.

ვფიქრობ, ამგვარი დავალების შესრულება საინტერესო შედეგს გამოიღებს: სწავლა უფრო მეტად დაუახლოვდება ყოველდღიურობას, გაიზრდება მოსწავლეთა ინფორმირებულობა მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ, მოხდება ქვეყნების ლოკაციის გამეორება, მოსწავლეები უფრო მეტად განივითარებენ რუკის შექმნის უნარებს. არანაკლებ მნიშვნელოვანი შედეგი იქნება კომუნიკაციისა და კვლევითი უნარების განვითარებაც.

ბუნების საოცრებები, რომლებიც 2030 წელს, სავარაუდოდ, აღარ იარსებებს

მიერ
admin
-
0
ტურისტულმა პორტალმა Budget Travel იმ ღირსშესანიშნაობათა სია შეადგინა, რომლებიც 2030 წლისთვის, სავარაუდოდ, აღარ იარსებებს. CNN-ის ინფორმაციით, მათი მოსალოდნელი გაქრობა ტურისტების დამატებით ნაკადს მიიზიდავს. ტურისტულმა ნაკადებმა შესაძლოა ორმხრივი გავლენა მოხდინონ ბუნებაზე: ერთი მხრივ, ისინი გააუარესებენ დედამიწის ამ უნიკალური ადგილების ეკოლოგიურ მდგომარეობას, მეორე მხრივ კი ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ტურიზმიდან მიღებული შემოსავლები შესაძლოა ბუნების ამ საოცრებათა გადასარჩენად გამოიყენოს.

განვიხილოთ ჩვენი პლანეტის ეს ღირშესანიშნაობები.

ბელიზის ბარიერული რიფი (ინგლ. Belize Barrier Reef) მარჯნის რიფების 280-კილომეტრიანი ზოლია და ბელიზის სანაპიროდან 13-24 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს. იგი მეზოამერიკული ბარიერული რიფის შემადგენლობაში შედის და 900 კილომეტრზეა გადაჭიმული იუკატანიდან გვატემალის სანაპირომდე. ეს რიფი უდიდესია ატლანტის ოკეანეში და მეორე მსოფლიოში ავსტრალიის აღმოსავლეთით მდებარე დიდი ბარიერული რიფის შემდეგ. სამწუხაროდ, ბელიზის ბარიერული რიფი მნიშვნელოვნად დაზიანდა ჯერ კიდევ 1998 წელს, როცა საკმაოდ ბევრ ადგილას მარჯნების 50% დაკარგა. მიუხედავად გარემოსდაცვითი ღონისძიებებისა, რიფების ეკოსისტემა მუდმივად საფრთხეშია და მარჯნები დღესაც აგრძელებენ გაუფერულებას, რაც როგორც გლობალური დათბობის, ისე ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის, კერძოდ, არაკონტროლირებადი ტურიზმის, ნაოსნობისა და თევზჭერის შედეგია. რიფი 1996 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

კონგოს ქვაბულს, ამაზონის შემდეგ, მეორე ადგილი უკავია ჯუნგლებით (ნოტიო ტროპიკული ტყეებით) დაფარული ტერიტორიის ზომით. გაეროს ექსპერტთა მონაცემებით, 2040 წლისთვის ამ ტყეების უნიკალური ფლორის 2/3 გაქრება და გადაშენდება, თუ მათ დასაცავად დროულად არ იქნა მიღებული სათანადო და ეფექტური ზომები. ტყეებს უმოწყალოდ ჩეხავენ საძოვრების, მაღაროების მოსაწყობად, ტყით დაფარული ტერიტორიის ფართობის შემცირება კი კლიმატის ცვლილების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია.

მკვდარი ზღვა გაუმდინარი მლაშე ტბაა, რომელიც ისრაელისა და იორდანიის საზღვარზე მდებარეობს და გჰორის ტექტონიკური ღრმულის ყველაზე დაბალი ნაწილი უკავია. მკვდარი ზღვა ხმელეთის ყველაზე ღრმა ადგილია, რომლის წყლის დონე ზღვის დონიდან -423მ-ზე მდებარეობს და ყველაზე მლაშე ტბაა დედამიწაზე. უკანასკნელი 40 წლის განმავლობაში მკვდარი ზღვის ფართობი მესამედით შემცირდა და 24 მეტრით უფრო წყალმარჩხი გახდა. ძველი პლაჟები უკვე 1.5 კმ-ით არის დაშორებული სანაპირო ხაზს. წყალი მკვდარ ზღვაში მხოლოდ მდინარე იორდანეს ჩააქვს, მაგრამ მისი მოსაზღვრე ქვეყნები მდინარის წყალს უფრო და უფრო ინტენსიურად იყენებენ. ექსპერტთა ვარაუდით, 50 წლის შემდეგ მკვდარი ზღვა საერთოდ გაქრება, მით უმეტეს, რომ კოსმეტიკური და პარფიუმერიული ფირმები მუდმივად ამცირებენ ზღვის ფსკერის მინერალურ მარაგს.

ევერგლეიდის ეროვნული პარკი ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთით, ფლორიდის შტატში მდებარეობს. ის 1947 წლის 6 დეკემბერს დაარსდა და მისი ფართობი 6 105 კმ²-ს შეადგენს. იგი სიდიდით მესამე ეროვნული პარკია შეერთებულ შტატებში. ევერგლეიდის ეროვნული პარკის მთავარი დანიშნულებაა, შეინარჩუნოს ამ ტერიტორიაზე არსებული უნიკალური ეკოსისტემა. პარკს ამ მხარეში მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ფუნქციაც აქვს. ყოველწლიურად ამ ტერიტორიას მილიონზე მეტი ტურისტი სტუმრობს. 1976 წელს იუნესკომ ევერგლეიდი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა. პარკში მობინადრე 36 სახეობის ცხოველი გადაშენების პირასაა მისული. მათგან აღსანიშნავია ფლორიდული პუმა, ამერიკული ნიანგი და სხვები. პარკის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ჭაობებს უკავია, რომლებიც ძლიერაა დაბინძურებული ირგვლივ მდებარე ფერმების მიერ. გარდა ამისა, ადგილობრივი წყლის 60%-ს ახლომდებარე ქალაქებისა და ფერმების წყლით უზრუნველყოფისთვის იყენებენ. აღსანიშნავია, რომ პარკი ერთადერთი ადგილია, სადაც ბინადრობს ფლორიდული პუმა, რომლის რაოდენობა 1900 წლიდან დღემდე 2-ჯერ შემცირდა. ვარაუდობენ, რომ მომდევნო 40 წლის განმავლობაში ფლორიდული პანტერა და 20 სხვა სახეობის ცხოველი საერთოდ გაქრება. 2010 წელს, იუნესკოს 34-ე სესიაზე, ევერგლეიდის ეროვნული პარკი ეკოსისტემის სერიოზული დეგრადაციის გამო საფრთხეში მყოფი ძეგლების სიაში შეიტანეს.

მადაგასკარი აფრიკის კონტინენტთან და ინდოეთის ოკეანეში მდებარე ყველაზე დიდი კუნძულ-სახელმწიფოა. სამწუხაროდ, ბოლო წლებში კუნძულზე ტყის ფართობი საგრძნობლად შემცირდა და თუ სათანადო ზომები დროულად არ იქნა მიღებული, ექსპერტთა ვარაუდით, უკვე 40 წლის შემდეგ მადაგასკარის ტროპიკული ტყეები მთლიანად გაიჩეხება ან დაიწვება, ტყის ბინადარნი დაიღუპებიან და საერთოდ, შესაძლოა, კუნძული ტყეების გარეშე დარჩეს. დაცულ ტერიტორიებს კუნძულის მხოლოდ 5% უკავია, რის გამოც ცხოველები ადვილად ვერ მიგრირებენ მადაგასკარის ტერიტორიაზე. საინტრესოა ის ფაქტიც, რომ კუნძულის ბინადარი ზოგიერთი სახეობა ჯერაც არ არის შესწავლილი და რეგისტრირებული და შესაძლოა ისე გადაშენდეს, რომ მათი შესწავლა ვერც კი მოესწროს. იუნესკომ კუნძულის ტყეები გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში შეიტანა.

115 298 კმ2 ფართობის მქონე მალდივის კუნძულები ინდოეთის ოკეანეში მდებარეობს. მალდივის არქიპელაგი 1.190 მცირე კუნძულს – ატოლს მოიცავს, რომელთაგან მხოლოდ 220-ია დასახლებული. ინდოეთის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ეს კუნძულები ჩრდილოეთიდან სამხრეთით – 764 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 130 კმ-ზეა გადაჭიმული. კუნძულები ძველი ჩაძირული ვულკანური მთების მწკრივს წარმოადგენს. თუ გლობალური დათბობა გაგრძელდა, მალდივის კუნძულები, რომელთა სიმაღლე ზღვის დონიდან 1.8-2 მეტრს არ აღემატება, დაიტბორება. 2008 წელს მალდივის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ისინი იწყებენ მიწების შესყიდვას სხვა ქვეყნებში, კერძოდ, ინდოეთში, რათა საკუთარი მოქალაქეები იქ დაასახლონ, 2009 წელს კი ქვეყნის პრეზიდენტმა მთავრობის სხდომა წყლის ქვეშ ჩაატარა, რათა კიდევ ერთხელ გაესვა ხაზი მოსალოდნელი საშიშროებისთვის და მსოფლიოს ყურადღებაა მიეპყრო.

ჩრდილოეთი და სამხრეთი პოლარული რაიონები ანუ არქტიკა და ანტარქტიდა, მრავალი გეოგრაფიული ობიექტის მსგავსად, ასევე გლობალური დათბობის მსხვერპლია. შესაბამისად, საფრთხე ემუქრება მათ ისედაც მწირ ფლორასა და ფაუნას, რადგან პოლარული ყინულების დნობის შედეგად იღუპება მთელი ეკოსისტემები, კვებითი ჯაჭვების ჩათვლით. მაგალითად, ანტარქტიდის საიმპერატორო პინგვინების 80%-ს დაღუპვა ემუქრება, არქტიკაში კი საფრთხე ექმნებათ თეთრ დათვებს. მეცნიერთა პროგნოზით, ყინულის ახალი მასივების ფორმირება ანტარქტიდაში 20-40 წლის განმავლობაში შეწყდება.

ტახუამანუს ჯუნგლები სამხრეთ ამერიკის სახელმწიფო პერუს სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში, მადრე დე დიოსის პროვინციაში მდებარეობს. ეს ჯუნგლები წითელი ხის მარაგით გამოირჩეოდა, თუმცა უკონტროლო გაჩეხვის გამო მათი მარაგი უფრო და უფრო მცირდება. აშშ წითელი ხის თითქმის 80%-ს ყიდულობს. თითოეული ამ ხისგან მილიონობით დოლარის ღირებულების ავეჯი მზადდება. ტყეების გაჩეხვის შედეგად ნადგურდება ეკოსისტემა. ვითარებას ართულებს ისიც, რომ აქ ოქროს მოიპოვებენ, რის გამოც ბინძურდება ჰაერი და წყალი.

ჩინეთის მდინარე იანძი ყველაზე გრძელი მდინარეა აზიაში და მესამეა მსოფლიოში. მისი სიგრძე 6 418 კმ-ია. მდინარე სათავეს ტიბეტის მთიანეთში იღებს და ქალაქ შანხაის სიახლოვეს, აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვაში ჩაედინება. იანძი ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე წყალუხვი მდინარეა. მის აუზში ჩინეთის მოსახლეობის ერთი მესამედი ცხოვრობს. მრავალმა მკვლევარმა და ჩინეთის ოფიციალურმა პირებმა უკვე აღიარეს, რომ იანძის აუზში გავრცელებული ფლორისა და ფაუნის სახეობებს გადაშენება ემუქრება, ამის მიზეზი კი ტყეების უკონტროლო ჩეხვა, კაშხლების მშენებლობა და დიდი წყალსაცავების შექმნაა.
1...830831832...1,125გვერდი 831 of 1,125

ვიდეობლოგი

მასწავლებლის ბიბლიოთეკას ახალი წიგნი შეემატა- სტატიები განათლების საკითხებზე

ჟურნალ „მასწავლებლის“ თითოეული ნომრის მომზადებისას, ცხადია, ვფიქრობთ მასწავლებელზე და იმ საჭიროებებზე,რომელთა წინაშეც ის ახლა დგას. ვფიქრობთ მასწავლებელზე, რომელიც ჩვენგან დამოუკიდებლადაც ფიქრობს, როგორ მოემზადოს გაკვეთილისთვის, რა...

ქ.თბილისი, სანდრო ეულის ქ. #5; +995 32 220 0 220 (4506)

ჟურნალ "მასწავლებელსა" და ინტერნეტ გაზეთ "mastsavlebeli.ge" -ში, რეკლამის განთავსების მსურველებმა დარეკეთ ნომერზე: +995 551 081 308

mastsavlebeli.ge-ზე გამოქვეყნებული ყველა მასალა წარმოადგენს გაზეთის საკუთრებას და დაცულია საქართველოს კანონით საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ.

მასალის გამოყენების პირობები იხილეთ სრულად

© 2022 ყველა უფლება დაცულია | დამზადებულია TATSSON.COM-ის მიერ