სულ ცოტა დრო რჩება სექტემბრის იმ დღემდე, როცა შვილებს ტანისამოსს გავუწიკწიკებთ, თაიგულებს დავაჭერინებთ, ჩანთებს ავკიდებთ, სკოლაში გავყვებით და სოციალურ ქსელებს მათი ბედნიერი ფოტოებით ავაჭრელებთ.

მთელი სასწავლო წელი მის პირველ დღეს რომ ჰგავდეს, ბავშვებისთვისაც ბედნიერება იქნებოდა და მშობლებისთვისაც, მაგრამ ჩვენს სინამდვილეში პირიქითაა. როგორც კი გაკვეთილების ცხრილი და სხვა წვრილმან-მსხვილმანი დალაგდება, სწავლა-სწავლების პროცესი რუტინად იქცევა და დაიწყება: სკოლაში – „გამოდი დაფასთან!“ სახლში – „აბა, გაკვეთილები ჩამაბარე“ და „მითხარი, რა მიიღე!“

მანამდე კი სკოლის ეზოში შეკრებილ მრავალფეროვან საზოგადოებას მიკროფონმომარჯვებული დირექტორი სიტყვით მიმართავს, პირველკლასელებს გზას დაულოცავს. ყველაზე ყოჩაღი და გამბედავი მოსწავლეები ლექსებსაც იტყვიან, სიმბოლურად ახალი სასწავლო წლის მაუწყებელი ზარიც დაირეკება და მშობლებიც დაუბრუნდებიან ოჯახებს და სამსახურებს.

ეს – ჩვენს სინამდვილეში, თორემ სწავლის დაწყების დღე და კვირა სწორედ ის დროა, როცა სკოლამ და მშობლებმა პირველი კომუნიკაცია უნდა დაამყარონ. ორმხრივი პოზიტიური ურთიერთობის სწორად დაწყებას დიდი მნიშვნელობა აქვს შემდგომი თანამშრომლობისთვის.

საუკეთესო შემთხვევაში, ახალი სასწავლო წლის დასაწყისში სკოლამ უნდა უზრუნველყოს კლასების მიხედვით მშობლებთან შეხვედრები, რომლებზეც მათ გააცნობენ ცალკეული საგნების მასწავლებლებს. პედაგოგები წარადგენენ სასწავლო პროგრამებს, განიხილავენ შეფასების ინსტრუმენტებს, გააცნობენ მშობლებს წლის განმავლობაში მისაღწევ მიზნებს. დამრიგებელი ისაუბრებს დისციპლინურ ნორმებზე, სკოლის მიზნებზე, დაგეგმილ აქტივობებზე, მოსალოდნელ შედეგებზე. აქვე მოხდება კომუნიკაციის რეგულარული გრაფიკის წარდგენაც, რათა ყოველმა მშობელმა, დასაქმებულმა თუ უმუშევარმა, წინასწარ იცოდეს, როდის არის სასურველი პედაგოგებთან შეხვედრა და გასაუბრება. როგორ ურჩევნია, დაუკავშირდეს ამა თუ იმ მასწავლებელს და ა.შ.

ასეთი შეხვედრების შედეგად მშობლები მეტად მობილიზებულები ხდებიან, მეტად  მონდომებულები, მონაწილეობა მიიღონ სასკოლო ცხოვრებაში. ამგვარი აქტივობები მათ იმის გაცნობიერებაში ეხმარება, რომ სკოლის თანასწორუფლებიანი პარტნიორები არიან და ნათლად დაანახებს, რა მიზანი დგას თითოეული ნაბიჯის უკან.

თუ სკოლას მსგავსი არაფერი დაუგეგმავს, მშობელს კითხვების დასმის უფლება მაინც აქვს.

რა შეიძლება აინტერესებდეს მას სასწავლო წლის დასაწყისში?

მაგალითად:

• სასწავლო პროგრამების შინაარსი; რამდენად ადვილი ან რთული პროგრამა ელით მათ შვილებს ამა თუ იმ საგანში;
• სწავლება აზროვნებაზეა ორიენტირებული თუ ფაქტობრივი მასალის დამახსოვრებაზე;
• ექნებათ თუ არა ბავშვებს საშინაო დავალებები;
• დაეხმარონ თუ არა შვილებს საშინაო დავალების მომზადებაში და როგორ დაეხმარონ;
• უთანხმებენ თუ არა მასწავლებლები ერთმანეთს, ვინ რამდენი დავალება მისცეს მოსწავლეს შინ შესასრულებლად.
• რა სისტემით წერს მასწავლებელი შეფასებას, როგორია შეფასების პროცედურები და კრიტერიუმები, რა ფასდება ყველაზე მეტად;
• იყენებს თუ არა მასწავლებელი ტრადიციულთან ერთად სწავლების თანამედროვე, ორიგინალურ მეთოდებსაც;
• რა პერიოდულობით და მეთოდებით ამოწმებს სკოლა მოსწავლის განათლების დონეს; ტესტირება ჩატარდება თუ ზეპირი გამოცდა;
• ექნებათ თუ არა ბავშვებს გასვლითი გაკვეთილები;
• რა იგეგმება სასწავლო წლის განმავლობაში არაფორმალური განათლების მიმართულებით;
• როგორ წარმოუდგენია მასწავლებელს მშობლის ჩართულობა;
• კომუნიკაციის რა ფორმაა უფრო მოხერხებული პედაგოგისთვის – ელექტრონული ფოსტა, სოციალური ქსელი, ტელეფონი თუ პირისპირ შეხვედრა;
• რა მეთოდებს იყენებს მასწავლებელი რთული ყოფაქცევის მოსწავლეებთან.

მნიშვნელოვანია, მშობლებმა პედაგოგებს გააცნონ თავიანთი ხედვა და მოლოდინები, რადგან ყველა მშობელს საკუთარი წარმოდგენა აქვს სკოლისა და სწავლების შესახებ. თუ ისინი მასწავლებელს გაუზიარებენ თავიანთ აზრს, კომუნიკაცია უფრო გულახდილი იქნება, რაც შედეგიანი თანამშრომლობისკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯია.

ზემოთ ჩამოთვლილ კითხვებზე მიღებული პასუხები მოსწავლეთა მშობლებს ადეკვატური მოლოდინის შექმნაში დაეხმარება და თავიდან ააცილებს გაურკვევლობით გამოწვეულ უსიამოვნებებს.

მშობლებისა და სკოლის წარმატებული პარტნიორობა განვითარებული ქვეყნების განათლების სისტემათა შემადგენელი ნაწილია. როგორც სკოლას, ასევე მშობელსაც აქვს უფლება, თავაზიანად და კორექტულად გამოთქვას თავისი აზრი, თუნდაც კრიტიკული. მშობელი სკოლის თანაბარუფლებიანი პარტნიორია და სრული უფლება აქვს იცოდეს, ვინ ასწავლის მის შვილს, რას ასწავლის, როგორ ასწავლის, როგორ აფასებს და რა მიზანს აღწევს ამ მეთოდებით ბავშვი.

რუსეთის ისტორიის შესახებ მსჯელობისას უმრავლესობას სამართლიანად ახსენდება იმპერატორების, დიქტატორებისა და სხვა მოძალადე მმართველების დანაშაულებრივი მოქმედებები. ტირანები ჩრდილავენ თავისუფლებისთვის მებრძოლთა სიმამაცით აღბეჭდილ პატარა ნაბიჯებს. სტუდენტებსა და მოსწავლეებს ბევრს არავინ უყვება საბჭოთა კავშირის დისიდენტური მოძრაობის დასაწყისისა და ანტისაბჭოთა ოპოზიციის შესახებ. მისი წევრები დღემდე უდიდესი ზეწოლისა და დამცირების პირობებში ცხოვრობენ. ლუდმილა ალექსეევას გახსენებაც საკმარისია. მოსკოვის ჰელსინკის ჯგუფის ხელმძღვანელი 91 წლისაა და პუტინის რუსეთშიც ერთგულად მიუყვება მრავალი წლის წინ არჩეულ გზას. პრინციპების ერთგულების გამო ვეტერან უფლებადამცველს ხან მეტროს სადგურში ურტყამენ, ხან კვერცხებს ესვრიან, ხან კიდევ მის გამოსახულებას სიკვდილით დასჯის, ქვეყნიდან გაძევების მუქარის შემცველ პლაკატებზე ბეჭდავენ. საინტერესოა, რამ მისცა ბიძგი რიგით არქეოლოგს, რითი დაიწყო მისი და მრავალი სხვა მოღვაწის ანტისაბჭოთა საქმიანობა?

პირველად იყო სიტყვა, ბეჭდვითი სიტყვა. ორგანიზებული და კარგად სტრუქტურირებული დისიდენტური მოძრაობა არელეგალური პერიოდული გამოცემების (სამიზდატი) დაფუძნებით იწყება. ერთ-ერთ პირველ ასეთ ბიულეტენს „მიმდინარე მოვლენების ქრონიკა“ („Хроника текущих событий“) ერქვა. 1968 წელს გამოცემული „ქრონიკის“ პირველი ნომრის ავტორთა შორის ლუდმილა ალექსეევაც გახლდათ.

რამ განაპირობა “ქრონიკის“ დაფუძნება?

1956 წელს სსრკ-ში დათბობის პერიოდი დაიწყო. უამრავი პოლიტპატიმარი და რეპრესირებული მოქალაქე საპატიმრო დაწესებულებებიდან გაათავისუფლეს. სტალინის პოლიტიკის შედეგად სამშობლოდან ცენტრალურ აზიაში გადასახლებულთა ნაწილი მშობლიურ კერას დაუბრუნდა. „წითელ სუსხს“ გადარჩენილმა ადამიანებმა თავიანთი თავგადასავლის მოყოლა დაიწყეს. საბჭოთა მოქალაქეებმა დესტალინიზაციის პერიოდამდეც იცოდნენ გულაგებსა და ციხეებში არსებული მდგომარეობის, სახელმწიფო აპარატის დანაშაულებათა შესახებ, გენერალისიმუსის გარდაცვალების შემდეგ კი მილიონობით ადამიანმა პირველწყაროდან შეიტყო ჯერ კიდევ მოქმედი სისტემის სისასტიკის ამბავი. უსამართლობის მასშტაბებით აღშფოთებულმა ახალგაზრდებმა უმნიშვნელოვანესი ამოცანა დაისახეს: პირად საუბრებში მოყოლილი ისტორიები საჯარო ინფორმაციად ექციათ და რაც შეიძლება მეტი თანამოაზრისთვის მიეწვდინათ ხმა. ყველას უნდა გაეგო ადამიანის უფლებების დარღვევის უპრეცედენტო შემთხვევების შესახებ.

ამასთანავე, 1968 წელი გაერომ ადამიანის უფლებათა დაცვის წლად გამოაცხადა. პროექტში კომუნისტური ბანაკის ქვეყნებმაც მიიღეს მონაწილეობა. საბჭოთა კავშირი და მისი სატელიტებიც ყალბი სიხარულით შეუერთდნენ საერთაშორისო გადაწყვეტილებას. სამიზდატის ორგანიზატორებს შესაძლებლობა მიეცათ, ამ ფორმალური გარემოებითაც ესარგებლათ და გაეროს სიმბოლური განაცხადიც სათავისოდ გამოეყენებინათ.

აღსანიშნავია ისიც, რომ სსრკ-ში „ქრონიკამდეც“ იბეჭდებოდა არალეგალური მოწოდებები. ბიულეტენები სპონტანურად გამოიცემოდა, ძველი სამიზდატები სისტემურად და პერიოდულად არ ვრცელდებოდა. ბიულეტინები მხოლოდ ერთ თემას აშუქებდნენ. ხრუშჩოვის ეპოქის დისიდენტებმა კი მუდმივი, მოწესრიგებული, მრავალფეროვანი შინაარსის მქონე პერიოდული ორგანოს დაარსების აუცილებლობა იგრძნეს.

რა საკითხებზე წერდნენ „ქრონიკის“ პირველი ავტორები?

გამოცემის პირველ ნომრებში ანალიტიკური ტექსტები ვერ მოხვდა – რედაქციის გადაწყვეტილებით, არალეგალური გაზეთი მხოლოდ მშრალი ფაქტების შესახებ ავრცელებდა ინფორმაციას. „ქრონიკის“ ფურცლებზე შეხვდებოდით რეპრესირებულთა ანონიმურ ჩანაწერებს, სადაც ისინი თავიანთ პირად გამოცდილებასა და სისტემის ჯურღმულებში გამოვლილ გზას აღწერდნენ, ცნობებს პოლიტიკური დისიდენტების, რელიგიური ორგანიზაციების წევრების, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის წარმომადგენლების, დეპორტირებული მოქალაქეების შესახებ, ახალ ამბებს ოპოზიციონერთა სასამართლო პროცესებზე, დაკავებასა და დარბევაზე.

როგორ იქმნებოდა და ვრცელდებოდა „ქრონიკის“ პირველი ნომრები?

გაზეთს ლითონის ლენტით ან ძაფით აკინძული ნაბეჭდი ფურცლების ფორმა ჰქონდა. ტექსტებს საიდუმლოდ შეძენილ, ძველ, სააღრიცხვო ნომრის არმქონე საბეჭდ მანქანებზე კრეფდნენ. ამ მანქანებს დისიდენტები შინ არ ინახავდნენ – მათ სახლში შეიძლებოდა ნებისმიერ დროს შეჭრილიყვნენ. უმნიშვნელოვანეს ტექნიკურ იარაღს ყოველკვირეულად უცვლიდნენ ადგილს და უმეტესად პოლიტიკურად ნაკლებად აქტიური ახლობლების საკუჭნაოებში მალავდნენ.

ცხადია, არალეგალი ჟურნალისტებისთვის ურთულეს ამოცანას წარმოადგენდა სამიზდატის გავრცელება. თავდაპირველად გამოცემა ძალიან ვიწრო წრეში ტრიალებდა. მას დისიდენტები და ის ადამიანები კითხულობდნენ, რომლებსაც სტალინური წლების გამოვლის შემდეგ დასაკარგავი აღარაფერი ჰქონდათ. შემდეგ „ქრონიკის“ ცნობებმა „რადიო თავისუფლების“ ყურადღება მიიქცია. დასავლურმა რადიოსადგურებმა, რომელთა ხმაც საბჭოთა კავშირში ათასში ერთხელ, ისიც შხრიალით ისმოდა, სამიზდატის მთავარ ბიულეტენში გამოქვეყნებული ტექსტების პირდაპირ ეთერში კითხვა დაიწყეს. შედეგად რადიოს ასეულობით მსმენელი კონტაქტზე გამოვიდა და ნახევრად საიდუმლო ქსელში ჩართვა გადაწყვიტა. ახალი აუდიტორიის ზოგიერთი წევრი რედაქციას ახალ და მნიშვნელოვან ცნობას აწვდიდა. ზოგიერთი მზად იყო, სარდაფიდან ამოტანილ ნიკოლოზის დროინდელ საბეჭდ მანქანაზე ასლები გაემრავლებინა, ზოგიერთს კი მხოლოდ ალტერნატიული ინფორმაციის თვეში ორჯერ წაკითხვა სურდა.

ბუნებრივია, „ქრონიკის“ სარედაქციო ჯგუფს მალევე მიაგნეს. რამდენიმე რედაქტორი დაიჭირეს, კორესპონდენტები დააკავეს და ქვეყნიდან გაასახლეს. ლუდმილა ალექსეევამაც 1977 წელს, სამშობლოდან გაძევების შემდეგ, ცხოვრება აშშ-ში განაგრძო. მიუხედავად დაუნდობელი ბრძოლისა, საბჭოთა კავშირის პირველმა პერიოდულმა, არალეგალურმა, დისიდენტურმა გამოცემამ დაახლოებით 15 წელი იარსება. „ქრონიკის“ ირგვლივ შემოკრებილმა ადამიანებმა საფუძველი ჩაუყარეს ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლას საბჭოთა იმპერიის როგორც ცენტრალურ, ასევე პერიფერიულ რეგიონებში. სამიზდატის საშუალებით მთელმა მსოფლიომ და საინფორმაციო ტერორში მცხოვრებმა საბჭოთა მოქალაქეებმა დაინახეს სამართლიანობისა და თანასწორობის სამოთხედ გამოცხადებული უზარმაზარი სახელმწიფოს ნამდვილი სახე.

დიდი ხანია ამ მეთოდს ვუტრიალებ, როგორ გამოვიყენო გეოგრაფიის გაკვეთილზე? ძალიან მომწონს, რადგან კარგად ჩანს, როგორ გავიდეს მოსწავლე მაღალ სააზროვნო დონეზე ეტაპობრივად. ზოგადი ცხრილი თითქოს მარტივი და გასაგებია, მაგრამ რატომღაც გეოგრაფიის თემებში ბოლომდე ვათავსებდი.

მინდა შემოგთავაზოთ ტეფი რაფაელის QAR მეთოდი საერთაშორისო ორგანიზაცია ნატო-ს შესწავლისას. მიუხედავად იმისა, რომ ეს თემა არაერთხელ განმიხილავს გაკვეთილზე, საინტერესო და სახალისოც კი გამოსულა, განსაკუთრებით რეფლექსიის ნაწილი, სადაც სინქვეინი გამოვიყენეთ. ხომ წარმოგიდგენიათ, როგორი პოეზიის ნიმუშებს წარმოადგენდნენ. შემდგომში უკვე მათი სურვილით არაერთხელ გამოგვიყენებია ხუთსტრიქონიანი ლექსი (სინქვეინი).

რატომ მომწონს ეს მეთოდი?

QAR-ის სტრუქტურა მოსწავლეს ეხმარება პრობლემის გაგებაში, ანალიზსა და შეფასებაში. სხვადასხვა სახის კითხვის დახმარებით, მოსწავლეები იგებენ, რომ სწორი პასუხი შეიძლება მოითხოვდეს არა მარტო ინფორმაციის წაკითხვას, არამედ ანალიზსა და ინტერპრეტაციას, გამოხატავენ საკუთარ დამოკიდებულებას, აზრს, იშველიებენ გამოცდილებას წაკითხულის ირგვლივ და ახდენენ ფაქტის ან მოვლენის შეფასებას.

კითხვა, რომელიც დაკავშირებულია გრაფიკულ მონაცემებთან ან ტექსტთან, მოიცავს კომპლექსურ, მრავალმხრივ პროცესს, რომელიც მოითხოვს კითხვის გააზრებას.  განსაზღვრავს, თუ როგორ შეიძლება გაანალიზება და პასუხის ჩამოყალიბება.

QAR-ის ტიპის განსაზღვრა ხელს უწყობს კრიტიკული და შემოქმედებით უნარების განვითარებას.

გთავაზობთ ზოგად ჩარჩოს:

პირდაპირ ტექსტში აზროვნების დაბალი დონის შეკითხვათა ტიპია და ექსპლიციტური, ანუ ფაქტობრივი მასალის მოძიებას ემსახურება. მაღალი დონის შეკითხვათა ტიპები კი – იმპლიციტურს, ანუ წვდომასა და გააზრებაზე ორიენტირებულს. იმპლიციტური შეკითხვები ტექსტში მოცემული ინფორმაციის გააზრებას, გმირთა ხასიათების ამოცნობას, პრობლემათა დაფიქსირებას, მისი გადაწყვეტის გზების ძიებას, ნაწარმოების დედააზრის გამოკვეთას, შეფასებას და ა. შ. ემსახურება. იფიქრე და მოძებნე, ავტორი და შენ და შენ თვითონ სწორედ იმპლიციტური შეკითხვებია.

რაც შეეხება კონკრეტულ თემას მოსწავლეებმა უნდა განიხილონ ტექსტი და რუკები და გააცნონ თანაკლასელებს ნატო-ს შექმნის იდეა, სტრუქტურა, პარტნიორები და გაფართოების გეგმა.

გთავაზობთ რესურსებს: ტექსტს და რუკას.

I ნატო

ჩრდილო-ატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაცია (ნატო) შეიქმნა 1949 წლის 4 აპრილს. ეს არის ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევროპის 28 სახელმწიფოსგან შემდგარი სამხედრო-პოლიტიკური ალიანსი, რომლის მიზანია ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნებისა და ამოცანების შესრულება. ნატო-ს ძირითადი ამოცანაა მისი წევრი ქვეყნების თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა როგორც პოლიტიკური, ისე სამხედრო თვალსაზრისით. ის იცავს მოკავშირეების დემოკრატიის საერთო ფასეულობებს, პიროვნების თავისუფლებას, კანონის უზენაესობას და უზრუნველყოფს კონფლიქტების მშვიდობიანად მოგვარებას. ნატო წარმოადგენს ფორუმს, სადაც მოკავშირეებს შეუძლიათ განიხილონ უსაფრთხოების საკითხები და ერთობლივად იმოქმედონ. ნატო არის სამთავრობათშორისო ორგანიზაცია, სადაც წევრი ქვეყნები ინარჩუნებენ სრულ დამოუკიდებლობას და სუვერენიტეტს. ალიანსში ყველა გადაწყვეტილება მიიღება წევრი ქვეყნების მიერ კონსენსუსის საფუძველზე. ალიანსში გადაწყვეტილებების მთავარი მიმღები ორგანოა ჩრდილო-ატლანტიკური საბჭო, რომლის სხდომებს ნატო-ს გენერალური მდივანი ხელმძღვანელობს. ნატო-ს უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს წევრი ქვეყნების დაცვა აგრესიისგან; ალიანსის ერთ რომელიმე წევრზე თავდასხმა ყველა დანარჩენ წევრზე თავდასხმად განიხილება, რაც დამფუძნებელი ხელშეკრულების მეხუთე მუხლით არის გათვალისწინებული: „ხელშეკრულების მონაწილე მხარეები თანხმდებიან, რომ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში ერთ ან რამდენიმე მხარეზე განხორციელებული შეიარაღებული თავდასხმა მიიჩნევა, როგორც თავდასხმა ყველას წინააღმდეგ და არსებულ შემთხვევაში, გაერთიანებული ერების წესდების 51-ე მუხლის შესაბამისად, ინდივიდუალური თუ კოლექტიური თავდაცვის უფლების გამოყენებით და საჭიროების შემთხვევაში, სამხედრო ძალის გამოყენებით, ისინი დახმარებას გაუწევენ საფრთხეში მყოფ მხარეს ან მხარეებს, რათა შეინარჩუნონ ჩრდილო-ატლანტიკური რეგიონის უსაფრთხოება. ნებისმიერი ამგვარი სახის შეიარაღებული თავდასხმისა და მის მიმართ განხორციელებული ღონისძიების შესახებ დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს უშიშროების საბჭოს. ამგვარი ღონისძიებები დასრულდება მაშინ, როცა უშიშროების საბჭო მიიღებს ზომებს, რაც საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებისა და აღდგენისკენ იქნება მიმართული.

II – პარტნიორობა მშვიდობისათვის

პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” (PFP) მიზნად ისახავს ნდობის დამყარებას ნატო-ს, ევროპაში ნატო-ს არაწევრ ქვეყნებსა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებს შორის. იგი პირველად 1993 წლის 20-21 ოქტომბერს, ტრავემუნდში (გერმანია) ნატო-ს თავდაცვის მინისტრების შეხვედრაზე იქნა შემოთავაზებული, როგორც ამერიკის ინიციატივა. 1994 წლის 10-11 იანვარს ნატო-მ წარადგინა პრაქტიკული თანამშრომლობის ორმხრივი პროგრამა – „პარტნიორობა მშვიდობისათვის“ ნატო-სა და ინდივიდუალურ პარტნიორ ქვეყნებს შორის, რომელიც საშუალებას აძლევს პარტნიორ ქვეყნებს, დაამყარონ ინდივიდუალური ურთიერთობა ნატო-სთან საკუთარი პრიორიტეტების არჩევის გზით თანამშრომლობისთვის. დემოკრატიული პრინციპების გათვალისწინებით, რასაც თავად ალიანსი ემყარება, „პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის მიზანია საფრთხეების თავიდან აცილება, სტაბილურობის განმტკიცება და მყარი თანამშრომლობის ჩამოყალიბება როგორც ნატო-სა და ინდივიდუალურ პარტნიორ ქვეყნებს შორის, ისე თავად პარტნიორ სახელმწიფოებს შორის. „პარტნიორობა მშვიდობისათვის“ პროგრამის ფორმალურ საფუძველს წარმოადგენს ჩარჩო დოკუმენტი, რომელიც თითოეული პარტნიორისთვის სპეციალურ ვალდებულებებს განსაზღვრავს. პარტნიორი სახელმწიფო იღებს დემოკრატიული საზოგადოების, საერთაშორისო სამართლის პრინციპების, გაერო-ს ქარტიის, ადამიანის უფლებების უნივერსალური დეკლარაციის, ჰელსინკის საბოლოო აქტის, საერთაშორისო განიარაღებისა და შეიარაღებაზე კონტროლის შეთანხმებებით აღებული ვალდებულებების დაცვის, სამხედრო ძალის გამოყენებისგან თავის შეკავების, არსებული საზღვრების პატივისცემისა და კონფლიქტების მშვიდობიანი გზით მოგვარების პოლიტიკურ ვალდებულებებს. დოკუმენტი ასევე ითვალისწინებს სპეციალურ ვალდებულებებს ეროვნული თავდაცვის დაგეგმარების, ბიუჯეტის გამჭვირვალობის, შეიარაღებულ ძალებზე დემოკრატიული კონტროლისა და ნატო-სთან ერთობლივ სამშვიდობო ოპერაციებში მონაწილეობის უზრუნველყოფის შესახებ. „პარტნიორობა მშვიდობისათვის“ პროგრამის ფარგლებში ალიანსი და პარტნიორი ქვეყნები ერთობლივად ატარებენ წვრთნებს და მონაწილეობას იღებენ ნატო-ს ეგიდით წარმოებულ ოპერაციებში, თანამშრომლობენ ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში, თავდაცვის რეფორმირების პროცესში, მასობრივი განადგურების იარაღის გაუვრცელებლობის, ნაღმებითა და დასაწყობებული აღჭურვილობით გამოწვეული საფრთხეების თავიდან აცილების, ბუნებრივი კატასტროფისთვის მზადყოფნის საკითხებსა და სამეცნიერო კვლევებში. პარტნიორმა ქვეყნებმა უკვე განახორციელეს და აგრძელებენ მნიშნველოვან კონტრიბუციას ალიანსის ოპერაციებსა და მისიებში. აღნიშნულ ღონისძიებებში პარტნიორი ქვეყნის ძალების თავსებადობისთვის რეგულარულად იმართება წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამები ალიანსსა და პარტნიორებს შორის.

ნატო-ს პარტნიორების რუკა

III. ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო

ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო (EAPC) არის მრავალმხრივი ფორუმი, რომელიც ნატო-ს, ევროპაში ნატო-ს არაწევრ ქვეყნებსა და ევროპის პერიფერიაზე მდებარე აზიის ქვეყნებს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესების მიზნით არის შექმნილი. წევრი ქვეყნები იკრიბებიან, რათა ითანამშრომლონ და შეთანხმდნენ რიგ პოლიტიკურ და უსაფრთხოების საკითხებზე. ნატო-ს წევრმა სახელმწიფოებმა 1997 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება, შეექმნათ ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო, რომელმაც ჩაანაცვლა ჩრდილო-ატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭო. ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო არის 28 წევრი სახელმწიფოსა და 22 პარტნიორი ქვეყნის მრავალმხრივი თანამშრომლობის ფორუმი, რომელიც იკრიბება ყოველთვიურად ელჩების დონეზე, ხოლო ყოველწლიურად – საგარეო საქმეთა და თავდაცვის მინისტრების დონეზე. გრძელვადიანი პოლიტიკური კონსულტაციები და თანამშრომლობა სხვადასხვა სფეროში ხორციელდება ევროატლანტიკური პარტნიორობის სამუშაო პროგრამის ფარგლებში. ეს სფეროები მოიცავს მშვიდობის დაცვისა და კრიზისების მართვის ოპერაციებს, რეგიონულ საკითხებს, მასობრივი განადგურების იარაღის გაუვრცელებლობაზე კონტროლს, საერთაშორისო ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას, დაგეგმვის, ბიუჯეტისა და სტრატეგიის პოლიტიკას, საგანგებო სიტუაციების დაგეგმარებას, შეიარაღების ოპერაციებს, ატომურ უსაფრთხოებას, საჰაერო მიმოსვლის მართვის სამოქალაქო და სამხედრო კოორდინაციასა და სამეცნიერო თანამშრომლობას.

1. ნატო-ს სტრუქტურა

ნატოს წევრი ქვეყნების დელეგაციებისა და მისიების მუშაობის სრულყოფილად განხორციელებას ხელს უწყობს ნატო-ს საერთაშორისო და საერთაშორისო სამხედრო სამსახური, რომელიც მდებარეობს ორგანიზაციის შტაბბინაში. თითოეული სახელმწიფოს წარმომადგენელს აქვს თავისი განსაზღვრული ადგილი საბჭოს შეხვედრებზე და არსებულ კომიტეტებში, მათ აქვთ სუვერენული ძალაუფლება გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, შესაბამისად ისინი პასუხისმგებელი არიან მიღებულ გადაწყვეტილებებზე. ნატო-ს შტაბბინა არის ალიანსის პოლიტიკური და ადმინისტრაციული ცენტრი და ჩრდილო-ატლანტიკური საბჭოს მუდმივი ადგილსამყოფელი. ნატოს შტაბბინაში ყველა წევრი ქვეყნიდან სამოქალაქო და სამხედრო წარმომადგენლები კონსენსუსის საფუძველზე პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მისაღებად იკრიბებიან. შტაბბინა წარმოადგენს დიალოგისა და თანამშრომლობის წარმოების ადგილს პარტნიორ ქვეყნებსა და ნატო-ს წევრ ქვეყნებს შორის, რომელიც სტაბილურობისა და მშვიდობის დამყარების მიზნით მათ ერთობლივ მუშაობას უზრუნველყოფს. ნატო-ს გენერალური მდივანი ხელმძღვანელობს საერთაშორისო სამსახურს, მაგრამ ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, არის საერთაშორისო სამსახურის წევრი. მას აქვს პირადი ოფისი, რომელშიც შედის დირექტორი, მომუშავე პერსონალი, გენერალური მდივნის მოადგილე, სამართლებრივი საკითხების მრჩეველი და პოლიტიკის დაგეგმარების განყოფილება. ნატო იმართება 28 წევრი სახელმწიფოს მიერ. აქედან გამომდინარე, გადაწყვეტილების მიღების პროცესი განისაზღვრება ჩრდილო-ატლანტიკური ხელშეკრულებით და სხვა არსებული დოკუმენტებით. ყველა წევრი სახელმწიფო აგზავნის დელეგაციას ბრიუსელში, (ბელგია) ნატოს შტაბბინაში. თითოეული დელეგაციის ხელმძღვანელი არის მუდმივი წარმომადგენელი. მუდმივი წარმომადგენლები ქმნიან ჩრდილო-ატლანტიკურ საბჭოს, რომელიც იკრიბება კვირაში ერთხელ და აქვს ნატო-ს პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების ძალაუფლება. საბჭო პერიოდულად ატარებს უფრო მაღალი დონის შეხვედრებს, სადაც იკრიბება წევრი სახელმწიფოების თავდაცვისა და საგარეო საქმეთა მინისტრები ან სახელმწიფოს მეთაურები. ამ დონის შეხვედრებზე გადაწყვეტილებები მიიღება ნატო-ს პოლიტიკასთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, თუ რა დონეზე ტარდება ჩრდილოატლანტიკური საბჭოს შეხვედრები, მიღებულ გადაწყვეტილებებს თანაბარი ძალა აქვს. ნატო-ს შტაბბინაში დაახლოებით 4200 ადამიანი მუშაობს სრული განაკვეთით. ამათგან 2100 არის მოკავშირე ქვეყნების ეროვნული დელეგაციის წევრი და ნატო-ს სამხედრო ეროვნული წარმომადგენელი. დაახლოებით 1200 არის ნატო-ს საერთაშორისო სამსახურის სამოქალაქო წევრი, ხოლო 500-ზე მეტი  საერთაშორისო ეროვნული სამხედრო სამსახურის წევრი. სამოქალაქო წევრები, ნატო-ს სააგენტოების თანამშრომლების ჩათვლით, საქმიანობენ ბრიუსელის გარეთ; იმ სამოქალაქო წევრების რაოდენობა, რომლებიც მსახურობენ ნატო-ს საერთაშორისო სამხედრო სამსახურში, დაახლოებით 5200-ს აღწევს.

1. ნატო-ს გაფართოება

ნატოს „ღია კარის პოლიტიკა“ ემყარება ჩრდილო-ატლანტიკური ხელშეკრულების მე-10 მუხლს. ყველა გადაწყვეტილებას, რომელიც უკავშირდება სახელმწიფოს ალიანსის წევრად მიწვევას, იღებს ჩრდილო-ატლანტიკური საბჭოს ნატო-ს ძირითადი გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო, ალიანსის წევრების კონსენსუსის საფუძველზე. ნატო-ს არაწევრი სახელმწიფო არ მონაწილეობს ამგვარი გადაწყვეტილებების მიღებაში. ნატო-ს მიმდინარე გაფართოების პროცესი არ წარმოადგენს საფრთხეს არცერთი ქვეყნისთვის. გაფართოების მიზანი მდგომარეობს სტაბილურობისა და თანამშრომლობის ხელშეწყობაში, ერთიანი და თავისუფალი ევროპის მშენებლობაში, მშვიდობისათვის გაერთიანებაში, საერთო დემოკრატიული ღირებულებების ჩამოყალიბებაში. ნატო-ს კარი ღიაა ნებისმიერი სახელმწიფოსთვის, რომელიც მზადაა, წევრობისთვის საჭირო ვალდებულებები შეასრულოს და ევრო-ატლანტიკურ სივრცეში უსაფრთხოების უზრუნველყოფას შეუწყოს ხელი. 1949 წლიდან ნატო-ს წევრ ქვეყანათა რაოდენობა, გაფართოების ექვსი საფეხურის გავლით, 12-დან 28-მდე გაიზარდა. გაფართოების პირველი სამი საფეხური, რომლის დროსაც საბერძნეთი და თურქეთი (1952), დასავლეთი გერმანია (1955) და ესპანეთი (1982) გახდნენ წევრი ქვეყნები, მიმდინარეობდა ცივი ომის დროს, როდესაც გადაწყვეტილება მიიღებოდა სტრატეგიული მნიშვნელობის გათვალისწინებით. ცივი ომის დასრულების შემდეგ ნატო-ს გაფართოების პროცესი ინტენსიური დებატების საგანი გახდა. ბევრი პოლიტიკური ანალიტიკოსი არ იყო დარწმუნებული, რომ გაფართოება სასურველ შედეგს მოიტანდა. ზოგიერთი შიშობდა, როგორ აისახებოდა გაფართოების პოლიტიკა ალიანსის კავშირებსა და სოლიდარობაზე სხვა ქვეყნებთან, განსაკუთრებით, რუსეთთან ურთიერთობებზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, 1995 წელს ალიანსმა ჩაატარა სწავლება ნატო-ს გაფართოების შესახებ, რომლის საფუძველზეც 1997 წელს მადრიდის სამიტზე გაწევრების მიზნით ალიანსმა ჩეხეთის რესპუბლიკა, უნგრეთი და პოლონეთი მოიწვია. ეს ქვეყნები 1999 წელს შეუერთდენენ ალიანსს. ისინი გახდნენ ვარშავის ხელშეკრულების ყოფილი ქვეყნებიდან პირველი ნატო-ს წევრი სახელმწიფოები.

1999 წლის ვაშინგტონის სამიტზე შეიმუშავეს გაწევრიანების სამოქმედო გეგმა (Membership Action Plan – MAP), რაც ალიანსში გაწევრების მსურველ ქვეყნებს შესაძლო წევრობისათვის მომზადებაში დაეხმარებოდა. ბულგარეთი, ესტონეთი, ლატვია, ლიტვა, რუმინეთი, სლოვაკეთი და სლოვენია მოლაპარაკებების დაწყების მიზნით მიიწვიეს ალიანსის პრაღის სამიტზე 2002 წელს და ნატო-ს წევრები გახდნენ 2004 წელს. აღსანიშნავია, რომ შვიდივე ქვეყანა მონაწილეობდა წევრობის სამოქმედო გეგმის შედგენაში. ალბანეთი და ხორვატია, რომელთა მოწვევა 2008 წლის აპრილში ჩატარებულ ბუქარესტის სამიტზე მოხდა, ფორმალურად ალიანსის წევრები გახდნენ 2009 წლის 1 აპრილს. 2009 წლის დეკემბერში, ნატო-ს საგარეო საქმეთა მინისტრებმა გაწევრების სამოქმედო გეგმასთან მიერთების მიზნით მოიწვიეს მონტენეგრო, ხოლო ბოსნია-ჰერცოგოვინა იქნებოდა მიწვეული მას შემდეგ, რაც ის მიაღწევდა საჭირო პროგრესს რეფორმების გატარების კუთხით. ბუქარესტის სამიტზე გაფართოების შესახებ მიღებული იყო მთელი რიგი სხვა მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები. ბოსნია-ჰერცოგოვინასა და მონტენეგროსთან დაიწყო ინტენსიური დიალოგი გაწევრებასა და რეფორმების გატარებასთან დაკავშირებით. მოკავშირე ლიდერები ასევე შეთანხმდნენ, რომ საქართველო და უკრაინა, რომლებიც უკვე ჩართული იყვნენ ინტენსიურ დიალოგში ნატო-სთან, მომავალში გახდებიან ნატო-ს წევრი სახელმწიფოები.

ნატო-ს გაფართოება

წლები  ქვეყანა წევრთა რაოდენობა 1949 წლის 4 აპრილი დამფუძნებლები: ბელგია, დიდი ბრიტანეთი, დანია, ისლანდია, იტალია, კანადა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდი, ნორვეგია, პორტუგალია, აშშ, საფრანგეთი 12 1952 წლის 18 თებერვალი  პირველი გაფართოება: საბერძნეთი, თურქეთი 14 1955 წლის 9 მაისი მეორე გაფართოება: გერმანია 15 1982 წლის 30 მაისი მესამე გაფართოება: ესპანეთი 16 1999 წლის 12 მაისი მეოთხე გაფართოება: უნგრეთი, პოლონეთი, ჩეხეთი 19 2004 წლის 29 მარტი მეხუთე გაფართოება: ბულგარეთი, ლატვია, ლიტვა, რუმინეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, ესტონეთი 26 2009 წლის 1 აპრილი მეექვსე გაფართოება: ალბანეთი, ხორვატია. 28

ამ რესურსებით შესაძლებელია QAR მეთოდის კითხვებს დაემატოს ან რომელიმე ამოვარდეს, მე მხოლოდ ერთი ნიმუში შემოგთავაზეთ.

გამოყენებული ინტერნეტგვერდები: https://www.readwritethink.org/classroom-resources/lesson-plans/qars-tables-successful-comprehension-151.html

მალვინა შანიძე – აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ასოცირებული პროფესორი – ტექსტის გაგება – გააზრებაზე მუშაობის მეთოდები და სტრატეგიები

2011 წელს „ზუდდოიჩე ცაიტუნგმა“ (Süddeutsche Zeitung) გერმანიის თავდაცვის მინისტრ კარლ თეოდორ გუტენბერგს პლაგიატი დასდო ბრალად. საქმე ეხებოდა სადოქტორო ნაშრომს, რომელშიც ბრემენის უნივერსიტეტის იმდროინდელმა საჯარო და სამოქალაქო სამართლის პროფესორმა ფიშერ-ლესკანომ პლაგიატის შემთხვევები აღმოაჩინა. 2007 წელს დაცული დისერტაცია, რომლის მეშვეობითაც გუტენბერგმა სამართლის დოქტორის წოდება მიიღო, საჯარო სკანდალის შემდეგ განსახილველად გადაეცა უნივერსიტეტის ომბუდსმენს, რომელმაც დაადგინა, რომ ნაშრომში მთელი აბზაცები იყო კოპირებული სხვადასხვა ლიტერატურიდან ავტორისა და გამომცემლობის მითითების გარეშე. ბაიროითის (გერმანია, ბავარია) უნივერსიტეტის უფლებამოსილმა საბჭომ მინისტრისთვის დოქტორის ხარისხის ჩამორთმევა გადაწყვიტა. გუტენბერგი, რომელსაც თავდაცვის მინისტრობამდე ეკონომიკისა და ტექნოლოგიების მინისტრის პოსტს ეკავა და რომელსაც ბრწყინვალე პოლიტიკურ კარიერას უწინასწარმეტყველებდნენ, კრიტიკის ქარცეცხლში მოჰყვა. თავდაპირველად იგი ყველა ბრალდებას უარყოფდა და ამბობდა, რომ სადოქტორო ნაშრომი მხოლოდ მისი „საკუთარი ინტელექტუალური პროდუქტი“ იყო, ომბუდსმენის დასკვნის შემდეგ კი მან თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა, პარტიული მანდატი და გერმანიაც დატოვა.

ასეთი სკანდალები ხშირია სამეცნიერო საზოგადოებაში. გერმანულ გაზეთებში მრავლად ნახავთ ინფორმაციას პროფესორებზე, რომლებიც ერთ უნივერსიტეტში დაწუნებულ სამეცნიერო ნაშრომს წარმატებით იცავენ სხვაგან, აკოპირებენ კოლეგების სტატიებს და ა.შ. გუტენბერგის სკანდალის შემდეგ, უნივერსიტეტებმა პლაგიატთან დაკავშირებული პოლიტიკა საგრძნობლად დახვეწეს და გაამკაცრეს. დანერგეს ანტიპლაგიატის ელექტრონული პროგრამები, შემოიღეს დიდი ფულადი ჯარიმები. ბევრ უნივერსიტეტში სტუდენტი ყოველი წერილობითი ნაშრომის ჩაბარებასთან ერთად აბარებს ხელწერილს, რომლითაც ადასტურებს, რომ არაფერი „მოუპარავს“. წინაღმდეგ შემთხვევაში მას უნივერსიტეტიდან გარიცხვა და ფულადი ჯარიმა ემუქრება.

პლაგიატი, როგორც ყველამ იცის, ნიშნავს სხვისი ინტელექტუალური (ლიტერატურული, სამეცნიერო და ა.შ.)  ნაშრომის მითვისებას ავტორის მითითების გარეშე. ეს, უპირველეს ყოვლისა, იმის გააზრებას მოითხოვს, რომ ინტელექტუალური შრომის ნაყოფიც ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორიც ნებისმიერი უძრავი თუ მოძრავი ქონება. შესაბამისად, მისი მითვისება არაეთიკური და კანონსაწინააღმდეგოც შეიძლება იყოს.

ქართულ სამეცნიერო თუ საგანმანათლებლო სივრცეშიც პლაგიატის არაერთ შემთხვევას წააწყდებით. ბევრი ვერც კი ხვდება, რომ ეს პლაგიატთია. მაგალითად, თუ მეთოდური სტატიის დასასრულს გამოყენებული ლიტერატურა მიუთითეს, მიაჩნიათ, რომ ეს საკმარისია. სინამდვილეში საქმე ასე მარტივად არ არის და ახლავე მოგახსენებთ, რატომ:

უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია ავირჩიოთ ციტირების რომელიმე წესი. თავად ვორდის პროგრამას აქვს ფუნქცია, რომელიც დაგეხმარებათ ლიტერატურის მითითებასა და ციტირებაში და გთავაზობთ ციტირების რამდენიმე გავრცელებულ წესს, როგორებიცაა APA, Chicago, Turabian და სხვა. სპეციალურ ველში შეგიძლიათ შეიყვანოთ ინფორმაცია წიგნის, სტატიის, ელექტრონული რესურსის შესახებ და სურვილის შემთხვევაში პროგრამა, თქვენ მიერ შერჩეული ციტირების წესის შესაბამისად, ავტომატურად მიუთითებს შესაბამის ნაშრომს. თუ თავად გსურთ დახელოვნდეთ ციტირების წესებში, ინტერნეტში იპოვით შესაბამისი სტილის სახელმძღვანელოებს, რომლებშიც დეტალურადაა აღწერილი ციტირების ყველა ნიუანსი.

გახსოვდეთ, სამეცნიერო სტატიის წერის დროს აუცილებელია ციტირების წესების დაცვა შემდეგ შემთხვევებში:

1. როდესაც რომელიმე ავტორის მოსაზრებას საკუთარი სიტყვებით გადმოსცემთ. მაგალითად, ვწერთ სამეცნიერო-მეთოდურ სტატიას, რომელშიც მოვიხმობთ თამთა კობახიძის მოსაზრებებს ჩვენი თეორიის გასამყარებლად: „სწორედ ამას ამბობდა თამთა კობახიძეც, როდესაც ამტკიცებდა რომ…“ ამ შემთხვევაში აუცილებელია, ტექსტშიც მივუთითოთ, რომელ წყაროს ვეყრდნობით, სად წავიკითხეთ აღნიშნული მოსაზრება – რომელ წიგნში, რომელი გამომცემლობის მიერ გამოცემულ სახელმძღვანელოში. როგორ მიუთითებთ ლიტერატურას ტექტში, დამოკიდებულია იმაზე, ციტირების რომელი სტილს აირჩევთ. APA-ს შემთხვევაში, პირობითად, ასე: (კობახიძე, 2018).
2. როდესაც რომელიმე ავტორის მოსაზრებას გადმოსცემთ ზუსტად ისე, როგორც ნაშრომშია მოყვანილი, მაშასადამე გადმოგაქვთ პირდაპირი კოპირებით. ამ შემთხვევაში APA ორგვარ წესს გვთავაზობს: თუ ციტატა 40 სიტყვაზე მეტია, შეიძლება, პირდაპირ ტექსტში იყოს ჩართული, ჩისვას ბრჭყალებში და ბოლოს მიეთითოს ავტორი, წელი და წიგნის კონკრეტული გვერდი; თუ ციტატა 40 სიტყვას აჭარბებს, მაშინ იმავე პრინციპის დაცვით ცალკე აბზაცად უნდა იყოს გამოტანილი.

ციტირება აუცილებელია ისეთ შემთხვევებშიც, როდესაც წიგნს მრავალი ავტორი ჰყავს, ერთი სახელწოდების ქვეშ სხვადასხვა ავტორია გაერთიანებული, ერთ ავტორს მეორის მოსაზრება აქვს გამოყენებული და ჩვენ სწორედ ამ უკანასკნელის ციტირება გვსურს, ან რესურსი განთავსებულია ინტერნეტში, ავტორი ანონიმია ან უცნობია და ა.შ.

ციტირების ყველა სტილი ასევე ითვალისწინებს მათემატიკური ფორმულების ნაშრომში წარმოდგენის წესებს, გრაფიკების, დიაგრამების აგებისა და ნაშრომის გაფორმების პირობებს. ამასთან, აუცილებელია ნაშრომის ბოლოს მითითებულ ლიტერატურაში ყველა იმ ავტორის მოხსენიებაც, რომლებიც ტექსტში მოვიხმეთ.

არსებობს თვითპლაგიატის ცნებაც, რომელიც გულისხმობს საკუთარი ნაშრომის კოპირებას ან საკუთარი თავისთვის „მოპარვას“. მაგალითად, ახალი სტატიისთვის კონკრეტული აბზაცების აღება ძველი, ჩემ მიერვე უკვე გამოქვეყნებული მასალიდან ავტორის მიუთითებლად. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე შემთხვევაში მოსაზრებები მხოლოდ მე მეკუთვნოდა, მსგავსი შემთხვევები მაინც პლაგიატად განიხილება.

ციტირების ყოველგვარი სტილი მკაცრად განსაზღვრავს იმასაც, როგორ უნდა წარმოვადგინოთ გამოყენებული ლიტერატურის ჩამონათვალი. მაგალითად ჯერ წელი დავწეროთ თუ ავტორის გვარი, გამომცემლობა დახრილი შრიფტით უნდა იყოს თუ ჩვეულებრივით და ა.შ. ასეთ დონეზე ციტირების წესების დაცვა სამეცნიერო სფეროში, რა თქმა უნდა, სავალდებულოა, მასწავლებლის მიერ მომზადებული სტატიის განხილვისას კი საკმარისია იმ ძირითადი წესების დაცვა, რომლებზეც ზემოთ ვისაუბრეთ.

ის ფაქტი, რომ ქართველ მოსწავლეებს საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის უნივერსიტეტებში პლაგიატთან დაკავშირებით პრობლემები ექმნებათ არ მიუთითებს იმაზე, რომ ყველა ყველასგან „იპარავს“. ეს პირველ რიგში ინფორმაციისა და პრაქტიკის ნაკლებობის შედეგია. ამიტომ, მნიშვნელოვანია პლაგიატთან ბრძოლა პირველად სკოლაში დაიწყოს, სადაც მოსწავლეებს ცნების მნიშვნელობას და გამოყენებული ლიტერატურის მითითების მარტივ წესებს ავუხსნით. მაგალითად, მასწავლებლები ხშირად აძლევენ მოსწავლეებს დავალებებს, რომლებიც ინტერნეტში ინფორმაციის მოძიებას ან რეფერატის, ესსეს თუ სხვა წერილობითი ნამუშევრის შექმნას ისახავს მიზნად. სწორედ ასეთი დავალებების დროს შეგვიძლია მოსწავლეებს ავუხსნათ ლიტერატურის მითითების მარტივი წესი და ვთხოვოთ, ყველა შემდგომ დავალებას გამოყენებული რესურსების ჩამონათვალი გაუკეთონ (თუნდაც სახელმძღვანელოს გამოყენების შემთხვევაში). ამისათვის საჭიროა ჯერ თავად მასწავლებელმა, განათლების მუშაკებმა გაიაზროს რა არის პლაგიატი ნებით თუ უნებლიეთ არ მიითვისოს ის, რასაც სხვისი ინტელექტუალური საკუთრება ჰქვია.

კლასის საათის ჩატარებას განსაკუთრებული ორგანიზებულობა სჭირდება, რათა მოსწავლემ ამ დროს დახარჯული წუთები დაკარგულად არ ჩათვალოს და სამომავლოდ დაიჯეროს, რომ მისი აქ ყოფნა ნამდვილად საჭიროა.

დამრიგებელი მოსწავლეებს ეხმარება სკოლასთან და გარემოსთან ადაპტაციაში, უყალიბებს ჯანსაღ ღირებულებებს. შეხვედრებზე ხდება საჭირო და მოსწავლეთათვის საინტერესო თემების განხილვა. თავდაპირველად მასწავლებელს დიდი ძალისხმევა სჭირდება პროცესის სამართავად, სანამ მოსწავლეები არ გაითავისებენ ასეთ შეხვედრებზე დასწრების აუცილებლობას და არ ისწავლიან ქცევის წესებსა და მიმდინარეობის თავისებურებებს. მათ აუცილებლად უნდა ავუხსნათ, რომ აქ ვინმეს განსჯას და გასამართლებას კი არ ვაპირებთ, არამედ კონკრეტულ  შემთხვევებზე ვმსჯელობთ და ვსახავთ გამოსწორების გზებს.

თავდაპირველად უნდა დავიწყოთ ქცევის წესების შემუშავებით. ვიმსჯელოთ მათთან ერთად. საუბარი მეტად მშრალი და ზერელე რომ არ გამოგვივიდეს, ქცევის წესები ამკრძალავი ნიშნებით გავაცოცხლოთ. ეს ნიშნები შეიძლება იყოს:

მივცეთ საშუალება იმსჯელონ ამ ფოტოების შესახებ, თამამად გამოთქვან აზრები. ბოლოს მათი აზრებიდან ამოვარჩიოთ საუკეთესოები და გამოვაკრათ თვალსაჩინო ადგილას. დავიმახსოვროთ: წესი არ უნდა იყოს ბევრი.

ამ ყველაფრის შემდეგ გადავიდეთ ამ კონკრეტული კლასის საათის იმ ნაწილზე, რომელზეც ყურადღება უნდა გავამახვილოთ – წიგნთან სწორი ურთიერთობის წესებზე. აქ გამოვიყენოთ საგზაო მოძრაობის ნიშნები:

1. გადაშალე

;

2. გადაფურცლე

;

;

ვაჩვენოთ შემდეგი სურათი:

.

მივცეთ საშუალება, იმსჯელონ და დადებითი განწყობა ჩამოუყალიბდეთ კლასის საათის მიმართ.

დასასრულ, შეგვიძლია მათთან ერთად დავგეგმოთ შემდეგი შეხვედრის თემა.

ავხსნათ შემდეგნაირად: ,,ერთი ყველასათვის, ყველა ერთისათვის“.

ამის შემდეგ მათ აუცილებლად გაუჩნდებათ დადებითი განწყობა. მივცეთ მათ აზრის თავისუფლება. ამ დღესვე გამოვაკრათ ქცევის წესები და ხშირად შევახსენოთ, რომ ეს მათთან ერთად არის შემუშავებული.

სადამრიგებლო საათის ბოლოს, სასურველია, მოსწავლეებისგან მივიღოთ უკუკავშირი. ეს  მიდგომის გამოყენება სასურველია დაწყებით საფეხურზე.

გამუდმებით იმაზე ზრუნვისას, მოსწავლეები გამოცდებისთვის მოამზადონ და რაც შეიძლება მეტი ცოდნა გადასცენ, მასწავლებლებს ხშირად ავიწყდებათ ძალიან მნიშვნელოვანი რამ: ღირებულებებზე საუბარი.

საკლასო ოთახში თანაგრძნობის შესახებ პროექტის იდეა მირანდა მაკკერნიმ გამიზიარა, რომელიც 2015 წელს კონფერენციაზე გავიცანი. მირანდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის პროფესორია და ასეთი რამ მითხრა: მხატვრული ლიტერატურის კითხვა მოსწავლეებს შესანიშნავად უვითარებს ფანტაზიას, ნამდვილი ამბებისა და ადამიანების გაცნობა და მათზე საუბარი კი – ემპათიის გრძნობას; ასწავლის, როგორ უთანაგრძნონ სხვებს.

თავდაპირველად ჩვენს სკოლაში დაწყებითი კლასის მოსწავლეებისთვის საპილოტე გაკვეთილი ჩავატარეთ, სადაც ემპათიის გასაღვიძებლად და საკითხის უკეთ გასაგებად ვესაუბრეთ პატარებს იმაზე, რა არის ომი, კონფლიქტი და საკუთარი სახლიდან სხვა ქვეყანაში თავშესაფრისთვის გახიზვნა.

ერთ-ერთმა მოსწავლემ მითხრა: „მეგონა, ლტოლვილები ჩვენნაირები არ იყვნენ, ახლა ასე აღარ ვფიქრობ“. მეორემ გამანდო, რომ ლტოლვილების შესახებ საუბრისას მიხვდა, რა სასტიკია სამყარო, რომელშიც ცხოვრობს და როგორ შეიძლება, ერთ დღესაც ყველანი საშინელ საფრთხეში აღმოვჩნდეთ.

საპილოტე გაკვეთილის შემდეგ ჩემი სკოლა ახალ პროექტში ჩაერთო. ეს გახლავთ ნაწილი კამპანიისა, რომელიც მიზნად ისახავს, მოსწავლეებს ერთმანეთთან, სკოლასა და გარემოსთან ჰარმონიული ურთიერთობის დამყარებაში დაეხმაროს. პროექტის ფარგლებში რამდენიმე მოხალისე მასწავლებელმა მოვუწოდეთ სხვა მასწავლებლებს, ეფიქრათ თავიანთი მოსაწავლეების მეგობრობის, სტრესის მიზეზების, ბულინგისა და სხვა მნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ და დახმარებოდნენ მათ საჭირო დროს. მეოთხეკლასელებმა ყველაზე მეტი ყურადღება ლტოლვილებს დაუთმეს. ჩვენ გავეცანით თანამედროვე ლიტერატურას ამ თემაზე, ბევრი ვიკვლიეთ და გავაცნობიერეთ, ვინ არიან ლტოლვილები და მიგრანტები, რა პრობლემები აქვთ მათ და რა გამოწვევების წინაშე დგანან.

პროცესმა ჩემს მოსწავლეებზე მყისიერი და ძლიერი გავლენა მოახდინა. შინ დაბრუნებისთანავე უკლებლივ ყველა ესაუბრა მშობლებს, მერე კი მთხოვეს, კლასის კრება ჩამეტარებინა, რომ უფროსებთან ერთად მოეფიქრებინათ, როგორ დახმარებოდნენ ლტოლვილებს. ისინი ამბობდნენ, რომ მანამდე თავს არიდებდნენ ლტოლვილების შესახებ ინფორმაციას, ამიერიდან კი გულწრფელ ყურადღებას დაუთმობდნენ.

სკოლის ადმინისტრაციამ ღია გაკვეთილსაც გაუწია ორგანიზება. მომხსენებლებად საერთაშორისო ორგანიზაციების, Amnesty International-სა და Great Yarmouth Refugee Outreach Support-ის თანამშრომლები მოვიწვიეთ, რომლებიც თემას საფუძვლიანად იცნობდნენ. მოსწავლეებმა მათ ბევრი კითხვა დაუსვეს და ბოლოს, საკუთარი ინიციატივით, წერილები გაუგზავნეს სირიელ ლტოლვილ თანატოლებს.

პროექტის ფარგლებში მოსწავლეებს კიდევ ერთი გამოწვევა დავუსახეთ – დავავალეთ, დილით შინიდან წამოეღოთ მხოლოდ ის ხუთი ნივთი, რომლებსაც ყველაზე საჭიროდ მიიჩნევდნენ და ის ღამე სკოლაში გაეთიათ. მეორე დილით ყველამ ერთხმად აღიარა, რომ ძალიან მძიმე ღამე გადაიტანეს და ეს ნივთები სრულიად არ იყო საკმარისი ცხოვრებისთვის. ძალიან რთული აღმოჩნდა თავად ნივთების არჩევის პროცესიც და ბავშვები მიხვდნენ, რომ ლტოლვილობა წარმოუდგენლად ძნელია. „მე ყოველთვის თანავუგრძნობდი ლტოლვილებს, უბრალოდ, არ ვიცოდი, რა დამერქმია ამისთვის ან როგორ გამომეხატა ეს“, – მითხრა ერთ-ერთმა მოსწავლემ.

პროექტი მთელი წელი გაგრძელდა. ჩვენ მას კვირაში სამ საათს ვუთმობდით. ამ ყველაფერმა ძალზე დადებითად იმოქმედა მოსწავლეების ემოციებზე, შეცვალა მათი დამოკიდებულება ერთმანეთთანაც და ლტოლვილებთანაც, ისინი უფრო კეთილები, მიმტევებლები გახადა და არაერთ საკთხზე დააფიქრა. წარმომიდგენია, როგორ გაახარა მათმა წერილებმა სირიელი ბავშვები…

სექტემბრიდან, პროექტი უკვე სხვა საკლასო ოთახებშიც გადაინაცვლებს.

ანა მაკკენზი, დაწყებითი კლასის მასწავლებელი ინგლისიდან

მოამზადა ნინია მაჭარაშვილმა

ხელოვნების ნაწარმოებთა განხილვისას დღემდე აქტუალურია საკითხი ფორმისა და შინაარსის ურთიერთდამოკიდებულების შესახებ. შედევრის შემთხვევაში ეს კითხვა თითქოს მნიშვნელობას კარგავს, რადგან ორივე ისე ჰარმონიულადაა წარმოდგენილი, ზღვრის დადგენის საჭიროება იკარგება. ამ თემაზე ფიქრისას კარგი იქნება გავითვალისწინოთ კიტა აბაშიძის, ცნობილი ქართველი ლიტერატურათმცოდნის, კრიტიკოსისა და პუბლიცისტის შეხედულებები, რომლებსაც დღესაც არ დაუკარგავს აქტუალობა. მას ამ საკითხზე საგულისხმო დაკვირვებები აქვს გამოთქმული 1910 წელს დაწერილ წერილში – „აზრი თუ ფორმა, შინაარსი თუ სხეული“. ამ დროს უკვე დაწყებულია ქართულ ლიტერატურაში მოდერნიზაციის პროცესი. ლიტერატულ სამყაროში გამოჩნდნენ ახალი სახელები, რომელთაც დაიწყეს გამოთქმის ფორმაზე ზრუნვა. უპირველესად, ესენი იყვნენ ცისფერყანწელები, რომელთაც რუსთველის პოეტიკის რენესანსი გადაწყვიტეს, რადგან მიიჩნევდნენ, რომ მეცხრამეტე საუკუნის ლიტერატურამ, რომელიც ფართო მასების  მოსაზიდად იქმნებოდა,  შაბლონებითა და სტერეოტიპებით გაავსო მწერლობა, დააკნინა მხატვრული სიტყვის ხარისხი. ფორმის სრულყოფილებაზე ზრუნავდნენ  გრიგოლ რობაქიძე, კონსტანტინე გამსახურდია, ნიკო ლორთქიფანიძე, ლეო ქიაჩელი და თავიანთ, გამორჩეული გემოვნების მკითხველს ქნიდნენ. მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობებში აშკარად არ ჩანდა ფორმალური ძიებები, რადგან ტრადიციული თხრობის სტილი ჰქონდა არჩეული, მაგრამ დაკვირვებული მკითხველი ხვდებოდა, რომ სრულიად განსხვავებული ინტონაციური ნიუანსებით ახალ ელფერს სძენდა რეალისტურ გამოცდილებას და მისი ნეორეალისტური სტილური მანერა წარმოჩნდებოდა, როგორც მოდერნიზმის ერთგვარი ალტერნატივა.

კიტა აბაშიძე „ეტუდებში“ თვითონვე შესანიშნავად წარმოჩნდა, როგორც კრიტიკოსი ხელოვანი, როგორც ოსკარ უაილდი იტყოდა, რომელიც ფორმისა და შინაარსის ანალიზს თანაბრად აქცევდა ყურადღებას. სწორედ ეს იყო მიზეზი იმ ევოლუციური მეთოდისა, რომელიც მან მეცხრამეტე საუკუნის ქართული ლიტერატურის ანალიზისთვის მოიმარჯვა. მართალია, ბრუნეტისეული კვლევის ეს გზა უნაკლო არ ყოფილა.  ამას თვითონ გრძნობდა და აღნიშნავდა კიდეც,   მაგრამ სწორედ ამ მეთოდმა შეაძლებინა ქართული ლიტერატურის უმთავრესი, ძირითადი და მაგისტრალური ხაზი გამოეკვეთა და მთლიანობაში გაეაზრებინა ლიტერატურული პროცესის თავისებურებანი. ამან მომავლის ლიტერატურული ტენდენციები და პერსპექტივები დაანახვა, გამოკვეთა ის იმპულსები, რომლებიც ლიტერატურას შინაგანი ენერგეტიკისა თუ მუხტის საშუალებით ავითარებდნენ და უბიძგებდნენ ცვლილებისა და ტრანსფორმაციისკენ. მთავარი იყო, რაიმე გარეგან ფაქტორს არ შეეჩერებინა ეს ევოლუციური ბუნებრივი სვლა. სამწუხაროდ, ქართული ლიტერატურის, და ზოგადად, ხელოვნების, ამ საბედისწერო გარეგან შემაფერხებლად იქცა საბჭოთა იდეოლოგიური ტოტალიტარული სისტემა, რომელმაც ხელოვნურად შეუცვალა გეზი ლიტერატურას, ჩაკეტა და იზოლაციაში მოაქცია. კიტა აბაშიძე წერდა: „XIX საუკუნის ჩვენი ლიტერატურა ევოლუციის შემდეგ საფეხურებს გაივლის: იწყება იგი სალირიკო რომანტიზმით, რომლის მეთაური ალ. ჭავჭავაძეა, განმავითარებელი გრ. ორბელიანი, უმაღლეს წერტილამდის ამყვანი ნ. ბარათაშვილი, ხოლო მისი დაცემის, დეკადანსის გამომხატველი ვახტ. ორბელიანია. რომანტიზმი გადადის, იცვლება – რეალურ პოეზიად (1850-იან წლებში). რეალიზმის დამწყები გიორგი ერისთავია, მისი უდიდებულესის წარმატების გამომსახველი ილია ჭავჭავაძეა (პოემები და პროზა) და აკაკი წერეთელი (სალირიკო ლექსები). რეალიზმის დაცემის, უფერულის ნატურალიზმის მწერალი ბ-ნი გიორგი წერეთელია (1870-იან წლებში); რეალიზმის გადაგვარების შემდეგ ყაზბეგისა და ვაჟა-ფშაველას თხზულებები დაამკვიდრებენ ნეორომანტიზმს, რომელიც რეალიზმისა და რომანტიზმის საუკეთესო თვისებების შემრჩევია; ვაჟა გახდება ჩვენს ლიტერატურაში სიმბოლიზმის მეთაურად, რომლის ნასახი მოიპოვება უკვე ილიასა და აკაკის პოეზიაში“.

მისი დაკვირვებით, „ევროპის ლიტერატურაში უკანასკნელ დროს გამეფებული წარმართული სული, ესთეტიზმი და ეროტიზმი არ დარჩენილა შეუმჩნეველი ჩვენი მწერლობისათვის. ყველა ეს კი იმედს გვაძლევს, ჩვენი ლიტერატურა მომავალშიაც ევოლუციის კანონიერ გზას არ გადუხვევს, მომავალშიაც ევროპულ ლიტერატურას უმცროს ძმობას გაუწევს და XIX საუკუნის ჩვენს ლიტერატურას მხარს დაუმშვენებს“.  შემდგომმა მოდერნისტულმა ძიებებებმა კი შესაძლებელი გახადა იმავე დროს შექმნილიყო მოდერნისტული მხატვრული ტექსტები, როგორც  ევროპაში. ვგულისხმობთ, ჯეიმს ჯოისის, ვირჯინია ვულფის, ტომას სტერნზ ელიოტის 20-იან წლებში გამოცემულ ნაწარმოებებს („ულისეს“, „უნაყოფო მიწას“…) და ჩვენში დაწერილ მოდერნისტულ რომანებს: კონსტანტინე გამსახურდიას „დიონისოს ღიმილს“, დემნა შენგელაიას „სანავარდოსა“ და  გრიგოლ რობაქიძის „გველის პერანგს“

ტიციან ტაბიძე 1916 წელს ჟურ. „ცისფერი ყანწების“ პირველ ნომერში დაბეჭდილ წერილში, რომელშიც აანალიზებს სიმბოლიზმის ლიტერატურული სკოლის პრინციპებსა და კონტექსტს, საგანგებოდ აღნიშნავს კიტა აბაშიძის პოზიციასაც: „სიმბოლიზმი ჩვენში შემოიტანა გრ. რობაქიძემ. ბატონ რობაქიძეზე არ გამართლდა საერთო დებულება, რომ ყოველ ნოვატორს წინ ეღობება გაუგებრობის გალავანი. იმას არაფრად დაჯდომია ძველ ღირებულებათა გადაფასების კადნიერება, ახალ ძიებათა ფეიერვერკების გასროლა, ოსკარ უაილდი პიროვნების თავისუფლების და მეშჩანურ მორალის დაპირდაპირებამ რედინგის ციხემდი მიიყვანა. რედინგი მისთვის ძალიან ადრე დაიწყო და საფლავშიც არ გათავებულა. ვის არ ახსოვს პარიზის აღელვება „ციმბალისტების“ პირველ ლაშქრობაზე, ვ. სოლოვიოვის და ნ. მიხაილოვსკის რისხვა რუსეთელ სიმბოლისტთა გამოჩენაზე. საფიქრელი იყო, რადგან სხვაგან ასეთი აღელვება გამოიწვია სიმბოლიზმმა, ჩვენშიც მონახავდნენ ფიჩხებს ინკვიზიციის ცეცხლის დასანთებად, მაგრამ გრ. რობაქიძეს უთხრეს თავის დასტური არჩილ ჯორჯაძემ და კიტა აბაშიძემ. ამ ორი პიროვნებით იწურება ქართული ესთეტიკური კულტურა გრ. რობაქიძემდი“. ცისფერყანწელები სრულად იზიარებდნენ კიტა აბაშიძის ესთეტიკურ შეხედულებებს, თუმცა ვაჟა-ფშაველას სიმბოლისტობაში არ დაეთანხმნენ. მიუხედავად ამისა, ვაჟა-ფშაველა მათთვის სათაყვანო მწერალი იყო, რადგან სწორედ მან გააღრმავა და გაამრავალფეროვნა მხატვრული სამყარო თხრობაში მითოლოგიური ქვეტექსტებისა და კონტექსტების შემოტანით. სამწუხაროდ, კიტა აბაშიძე 1917 წელს გარდაიცვალა, როცა მოდერნისტული ძიებებების მნიშვნელოვანი  ხანა იწყებოდა ქართულ ლიტერატურაში. ის აქაც იტყოდა თავის სიტყვას. შალვა ამირეჯიბი წერდა: კიტა აბაშიძის “ლიტერატურული კალამი დიდი იარაღი იყო გავლენისა და გემოვნებისათვის,  მრავალი წლის განმავლობაში ის იყო არბიტრი ამ გემოვნებისა. მას უსაყვედურებდნენ, რომ როგორც კრიტიკოსმა, მან შექმნა აუარებელი ტალანტები ჩვენს ლიტერატურაში… მას ჰქონდა უტყუარი ნიჭი ნამდვილი ტალანტის გამოცნობისა, მაგრამ როდესაც ცხოვრება არ იძლეოდა მას, ის ქმნიდა მას წინააღმდეგ ფაქტისა, რათა ხალხს თავისი თავი ღარიბად არ ეგრძნო და მისჩვეოდა ამ ტალანტების ყოლის გამუდმებულ სურვილს. ამით იგი ამყნობდა კულტურულ თვისებებს იმ ერს, რომლის კულტურით იგი მოხიბლული იყო” (გაზ. “საქართველო”, 1917, 277).

„საკმაოა თუ არა ლიტერატურული ნაწარმოებისათვის მარტო გარეგანი მშვენიერება, მარტო ფორმა, და ამის მიხედვით უნდა დაფასდეს სიტყვაკაზმული მწერლობა, თუ ფორმას, გარეგან მხარეს ლიტერატურული ნაწარმოებისას იმდენი მნიშვნელობა არა აქვს, რამდენიც შინაარსს, აზრს, ნაწარმოების მიმართულებასა და ტენდენციას“, – ამგვარად სვამს  იგი კითხვას წერილში „აზრი თუ ფორმა, შინაარსი თუ სხეული“.  მისი აზრით, „ამგვარ დავას იმ საზოგადოებაში უფრო მაგრად აქვს ფეხი გადგმული, სადაც კულტურა ნაკლებად არის განვითარებული“. პოლიტიკური და სოციალური პრობლემები ქართველ მკითხველსაც ამ უკულტურო კონტექსტში მოაქცევდა, ამიტომ მიიჩნევდა საჭიროდ ამ საკითხის გარკვევას. მას სჯეროდა, რომ  ნაწარმოების ღირებულებას თანაბრად განსაზღვრავდა შინაარსიცა და ფორმაც და ასაბუთებდა ცალმხრივ შეხედულებათა უმართებულობას. იგი სწორად შენიშნავდა: „ყოველი ლიტერატურული ნაწარმოები, რა დარგსაც არ უნდა ეკუთვნოდეს იგი, უსათუოდ აზრიანი იქნება და შინაარსიანი. აქ ლაპარაკი შეიძლება მხოლოდ აზრისა და შინაარსის ფასის და ღირებულების შესახებ“.

ამ წერილშიც კარგად გამოჩნდა, რომ იგი ზედმიწევით კარგად იცნობდა არა მხოლოდ ქართულ, არამედ მსოფლიო ლიტერატურასა და ხელოვნებას, შესაბამისად, თავისი მსჯელობის დამაჯერებლობისთვის საგულისხმო მაგალითები მოჰყავდა. ისიც მნიშვნელოვანია, რომ ქართული ლიტერატურის ნიმუშებს მსოფლიო ლიტერატურის კონტექსტში მოაქცევდა. მისი აზროვნების სიმწყობრე, ლოგიკა და მრავალმხრივობა, ხელოვნების საკითხების ღრმა ცოდნა მეტყველებს, რომ იგი კარგად იცნობს ხელოვნების კრიტიკის იმ დროისთვის ცნობილსა და მნიშვნელოვან მეთოდოლოგიებს, კონცეფციებსა და მიმდინარეობებს. მისი შეხედულებები ფორმისა და შინაარსის ურთიერთმიმართების თაობაზე ეხმიანება არისტოტელეს, ჰორაციუსის, ბუალოს, ტენის, ბრანდესის და სხვათა თვალსაზრისებს. შესაბამისად, მისი  მსჯელობა მრავალფეროვანი და საინტერესოა.

იგი ცდილობს მკითხველი დაარწმუნოს ფორმისა და შინაარსის განუყოფლობაში, ამიტომ ზედმიწევნით აკრიტიკებს იმ რადიკალებს, რომლებიც  ან ერთის, ან მეორის უპირატესობას აღიარებდნენ. იგი კონკრეტულ ნაწარმოებთა მაგალითზე ასაბუთებს, რომ არ არსებობს არცერთი ღირებული მხატვრული ნაწარმოები, რომელსაც აზრობრივი სიღრმე არ გააჩნია. ის არ აზიარებს იმათ თვალსაზრისს, რომელთაც, მაგალითად, ალ. ჭავჭავაძისა და გრიგოლ ორბელიანის ლექსები “ვარდ-ბულბულის” ჰანგების გამომხატველად მიაჩნიათ. ეს მკითხველთა ზედაპირულბის ბრალია და არა მწერალთაო. მისი აზრით, მართალია, „საბერძნეთის ეპოპეისა და დრამის სიდიადეს ვერ გასცილდა მშვენიერება ევროპელთა ხელოვნებისა, მაგრამ სალირიკო პოეზია ბაირონის, ჰიუგოს, ლამარტინის, დე-ვინის და მიუსეს ხელში მთელ ფილოსოფიად გადაიქცა. დანტეს პოემა, ფორმის მხრივ, ჰომეროსის პოემებზე იქნებ ბევრად უფრო დაბლა იდგეს, აზრით კი დანტე უმაღლეს ფილოსოფოსობას იჩენს. სოფოკლესა და შექსპირის ტრაგედიები გარეგანი მხრით ერთ საფეხურზე შეიძლება დააყენოს კაცმა, სამაგიეროდ, შექსპირის ჰამლეტის ფილოსოფიას ძველი გენიოსი ვერ მიწვდება. რუსთაველის თხზულების ფორმის სიმშვენიერე – ეს ის ღვთაებრივი იდეალია, რომელსაც დღემდე ვერც ერთი ქართველი ვერ წასცილებია. არის თითქმის ხელოვნების ყოველ დარგში და ყოველ ქვეყანაში ასეთი მიუწვდომელი იდეალი, რომელიც მთელი ერის გენიოსობის შემქმნელია, ამ გენიოსობის გამომსახველი კი ერთი კაცი იყო. დღემდე ხელოვნება ქანდაკებისა ვერ გასცილებია ოლიმპიელ ჰერმესს (პრაქსიტელისას) და ვენერა მილოსელს (უცნობი ავტორისას), თავის დღეში მხატვარს ვერ უჯობნია მიქელანჯელოსათვის, რომლის გენიოსობა სიქსტის კაპპელის კედლებზე და ჭერზე არის აღბეჭდილი. ამგვარია ჩვენი “ვეფხისტყაოსანიც”. ეს არის ხელოვნური ნაწარმოები, რომლის შინაარსი და გარეგანი მხარე სრული ჰარმონიით არის შეზავებული, რომლის სიდიადე და სიმაღლე მარად მიუწვდომელ მანათობელ ვარსკვლავად ექნება ქართველ ერსა და ლიტერატურას, მაგრამ შინაარსის მხრით ბარათაშვილის სალირიკო ლექსების სიღრმე და თუნდ ილიას “განდეგილისაცა”, არც კი ჩამოუვარდება რუსთველის პოემის სიღრმეს“.

ამ წერილში იგი კიდევ ერთ მნიშვნელოვან საკითხზე ამახვილებს ყურადღებას. ეს არის ხელოვნებისა და ზნეობის ურთიერთმიმართება. იგი მოიხმობს ოსკარ უაილდის თვალსაზრისს და მსჯელობას ასე წარმართავს: „ღრმა აზრით არის აღსავსე უაილდის სიტყვები: “ყოველივე ხელოვნება ზნეობის წინააღმდეგიაო”. დიახ, ყოველი ნაწარმოები დიდი ხელოვანისა წინააღმდეგია იმ ზნეობისა, რომელიც ოფიციალურ დოგმატად არის აღიარებული და რომელსაც იცავენ არსებული წესწყობილების დამცველნი. ყოველივე მშვენიერი ნაწარმოები, ყოველივე ხელოვნური ქმნილება უსათუოდ გამოსახულებაა მომავლის დიდი იდეალისა, ამიტომ, თავისთავად ცხადია, იგი არსებული პრინციპების რაიმენაირად უარმყოფელია. თავის დღეში უაილდს ამ ფრაზაში იმისი თქმა არ უნდოდა, თითქოს ნაწარმოები ხელოვნურად უმსგავსო და უშინაარსო რამ უნდა იყოსო. პირიქით, მისის აზრით, შეუძლებელია ხელოვნურმა, მშვენიერმა ნაწარმოებმა გაცვეთილ და დამლაშებულ ზნეობას მოსარჩლეობა გაუწიოს, იგი ემსახურება უმაღლეს პრინციპს, რომელიც ჯერ კიდევ ცხოვრებაში არც კი განხორციელებულა და ამ დიდებული პრინციპის თვალსაზრისით განსჯის ყოველივე არსებულ მოვლენასაო. ამიტომაცაა, რომ იგივე მწერალი გვეუბნება: “ვინც მშვენიერ ნაწარმოებში ცუდ აზრს მონახავს, თვითაა გაფუჭებული და მოკლებული ყოველგვარ მომხიბვლელობას”. ამის თვალსაჩინოდ კიტა აბაშიძეს მაგალითები მოჰყავს არა მხოლოდ ქართული, არამედ მსოფლიო ლიტერატურიდან. მისი აზრით,  „ვეფხისტყაოსანი“ სამღვდელოების ბრმა ნაწილის მიერ იდევნებოდა, რადგან ზნეობას განსხვავებულად იაზრებდა. „ბაირონი განდევნა გულზვიადმა ინგლისის უმაღლესმა საზოგადოებამ და უაილდს პირში ჩააფურთხა, პარნელი საფლავში უდროოდ ჩამარხა და შელლის ნავსადგური უცხო ქვეყნის ზღვაში მოაძებნინა, – და განა ისინი, მთელი თავისის სიცოცხლით, უმაღლესი იდეალის განხორციელებას არა სცდილობდნენ!? მართალია, გაქსუებულმა და გარყვნილმა საზოგადოებამ მათ თავისი შემბღალველი კვალი დააჩნია და ზოგი მათგანი შეიძლება (ესეც დამტკიცებული არაა) არ მოიქცა თავისი პირადობის შესაფერისად, მაგრამ მსაჯულები ვინღა იყვნენ? – “წითელ მანტიაში გამოხვეულნი კეთროვანნი”, რომელთა სუნთქვაც კი წამლავს ჰაერს და როცა მათგანვე მოწამლულს და დაღუპულს დაინახავენ, ლაფში ამოსვრიან, რათა ამით თავიანთი სიწმინდე დაამტკიცონ“. კრიტიკოსს მიაჩნია, რომ ნამდვილი შემოქმედი თავისუფალია იმ  მოჩვენებითი ზნეობრივ-მორალური კანონებისაგან, რომლებიც საზოგადოების სამართავ-დასაბეჩავებლად და დასაბორკად იქმნება. შემოქმედი „ყოველგვარი ბორკილებისაგან განთავისუფლებული ბედნიერებისა და მშვენიერების მოტრფიალეა“. ხელისუფლებას კი  „სჭირდება მონა მხდალი და ლაჩარი, მონა ფეხთამლოკველი, რომელიც ხელს არ შეახებს მის გახრწნილ გვამს, რათა მომშხამველი სუნი არ დააყენოს ქვეყანაზე“.

კიტა აბაშიძეს ეხმიანება თომას მანი თავისი თვალსაზრისით, რომელიც მან წერილში „ხელოვანი და საზოგადოება“ გამოთქვა. მისი აზრით, „ხელოვანი იმთავითვე მორალური კი არა, არამედ – ესთეტიკური არსებაა. რომ მისი არსისეული ინსტიქტი თამაშია და არა სიკეთე… ხელოვანი სამყაროს მორალური მოძღვრებით კი არ “აუკეთესებს”, არამედ სულ სხვა გზით, იგი ცხოვრებას, ამაგრებს სიტყვაში, სახეში, აზრში, ანიჭებს მას აზრსა და ფორმას; ამჭვირვალებს მოვლენას იმისთვის, რასაც გოეთემ “სიცოცხლის სიცოცხლე” უწოდა. იგი გოეთეს კიდევ ერთ აზრს იმოწმებს:  “რა თქმა უნდა, შესაძლებელია ხელოვნების ქმნილებას მორალური შედეგები მოჰყვეს, მაგრამ ხელოვანს მორალური მიზნები და განზრახვები მოსთხოვო, ეს ნიშნავს ხელობა წაუხდინო მას” (თომას მანი „ხელოვანი და საზოგადოება“).

კრიტიკოსი კაცთა თავისუფლების მოსარჩლე მწერლებად ასახელებს ჰომეროსს, სოფოკლეს, შექსპირს, ბაირონს, ჟან-ჟაკ რუსოს, ვიქტორ ჰიუგოს, გოეთეს, შილერს, დანტეს, მიქელანჯელოს, რუსთაველს, ბარათაშვილსა და ილია ჭავჭავაძეს. მისი აზრით, „ყოველი მათგანი, ცხადად თუ ჩუმად, ყოველთვის და ყველგან არსებული სიბინძურის წინააღმდეგი და უარმყოფელი იყო, ამიტომაც ყოველი მათგანი დევნილი იყო სიცოცხლეში ერის ოფიციალურ წარმომადგენელთა მიერ და მათგანვე ამაღლებული მის შემდეგ, რაც ისინი საშიშარნი აღარ ყოფილან მათთვის“. კრიტიკოსს მიაჩნია, რომ „ყოველი დიდი ნაწარმოები ზნეობრივია“, ამ თვალსაზრისით, ის გამოარჩევს საზოგადოებისგან უზნეოდ აღიარებულ რამდენიმე მწერალს, მათ შორის, ბოკაჩოს, ზოლასა და მოპასანს და მიაჩნია, რომ ისინი უზნეობის გამოსახვით მაღალი ზნეობის დამცველებად გვევლინებიან.  სწორედ ამას უსვამდა ხაზს მიხეილ ჯავახიშვილიც წერილში „მოპასანი და მისი ცხოვრება“. იგი წერდა: „ძალიან ხშირად მოპასანი ისე არხეინად, ისეთის ღიმილითა და განდგომით გვისურათებს გულის ასამღვრევსა და პირუტყვულ ამბავს, რომ გულუბრყვილო მკითხველს ჰგონია, ავტორს მოსწონს ეს ამბავი, ნამდვილად კი გულგრილი ირონიის ქურქში ოხვრა და სევდა აქვს გახვეული“.

კიტა აბაშიძე ფიქრობს, რომ საზოგადოება ხშირად სწორად  ვერ იგებს და აფასებს  მწერალთა განზრახვას. მაგალითად, ფრანგ  მწერლებს,  რასინსა და კორნელის, მლიქვნელობა დასწამეს, რაკიღა მეფეთა ცხოვრებას აღწერდნენ. თუმცა, მისი აზრით, „მათი დრამებისა და ტრაგედიის გმირ მეფეებთან შედარებას სირცხვილით უნდა დაეწვა მათი მფარველი მეფე“. გარეგანი და შინაგანი მშვენიერების ჰარმონიულ გამოხატულებად კიტა აბაშიძეს მიქელანჯელოს  შემოქმედება მიაჩნია. აგრეთვე, „ჰერმესი – პრაქსიტელისა, ვენერა მილოსელი გარეგან შეუდარებელ სიმშვენიერეში გვიშლიან სულიერი სიმდიდრის თვალუწვდენელ სიღრმესა და სიძლიერეს“. რუსთველის ავთანდილი მას კაცობრიობის იდეალად მიაჩნია. მისი აზრით, ხელოვნებას აქვს შთამაგონებელი ძალა. „სოფოკლესა და შექსპირის ტრაგედიები – ადამიანის სულის სიმაღლისა და ძლიერების მაჩვენებელნი არიან; ბაირონისა და ჰიუგოს ლირიკა ჩვენი მებრძოლი ბუნების იდეალური სურათია, ხოლო რუსთაველის “ვეფხისტყაოსანი” – შეუდარებელი და იშვიათი მაგალითია ბედნიერი ცხოვრების ხატებისა“. „აბა, დაათვალიერეთ, რამდენჯერაც გნებავთ, შესანიშნავი ვენერა მილოსელი პარიზში, ლუვრის მუზეუმში და მითხარით, თუ ისეთივე კმაყოფილება და ბედნიერება არ იგრძნოთ ყოველ წუთში, როგორც რაიმე სასიამოვნო ამბის გამო, ანდა სიცხითა და წყურვილით დატანჯული მაგრილობელ ჩრდილში ცივ წყაროს რომ დაეწაფო“.

ამგვარი წერილებით კიტა აბაშიძე ხელს უწყობდა მკითხველს გემოვნების ჩამოყალიბებაში და იმის გააზრება-გაცნობიერებაში, რომ ქართული ლიტერატურა მსოფლიო ლიტერატურის განუყოფელი ნაწილი იყო.

ვინ არიან  „მიჯნურობის მორწმუნენი“ანუ საიდუმლო ორგანიზაცია Fedeli d’Amore

„იგია საქმე საზეო, მომცემი აღმაფრენათა“

შოთა

შეგვეძლო თხრობა ასე დაგვეწყო: ეს ტექსტი მხოლოდ „განდობილთათვისაა“, განდობილია (ამ შემთხვევაში) ის, ვინც თვითშეცნობის გზად ტრფობა აირჩია.     

დანარჩენებისათვის: „ენა დაშვრების, მსმენლისა ყურნიცა დავალდებიან…“

ავტორი

შუა საუკუნეების ევროპაში, პროვანსსა და იტალიაში, არსებობდა საიდუმლო ინიციატორული ორგანიზაცია Fedeli d’Amore, ანუ Fidelés d’Amour, რომელიც ზვიად გამსახურდიამ თარგმნა, როგორც  „მიჯნურობის მორწმუნენი“ (ზვიად გამსახურდია, “ვეფხისტყაოსნის სახისმეტყველება“). მისივე გადმოცემით: ამ გაერთიანებას ეკუთვნოდნენ ტამპლიერები, ალბიგოელები, კათარები, გრაალის მიმდინარეობის რაინდები, ტრუბადურები და „დოლჩე სტილ ნუოვოს“ სკოლის პოეტები. ამ ორგანიზაციას ჰქონდა საიდუმლო მეტაფორული ენა, რომელიც სიმბოლოებისა და ალეგორიების მეშვეობით გადმოსცემდა სიყვარულის ინიციაციის მისტერიებს. ეს ენა დაფარული იყო la gente grosa-სგან (უხეში ხალხისაგან), იგი ესმოდათ მხოლოდ ძმობის წევრებს.

ამ მიმდინარეობისათვის დამახასიათებელი ყოფილა დაფარულ ჭეშმარიტებათა გაცხადება ლიტერატურის მეშვეობით. ამის ნიმუშია დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედია“ (როგორც ცნიბილია, დანტე ამ საიდუმლო ორგანიზაციის წევრი იყო).

ზვიად გამსახურდია მიანიშნებდა „ვეფხისტყაოსნის“ მეტაფორული ენისა ამ ორგანიზაციის საიდუმლო მეტაფორული ენის კავშირზე, აგრეთვე იმ ინიციაციის გზაზე, რომელსაც გადიოდნენ „მიჯნურობის მორწმუნეები“ და „ვეფხისტყაოსნის“ გმირები.

„ჩვენის თვალსაზრისით ამ მიმდინარეობის იდეებს გამოძახილი უნდა ჰქონოდათ საქართველოშიც, რაზედაც ამჯერად ჩვენ სიტყვას აღარ გავაგრძელებთ, აღვნიშნავთ მხოლოდ, რომ „თამარიანისა“ და „ვეფხისტყაოსნის“ მეტაფორულ მეტყველებას გარკვეული თვალსაზრისით ენათესავება „მიჯნურობის მორწმუნეთა“ საიდუმლო ენის ზოგი თავისებურება, რასაც ჩვენ ოდესმე დეტალურად განვიხილავთ”.(ზვიად გამსახურდია, „ვეფხისტყაოსნის“ სახისმეტყველება“).

ეს კავშირი და დამთხვევა ცნობიერი იყო თუ ზეცნობიერი, არავინ იცის, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ამ ორგანიზაციის შესახებ წავიკითხე, მსგავსება კიდევ უფრო თვალსაჩინო გახდა ჩემთვისაც.

იდეებსაც თავისი სივრცე და განზომილება აქვთ და საჭირო დროს იციან ხოლმე გამოჩენა. როგორ იბადება და იშლება ერთი აზრი…? ავტორი წვდება აზრს თუ აზრი წვდება ავტორს? როგორ ხდება ერთი საინფორმაციო ველიდან სხვადასხვა შემოქმედის ცნობიერებაში აზრის შემოღწევა და სიტყვებად გარდაქმნა, ადამიანთა ენაზე გამოთქმა… რისკენ ისწრაფვის დაბადებული აზრი? ეს ის კითხვებია, რომლებიც ყველას უჩნდება მაშინ, როდესაც არაცნობიერ გავლენას და ურთიერთკავშირს ხედავს ტექსტებს, საგნებს, მოვლენებს შორის.

„ვეფხისტყაოსანი“ ქართული ენის ზეიმია, თუმცა ის იდეა, რომელიც პოემას ასაზრდოებს, უნივერსალურიცაა, – სხვადასხვა კულტურაში განსხავავებულად გამოხატული. პოემა თითქოს სხვა განზომილებათა ერთგვარი მანიფესტია. შოთამ შექმნა პერსონაჟები, რომლებიც  ფიზიკურად დაბადებულებზე უფრო ნამდვილები არიან, ისინი პოემიდან გადმოვიდნენ და სიცოცხლე ჩვენში და ჩვენ გვერდით მოიპოვეს, რათა გაგვიადვილონ გზა – ერთი ცნობიერებიდან მეორეში გადასასვლელი.  პოემა სიყვარულის ცოცხალი მითია. აი, ყოველ ჯერზე რომ მიუბრუნდები და სწორედ იმას ამოიკითხავ, რაც ჩირაღდნად გამოგადგება ცნობიერების ლაბირინთებში.

ტექსტის ამგვარი უნივერსალურობა სამყაროს აგების კანონებიდან მომდინარეობს. ჩვენ ვამბობთ, მაგალითად, რომ ნამდვილი სიყვარული კანონების მიღმაა, სტერეოტიპების მიღმაა, მისი აღწერა შეუძლებელია, მისი გაგება შეუძლებელია და ასე შემდეგ. და როცა ამას ვამბობთ, ჩვენ ადამიანური ბუნება და ჩვენი პლანეტის ცნობიერება გვაქვს მხედველობაში… დრო და სივრცეც ხომ ადამიანური ცნობიერების პარამეტრებია? ენაც ადამიანებს სჭირდებათ…  ეს ასეა, მაგრამ თუ ღრმად ვიმოგზაურებთ ჩვენს ცნობიერებაში, აღმოვაჩენთ, რომ იქ სხვა განზომილებებიც არსებობს და იმ განზომილებებს განსხვავებული სტრუქტურები და კანონზომიერებები მართავს და ადამიანთა ენაზე მეტაფორებით გამოითქმის ის, რაც ყველასთვის გასაგები ვერ იქნება.

დიახ, ასეთია „ვეფხისტყაოსანიც“. მრავალგანზომილებიანი ტექსტი: ზღაპარიც, მითიც, ამბავიც და ამ ტექსტში ყველა თავისას ხედავს იმის მიხედვით, რა სიღრმით შეუძლია შემეცნება.

მიჯნურობა

ავიღოთ მიჯნურობის თემა. სკოლაში თხზულება ყველას დაუწერია ამ თემაზე და ძირითადად, ეს თხზულებები ტრაფარეტული და სტერეოტიპული ყოფილა. ლოგიკურად და ლინგვისტურად კარგად გასაგებიც კი, მაგრამ ძალიან ცოტა მეგულება, ვინც ახსნიდა, ვთქვათ, ამ სტრიქონების აზრს:

„მას ერთსა მიჯნურობასა ჭკვიანნი ვერ მიჰხვდებიან,

ენა დაშვრების, მსმენლისა ყურნიცა დავალდებიან…“

ამ სტატიაში სწორედ „საცოდნელად ძნელ გვარ“ სიყვარულზე მინდა გესაუბროთ. ერთგვარად ოქსიმორონია საუბარი იმაზე, რაც გამოუთქმელია, რასაც ჭკვიანნი ვერ მიჰხვდებიან, რაზეც დუმილი უფრო მოხერხებულია, მაგრამ ვფიქრობთ, რომ სიტყვებით დუმილის გამოთქმაც შესაძლებელია და დუმილით – აზრის გადმოცემაც.

რუთაველის სიყვარული ერთგვარად ტრფობის რელიგიასავითაა, მთელი ცხოვრება არის ძიება და გადალახვა ახალ-ახალი დაბრკოლებებისა, რომ საბოლოოდ, სატრფოები შეხვდნენ ერთმანეთს და სულმა იზეიმოს, სწორედ ისე, როგორც ზემო ხსენებულ Fedeli d’Amore – ში იყო: იულიუს ევოლა წიგნში „სქესის მეტაფიზიკა“ გვიამობობს, რომ სიყვარულის ადეპტებისთვის ნიშანდობლივი  იყო ტკივილი, პრობლემა, ძლიერი ცხოვრებისეული რყევა, რომლის გადალახვის შემდეგაც ხდებოდა მათი ხელახალი დაბადება, დიადი ტრანსფორმაცია. სწორედ ისე, როგორც „ვეფხისტყაოსნის“ გმირებს ემართებათ. ევოლა იმოწმებს დე ბარბერინოს სიტყვებს სიყვარულის შესახებ: „მის ბუნებაშია ისეთი დარტყმის ძალა, რომელიც, როგორც ჩანს, სიკვდილია, თუმცა ეს არის უმაღლესი ცხოვრება“. საქმე ეხებოდა ერთ გრავიურაზე (Tractatus Amoris et operum ejus) გამოსახულებებს, რომლებიც ინიციაციის გზაზე სიყვარულის გამოცდილების განსხვავებულ საფეხურს გადმოსცემდნენ: გრავიურაზე გამოსახული იყო წყვილები, რომლებიც ისარგაყრილები მიწაზე ეყარნენ, ზოგი წყვილი წამომდგარია, ზოგი ჯერ კიდევ დგება… ის ვინც ფეხზე დადგა, ხელში ვარდი უჭირავს, ინიციაციის სიმბოლო, იქვე წარწერაა: „მათი სიკვდილი იქცა სიცოცხლედ“.

პოემა ადამიანური ცნობიერების ლაბირინთია. ამ ლაბირინთიდან გამოსვლა არის გათავისუფლება და გათავისუფლება არის ღვთაებრივი სიყვარულის მოპოვება. ღვთაებრივი სიყვარული ამ შემთხვევაში მეტაფორაა ისევე, როგორც მთელი პოემა.

ტრფობის რელიგია ასეთია:

მას ცოცხალი ნუ ელევის, რაცა პირველ შეუყვარდეს,
ნუცა ლხინსა აუზვავდეს, ნუცა ჭირსა შეუზარდეს:
მისთვის დათმოს ყველაკაი, მისთვის ველთა გამოვარდეს,
ნურა გაჰვა, სოფელიცა მისი კერძი გარდაქარდეს.

პროლოგი მიჯნურობის მანიფესტივითაა.

ყველა ადამიანი სიყვარულისთვის არ არის დაბადებული. არც ყველა ადამიანს არ შეუძლია ტრფობა შეცნობის გზად აქციოს, მაგრამ თუ კი მაინც არსებობს ისეთი, რომლის ცხოვრება სიყვარულის გზაა, მაშინ ეს პოემა სწორედ მისი ბიბლიაა.

და რას გვეუბნება სიყვარულის ბიბლია?

პირველ რიგში ის გვეუბნება, რომ შეყვარებული:

ხამს, თავისსა ხვაშიადსა არვისთანა ამჟღავნებდეს,
არ ბედითად “ჰაი”-ს ზმიდეს, მოყვარესა აყივნებდეს,
არსით აჩნდეს მიჯნურობა, არასადა იფერებდეს,
მისთვის ჭირი ლხინად უჩნდეს, მისთვის ცეცხლსა მოიდებდეს.

რატომ არ უნდა ამჟღავნებდეს მიჯნური თავის ხვაშიადს? შეყვარებულებს ხომ უნდათ, რომ თავისი სიყვარული ქვეყანას მოჰფინონ? რომ ყველამ გაიგოს, ყველამ იცოდეს…? და გიფიქრიათ, რატომ უნდათ, რომ სიყვარული ადამიანებმა საჯარო გახადონ? პასუხიც ვიცი: იმიტომ რომ გრძნობას ვერ იტევენ… იმიტომ რომ უნდათ, სიხარულის სხვებსაც გადადონ… აბა, ის სიყვარული რა სიყვარულია, თუ არ გამჟღავნდა? –  რა თქმა უნდა, შეგიძლიათ, იყვიროთ და სამყაროს გააგებინოთ თქვენი სიყვარულის შესახებ, ოღონდ გაფრთხილებთ, რომ რუსთაველი სულ სხვა სიყვარულზე გელაპარაკებათ, აი, ისეთზე, „ჭკვიანნიც რომ ვერ მიჰხვდებიან“, ხოლო ის, ვინც მიხვდება, მას ახსნაც არ დასჭირდება და ამ რჩევასაც მიიღებს:

„ხამს, თავისსა ხვაშიადსა არვისთანა ამჟღავნებდესო”.
სიყვარულის კაცთაგან დაფარვის შესახებ შოთა პროლოგში არაერთგზის მიგვანიშნებს:

თუ მოყვარე მოყვრისათვის ტირს, ტირილსა ემართლების;
სიარული, მარტოობა ჰშვენის, გაჭრად დაეთვლების;
იგონებდეს, მისგან კიდე ნურად ოდეს მოეცლების,
არ დააჩნდეს მიჯნურობა, სჯობს, თუ კაცთა ეახლების.

ბოლო სტრიქონი იმგვარ ინტერპრტაციასაც გულისხმობს: კარგი იქნება, თუ ადამიანებში გაერევაო, მაგრამ ლოგიკურად და რუსთველური სიყვარულის ფილოსოფიის მიხედვით, აქ სწორედ კაცთაგან სიყვარულის დამალვაზეა საუბარი. დამალვა არა გადამალვის, არამედ საიდუმლოს გაგებით და იმიტომ, რომ როგორც მეტაფორული ენა გამოიყენებოდა უხეშ კაცთაგან თავის დასაცავად Fedeli d’Amore – ს საიდუმლო ორგანიზაციში, სწორედ ასეთი “დაცვა“ სჭირდება „კაცთაგან“, ღვთაებრივ სიყვარულს, რა თქმა უნდა, ჩვეულებრივ კაცთაგან, თორემ მიჯნურისგან  მიჯნური ადვილად იცნობა.

რაცა ვის რა ბედმან მისცეს,დასჯერდეს და მას უბნობდეს:
მუშა მიწყივ მუშაკობდეს, მეომარი გულოვნობდეს;
კვლა მიჯნურსა მიჯნურობა უყვარდეს და გამოსცნობდეს…

ამ სტრიქონების მიხედვით, მიჯნურობა ყველასთვის არ არის, ყველამ თავისი საქმე უნდა აკეთოს, მიჯნურის დანიშნულება კი სიყვარული და შეყვარებულთა გამოცნობაა.

ვინ არიან „მიჯნურობის მორწმუნენი“?

რა თქმა უნდა, „ვეფხისტყაოსნის“ გმირები და ადამიანები, რომელთა შესახებ ჩვენ არ ვიცით, მაგრამ როდესაც ამ ტექსტს წაიკითხავენ, თავად მიხვდებიან.

ახლა კი ცოტა იუმორიც… შემეძლო, არც მიმენიშნებინა, რომ ეს იუმორია, მაგრამ რაღაც იარლიყს მაინც მომაკერებდნენ  და თავს ვიზღვევ. თუმცა ის, რომ მე ამას იუმორით ვამბობ, მის სერიოზულობას საერთოდაც არ გამორიცხავს.

შეიძლება ითქვას, რომ მე საიდუმლო ინიციატორული ორგანიზაცია Fedeli d’Amore-ს საიდუმლო წევრი ვარ (არა აქვს მნიშვნელობა, რომ საუკუნეებით დაშორებული ვარ), ეს ყველაფერი საიდუმლოა, მაგრამ ხმამაღლა ვამბობ, რადგან ტქვენ იტყვით, რომ საიდუმლო რომ იყოს, ხომ არ გაამჟღავნებდაო. ჰოდა, სწორედ ეგრე მინდა, რომ გაოგოთ.

დასტურად მომაქვს ჩემი ერთი ლექსი, რომელშიც სწორედ იმას ვამბობ,   რასაც Fedeli d’Amore-ს ადეპტები:

მე შევქმენი ახალი რელიგიისმაგვარი შენგან
და ვწირავ ტაძარში _
რომელსაც ჰქვია სიყვარულის კარცერ–ლუქსი.
როცა ამ ლექსს ვწერდი, რას ვიფიქრებდი, რომ მეც „მიჯნურობის მორწმუნე“ ვიყავი. ასე რომ, ჩემმა ახალმა იდენტობამ ძალიან გამახმიარულა და ამ ლექსს სრულად გთავაზობთ:

სიყვარულის კარცერ-ლუქსი

მე ჩემი ნებით ჩავჯექი
სიყვარულის კარცერ-ლუქსში
და მე ვარ ტყვე შენი და შენი დაუწერელი კანონების
და უფრო მეტად საკუთარი თავის,
რომელიც მხოლოდ მაშინ არსებობს,
როცა კალამს სტრიქონი ცვივა…

არ ვითხოვ შეწყალებას,
არ ვითხოვ შებრალებას,
არ მინდა, ვადამდელი და დროზე ადრე გათავისუფლება…
მე საერთოდ არ მინდა (გა)თავისუფლება!
ეს ყველაფერი _ ნებითა ჩემითა!

მხოლოდ ხანდახან მომაწოდე წყალი…!

მე შევქმენი ახალი რელიგიისმაგვარი შენგან
და ვწირავ ტაძარში _
რომელსაც ჰქვია სიყვარულის კარცერ–ლუქსი.
ჩემს ლოცვას ისმენენ და იზიარებენ
სხვები
და მე ისიც არ ვიცი,
ჩემი ხმა სწვდება თუ არა იმ ციხე-სიმაგრეს,
რომლის მცველობაც შენ მოგისაჯეს!

და ვართ ასე:
შენ ტყვე – დაწერილი კანონების
და მე _ შენი დაუწერელი კანონების!
ჩვენ შორის მდინარე მი(მო)დის,
რომელშიც ნახევარი წყალი აღმა და ნახევარი დაღმა _
მი(მო)ედინება….
შენ ცდილობ, შენი წყალი გადამესხას და მე ვცდილობ _ პირიქით…
და ორივე ვართ წყალწაღებულები.
ახლა ჩემი ლოცვის დროა
და მე ვწირავ შენს ტაძარში _ პოეზიის კარცერ-ლუქსში…
და როცა მე ვლოცულობ შენთვის,
მითხარი, სად ხარ?

გაგრძლება იქნება აუცილებლად…