საქართველოში წერა-კითხვის სწავლების ძალზე დიდი ისტორია გვაქვს, ალბათ ისეთივე ძველი, როგორც თავად ქართული დამწერლობის შემოღება. ძნელი სათქმელია, ჩვენი შორეული წინაპრები როგორ ასწავლიდნენ წერა-კითხვას და ვინ როგორი წარმატებით ართმევდა თავს ამ ურთულეს ამოცანას, მაგრამ დარწმუნებით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ წერა-კითხვის სწავლება დღემდე რჩება სწავლების ერთ-ერთ ურთულეს პრობლემად.

რატომ უნდა ვიზრუნოთ კითხვისა და წერის (წიგნიერების) ფუნდამენტური უნარების სწავლა-სწავლების გაუმჯობესებაზე დაწყებით კლასებში?

იმიტომ, რომ მოსწავლეებს, რომლებსაც მეოთხე კლასამდე სათანადოდ არ განუვითარდათ კითხვისა და წერის უნარ-ჩვევები, უჭირთ ამ უნარების გამომუშავება მომდევნო კლასებში.

წიგნიერების უნარ-ჩვევების მფლობელი მოსწავლეები სწრაფად და ხარისხიანად სწავლობენ არამხოლოდ მშობლიურ ენასა და ლიტერატურას, არამედ საბუნებისმეტყველო და საზოგადოებრივი მეცნიერების საგნებს.
წიგნიერი მოსწავლეები გამოირჩევიან ემპათიის, პოზიტიური  სოციალური ურთიერთობის და თანამშრომლობის უნარებით.

ამიტომ წიგნიერების განვითარებას სათანადო ყურადღება ეთმობა როგორც სკოლამდელ და სასკოლო, ისე სკოლის შემდგომ ასაკში.

წიგნიერების განვითარების გზაზე მნიშვნელოვანია, დავისახოთ შემდეგი საგანმანათლებლო მიზნები:

• ძირითადი საკომუნიკაციო უნარების (მოსმენა, საუბარი, კითხვა, წერა) განვითარება;
• მიზნობრივად და შინაარსობრივად მრავალფეროვანი ტექსტების წაკითხვისა და გააზრების უნარის ჩამოყალიბება;
• წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურის განვითარება;
• საკუთარი აზრის ლოგიკური თანმიმდევრობით გამოხატვისა და სხვადასხვა დანიშნულების წერილობითი ტექსტის უნარის განვითარება;
• ლიტერატურული ტექსტების წაკითხვის მოტივაციის გაღვივება, მათი აღქმისა და ინტერპრეტაციის უნარის განვითარება;
• დამოუკიდებელი, შემოქმედებითი და კრიტიკული აზროვნების განვითარება.

 ამ მიზნებიდან გამომდინარე, სკოლაში კითხვისა და წერის სწავლება კონკრეტული ამოცანების გადაჭრას ითვალისწინებს. ეს ამოცანებია:

• ლექსიკური მარაგის შევსება-გამდიდრება;
• აზრის ცხადად, ლაკონურად, მკაფიოდ და მწყობრად გამოხატვის უნარის ჩამოყალიბება;
• ტექსტის აგების კანონზომიერების გათვალისწინებით ტექსტის შექმნა;
• ლიტერატურულ ნაწარმოებებში ასახული პრობლემატიკისა და ფასეულობების

აღქმა-გააზრება, მათ მიმართ საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა;

• მიზნობრივი ამოცანის შესატყვისი სტილით წერა და მეტყველება;
• კალიგრაფიული კულტურის გამომუშავება;
• ორთოგრაფიული და პუნქტუაციური ნორმების სათანადოდ გამოყენება;
• სხვადასხვა სახის, სტილისა და ჟანრის ტექსტების ანალიზისა და შექმნის უნარის გამომუშავება.

როგორ შეიძლება განუვითაროთ მოსწავლეებს  წერისა და კითხვის (წიგნიერების)  უნარები პირველივე კლასიდან?

წერა-კითხვის ათვისება განსაკუთრებით შედეგიანია, როცა იგი მოსწავლეზე ორიენტირებულ, კონსტრუქტივისტულ, აქტიურ სწავლება-სწავლის მიდგომებს ეფუძნება.
ასეთი სასწავლო პროცესი გაკვეთილებისა და და თემატური ერთეულების იმგვარად დაგეგმვასა წარმართვას გულისხმობს,როდესაც მოსწავლეებს მრავალფეროვან აქტივობებში ჩართვისა და საკუთარი მიღწევების შეფასების საშუალება ეძლევათ.

შემოგთავაზებთ ამ მიმართულებით  ჩატარებულ ერთ-ერთ გაკვეთილს  I  კლასში:

გაკვეთილის თემა : ,,პინგვინი პეპე“

მიზანი : მოსწავლეები შეძლებენ მცირე ზომის ტექსტის კითხვას, მის გაგებასა და საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვას, ვარაუდების გამოთქმას, მარტივი ტექსტის წერას.

შედეგად :  მოსწავლე შეძლებს ლიტერატურული ტექსტის მიმართ  ვარაუდების გამოთქმას, საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვას, ტექსტის გაგება-გააზრებას, მახასიათებლის ცხრილისა და მარტივი ტექსტის შედგენას.

წაკითხვამდე: ამ ფაზაზე განხორციელებული აქტივობები მოსწავლეებს კითხვისათვის მომზადებაში ეხმარება, მასწავლებელს კი – მოსწავლეთა ყურადღების კონცენტრირებასა და წინარე ცოდნის გააქტიურებაში.

• მოტივაციის შესაქმნელად და გაკვეთილის თემის გაცნობის მიზნით, მოსწავლეებს  კლასის მართვის პროგრამის -learning Classroom Management -ის საშუალებით ბუკებში  ვუჩვენე ნაწყვეტი მულტფილმიდან პინგვინის შესახებ

დავუსვი შეკითხვები: რის შესახებ იყო ფილმი? ჰქონდათ თუ არა მასზე რამე ინფორმაცია?  შემდეგ ვკითხე, რატომ ვაჩვენე ეს ნაწყვეტი, რის შესახებ იქნებოდა ჩვენი გაკვეთილი.

სავარაუდო პასუხების გამოთქმის შემდეგ მოსწავლეებს ვაჩვენე G-priedi -ის დამხმარე სასწავლო მასალა, საკითხავი წიგნი ,,პინგვინი პეპე“       https://kargiskola.ge/anbani/pingvini%20pepe.pdf.

დავათვალიერებინე ყდაზე გამოსახული ილუსტრაცია და ვუთხარი, რომ დღეს ტექსტში სწორედ პინგვინის შესახებ იქნებოდა საუბარი.

გავაცანი  გაკვეთილის თემა და მიზანი, მივაწოდე ინფორმაცია კითხვის იმ სტრატეგიის შესახებ, რომლითაც მოუწევდათ ტექსტთან მუშაობა გაკვეთილის განმავლობაში  (პაუზებით კითხვის მეთოდით წაიკითხავდნენ ტექსტს, გაიზრებდნენ მის შინაარსს, შეავსებდნენ მახასიათებლის ცხრილს, დაწერდნენ მარტივ ტექსტს, დახატავდენ მოთხრობის იმ ნაწილს, რომელიც ძალიან მოეწონებოდათ).

კითხვის განმავლობაში:   მეორე ფაზის მიზანია, მოსწავლეებმა ტექსტთან აქტიური მუშაობით შეიძინონ ახალი ცოდნა, განივითარონ ის ახალი უნარ-ჩვევები, რომლებიც დაეხმარებათ მესამე ფაზის წარმატებით დაძლევაში.

ტექსტის კითხვა დავიწყე საჩვენებელი კითხვით, ხმამაღლა. როდესაც მოსწავლეები უსმენენ, როგორ კითხულობს მასწავლებელი ხმამაღლა, მათ უვითარდებათ წიგნიერებისათვის საჭირო უმნიშვნელოვანესი უნარები, უმაღლდებათ კითხვის მოტივაცია. ისინი იწყებენ იმის გააზრებას, რომ კითხვა არის ახალი ინფორმაციის მოპოვების, სწავლისა და სიამოვნების მიღების საშუალება.

მეორე ჯერზე ტექსტი მოსწავლეებს წავაკითხე კითხვის სხვადასხვა სტრატეგიების გამოყენებით:  განგრძობითი, მინიშნებითი კითხვით, გამოვიყენე  პაუზებით კითხვის მეთოდი.

წაკითხვის პროცესში ხმამაღალი ფიქრის მეშვეობით , შეკითხვების დასმით, ვარაუდების გამოთქმით დავაზუსტე, თუ რამდენად გაიგეს პატარებმა წაკითხული ტექსტი.

კითხვის დასრულების შემდეგ მოვასმენინე ტექსტის აუდიოჩანაწერი, რომელმაც გაახალისა პატარები და მისცა მათ საშუალება კიდევ უფრო დაეზუსტებინათ ტექსტში მიმდინარე მოვლენები.   ,,https://kargiskola.ge/anbaniaudio.php?audio_cigni=audio_pingvini%20pepe

შემდეგ კვლავ დავუბრუნდით ტექსტს, დამატებითი კითხვებით დავეხმარე ტექსტის უკეთ გაზრება-გაგებაში. მოსწავლეები უფრო ღრმად დაუკვირდნენ ტექსტის დეტალებს, რამაც გაუადვილა სამივე ცხოველის მახასიათებლების შესახებ ცხრილის შევსება (ცხრილი შევავსეთ პასუხისმგებლობის ნაბიჯ-ნაბიჯ გადაცემის მოდელირების გამოყენებით) .

წაკითხვის შემდეგ

წაკითხვის შემდეგ , მესამე ფაზის მიზანია, მოსწავლეებმა გამოიყენონ დაუფლებული ცოდნა და უნარ-ჩვევები ძირითად საკითხებზე მსჯელობის, შეჯამების, შეკითხვებზე პასუხის გაცემის თუ საინტერესო შემოქმედებითი პროდუქტის შესაქმნელად.

შესაბამისად, ტექსტის წაკითხვისა და დამუშავების შემდეგ  მოსწავლეებს ვთხოვე, დახმარებოდნენ პინგვინის პაპას, დაესრულებინათ წინადადება – „სპილო არის….“ და დაესურათებინათ ის.

ასეთი შემოქმედებითი დავალებით პატარები გაცილებით უკეთ ითვისებენ მიღებულ ცოდნას, ქმნიან ორიგინალურ ნამუშევრებს. ხდებიან თავდაჯერებული, ეძლევათ სწავლის შინაგანი მოტივაცია და კითხვისადმი დადებითი დამოკიდებულება.

შეფასება

გაკვეთილის ბოლოს მოსწავლეებმა შეაფასეს გაკვეთილი, ისაუბრეს, რომელი აქტივობა მოეწონათ, იყვნენ თუ არა აქტიურები, გამართლდა თუ არა მათი მოლოდინი, რომელი თემის გაცნობა-შესწავლას ისურვებდნენ მომავალში.

მე კი მოსწავლეების  შესაფასებლად გამოვიყენე ა-ბ-გ რეზიუმე, სადაც მინიშნებულ ასოზე მათ ტექსტიდან უნდა მოეძებნათ სიტყვა და დაეწერათ, რა გაიგეს მის შესახებ.

ამრიგად, გაკვეთილზე სწორად შერჩეული აქტივობები, მკაფიოდ გამოკვეთილი მიზნები, სწავლის მეთოდები და წაკითხულის გააზრების ეფექტიანი სტრატეგიები  დაეხმარება მოსწავლეს, გამოავლინოს საკუთარი შესაძლებლობები, ჩამოუყალიბოს მას სწავლისადმი პოზიტიური დამოკიდებულება, შექმნას საფუძვლები იმ ცოდნისა და უნარ-ჩვევების დასაუფლებლად, რომლებიც მას სწავლის შემდგომ საფეხურზე გამოადგება.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. ეროვნული სასწავლო გეგმა;
2. ,,წიგნიერება“ – პაატა პაპავა, თამარ ჭანტურია, 2012;
3. ,,კითხვის სწავლება დაწყებით საფეხურზე (G-pried)- მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ტრენინგის პროგრამა, 2013 წ.;
4. ,,ვსწავლობთ ტექსტის გააზრებას“ – შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი, 2005წ.;
5. მ. ასლანიშვილი, სადისერტაციო ნაშრომი ,,ადრეული კითხვის მეთოდურ-ფსიქოლოგიური საფუძვლები“.

ყველასთვის ცნობილია, თუ რა მდიდარი ფანტაზია აქვთ ბავშვებს. თავისუფლად შეიძლება ითქვას, რომ მეტ-ნაკლებად ყველა ბავშვი ფანტაზიორია.  განსხვავება მხოლოდ იმაშია, თუ რამდენად ახერხებს პატარა თავისი ფანტაზიორობის გამოხატვას, გამოვლენას. არიან ბავშვები, რომლებსაც ერთი შეხედვით არარსებული საგნებისაგან შეუძლიათ „გამოიგონონ“ მთელი სამყარო.

ბავშვის ფანტაზიის სამყარო მრავალფეროვანია და აქტიურ განვითარებას სამი წლის შემდეგ იწყებს. ამ პერიოდამდე მიმდინარეობს აქტიური მომზადება, რაზეც ბევრად არის დამოკიდებული, თუ როგორ წარიმართება ფანტაზიის შემდგომი განვითარება. პატარა სამყაროს შეიმეცნებს დედასთან ურთიერთობის გზით – დედა უკითხავს წიგნს, ასწავლის სხვადასხვა საგნის გამოყენებას. ყოველივე აღნიშნულის შედეგად ბავშვი ხდება დაკვირვებული და იწყებს საგნებსა და მოვლენებზე საკუთარი წარმოდგენების შექმნას. 4-დან 7 წლამდე პერიოდი ფანტაზიის აქტიური განვითარების, მისი ნამდვილი გაფურჩქვნის პერიოდია. სწორედ ამ პერიოდის ბავშვები იწყებენ დაუჯერებელი ისტორიების მოყოლას – როგორ გახდა უცნაური მოვლენების მონაწილე; როგორ ნახა სპილოს ზომის ძაღლი, როგორ ცდილობდნენ მის მოტაცებას და როგორ დაუსხლტა ხელიდან გამტაცებლებს; როგორ აგდებდა მამა მის პატარა ძამიკოს ფანჯრიდან, თუმცა, მსგავსი არაფერი მომხდარა. სამწუხაროდ, ბავშვის მიერ მოთხრობილი ანალოგიური ისტორიები გარშემომყოფთა მიერ კვალიფიცირდება როგორც ტყუილი, რაც ძალიან სწყინს პატარას და შექმნილ სიტუაციას უსამართლოდ მიიჩნევს. ეს ისტორიები არ წარმოადგენს სიცრუეს ამ სიტყვის პირდაპირი გაგებით, თუნდაც იმიტომ, რომ მათ ბავშვისთვის არანაირი ხელშესახები სარგებელი არ მოაქვთ. ისინი არ ეხმარებიან მას დასჯის თავიდან აცილებაში,  ან რაიმე სახის საჩუქრის მიღებაში. ეს სხვა სახის მოვლენაა და ის ბავშვის ფანტაზიის ნაყოფია. ბავშვური ფანტაზიის წყარო ხშირ შემთხვევაში ძალიან მრავალფეროვანი და სრულიად განსხვავებულია. ეს შეიძლება იყოს სიზმარი, რომელიც ბავშვმა სინამდვილედ მიიღო, შეიძლება იყოს აუსრულებელი, ფარული სურვილებისა და დიდი ხნის ოცნების გამოხატვა – „მე მამამ ლეკვი მიჰყიდა“- უცხადებს პატარა თანატოლებს ამაყად, თუმცა, როგორც ირკვევა მამა მხოლოდ საუბრობდა ასეთ შესაძლებლობაზე. ბავშვის ფანტაზიის წყარო შეიძლება გახდეს ასევე თანაკლასელებში ავტორიტეტის ამაღლების სურვილი  და საკუთარი თავის ისეთი მოვლენის გმირად წარმოდგენა, რაც შორსაა რეალობისგან. ზოგიერთ შემთხვევაში ფანტაზია ასრულებს არასასურველი ინფორმაციისაგან ქვეცნობიერად თავის დაცვის როლს. მაგ. ბავშვს, რომლის მშობლებიც დაცილებული არიან, შეუძლია მოუყვეს მეგობარს გამოგონილი ისტორია „მოგზაურ“ მამაზე, რომელიც ვერ ასწრებს უცხოეთიდან ჩამოსვლას  და სასკოლო ღონისძიებაზე მასთან მისვლას. ვაიძულოთ ფანტაზიორი აღიაროს, რომ ეს გამოგონილია, ნიშნავს სერიოზული ფსიქოლოგიური ტრავმა მივაყენოთ მას. უნდა აღინიშნოს, რომ ფანტაზიორობა ბავშვისთვის სერიოზული შემოქმედებითი თამაშია, რომლის გარეშეც ის პიროვნულად სრულფასოვნად ვერ განვითარდება, ის ხელს უწყობს ასევე მის ემოციურ განვითარებას და გარკვეული უნარ-ჩვევების გამომუშავებას.

ფანტაზიორი ბავშვები თავისი თანატოლებისაგან გამოირჩევიან მთელი რიგი თავისებურებებით:

• აქვთ ძალიან კარგი მეხსიერება და ინტელექტის მაღალი დონე;
• საკმაოდ ნათელი პიროვნებები არიან, ყოველთვის გამოირჩევიან უშუალობითა და ინდივიდუალურობით, გონებამახვილობითა და მიხვედრილობით;
• ხასიათდებიან კომუნიკაბილურობით, ადვილად შედიან კონტაქტში უცხო ადამიანებთან;
• უყვართ ბევრი ლაპარაკი. მათ შეიძლება სრულიად დაუფიქრებლად, ყოველგვარი ბოროტი განზრახვის გარეშე მოუთხრონ ახლობლებსა და ნაცნობებს, მეზობლებსა და თანამგზავრებს ტრანსპორტში, თუ რით არიან დაკავებული მშობლები, სად მუშაობენ და როგორ ცხოვრობენ;
• თამაშისას ადვილად შედიან თავისი საყვარელი მულტფილმების გმირების როლში და რადგანაც ისინი ჩვეულებრივ მდიდარი ფანტაზიით ხასიათდებიან, ტექსტს მულტფილმებიდან თავისი სიტყვებით ცვლიან;
• მათთვის მოსაწყენი და მოსაბეზრებელია ყოველდღიურობა და ცხოვრების ჩვეული რიტმი. ამიტომ, ისინი წარმოსახვაში მუდმივად ქმნიან სცენარს ალტერნატიული რეალობისთვის, სადაც მოვლენები მათთვის უფრო საინტერესოდ ვითარდება;
• ხასიათდებიან განყენებული ცნებებით აზროვნების კარგი უნარით, რაც მნიშვნელოვანია მათი განვითარებისთვის;
• კარგად აქვთ განვითარებული შემოქმედებითი უნარები, აქვთ ნათელი წარმოსახვა. მათი ფანტაზია ხშირად შემოქმედებით საქმიანობაში (ხატვა, ძერწვა, ისტორიების შეთხზვა და ფურცელზე გადატანა) პოულობს ასახვას. ალბათ, სწორედ ამიტომ დიდობაში ისინი ძირითადად შემოქმედებით პროფესიებს ირჩევენ – მხატვარი, მოქანდაკე, მუსიკოსი, მწერალი, დიზაინერი მათი საყვარელი პროფესიებია.

როგორც ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან ჩანს, ფანტაზიორობაში თავისთავად ცუდი არაფერია და ის ბევრი სარგებლობის მომტანიც კი შეიძლება აღმოჩნდეს ბავშვის განვითარებისთვის. თუმცა, არის შემთხვევები, როცა ბავშვის ფანტაზია ზედმეტად შორს მიდის და ბავშვი ვეღარ გრძნობს ზღვარს რეალურ და გამოგონილ სამყაროს შორის. როგორ მოვიქცეთ ასეთ დროს და საერთოდ ბავშვთან ურთიერთობის რა სტრატეგიები ავირჩიოთ იმისათვის, რომ ფანტაზიორობა მისი განვითარების ხელშემწყობი გახდეს და ზედმეტი ფანტაზიორობით გამოწვეული საფრთხეებიც ავიცილოთ თავიდან.

რეკომენდაციები ფანტაზიორ ბავშვთან ურთიერთობისათვის:

• ხშირად უფროსებს გვიჭირს ბავშვის ფანტაზიის მიღება, აღიარება და ფანტაზიორობის პროცესში მის მიერ შეთხზული ისტორიები ჩვენ მიერ ტყუილად აღიქმება. უნდა ითქვას, რომ ბავშვურ ტყუილსა და ფანტაზიას შორის ძალიან მყიფე საზღვარია. იმისათვის, რომ შევძლოთ მათი გამიჯვნა და მივხვდეთ ბავშვი რამეს იგონებს, ფანტაზიორობს თუ იტყუება, საჭიროა გავაანალიზოთ მისი ქცევა, ვიპოვოთ ის მოტივები, რომლებიც მას ამოქმედებს. ფანტაზიორობის დროს ბავშვი ან ცხოვრების გალამაზებას, გამრავალფეროვნებას ცდილობს, ან მძიმე, არასასიამოვნო და შემაწუხებელი განცდებისაგან განთავისუფლებას. ფანტაზიორობა ბავშვისთვის თავისებური თამაშია, რომელსაც არანაირი სარგებლის მიღების და გამორჩენის მოლოდინი არ ახლავს. ფანტაზიორი ბავშვები უბრალოდ სიმართლეს ფანტაზიით მალავენ, ნიღბავენ. რაც შეეხება ტყუილს, მას ბავშვი იმისთვის იყენებს, რომ თავიდან აიცილოს დასჯა, დაცინვა და ხანგრძლივი ახსნა-განმარტებები, ან – მიიღოს სასურველი საგანი. არ იქნება გამართლებული ფანტაზიორ ბავშვთან ჩხუბი, საყვედურის გამოთქმა, მისი დასჯა იმისათვის, რომ ის „იტყუება“, იგონებს ისეთ რამეს, რაც სინამდვილეში არ არსებობს, არ მომხდარა. ნუ მივიღებთ ბავშვის ფანტაზიას, როგორც ტყუილს, სიცრუეს. ასეთი მიდგომით დიდ სულიერ ტრავმასა და ტკივილს მივაყენებთ პატარას, რომელიც ასეთ დროს, როგორც წესი, იბნევა, საგონებელში ვარდება და ვერ ხვდება, რატომ ეჩხუბებიან და რატომ არ შეიძლება მისი საყვარელი მულტფილმების გმირების თამაში. ვიყოთ ყურადღებიანი და გულისხმიერი პატარა ფანტაზიორის მიმართ, მარტივად, მისთვის გასაგები ენით ავუხსნათ, რომ მულტფილმების გმირები ცხოვრობენ არარეალურ სამყაროში, ჩვენ, ადამიანები კი რეალურ სამყაროში ვცხოვრობთ, მაგრამ, ხანდახან შეიძლება წარმოვიდგინოთ არარეალური სამყარო, ვიფანტაზიოროთ და ვითამაშოთ. ჩვეულებრივ, როცა ბავშვს ვუჩვენებთ საზღვარს და ვუხსნით, სად იწყება და სად მთავრდება არარეალური სამყარო, ის იწყებს ამ საზღვრების დაცვას;
• გავითვალისწინოთ, რომ ფანტაზია აუცილებელია შემოქმედებითი და პრობლემური ამოცანების გადასაწყვეტად, რადგანაც ისინი საჭიროებენ არასტანდარტულ მიდგომას. ამიტომ, გაუმართლებელი იქნება, ვებრძოლოთ ბავშვურ გამოგონებებს, სისულელე და ტყუილი ვუწოდოთ მას და ამგვარად დავამციროთ პატარები. ბავშვს შეიძლება გაუჩნდეს შეგრძნება, რომ ეს რაღაც სამარცხვინო და არასაჭიროა. კარგი იქნება, თუ გამოვყოფთ ისეთ სფეროებს, სადაც ბავშვის ფანტაზია და გამომგონებლობა წახალისებული იქნება ჩვენ მიერ. ასეთი შეიძლება იყოს თამაშები, თეატრალური დადგმები, ხატვა, ძერწვა და ა.შ.;
• გამოვიწვიოთ ფანტაზიორი ბავშვი გულწრფელ საუბარზე; შეიძლება ჩვენ მასთან ერთად უკეთესად შევძლოთ იმ საქმიანობის შერჩევა, სადაც ის შეძლებს საკუთარი ფანტაზიის სრულად გამოხატვას. მაგ. თუ ბავშვი დაუსრულებლად თხზავს „ტყუილებს“ და არარეალურ ისტორიებს, ნუ შევეცდებით მის გამოაშკარავებას და ნუ გავკიცხავთ. უკეთესი იქნება, თუ მოვუსმენთ, საინტერესოდ ჩავთვლით მის მიერ შეთხზულ ამბავს და შევთავაზებთ დაწეროს ამის შესახებ ან დახატოს, საღებავებით გამოხატოს ფანტაზიები. ამასთან, კარგი იქნება, თუ თავის განცდებსა და შთაბეჭდილებებს დღიურში დააფიქსირებს; რეალობასთან შერეული ილუზიები გარდაიქმნება მხატვრულ ქმნილებაში და შესაძლოა ჩვენ ნამდვილი ლიტერატურული ნაწარმოები მივიღოთ. ეს შემოქმედებითი თვითგამოხატვის კარგი საშუალება იქნება. თუ ამასთან ერთად ბავშვს საშუალება ექნება, მოისმინოს ჩვენგან სიტყვები: „რა კარგად გააკეთე, რა საინტერესოდ მოჰყევი!“, მისი სულის კარი ჩვენთვის ღია იქნება;
• ყველაფრის მიუხედავად, არის შემთხვევები, როდესაც ბავშვის ფანტაზიორობამ შეიძლება უფროსები საგონებელში ჩაგვაგდოს. ეს ხდება მაშინ, როდესაც პატარა ვერ ახერხებს რეალური და წარმოსახული სამყაროს გამიჯვნას, უჭირს თავისი წარმოსახული თამაშიდან გამოსვლა, როდესაც გამოგონილი ისტორიები უხვად მოიცავს აზრებს ძალადობაზე, აგრესიაზე, შიშებზე, ბავშვი არ ავლენს სითბოს და სიყვარულს მშობლების მიმართ, არ უყვარს საკუთარი და-ძმა, აგრესიულია მათ მიმართ. ასეთ შემთხვევაში კარგი იქნება, თუ შევეცდებით ბავშვის ამგვარი  ქცევის მიზეზების გარკვევას. შესაძლოა, ის უნებლიეთ ოჯახური დრამის, მშობლებს შორის კონფლიქტის მოწმე გახდა. მაშინ, მხოლოდ სიყვარულმა, ყურადღებამ და მოთმინებამ ბავშვის მიმართ შეიძლება შეაჩეროს სისასტიკის და უხეშობის განვითარება მასში.

დაბოლოს, გავითვალისწინოთ ერთი უმნიშვნელოვანესი რამ, ადამიანს ფანტაზიის უნარი რომ არ ჰქონოდა, ძალიან ბევრი რამ მოაკლდებოდა კაცობრიობას: მეცნიერული აღმოჩენები, ხელოვნების ნაწარმოებები, ბავშვებისთვის ესოდენ საყვარელი ზღაპრები და საბავშვო თამაშები. წარმოსახვის გარეშე ვერცერთი ბავშვი ვერ შეძლებდა სწავლას, რადგან გაუჭირდებოდა განყენებული ცნებებით ოპერირება და ხატების კონსტრუირება. ასე რომ, ფანტაზიორობის აკრძალვა ადამიანისთვის შეიძლება პროგრესის გაჩერების ტოლფასი აღმოჩნდეს.

საბუნებისმეტყველო განათლების სპეციალისტთა უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ საგაკვეთილო პროცესში მასწავლებელი უნდა ცდილობდეს კვლევის დანერგვას. ჰაქსლის (Huxley, 1899) მიხედვით, თუ პედაგოგს მეცნიერული კვლევის გამოცდილება ნაკლები აქვს და ფლობს ბუნებისმეტყველების მხოლოდ მარტივ კონცეფციებს, მაშინ ამ მოცემულობამ შეიძლება გამოიწვიოს შეფერხება, შექმნას ერთგვარი ბარიერი კვლევების დანერგვასა და სწავლა-სწავლების პროცესში. შესაბამისად, იზღუდება მასწავლებლის შესაძლებლობა, ჩაატაროს ისეთი გაკვეთილები, რომლებიც ხელს შეუწყობს არსებულის საფუძველზე ახალი ცოდნის შეძენას. ჰაქსლი ამბობს: „მასწავლებელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს იმით, რომ მოსწავლეს მიაწოდოს ცოდნა, არამედ უნდა დარწმუნდეს, რომ ისინი ცოდნას თავისით იღებენ  და აქტიური შემსწავლელები არიან. მაგალითად, საკმარისი არ იქნება მასწავლებლის მხრიდან იმის თქმა, რომ მაგნიტი იზიდავს რკინას, არამედ უნდა დაელოდოს, მოსწავლე თვითონ მივიდეს ამ დასკვნამდე“ (Huxley, 1899, p. 127).

რეგანისა და სხვათა მიხედვით (Reagan et al., 2000), მასწავლებელთა პროფესიული ზრდისათვის მნიშვნელოვანია საკუთარი საქმიანობის რეფლექსია, გაავრცელონ საკუთარი იდეები და მიიღონ სიახლეები იმ კოლეგებისგან, რომლებიც მსგავს საქმიანობას ეწევიან. ამ მიდგომით ისინი გაიაზრებენ სამეცნიერო კვლევის მნიშვნელობას და ამასთანავე, ჩამოუყალიბდებათ განწყობა და დამოკიდებულება, შექმნან “კვლევის კულტურა“ საკუთარ თავსა და საგაკვეთილო პროცესში. ამავე ავტორთა მიხედვით, „კვლევის კულტურა“ მოიაზრებს მასწავლებელთა ჩართვას კვლევებში, ასევე კოლეგებისა და სკოლის ადმინისტრაციის ერთობლივ სწრაფვას, ღრმად ჩასწვდნენ სწავლა-სწავლების ამგვარ მიდგომას და გააუმჯობესონ ის. იმისათვის, რომ სკოლაში „კვლევის კულტურა“ იქნეს შენარჩუნებული, საჭიროა მასწავლებლებსა და ადმინისტრაციას შორის, ასევე, კოლეგებს შორის არსებობდეს ორმხრივი პატივისცემა და თანამშრომლობა, მუდმივი მზაობა სიახლეების მისაღებად და სწრაფვა ახალი იდეების განხორციელებისაკენ.

ბრუქსის მიხედვით, „მასწავლებელი, რომელიც საბუნებისმეტყველო საგნების სწავლებისას მუდმივად იყენებს კვლევებს, მისი მოსწავლეები იჩენენ მეტ ინტერესს და ავლენენ შემეცნებით უნარებს“ (Brooks & Brooks, 1999, p.380). თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მოსწავლეებისთვის კვლევაზე დაფუძნებული სწავლება საინტერესო და სახალისოა, ისინი ბუნებით მაინც ზარმაცი არიან და მათ ყოველთვის სჭირდებათ მასწავლებლის მხარდაჭერა და სტიმული. მასწავლებელი მოკლე კომენტარებით უნდა აძლევდეს მოსწავლეებს რეკომენდაციას კვლევის პროცესში და უთითებდეს ინტერნეტრესურსებს, ამა თუ იმ საკითხის პირველწყაროს განსახილველად. სასურველია, მასწავლებელმა მოიწვიოს საკვლევი საკითხის შესაფერისი ექსპერტი.

ლეველინი (Llewellyn, 2002) თვლის, რომ დამწყები კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებლები ყოველთვის სამ ძირითად კითხვას სვამენ:

1. რომელია კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მამოძრავებელი ელემენტები?
2. რას წარმოადგენს კვლევაზე დაფუძნებული აქტივობები, რომელსაც მე ვატარებდი?
3. როგორ უნდა ჩავრთო ჩემი მოსწავლეები კვლევით აქტივობებში, თუ მათ არ აქვთ წინარე კვლევითი გამოცდილება და ინტერესი?

კითხვებზე პასუხის გაცემა მნიშვნელოვანია ყველა იმ მასწავლებლისათვის, რომელიც ცდილობს, ჩაერთოს კვლევაზე დაფუძნებული მიდგომით სწავლებაში.

NRC (National Research Council, 2002) საბუნებისმეტყველო საგნების მასწავლებლებისგან მოითხოვს:

• ხელი შეუწყონ მოსწავლეებს სენსომოტორული, კომუნიკაციის, კრიტიკული აზროვნებისა და პრობლემის გადაჭრის უნარების გამომუშავებასა და გამოყენებას;
• დაგეგმონ ისეთი აქტივობები, რომლებიც გაზრდის მოსწავლეების ჩართულობას საგაკვეთილო პროცესში, აამაღლებს მათში სამეცნიერო წიგნიერების დონეს; მოსწავლეები ჩასწვდებიან მეცნიერების არსს; მათ გაუღვივდებათ მეცნიერების მიმართ ინტერესი და სიყვარული.

აღნიშნული დოკუმენტის მიხედვით, მასწავლებელმა მოსწავლეებს უნდა მისცეს შესაძლებლობა, ისწავლონ როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ჯგუფური მუშაობით. ის მუდმივად უნდა უწყობდეს ხელს მოსწავლეებს იდეების გენერირებისა და შეკითხვების დასასმელად, ეხმარებოდეს მათ აზრის ფორმულირებასა და კვლევის დროს  როლების განაწილებაში. მასწავლებელი შეაფასებს რა წინარე ცოდნას, გამოიყენებს მას, როგორც ახალი მასალის შესწავლის საფუძველს, კითხვებისა და კვლევების საშუალებით დააშენებს მასზე ახალ ცოდნას. კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანია მოსწავლისგან ნებისმიერი აზრი, შეკითხვა ან პასუხი მშვიდად და გულდასმით მოისმინოს ბოლომდე. არაზუსტი პასუხი კი აქციოს მათი შემდგომი განვითარების საფეხურად. მასწავლებელს ყოველდღიურ ჩვევაში აქვს კვლევაზე ორიენტირებული, მცირე ჯგუფებად ორგანიზებული საკლასო სიტუაციის შექმნა. იგი კვლევების დროს უზრუნველყოფს სწორ საკლასო მენეჯმენტს, ეფექტურ კომუნიკაციასა და უსაფრთხოებას. ის არ ერთვება კვლევის პროცესში, დადის ჯგუფებს შორის, მოქმედებს როგორც ფასილიტატორი, მედიატორი. საჭიროების შემთხვევაში კი, მოსწავლეებს უწევს დახმარებას. კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებლისთვის მნიშვნელოვანია მოსწავლეთა ყურადღების კონცენტრირება და ის მათ ეხმარება დასმულ ამოცანაზე პასუხის გაცემაში, მტკიცებულებებისა და დასკვნების ჩამოყალიბებაში. იგი წაახალისებს მოსწავლეთა კომუნიკაციას, ასოციაციური რუკების, გრაფიკებისა და მოდელების შექმნასა და გამოყენებას ცოდნის დემონსტრირების მიზნით. მუდმივად აწარმოებს მოსწავლეთა პროგრესის მონიტორინგს, ეხმარება მათ თვითშეფასებაში და თვითონაც აფასებს  სხვადასხვა ფორმით.

ლეველინის (Llewelyn, 2002) მიხედვით, მასწავლებელთა უმრავლესობა აღიარებს, რომ ეტაპები, რომლებიც აყალიბებს კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებელს, არის ყველასთვის პერსონალური გამოცდილება. მიუხედავად იმისა, თუ რა გზას აირჩევს ინდივიდი, ის აუცილებლად გაივლის 4 სტადიას:

1. იწყებს სწავლებას ტრადიციული მიდგომებით;
2. გაიაზრებს კვლევის ცნების ფენომენს;
3. ტრადიციული სწავლებიდან გადადის კვლევებით სწავლებაზე;
4. ნერგავს კვლევებს ყოველდღიურ პრაქტიკაში.

თითოეული ნაბიჯის გადადგმისას მკვეთრად ჩანს, რა ეტაპობრივად მიმდინარეობს მასწავლებლის ცნობიერებასა და პრაქტიკულ საქმიანობაში  კვლევითი სტრატეგიების გაძლიერება.

როგორც სერჯიოვანი (Sergiovanni, 1996) აღნიშნავს, კვლევითი სწავლება მოითხოვს, რომ მასწავლებელმა გააანალიზოს პრობლემები, შეაფასოს სიტუაციები და მიიღოს გადაწყვეტილებები. მისივე თქმით, აუცილებელია არსებობდეს მასწავლებელთა ქსელი, სადაც ისინი ერთმანეთს დაეხმარებიან გამოცდილების გაზიარებით, რაც თითოეულ მათგანს აუმაღლებს კვალიფიკაციის დონეს. მასწავლებელს უნდა ჰქონდეს ორმხრივი მოტივაცია, როგორც შინაგანი, ასევე გარეგანი. სკოლის ადმინისტრაცია უნდა ენდობოდეს მასწავლებელს, რათა მან მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილებები, აითვისოს კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების სტრატეგიები და მოარგოს თავისი კლასის დონეს. კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებელი მუდმივად უნდა ზრუნავდეს პროფესიულ განვითარებაზე და მზად იყოს სიახლეების მისაღებად.

საბუნებისმეტყველო საგნების სწავლების სპეციალისტები ერთმნიშვნელოვნად თანხმდებიან – იმისათვის, რომ საბუნებისმეტყველო საგნების კვლევებით სწავლება გახდეს უფრო ეფექტური, სხვა ასპექტებთან ერთად, მნიშვნელოვანია მასწავლებელთა მუდმივი გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების (CPD Continious Profesional Development) პროგრამების განხორციელება, ასევე ვორქშოფებისა და კონფერენციების ორგანიზება.

საბუნებისმეტყველო საგნების სწავლების ხელშესაწყობად და ამ სფეროს მასწავლებელთა პროფესიული გადამზადების მიზნით, ევროკავშირის მე-7 ჩარჩო პროგრამის ფარგლებში დაფინანსებული საერთაშორისო პროექტ PROFILES-ის (https://www.profiles-project.eu/) ფარგლებში, ბოლტესა და PROFILES-ის კონსორციუმის სხვა წევრთა მიერ (Bolte et al., 2012) შემუშავებულ იქნა სამსაფეხურიანი გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების პროგრამა, რომლის ეტაპებს შეადგენს:

1. პრაქტიკული კვლევა, რომელსაც მასწავლებელი ატარებს საკუთარ კლასში, როგორც მეცნიერი;
2. მასწავლებლის ჩართულობა კურიკულუმის განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე;
3. თანამშრომლობა სხვა მასწავლებლებთან, მასწავლებელი ნერგავს საკუთარ პრაქტიკას.

მსგავსი მოდელი იწვევს მასწავლებელთა თვითეფექტურობისა და მესაკუთრეობის გრძნობის გაზრდას, რაც, თავის მხრივ, მკვეთრად აისახება მოსწავლეთა მოტივაციასა და მათ დამოკიდებულებებზე საბუნებისმეტყველო საგნების მიმართ.

პროექტ PROFILES-ის მონაწილე ქვეყნების კოორდინატორებისაგან მიღებულ უკუკავშირზე დაყრდნობით, PROFILES კონსორციუმმა დაადგინა, რომ მასწავლებელი პროფესიული კუთხით შესაძლებელია განვითარდეს 2 მიმართულებით:

1. მასწავლებელი, როგორც კურიკულუმის განმავითარებელი;
2. მასწავლებელი, როგორც საკუთარი პრაქტიკის მკვლევარი.

ჰოფშტაინისა და სხვათა მიხედვით, პროექტის PROFILES გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების პროგრამები მიმართული იყო მასწავლებელთა 4-ეტაპიან განვითარებაზე. კერძოდ, მასწავლებელი, როგორც შემსწავლელი; მასწავლებელი, როგორც მასწავლებელი; მასწავლებელი, როგორც პრაქტიკოსი და მასწავლებელი, როგორც ლიდერი (Hofstein et al, 2012, p.57).

სქემა  1. მასწავლებლის ოთხეტაპიანი განვითარების მოდელი

ბოლტესა და თანაავტორთა მიხედვით (Bolte et al., 2012) მრავალწლიანი გამოცდილების საფუძველზე შემუშავებული მოდელი, შედეგებიდან გამომდინარე, CPD პროგრამის ერთ-ერთი ეფექტური და წარმატებული მოდელია. პირველი და მეორე საფეხური არის საწყისი და ძირითადი ოთხეტაპიან მოდელში. შემსწავლელისა და პრაქტიკოსი მასწავლებლის საფეხურის განვითარება ხელს უწყობს მასწავლებლის მესაკუთრის განცდის ჩამოყალიბებას.

მესაკუთრეობის შესახებ საინტერესოდ მსჯელობს ოსბორნი (Osborne, 2002).  მისი თქმით, ცნება – მესაკუთრე შედარებით ახალია საბუნებისმეტყველო განათლების სპეციალისტებისთვის, მეტადრე მასწავლებლებისთვის. იგი ფიქრობს, რომ მასწავლებლები, რომლებიც ჩართულნი არიან სასწავლო მასალის შემუშავების პროცესში, უფრო მეტად უვითარდებათ მესაკუთრეობის განცდა. მესაკუთრეობის გრძნობის ღრმად განვითარება მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს მასწავლებლების პროფესიულ დამოკიდებულებასა და მათ ქცევაზე, როგორც ნოვატორზე, ასევე, ლიდერობის უნარის განვითარებაზე.

როგორც მკვლევრები (Hofstein et al., 2012) მსჯელობენ,  მასწავლებელს, როგორც მესაკუთრეს:

• უნდა ჰქონდეს სურვილი, ჩართოს სხვა მასწავლებლები პროექტებში;
• უნდა ჰქონდეს მზაობა, განსაზღვროს სოციოსამეცნიერო საკითხები, რომელიც იმ გარემოსთვის არის დამახასიათებელი;
• მისცეს ამ საკითხების განხილვას პროექტების სახე;
• გამოაქვეყნოს ეს პროექტები ინტერნეტ სივრცეში და გააცნოს თავი საზოგადოებას;
• მოუყვეს თავის მოსწავლეებს ამ მოდულში მონაწილეობის შესახებ;
• ეცადოს, შეიტანოს არტეფაქტები, რომლებიც მტკიცებულებებს წარმოადგენს საკლასო ქცევისა და პრაქტიკისათვის.

შინაარსობრივ ცოდნაზე დაყრდნობით მასწავლებელი წყვეტს, შეიტანოს თუ არა ცვლილებები, ალტერნატივები და შესწორებები თავდაპირველ კვლევით მოდულსა და საკლასო სივრცეში. მას სამუშაოდ შემდეგ გამოიყენებს, როდესაც დარწმუნდება, რომ თემა არის მოსწავლეებისათვის რელევანტური. ამ ეტაპზე მასწავლებელს უკვე აქვს მზაობა, რომ გახდეს გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების პროგრამის ლიდერი მომდევნო წელს.

ინგლისში, განათლების ექსპერტები (Millar  &  Osborn, 1998) განიხილავენ საბუნებისმეტყველო საგნების კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მნიშვნელობას და მის ზეგავლენას ქვეყნის სამეცნიერო მუშაობის ხარისხზე. როგორც ექსპერტთა დასკვნებში ვკითხულობთ, ამ საკითხის მოსაგვარებლად, ისინი ეროვნული სასწავლო გეგმის დახვეწის გარდა, მნიშვნელოვან როლს ანიჭებენ მასწავლებლის კომპეტენციას. შირლის (Shirley, 2012) მიხედვით, ინგლისში განხორციელდა მასწავლებელთა გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების პროგრამები, რომელშიც ხაზი გაესვა გამოცდილი მასწავლებლების გამოცდილების გაზიარების მნიშვნელობას სკოლებს შორის თანამშრომლობის გზით. რასაკვირველია, მნიშვნელოვანია სხვა მასწავლებელთა მზაობა და სურვილი, მიიღოს შეთავაზებული გამოცდილება და შეცვალოს საკუთარი სასწავლო მიდგომა.

როგორც სორნუნენი (Sornunen at al., 2012) წერს, აღმოსავლეთ ფინეთის უნივერსიტეტმა ფინეთში განახორციელა მასწავლებელთა გრძელვადიანი პროფესიული განვითარების პროგრამა, რომელიც სხვა პროგრამების მსგავსად, ორიენტირებულია საბუნებისმეტყველო საგნების მასწავლებელთა შორის გამოცდილების გაზიარებაზე. თუმცა, მასწავლებლებს შორის უშუალო, მჭიდრო კონტაქტის ნაკლებობის გამო, ისინი ხშირად მიმართავენ დისტანციურ კომუნიკაციას Moodle-ის პროგრამის გამოყენებით. Moodle პორტალი მომხმარებლებს შესაძლებლობას აძლევს, განათავსონ საკუთარი რესურსები და გამოიყენონ სხვათა მიერ განთავსებული მასალები მათი მოდიფიცირების უფლებით.

საბოლოოდ, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ იქმნება:

• კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებლის ერთგვარი მოდელი, რომელიც დაფუძნებულია პედაგოგთა დამოკიდებულებებზე, ქცევასა და კომპეტენციებზე;
• პლატფორმა სწავლებისა და აქტიური სწავლისათვის.

კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებელი პრეზენტაციის, გაკვეთილის ორგანიზების, კითხვების დასმის ტექნიკისა და თვით სხეულის ენითაც კი განსხვავდება ტრადიციული სწავლების მასწავლებლისგან. იგი სარგებლობს გრძელვადიანი გეგმით, თითოეულ გაკვეთილს გეგმავს კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების  მიდგომების – 5E სასწავლო ციკლის მოდელისა და კვლევითი ციკლის მოდელის (იხ. https://mastsavlebeli.ge/?p=17675) გათვალისწინებით. კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მასწავლებელი არის მოქნილი და წინასწარ დაგეგმილსა და გაკვეთილზე, კვლევის დროს მომხდარ ცვლილებებს მარტივად უძღვება, რათა გაკვეთილმა არ მიიღოს ქაოსური ხასიათი ან/და არ ასცდეს საბუნებისმეტყველო განათლების კონტექსტს. მასწავლებელი საკვლევ საკითხს მუდმივად აკავშირებს პრობლემის გადაჭრის სტრატეგიებთან, მათემატიკასა და ტექნოლოგიებთან. მისი მთავარი მიზანია, მოსწავლეებში გააღვივოს ცნობისმოყვარეობა, გამოიკვლიოს მოსწავლეთა ინტერესები და ამის მიხედვით აირჩიოს სასწავლო თემა და მეთოდი, რომელიც, ამავდროულად,  შეესაბამება ეროვნულ სასწავლო გეგმას. კვლევაზე დაფუძნებული სწავლების მიდგომების დამნერგავი მასწავლებელი მუდმივად ქმნის სამეცნიერო კვლევებისადმი პოზიტიურ საკლასო სიტუაციას, აღძრავს ინტერესს, იყენებს მეტაკოგნიტური სფეროს განვითარებაზე ორიენტირებულ სტრატეგიებს, შემოაქვს ურთიერთსაწინააღმდეგო მოვლენები და ავითარებს მაღალი დონის კრიტიკულ სააზროვნო უნარებს.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. Brooks, J., & Brooks, M. (1999) In search of understanding: The case for the constructivist class-rooms. Upper Saddle River, NJ: Merrill-Prentice Hall
2. Bolte, C., Streller, S., Holbrook, J., Rannikmäe, M., Hofstein, A., Mamlok-Naaman, R., & Rauch, F. (2012). Introduction into the PROFILES Project and its Philosophy. Inquiry-based Science Education in Europe: Reflections from the PROFILES Project, 31-42.
3. Hofstein, A., Mamlok-Naaman, R., Katchevitch, D., Rauch, F., & Namsone, D. (2012). Teachers’ ownership: What is it and how is it developed. Inquiry based Science Education in Europe: Reflections from the PROFILES Project, 56-58.
4. Huxley, T. (1899). Science and Education. New York: Appleton
5. Llewellyn, D. (2002). Teaching high school science through inquiry: A case study approach. Corwin Press. USA
6. Millar, R. and Osborne, J.F. (eds.)(1998). Beyond 2000: Science Education for the Future. London: King’s College London.
7. National Research Council. (2002). Inquiry and the National science education standards: A guide for teaching and learning. Washington, DC: National Academy Press.
8. Osborne, J., (2002). Notes on the use of data transformations. Practical Assessment, Research & Evaluation, 8(6). 06.2017 Retrieved from https://PAREonline.net/getvn.asp?v=8&n=6
9. Reagan, T. G., Case, C. W., & Brubacher, J. W. (2000). Becoming a reflective educator: How to build a culture of inquiry in the schools. Thousand Oaks, CA: Corwin.
10. Sergiovanni, T. J. (1996). Leadership for the schoolhouse: How is it different? Why is it important? Jossey-Bass, Inc. Publishers, 350 Sansome Street, San Francisco, CA 94104.
11. Shirley S., (2012) Inquiry-based Science Education in Europe: Reflections from the PROFILES Project. Effective Continuous Professional Development in Science Education. 17, Berlin.
12. Sornunen, K., Hartikation-Ahia, A., Juntunen, S., Keinonen, T. & Karkkainen, S. (2012). Inquiry-based Science Education in Europe: Reflections from the PROFILES Project.Teachers Continuous Professional Development Programme in Finland. 106. Berlin.
13. https://www.profiles-project.eu/

ფერი მხატვრულ ტექსტებში უმნიშვნელოვანესი ესთეტიკური კატეგორიაა. სიმბოლიკაში მას საინტერესო დატვირთვას აკისრებენ მწერლები. ფერით შესაძლებელია ისეთი ქვეტექსტის მინიჭება ავტორის სათქმელისთვის, რაც ნაწარმოების უმთავრესი იდეური აქცენტების ამოხსნაში დაგვეხმარება. შესაძლოა, მკითხველისთვის გარკვეულ სირთულეს წამოადგენდეს მწერლის ჩანაფიქრის ამოცნობა, მაგრამ ამ საკითხების შესწავლა, დეკოდირება და ანალიზი შესაძლებელია. ლიტერატურათმცოდნეები საკმაოდ დამაჯერებლად ხსნიან ფერთა სიმბოლიკის საკითხებს და არსებობს მსოფლიო ლიტერატურის კონტექსტშიც კი მიღებული და საყოველთაოდ გაზიარებული ახსნები. მაგალითისთვის ცისფრისა და ლურჯის სიმბოლიკაც იკმარებდა. მხატვრობასა და ლიტერატურაში ეს ფერი იდეალის, რომანტიკული ოცნების, სასურველის, შეუცნობლის, მისტიკურის სიმბოლოდ ითვლება. სხვა დატვირთვა აქვს ლურჯ ფერს ”ვეფხისტყაოსანში”.

რუსთველი, როგორც სიმბოლოთა დიდოსტატი, ”ვეფხისტყაოსანში” ფერებს განსაკუთრებულ მხატვრულ ფუნქციას სძენს. ერთი ფერი პოემის მთელ სიუჟეტში ერთ კონკრეტულ სიმბოლურ დატვირთვას ატარებს და არ არის რთული ამოსაცნობი მისი დანიშნულება. პოემის სამყარო ისედაც მრავალფეროვანია, ხოლო ფერები პოეტს ეხმარება თავისი საიდუმლოებების მკითხველისთვის დამაინტრიგებლად მიწოდებაში. პოემა მთლიანად ლიტერატურულ მისტიფიკაციად უნდა ჩავთვალოთ. აქ საიდუმლოა ავტორის ვინაობა, პოემის ფაბულა და სიუჟეტი, გმირთა ვინაობა, ქვეყნები და ქალაქები, დრო და სივრცე (ქრონოტოპი), მაგრამ რუსთველოლოგია ამ საიდუმლოებებს თავისებურად ხსნის და მომზადებულ მკითხველსაც შეუძლია ნაირგვარი ინტერპრეტაციებით ტექსტის აღქმა.

პოემის ფერთა სამყარო პირობითად ამგვარ პალიტრას გვთავაზობს (ძირითადად დომინირებს ათი ფერი):

• შავ-თეთრ-წითელი ფერების სიმბოლიკა (სამი სკნელი, სამი რაინდი და სამი ფერის ცხენი – მითოსური პარადიგმა);
• ოქროსფერი, ძოწისფერი და ჭრელი;
• მწვანე და ნარინჯისფერი;
• ლურჯი და ყვითელი, როგორც ნეგატიური ფერები.

შავ-თეთრ-წითელი ფერების სიმბოლიკა

ქართულ მითოსსა და ჯადოსნურ ზღაპრებში კოსმოსის აღქმა ყოველთვის ასეა შემოთავაზებული: სამყარო იყოფა სამ სკნელად – ზესკნელი-შუასკნელი-ქვესკნელი. უძველეს მსოფლაღქმაში ზესკნელი უფლისა და ანგელოსების საუფლოა და მას თეთრი ფერი შეესაბამება, შუასკნელი – ადამიანთა სამყოფელია, მიწიერება, რომლის სიმბოლო წითელი ფერია, როგორც ფერი სიცოცხლისა, სისხლისა და სიყვარულისა, ხოლო ქვესკნელი ანუ სულეთი მიცვალებულთა საუფლოა და მისი შესაფერისია შავი ფერი, თუმცა აქ სიკვდილთან ერთად ახალი სიცოცხლის დასაბამიც არის, ვინაიდან მიწის წიაღში ჩადის თესლი, ღვივდება და ახალი სიცოცხლე იბადება. მითოსური წარმოდგენით ასევე არსებობს კულტი სამი მესია-გმირისა, რომლებიც ამ სამი სკნელის ფერების ცხენებზე არიან ამხედრებულნი. რუსთველი ზუსტად მისდევს ამ მითოსურ წარმოდგენებს. ავთანდილი, ტარიელი და ფრიდონი ხსენებული მითოსური არქეტიპების „რეინკარნაციად“ გვევლინებიან. ავთანდილი, როგორც უფალთან მიახლოებული, ნათელი გმირი, თეთრ ცხენზე ზის; ტარიელი, როგორც სატრფოს დამკარგავი, ქვესკნელში ჩასული, განმარტოებული, სევდიანი გმირი – ფრიდონის ნაჩუქარ შავ ცხენზე ზის; ხოლო ფრიდონი ნამდვილი შუაკაცია, მიწის კაცი, ის რჩეული რაინდია, მაგრამ ავათანდილს და ტარიელს ვერ შეედრება. როცა სამნი ერთად მიდიან, რუსთველი მათზე ამბობს: ”ორნი მზენი, ერთი მთვარე”. ფრიდონის ცხენის ფერზე ”ვეფხისტყაოსანში” მითითება არ არის, მაგრამ უნდა ვიგულისხმოთ, რომ ის, როგორც წითელი სკნელის გმირი, წითელ ცხენზე ზის.

საინტერესო დატვირთვა აქვს წითელ ფერს ავთანდილის გულანშაროში ყოფნის ეპიზოდში, ჭაშნაგირის მოკვლის სცენაში. ჭაშნაგირის სახლი სანაპიროზე ასეთი იყო: ”ზღვის პირსა სახლი ნაგები დგა ქვითა წითელ-მწვანითა”… სახლი ძალიან მდიდრული იყო, მაგრამ წითელი და მწვანე უგემოვნო ფერთა შეხამებაა, რაც ჭაშნაგირის მდაბიო ბუნებაზე უნდა მიგვანიშნებდეს.

1953 წელს ბუენოს-აირესში გამოიცა ცნობილი ემიგრანტი რუსთველოლოგის, ვიქტორ ნოზაძის წიგნი ”ვეფხისტყაოსნის” ფერთამეტყველება”, სადაც თეთრი ფერი პოემაში მიჩნეულია სიმშვიდის, სიკეთის, სინათლის, სიახლის, ძიების და აღმოჩენის ფერად. თეთრი, ბროლ-ფიქალი, ასევე თეთრი ფერის ქვები, სადაფი და მარგალიტი ითვლება გონებისა და სულის სინათლის ფერებად. წითელი ფერი სიყვარულის და, ამასთან, სისხლის, შურისძიების ფერია. ტარიელმა წითელი ატლასით მორთო სასიძოს, ხვარაზმელი უფლისწულის, კარავი, როგორც მოსალოდნელი სისხლისა და შურისძიების სიმბოლო. ტარიელის შავი ცხენი მას თან ახლავს განუყრელად, მისთვის მხსნელი და მშველელია, ქაჯეთის ციხის აღების დროსაც ფრიდონი გაეხუმრა ტარიელს (”ვეფხისტყაოსანი” ნოდარ ნათაძის რედაქციით, თბილისი, 2014, სტროფი 1414): ”მაგა ცხენსა ჩემეულსა მოასწრებენ კართა ვერა, / ოდეს გიძღვენ, არ ვიცოდი, ქაჯეთს გვინდა ქაჯთა მზერა, / თვარა ყოლა არ გიძღვნიდი, ჩემი გითხრა სიძუნწე რა”…

შავის და თეთრის სიმბოლიკას უკავშირდება ვეფხის ტყავიც, როგორც პოემის უმთავრესი სიმბოლო. ნათელი (იგივე თეთრი) და შავი ზოლების მონაცვლეობა ტარიელის ვეფხის ტყავზე სიმბოლოა სამყაროში ბოროტისა და კეთილის, ორი ანტაგონისტური ენერგიის,  ჭიდილისა.

ძოწისფერი, ოქროსფერი და ჭრელი

ძოწისფერი წითლის ელფერია, ”გამუქებული” წითელი, და მას პოემაში საინტერესო ფუნქცია აქვს. ძოწეულით მოსილია ავთანდილი, როცა სანადიროდ მიდიან. ნადირობა შუასკნელის საქმეა, მიწიერი ძიება, სარჩოს მომპოვებლობა, ნადირის სისხლის ღვრა, რაც წითელ ფერთან ასოცირდება და წითლის ზემოაღნიშნულ სიმბოლიკასთან არის კავშირში.

საინტერესოა ოქროსფერის სიმბოლური დატვირთვა. ოქროსფერი ”ვეფხისტყაოსანში” მეფური დიდების ფერია და ავთანდილსაც ოქროსფერი რიდე (”პირ-ოქრო რიდე ებურა”…) მოსავს, როგორც მომავალ მეფეს, მიწიერ დიდებაში მყოფ გმირს, ძალაუფლებით აღჭურვილს, ფიზიკურად და მორალურად ძლიერ, მშვენიერ არსებას, რენესანსული აზროვნების იდეალური გმირის განსახიერებას. ოქროსფერი რიდე ასევე შეიძლება დავუკავშიროთ შარავანდედს, რომელიც წმინდანებს ჰმოსავთ ხატებზე.

ასევე ავთანდილთან არის დაკავშირებული ჭრელის სიმბოლიკა. როცა ახლადგამეფებულმა თინათინმა პირველად იხმო თავისი სპასპეტი, იოლი წარმოსადგენია ავთანდილის სიხარული. მას თინათინის გამეფება ხომ სწორედ ამის გამო აბედნიერებდა, ფიქრობდა, ”ზედა-ზედა მომხვდების ნახვა მის ბროლ-ფიქალისაო”… მეფესთან პირველ შეხვედრაზე ავთანდილი ასე შეიმოსა: ”ადგა და კაბა ჩაიცვა, მჯობი ყოვლისა ჭრელისა, უხარის ნახვა ვარდისა, არ ერთგან შეუყრელისა”… ჭრელი კაბა აქ ზუსტად ეხმიანება გმირის ამაღლებულ განწყობას, ბედნიერებასა და სიხარულს, ის მდიდარი სულიერების და სამყაროს მრავალფეროვნების სიმბოლოც არის.

მწვანე და ნარინჯისფერი

როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ (ვიქტორ ნოზაძე), მწვანე ფერი ქრისტიანულ ღვთისმეტყველებაში დაკავშირებულია იმედთან, სიკეთესთან, მოლოდინთან და ძიებასთან და სწორედ ამას გამოსახავს ის ”ვეფხისტყაოსანშიც”. ნოზაძე აღნიშნავს, რომ ქრისტიანობაში მწვანე სამებისა და ეპიფანიის ფერია. პოემის მთავარი სიმბოლოა ნესტანის მწვანე კაბა, რომელიც მას ტარიელთან შეხვედრის დროს ემოსა და შემდეგ ქაჯთა ხელში ხანგრძლივი ტყვეობის მანძილზე გაუხდელად ეცვა. მართალია, უნუგეშო იყო ნესტანის მდგომარეობა ქაჯთა ტყვეობაში, მაგრამ მას იმედი მაინც არ დაუკარგავს. მისი მწვანე კაბაც სწორედ ამ იმედის განსახიერებაა.

ნესტანის კაბის ფერია აგრეთვე ნარინჯისფერი, რომელიც მას მაშინ მოსავს, როცა პირველად წარადგენენ სასახლის კარზე, ტარიელის ხატაეთის ომიდან ტრიუმფით დაბრუნების დღეს. ხატაელთა დამორჩილება ნესტანის საგმირო დავალება იყო და მიჯნურები ხარობენ იმით, რომ ტარიელმა ასეთი გამარჯვება მოიპოვა, გააძლიერა ინდოეთი, შემოიმტკიცა მოხარკე ქვეყანა.

ნესტანი პოემის უმთავრესი მისტიფიკაციაა. ის არა  ჩვეულებრივი ქალი, არამედ კოსმიური, ეზოთერული სიბრძნის განსახიერებაა (ზვიად გამსახურდია, ”ვეფხისტყაოსნის” სახისმეტყველება, თბილისი, 1991). ამიტომაც ნესტანის მწვანე და ნარინჯისფერი კაბები მისი სახის გახსნაში გვეხმარება. გავიხსენოთ ნესტან-დარეჯანის სახელის ეტიმოლოგიაც – რომლის მსგავსიც არავინ ყოფილა…

ლურჯი და ყვითელი, როგორც ნეგატიური ფერები

პოემის ფერად სიუჟეტში მკითხველი მრავალგზის წააწყდება ლურჯ და ყვითელ ფერებს, როგორც პოემის ნეგატიურ სიმბოლოებს. ყველაზე ხშირად სწორედ ეს ფერები იხსენიება. ისინი ბევრი ტონითა და ელფერით გვხვდებიან. ყვითელი წარმოდგენილია, როგორც: ქარვისფერი, ამარტისფერი, ნარგისისფერი, ზაფრანისფერი, ხოლო ლურჯი, როგორც: ლაჟვარდისფერი,  ლები.

ორივე ეს ფერი დაკავშირებულია სევდასთან, დეპრესიასთან, სულიერ ტკივილთან, სნეულებასთან, დაცემასთან, უბედურებასთან, ტანჯვასთან. მაგ: ”ამარტისფერად შეცვალა ბროლი ცრემლისა ბანამან” …

მე-19 საუკუნის რომანტიკულ პოეზიაში ლურჯმა და ცისფერმა მიუღწეველი, მაგრამ სასურველი ოცნების, იდეალის, მისტიკურის, შეუცნობლის დატვირთვა შეიძინა (გავიხსენოთ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ცნობილი ლექსი „ცისა ფერს, ლურჯსა ფერს“…) ან თუნდაც ამ ფერის გამოსახვა იმპრესიონისტულ მწერლობასა და მხატვრობაში, თუმცა „ვეფხისტყაოსანი“ ლურჯისა და მისი ტონების ამგვარ სიმბოლიკას არ იზიარებს. ეს ფერი რუსთველის პოემაში დაკავშირებულია ცემასთან, ტკივილთან, დეპრესიასთან. გავიხსენოთ დავარ ქაჯის მიერ ნესტანის ცემის ეპიზოდი, რომელსაც ტარიელს ასმათი უყვება:

„ხელი მიჰყო, წამოზიდნა, თმანი გრძელნი დაუფუშნა,

დაალება, დაალურჯა, მედგრად პირნი მოიქუშნა“…

ფერებს ”ვეფხისტყაოსანში” უმნიშვნელოვანესი სიმბოლური დატვირთვა აქვთ. მათი მეშვეობით რუსთველი გამოხატავს გმირების სულიერ მდგომარეობას, იდეურ და მსოფლმხედველობრივ მიმართულებებს, მკითხველს ნათელ წარმოდგენას უქმნის დროსა და სივრცეზე, პერსონაჟების განწყობებზე, საკუთარ დამოკიდებულებაზე გმირებისადმი.

პოემის სწავლების პროცესში მასწავლებელს შეუძლია რუსთველისეული ფერთა სიმბოლიკის თემაზე საგანგებო საგაკვეთილო აქტივობები მოამზადოს, მოსწავლეები აქციოს მკვლევრებად, დააძებნინოს ტექსტში ფერთა სიმბოლიკის გამომხატველი ტაეპები და დაგეგმოს სხვადასხვა ტიპის სახალისო აქტივობა ამ სიმბოლიკის დეკოდირებისთვის.

„მხოლოდ მაშინ ვარ ბედნიერ,

როცა ვარ შეწუხებული…“

ვაჟა-ფშაველა

ქართული ლიტერატურის მასწავლებელს გაკვეთილზე ორი მისია აკისრია:პირველი-მისცეს მოსწავლეს ფაქტობრივი ცოდნა და  მეორე-იზრუნოს ბავშვის ემოციური ინტელექტის განვითარებაზე.

ხშირად დამისვამს თავისთვის შეკითხვა- რას ვატან ბავშვებს ტექსტების,საზეპირო ადგილების,გრამატიკული წესების ცოდნისა და მრავალფეროვანი ლიტერატურული  ნაწარმოებების ერთმანეთისაგან გარჩევის გარდა? ამ კითხვის პასუხის ძებნაში  ყოველთვის ჩემი ქართულის მასწავლებლის მოგონებამდე მივდიოდი…

ჩემი ნუნუ მასწავლებელი, დიდი ხნის წინ ჩვენ ერთად ვიყავით, ერთად ვსწავლობდით, ერთნაირად განვიცდიდით. დღემდე მიკვირს, როგორ არღვევდა იდეოლოგიურ ჩარჩოებს, არასდროს გვავალებდა გამოჩენილ კრიტიკოსთა აზრების გამოყენებას, გვთხოვდა გვეფიქრა, გვეკვლია, მიზეზები გვეპოვა პერსონაჟთა ქცევისა და შეგვეფასებინა ისე, როგორც ჩვენ შეგვეძლო მათი გაგება და გააზრება.

ახლა ვხვდები – მისი მიზანი ჩვენში, „გულგრილ“, „უდარდელ“ ბავშვებში, ემოციების გაღვიძება იყო. ჰოდა, ასე ვისწავლე, თურმე მაშინ სულგრძელობა-

„არა, შენ ვერ შეგეხება,

სასიკვდილოდ ჩემი ტყვია:

დედიჩემის გაზრდილი ხარ,

მისი ძუძუ გიწოვია..

წადი, ჩემგან შენდობილი…

მაგრამ შორს კი…და მშვიდობით“…

ახლაც მახსოვს ხმის ტემბრი და ინტონაცია, საკვანძო სიტყვებზე მახვილები…

ღირსების შეგრძნებით გამოწვეული ემოციაც:

„ შევასრულე, მოგიყვანე, დროა, აწ-კი გაეშურე!

ნუ დამძრახავ, საკადრისად თუ რომ ვერა გემსახურე.

გამოაწყო, არ დააკლო ,რაც წესია სამსახური,

რომ სტუმარი არ გაუშვას გულნაკლი და უმადური“.

მაშინ ემპათიაც მისწავლია:

„ნაზიბროლა ჩუმად ტირის,

პირს იხოკავს, იკაწრავს ყელს!…

თმაგაშლილი, ტინის კედელს

თავს ახლის და ხმას არ იღებს…“

ჩემს მოსწავლეებსაც  ვეკითხები- ვინაა ბათუ – კაი ყმაა, რაინდი თუ დენდი, იქნებ „კაი ბიჭია“- ასე რომ  მოსწონთ და ვცდილობ,მკვიდრი წარმოდგენები შეიცვალონ:

ჩუ,ნუ სტირი გენაცვალე!

რაც გინახავს სიზმარია,

დაივიწყე ისევ,მალე!

ყოველგვარი მოსავალი

კაცის თავზე უნებური,

ღვთის რისხვაა და ტყვილად ბედს

რას უჩივი,რით ემდური?

გადაიგდე გულიდან ეგ

ცრუ ზღაპარი და სიზმარი!..

მე და შენი სიყვარული

წმინდა არის, ვით ლამპარი!“

ეს იყო პირველი, ყველაზე დიდი განცდა, რაც მე  ჩემი თვალით დავინახე და გულით ვიგრძენი: როგორ გადაისვა  ჩემმა მასწავლებელმა ორივე მკლავზე ხელები და დაიმშვიდა მოწოლილი „ფიზიკური“ ემოცია, რომელიც მე და კიდევ ბევრს ჩემს კლასში გადაგვედო.

მერე იყო კომენტარი – კავკასიაში ვაჟკაცობისა და კაი ყმობის ინსტიტუტის შეუვალ კანონებში, როგორ „ჩაჯდებოდა“ ბათუს საქციელი.

კიდევ პასუხისმგებლობა ვისწავლე მაშინ. მერეც,  როცა მასწავლებელი გავხდი და გავიაზრე აკაკის სიტყვები: „ვუძღვნი ჩემს პედაგოგებს“. ერთგან ვწერდი: მე ჰაჯი უსუბი არა ვარ, ერთი უბრალო მასწავლებელი ვარ – მეთქი. ამ უბრალოებით მესმის ის, რომ ჩემს ნუნუ მასწავლებელს ამდენი რომ არ „ეგრძნობინებინა“ ჩემთვის, ვერ მივხვდებოდი ჰაჯის სიტყვებს და ვერც იმ ინტონაციას მივაგნებდი, შემდეგი სტრიქონების  წაკითხვას რომ სჭირდება:

„ შენ სიკვდილის რა ღირსი ხარ?!

სასიკვდილო მე ვარ მხოლოდ ,

რომ   კ ა ც ა დ ვერ გამიზრდიხარ!“

კაცად და ქალად გაზრდას ემოცია სჭირდება. თუ სულის სიმები არ შეურხიე მოსწავლეს, ის ვერაფერს გაიგებს და დაინახავს.

ახლა მე ჩემს გარდაცვლილ მასწავლებელზე  ხუთი წლით უმცროსი ვარ.ვცდილობ,ბევრი რამ გავიხსენო,იმიტომ კი არა,მისი მოგონებით გავიხარო,მე ის ისედაც ყოველთვის მახსოვს,ვცდილობ,იმას ვეცადო, საფიქრალად რა გავატანო ჩემს ჭკვიან გოგო-ბიჭებს,რომ მომიგონონ,ვახსოვდე,თქვან: ჩემი ქართულის მასწავლებელი…ძალიან რთული ყოფილა! მაგრამ მაინც ვეუბნები,როცა  შოთა რუსთაველს ვიწყებთ: ეს წიგნი ჩემი ქართულის მასწავლებელს თავთან ედო და ისე არ დაიძინებდა,ერთი სტროფი მაინც არ წაეკითხა-მეთქი.როცა  ვასრულებ პოემაზე მუშაობას,მაშინ ვამბობ: იცით, „ვეფხისტყაოსანი“ მეც თავთან მიდევს  და ვცდილობ 1 სტროფი მაინც წავიკითხო, თუ ვერ ვკითხულობ, ხელში ვიღებ, ცოტა ხანი მიჭირავს, მერე ვდებ და საყვარელ ორ აფორიზმს ვიმეორებ, იმას, რომელებიც  განსაკუთრებულად უყვარდა ჩემს მასწავლებელს -მეთქი—- „გონიერსა მწვრთნელი უყვარს, უგუნურსა გულსა ჰგმირდეს“ და  „თავისისა ცნობისაგან ჩავარდების კაცი ჭირსა“.

ისევ მოგონებები: „ თავსაფრიანი დედაკაცი“  რომ დავამთავრეთ, ასე გვითხრა: ვაჟამ ბრძანა- „ლამაზად შვილის გამზრდელი დედა მიცვნია ღმერთადაო“. ამაზე იფიქრეთ და რაზე დაწერა ეს ნაწარმოები მიხვდითო- ახლა მივხვდი, უკვე დიდი შვილების დედამ,- ღმერთს „ძეგლს“ არ უდგამენ. ხატზე წერენ, ხატს ქმნიან, დიდებული ადამიანებიც მიწიერ ხატად უნდა იქცნენ. დედაც ხატია, ოღონდ სურათხატი. მივხვდი, ნუნუ მასწავლებელო, ვიფიქრე თავსაფრიანი დედაკაცის „ძეგლზე“, თუ რატომ დაუდგა ნიკო ლორთქიფანიძემ- იმიტომ, რომ ღმერთი არ იყო…

და კიდევ ჰიუგოც მომაგონეთ: მინდა ჩემმა მკითხველმა მეც დამივიწყოს, თავიც, სამყაროც და  მხოლოდ  ჩემს ნაწარმოებზე იფიქროსო.

მე თქვენ მასწავლეთ, რომ მოსწავლეებს ვუთხრა: არ დაივიწყონ თავი, არც სამყარო, ოღონდ ქართული ლიტერატურის გაკვეთილიდან რომ გავლენ,  სიყვარული გაიყოლონ, რადგან თუ მის მადლში იქნებიან, სამყარო მშვენიერი გახდება.

დაბოლოს, გიორგი კეკელიძე:უსიტყვოდ შეიძლება სიყვარულის  გამოხატვა, ხოლო სიყვარულის გარეშე სიტყვა არ გამოითქმება, ამიტომ ლიტერატურა სიყვარულს ებღაუჭებაო…ასე აცილებენ ჩემს ბავშვებს  ჩემი პერსონაჟები და მგონია, მათაც მიაქვთ სევდა,წუხილი,დარდი და სიყვარული იმდღევანდელ პერსონაჟზე,ვისზედაც გაკვეთილზე ვისაუბრეთ!  მეც ასე წამოვიღე თქვენი გაკვეთილებიდან  დარდი,ფიქრი,სევდა,წუხილი და მოლოდინი,მომავალ წელს ისევ მათთან შეხვედრისა, ჩემო ქართულის მასწავლებელო!

ადრე, ერთი ტექსტი დავწერე, აი ესა:პროფესია: სტერეოტიპი ამ ტექსტში პროფესიულ სტერეოტიპებზე ვსაუბრობდი, ანუ იმაზე, თუ საზოგადოების თვალში როგორი იარლიყები ეკერება ამა თუ იმ ადამიანს, მხოლოდ და მხოლოდ მათი პროფესიებიდან გამომდინარე, რომ თითქოსდა წარმოუდგენელია პოლიციელი პოეტი იყოს, ანდა ბანკის მოხელე – კინორეჟისორი… მაშინ მინდოდა საზოგადოების თვალში ადამიანებისთვის პროფესიული ნიღბები მომეხსნა და ისინი ისევ ადამიანებად მეჩვენებინა სტერეოტიპებს აყოლილთათვის… თუმცა ახლა რატომ გავიხსენე ეს ამბავი, ამ ტექსტშიც პროფესიებზე უნდა ვისაუბრო, მაგრამ სრულიად სხვა კონტექსტში. კონტექსტში, რომელიც, გარკვეულწილად, შესაძლოა დესტრუქციული იყოს, ანდა რთულად გასააზრებელი, რადგან ყოველდღიურ დღის წესრიგში საყოველთაოდ შეთანხმებული სიცოცხლის სისტემისთვის ეს ერთგვარი “ბაგია”, პროგრამული ხარვეზია და შესაძლოა “ლურჯი სიკვდილი” გამოიწვიოს. მოკლედ,

აი, თქვენ, წარმომიდგენია, სავარაუდოდ ბავშვობიდან, ბაღის ასაკიდანაც კი გეკითხებოდნენ უფროსები, მშობლები თუ მეზობლები, მასწავლებლები და სხვებიც, “ვინ გინდა გამოხვიდე?”, “რა პროფესიას ირჩევ?”, “რა გინდა, რომ აკეთო ცხოვრებაში?”, შემდეგ თქვენ ბევრს ფიქრობდით, ანდა არც ფიქრობდით და რაც იმხანად ყველაზე საინტერესოდ მიგაჩნდათ, იქ წარმოიდგენდით თავს, იწყებდით ოცნებას ასტრონავტობაზე ან ჰოლივუდის წითელ ხალიჩაზე, პოლიციელობაზე, ან მხატვრის პალიტრასთან ამოთხუპვნაზე და ა.შ. ლირიულად რომ გადავუხვიოთ, მაგალითად, როცა მესამე კლასში ვიყავი, ჩვენც დაგვისვა მასწავლებელმა ანალოგიური შეკითხვა, მთელ კლასს, ჰოდა 4 თუ 5 პასუხი “ქურდი” იყო, ყველაზე გულმისავალი და მომხიბლველი “პროფესია” ბნელი 90-იანების ბავშვებისთვის. თუმცა დავბრუნდეთ ჩვენ დროში, იმედია, ეს მხოლოდ მძიმედ გასახსენებელი წარსულია, ჩვენი დროის ბავშვები კი ირჩევენ იყვნენ რეჟისორები, ბანკირები, ბიზნესმენები, იურისტები, ფიზიკოსები და ა.შ. შემდეგ ისინი იწყებენ ამ პროფესიის სივრცეში აზროვნებას, შესაბამისი უნარების განვითარებას, უფრო მეტად შემზადებას მომავალი ცხოვრებისთვის. კი, ისეთებიც არიან მრავლად, სკოლის დამთავრებისასაც რომ არ აქვთ გადაწყვეტილი, სად უნდათ, ჩააბარონ, კიდევ, ისეთებიც, სხვისი კარნახით რომ ჩააბარებენ სადმე, გაუაზრებლად მოეწყობიან რომელიმე სამსახურში და იმუშავებენ ასე, შაბათ-კვირის მოლოდინში. ანდა აი, ბიჭი წამოდგა ახლა და მეუბნება, “მე მიყვარს ჩემი პროფესია, სულაც არ ველოდები შაბათ-კვირას და პირიქით, ყოველდღიური სამუშაოთი ვიღებ სიამოვნებას”. კი, გენაცვალე, მადლობა, დაბრძანდით. აი, გოგონაც, ამბობს: “მე ჩემი პროფესიით ვმუშაობ, ბედნიერი ვარ და კმაყოფილი, ვვითარდები ყოველდღიურად და მივიწევ წარმატებისკენ”. მადლობა, გოგონა, თქვენც გმადლობთ, წარმატებებს გისურვებთ! მოკლედ, ბევრნაირი მოსწავლეა, სტუდენტია, ზრდასრული ადამიანია, ზოგი ისეთ პროფესიას ირჩევს, ზოგი ასეთს, ზოგი მუშაობს პროფესიით, ზოგი – არა, ზოგი მოელის, რომ დადგება დღე, როცა იმუშავებს და ა.შ. მაგრამ…

რატომ ვირჩევთ პროფესიებს? საერთოდ რატომ? ეს კულინარია, ის – მწერალი, აგერ იქ რომ დგას – ბუღალტერია, კი, კარგი ბუღალტერია, მის გვერდით ეკონომისტი წრიალებს. და მერე, ერთ დღეს ეკონომისტს ინტერვიუს ართმევენ, ეკონომისტი სიტყვებად იღვრება, მეორე დილით კი იღვიძებს და ფიქრობს, ვახ, რა კარგია ამ კამერებთან ტრიალი, რა იქნება ერთ ფილმში გადამიღონ. ურეკავს მეგობარ რეჟისორს. “ბიჭო, ჰა რამე მათამაშე, ბუჩქი ვიქნები, ჰა ჰა ჰა”. თან თავის თავთან კონფლიქტი აქვს, “რა ფილმი ბიჭო, ეკონომისტი კაცი ხარ”. ეს ციხეები, ეს ალაყაფები, ეს მარწუხები. “უი, თქვენ ხომ ფიზიკოსი ხართ? ეკონომისტების ფორუმზე როგორ აღმოჩნდით? კარგით ახლა, რას ჰქვია მაკროეკონომიკა გაინტერესებთ, ყველამ ჩვენ ჩვენ საქმეს მივხედოთ გენაცვალე, მაკროეკონომიკა თქვენ ის ხო არ გგონიათ, კაცო”. არადა ფიზიკოსმა ერთ დღეს გადაწყვიტა გადაეკითხა უამრავი წიგნი მაკროეკონომიკაზე, მოეწონა, მოიხიბლა, არა, განა ფიზიკა აღარ აინტერესებს, მაგრამ აი, ახლა, ეს ორი თვე უნდა, რომ აქეთ გადმოხტეს, აქ იტრიალოს, ეს აკეთოს, როგორ? მერე როგორღა დაბრუნდება ფიზიკაში? სამსახური? რა ქნას…

თანამედროვე სამყაროს სხვა ტემპი და შესაძლებლობების მენიუ აქვს. დღეს სულ უფრო მეტად პოპულარულია თავისუფალი პროფესიონალის ამპლუა, ე.წ. “ფრილანსერი” საკუთარი დამოუკიდებლობით ტკბება, “არც არავის ემონება, არც ბატონობს არავის”, “ფრია” და დაფრინავს სადაც უნდა, როგორც უნდა. თუმცა ისიც თავისი პროფესიის მონაა, შესაძლოა არა კონკრეტული ორგანიზაციისა თუ კომპანიის (თუმცა მათიც, დაქირავების დროის განმავლობაში), არამედ პროფესიის. ის პროგრამისტია, ან სცენარისტია, ან მარკეტოლოგია. პროექტებს თავად ირჩევს და სამუშაო ადგილსა თუ დროსაც, აგრეთვე, მაგრამ იმას ხომ ვერ გაექცევა, რომ პროგრამისტია, ან სცენარისტია, ან მარკეტოლოგია? ღმერთო! განგებავ! დიდო აფეთქებავ! ჩვენ ხომ თავისუფალი ადამიანები უნდა ვყოფილიყავით, ჩვენი სამყარო ხომ დიდია, უდიდესია, უსასრულოა, სადაა ჩვენი უსაზღვრო ცნობისმოყვარეობა, სადაა ჩვენი ინტერესი ყველაზე თავბრუდამხვევი სიცოცხლის მიმართ? აი, ჩემ ბავშვობაში, ეგეთი სტერეოტიპული აზრი ისმოდა ხოლმე, “უფ, ამერიკელები, ეგენი არიან ერთი მიმართულებით განათლებულები, მარტო თავისი პროფესია და იმის იქით არაფერი, სამაგიეროდ პროფესიაში მაგრები არიან”. ეგ რომ ეგრე არაა, არ უნდა კამათი და არც მაგის დრო გვაქვს ახლა, მაგრამ შენ რამდენად მიჰყვები საკუთარ ინტერესებს და არა პროფესიულ განაწესს? შენ, ნინო, მარიამ, ალექსი, რამინ! (იარონ, იარონ, იარონ, ამინ!) პროფესია შენ აირჩიე? თუ მიეცი მას შანსი თავად აერჩიე? და რამდენჯერ მიეცი ეს შანსი? არ მოგწყინდა საკუთარ პროფესიასთან ეს მონოგამიური ურთიერთობა? ვინ დაგიწესა, ვინ დაგიკანონა, რომ თუ ეკონომისტი ხარ – ეკონომისტი უნდა იყო მთელი ცხოვრება? აა, იმიტომ რომ დრო ისედაც ცოტაა და ჯობია, ერთ პროფესიაში განვითარდე და გამოცდილება მიიღო? რა თქმა უნდა, შენ ხომ სრულ დროს პროფესიაში განვითარებას უთმობ და დრო აღარ დაგრჩება სხვა რამისთვის, მიუხედავად იმისა, დაგაინტერესებს თუ არა ეს “სხვა რამ”.

“სანდრო, რა გინდა, ვერ გავიგეთ?!”

თანამედროვე სამყარო სულ უფრო და უფრო მეტ წესს თესავს. რაც უფრო განვითარებულია ცივილიზაცია და რაც უფრო დიდია მისი თვალსაწიერი, მით უფრო მეტია მისი მოწესრიგების საჭიროებაც, ამიტომ კაცობრიობა ცდილობს თავიდან აირიდოს გაუთვალისწინებელი შემთხვევები, გზიდან გადახვევები, ამოვარდნები ყოველდღიურობიდან, არითმიები. კაცობრიობას ურჩევნია ადამიანებს ჰქონდეთ თავისი პროფესიული იდენტობა, ეს პროფესიებს უფრო მეტად სჭირდება ასე, ვიდრე ადამიანებს. ადამიანებს სინამდვილეში ცნობისმოყვარეობის თავისუფლება სჭირდებათ, სამყაროს შემეცნების ინტერესი, ახლის აღმოჩენის და შესწავლის წადილი, საკუთარი ხანმოკლე სიცოცხლის მანძილზე – თვალსაწიერის კიდევ უფრო გაფართოება და შეძლებისდაგვარად შეგრძნება იმისა, თუ სად იწყება და სად მთავრდება სამყარო. თქვენ გკეტავენ თქვენი პროფესიები ერთ პატარა ჰაუპტვახტში, და თუ ბავშვობაში ხატავდით – ახლა ამის დრო აღარაა, და თუ ბავშვობაში ვარსკვლავებიან ცას უყურებდით – აი, ასტრონომი ხართ და თქვენ საყვარელ საქმეს აკეთებთ, მაგრამ თან რომ ხატავდით ამ ცას – ახლა ამის დრო უკვე აღარაა, და თუ ბავშვობაში ვარსკვლავებიან ცას უყურებდით და ხატავდით, ახლა კი ასტრონომი ხართ და პერიოდულად ხატავთ კიდეც, აი, თქვენ საყვარელი პროფესიაც გაქვთ და ჰობიც, მაგრამ იქნებ და თქვენი ჰობი, თქვენი გაუცნობიერებელი მინიშნებაა იმაზე, ვინც სინამდვილეში გინდოდათ გამოსულიყავით? ახლა, როცა უკვე დიდი ხართ და უკვე ვიღაც გამოხვედით, აღარ დაგისვამთ თქვენი თავისთვის შეკითხვა – ვინ მინდა გამოვიდე? წინ ხომ კიდევ ხანგრძლივი ცხოვრებაა, ყოველ შემთხვევაში, ჩვენ ხომ ასე ვთვლით, ჰოდა, იქნებ შეგვიძლია, საერთოდ არ ვიფიქროთ პროფესიებზე, არ დავლუქოთ ეს სკივრი, არ დავხუროთ ეს “საქმე”, და იქნებ შესაძლებელია ყოველ დღე ახალი რამ აღმოვაჩინოთ, აი, მაგალითად, ჰიტლერის ფავორიტ კინორეჟისორ ლენი რიფენშტალივით (ისტორიის საინტერესო ეპიზოდების კითხვა მიყვარს და ეს ფაქტიც შემთხვევით აღმოვაჩინე), რომელმაც ნაცისტური გერმანიის დამარცხების შემდეგ თავი ანება მონუმენტური პოლიტიკური ფილმების კეთებას და რომელიც წყალქვეშა სამყაროს იღებდა მთელი დარჩენილი ხანგრძლივი სიცოცხლის განმავლობაში. “ჰმ, რა შუაშია, სანდრო, ლენი, იცი კარგად მისი ბიოგრაფია, ასე რომ მსჯელობ?”. პრინციპში, აბა, მე რა ვიცი, ისტორიკოსი კი არ ვარ.

ყველაფერი ერთი ჩვეულებრივი გაკვეთილიდან დაიწყო… ვისწავლეთ ქვეყნები და ეროვნებები, დავუკავშირეთ ენა, ქვეყანა და ეროვნება ერთმანეთს, ვითამაშეთ Kahoot. უცებ მესმის ერთ-ერთი მოსწავლის შეკითხვა: „მასწ, პასპორტებში ეროვნება იწერება? როგორია ამერიკული პასპორტი?“

„- იაპონური? – მექსიკური? – გერმანიის დროშა დავახატო პასპორტს, მასწ?“ – გადავიდნენ ბავშვები კითხვებზე…

მეორე გაკვეთილი დავგეგმე ისე, რომ გამეცნო მათთვის სხვადასხვა ეროვნებების დროშები, მეჩვენებინა მათი პასპორტის ნიმუშები, შეგვესწავლა სათანადო ლექსიკა, წარმოედგინათ თავი მათთვის საოცნებო ქვეყნის მოქალაქეებად და თავადაც შეექმნათ ამ ქვეყნების პასპორტები. როდესაც ეს ყველაფერი ვისწავლეთ და პასპორტების გავაკეთეთ, მომინდა ამ თემის გაგრძელება და მოსწავლეებისთვის ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ისინი როლური თამაშით შეძლებდნენ თავიანთი საყვარელი ქვეყნების „წარმომადგენლობის“  გამოყენებას.

მომდევნო გაკვეთილი აეროპორტის თემას მივუძღვენი, ვუყურეთ ვიდეოს, ვისწავლეთ აეროპორტი წესები, როგორ გადიან მგზავრები რეგისტრაციასა და უსაფრთხოების შემოწმებას, თუ იყო საბაჟო, და ამ თემასთან დაკავშირებული ლექსიკა. იქვე გავითამაშეთ როლური თამაში – ორმა მოსწავლემ მებაჟის როლი გაითამაშა, ორი – სარეგისტრაციო მაგიდას მიუჯდა, კიდევ ორმა უსაფრთხოების ოფიცრის როლი მოირგო, კიდევ ორი „თვითმფრინავის“ გასასვლელში დადგა boarding pass-ის გასაცემად და დანარჩენი მოსწავლეები მგზავრები იყვნენ. ყველა მოქმედება ერთდროულად ვითარდებოდა – ვერ ვასწრებდი თვალ-ყურის დევნას. ბავშვები თავიანთი დამზადებული პასპორტებით სხვადასხვა ქვეყანაში „მიემგზავრებოდნენ“. ყველაზე სუსტი მოსწავლეებიც ისე იყვნენ ჩართული ამ თამაშში, ისე კარგად იყენებდნენ ყველა იმ სიტყვას თუ ფრაზას, რომლებიც ნასწავლი ჰქონდათ, რომ ბედნიერებისგან აღმომხდა: „თქვენ მე დღეს ისე გამახარეთ, რომ ნამდვილ აეროპორტში წაგიყვანთ და იქ რეალურად გაჩვენებთ, რა და როგორ ხდება“. ბავშვების სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა – ყოველი დღე იწყებოდა შეკითხვით: „როდის მივდივართ აეროპორტში, მასწ?“

ბავშვებს რომ შეჰპირდები, აუცილებლად უნდა შეასრულო – ამაზე ორი აზრი არ არსებობს!

მივწერე ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტს ფეისბუქის საშუალებით, რომ მსურდა მოსწავლეების მიყვანა სასწავლო ვიზიტით. მითხრეს დაგიკავშირდებიანო. ორი კვირა ველოდეთ პასუხს. ბოლოს მივიღე ნანატრი იმეილი – საქართველოს აეროპორტების გაერთიანების პიარ-მენეჯერი ნანა ბარამიძე პირადად მწერდა, რომ მზად იყო ჩამოსულიყო ქუთაისის აეროპორტში ჩვენს დასახვედრად და გიდობასაც გაგვიწევდა. იმეილს ნანას სატელეფონო ზარიც იქვე მოჰყვა. შევთანხმდით დღესა და საათზე, როდის უნდა ჩამეყვანა ბავშვები აეროპორტში. ჩვენს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა – ბავშვები გულმოდგინედ ემზადებოდნენ – უამრავ კითხვას მისვამდნენ, სიტყვებს იმეორებდნენ, თავიანთ გაკეთებულ პასპორტებს საგულდაგულოდ ინახავდნენ აეროპორტის მებაჟეებისთვის საჩვენებლად…

გამგზავრების დღეც დადგა. ბაღდათის მუნიციპალიტეტის მერიამ გამოგვიყო სატრანსპორტო საშუალება, რისთვისაც დიდი მადლობა მათ.

სკოლიდან მე-7 კლასის დამრიგებელი თამარ ჭიპაშვილი და ჩემი მედია კლუბის “Generation Z/ახალი თაობა“ ნორჩი ჟურნალისტები და ოპერატორები გამოგვყვა სიუჟეტის გადასაღებად.

ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტამდე ბაღდათიდან ერთი საათის  გზაა. გზაშიც ბევრი შეკითხვა და მხიარული ისტორიების გაზიარება იყო.

აეროპორტის კარებში დაგვხვდა ქაალბატონი ნანა და ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტის სამსახურის მგზავრთა გადაყვანის მენეჯერი ომარ ტყეშელაშვილი, რომლებმაც ჩვენს მოსწავლეებს დაათვალიერებინეს აეროპორტი, გაატარეს რეგისტრაცია „ფიქტიური“ პასპორტებით, გაიარეს უსაფრთხოების შემოწმება. ბავშვებმა ასევე თვალი ადევნეს თვითმფრინავის აფრენას – ბევრისთვის ეს პირველი ნამდვილი თვითმფრინავი იყო მათ ცხოვრებაში.

მეხანძრე რაზმმა სახანძრო მანქანები გამოიყვანეს, რათა ბავშვებისთვის მიეცათ საშუალება გაცნობოდნენ MAN-ის ფირმის უახლესი მანქანების შესაძლებლობებს და საჩვენებელად სიმულაციური ხანძრის ჩაქრობისას წყლის ჭავლი გამოიყენეს. ჩემი ბავშვების სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა – მათი სიხარული და ემოცია კიდევ მეტის გაკეთების სურვილს მიჩენს ყოველთვის.

ასე გახარებულებმა დავტოვეთ აეროპორტი და ბაღდათის გზას გავუდექით. გზაში იყო უსაზღვრო ემოცია, სიხარულისა და შთაბეჭდილებების გაზიარება. მოშიებული ბავშვები  ქუთაისის მაკდონალდსში დავაპურეთ. მომსახურე პერსონალმა ისინი ბუშტებით დაასაჩუქრა.

მეორე დღეს გაკვეთილზე შთაბეჭდილებების გაზიარების დღე იყო. შთაბეჭდილებები თემების სახით გაუზიარეს ერთმანეთს.

„მასწ, კი მიწერია თემა, მაგრამ ბევრი შეცდომა მაქვს, სიტყვები არ მეყო ემოციების გამოსახატად“ – მითხრა არჩილმა.

„მეც შეცდომები მაქვს, მასწ“ – მითხრა ელენემ….

შეცდომები თუ არ დაუშვი – სწავლა შეუძლებელია. ჩემთვის მთავარია, ისე გამოხატონ აზრი, რომ მესიჯი გასაგები იყოს, გრამატიკულ შეცდომებს ყოველთვის ეშველება.

ვიცი, რომ ეს გამოცდილება ბავშვებს მომავალში გამოადგებათ და მიღებული შთაბეჭდილებები სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვებათ. მახარებს მათი სიხარული და ბედნიერების განცდა…

შემდეგი დანიშნულება – აშშ საელჩოა. თავად აშშ-ის კულტურის ატაშემ იულიუს ცაიმ მიგვიწვია.

ვიცი, ბავშვები დღეებს ითვლიან. ცოტაც დათბეს და…

გთავაზობთ ჩემი მოსწავლეების რამდენიმე ნაშრომებს.

ოთხი-ხუთი წლის ვიქნებოდი, როდესაც ბებიაჩემის თხოვნით დავიზეპირე, უზომოდ გრძელი და ჩემთვის გაუგებარი სიტყვებით სავსე ლექსი, ავტორი „თვალნათელ“ და „სანატრელ“ საქართველოს უგალობდა, რომელიც, ოდესღაც, შორეულ წარსულში დიდიც კი ყოფილა.  ამას გაუთავებელი სტრიქონები მოჰყვებოდა, სადაც პოეტი „გასაშტერებელ ოპიზრებს“, ცურტაველსა და მოდრეკილს ასხამდა ქებას.  ნიკოფსიიდან დარუბანდამდეც ყოფილა გადაჭიმული და თან თამარსაც უკრეფია სულ ოქროს ვაშლები (ვიზუალურად წარმოდგენილიც კი მქონდა, როგორ კრეფდა თამარი ოქროს ვაშლებს,  სავარაუდოდ, ოქროს ხეზე, აბა, ვერცხლის  ხე ხომ არ მოისხამდა ოქროს?). მოკლედ, უცხო  და ჩემთვის ძნელად გამოსათქმელი სიტყვების რახა-რუხი ფრიად სევდიანად და პესიმისტურად სრულდებოდა- ვაჰ, დრონი, დრონი – ბოლო ნაწილის თქმისას, კი სევდიანი სახე უნდა მიმეღო და ზემოთ აპყრობილი ხელები ძირს მომაკვდავი ჩიტებივით ჩამომეყარა. ლექსს ვამბობდი გამოთქმით, ხმამაღლა, ხატოვნად – სტუმრებისა და მეზობლების წინ, სკამზე შემდგარი, თუ იატაკზე გაშეშებულ პოზაში. ოჯახში სუფრის თამადის მოთხოვნითა თუ ბებიაჩემის ხათრით. მეგონა, რომ ძალიან კარგად გამომდიოდა და სიამაყით ვივსებოდი ხოლმე. რომ გეკითხათ, რაზე იყო ეს ლექსი ან ვინ იყვნენ ოპიზრები, ცურტაველი, რატომ  აღარ იყო საქართველო დიდი, თამარი რატომ ან საიდან კრეფდა ოქროს ვაშლებს, რა თქმა უნდა, პასუხს ვერ გაგცემდით. კი ვხვდებოდი, რომ ლექსი სამშობლოს ეხებოდა, ოღონდ რომელს და რატომ, რა საჭირო იყო ან ამით საქართველოს რა წაადგებოდა, პასუხი არ მქონდა. ის კი არა, უკვე საკმაოდ მოზრდილმა გავიგე მათი ვინაობა და მაშინ კი ამომიტივტივდა ეს უჩვეულოდ გადაპრანჭული ლექსი.

ოთხმოცდაათიანი წლები იყო, დრო როდესაც ხმამაღალი ლექსები და პატრიოტული სიმღერები მოდაში შემოვიდა, იმ ხანად, როგორც ჩანს, საზოგადოებას სჭირდებოდა ეს ხმამაღალი „ყვირილი“, რომ როგორღაც ამ „ყვირილს“ მაინც აენთო მათ გულებში წლების განმავლობაში მიმქრალი სამშობლოს ცნება და განცდა. მიზანი ნათელი იყო, საშუალება არასწორი – ყოველგვარ შინაარსს და არსს მოკლებული პათეტიკა სუფრებზე დაბინავდა, სიმღერებში დაიდო ბინა და რაც ყველაზე სევდიანი ამბავია, სასკოლო სახელმძღვანელოებშიც შემოგვეპარა. აბა, როგორ უნდა გაიზარდოს ადამიანი, თუ სისხლისფერი ყაყაჩოები ხმამაღლა და გამოთქმით არ წარმოუთქვამს, „სულიკოში“ – საქართველო არ აღმოუჩენია და ნაცემ არწივში – დაბეჩავებული სამშობლო არ მოსჩვენებია.

გულზე მჯიღის ცემით დაწყებულმა პატრიოტიზმმა ჩვენს გულებში სამშობლო ვერ აანთო, ის მიმქრალი ნაპერწკალიც კი გააქრო და უზარმაზარ, მრავალთავა დიდ მონსტრად იქცა. მონსტრად, რომელიც ყველას მოედო, სამშობლოს სიყვარულის სახელით ადამიანებს თვალებზე ლიბრი ააკრა და საგნები სულ სხვანაირად დაანახვა.

  ვიღაცები ამ  ფსევდოპატრიოტიზმს  ამოეფარნენ და საკუთარი ბინძური საქმეების და ფიქრების, აზრების გამართლება სცადეს. ისიც უნდა ითქვას, რომ მონსტრი ოთხმოცდაათიან წლებში არ შექმნილა, წითელი რეჟიმი მას წლების განმავლობაში ზრდიდა, კვებავდა, რომ რეჟიმის მოსპობის შემდეგ ჩვენთვის დაეტოვებინა, რომლის მოშორება, მოსპობა და ამოძირკვა მარტივი საერთოდ არ აღმოჩნდა, პირიქით, უფრო და უფრო  ძლიერდება. მით უფრო, როდესაც ხალხზე მისი ძალაუფლება  შეამჩნიეს და სათავისოდ გამოიყენეს იმ პოლიტიკოსებმა, რომლებიც დიდად სიჭკვიანითა და შორსმჭვრეტელობით არ გამოირჩევიან.  ნელ-ნელა სიტყვები გახუნდა, მაგრამ დრო და დრო  მას ფერი ემატება და ახალი თავიც ეზრდება.  უამრავი ლოზუნგი, სლოგანი სწორედაც რომ ამ მრავალთავას გაძლიერებაა.

სამწუხაროდ, მას მხოლოდ პოლიტიკოსები როდი მიმართავენ დასახმარებლად.

რამდენიმე დღის წინ, სოციალურ ქსელში გადავაწყდი ულამაზესი, პატარა გოგონას ვიდეოს, სადაც ის დაჭიმული, კოპებ და მუშტებშეკრული ზეპირად „ყვიროდა“ ლექსს, შიგადაშიგ კი, კბილებს შორის გამოცრილი: „სამშობლო“ და „საქართველო“ ისმოდა. დიახ, ჩვენი დღევანდელი პატრიოტიზმი კბილებიდან გამოცრილი და მუშტებშეკრულია, გაბრაზებულია,  მრისხანებით სავსე და აგრესიულია,  ალბათ იმიტომ, რომ მონსტრის ძალაუფლება დღითიდღე იზრდება და კონტროლს კარგავს. კიდევ უფრო შემაშფოთებელი ის კომენტარები იყო, ადამიანები ამ ბავშვს რომ უწერდნენ და ხოტბას ასხამდნენ, ასეული, ათასობით ადამიანისთვის ეს ყველაფერი უბრალოდ მისაღები კი არა, სასურველი და აღმაფრთოვანებელი იყო. დიახ, ფსევდოპატრიოტიზმის მონსტრს უამრავი მიმდევარი ჰყავს და ისინი მას უზარმაზარ ძალას აძლევენ. ეს ყველაფერი კი იმ ფონზე, როდესაც რამდენიმე ხნის წინ ერთ-ერთი საოცარი საბავშვო ავტორის, ძალიან კარგი საბავშვო ლექსი დამნაშავედ ცნეს თაობის „გადაგვარებაში“, ხოლო ავტორის უპირობოდ დასჯა მოითხოვეს. რატომ? იმიტომ, რომ ასეთი ლექსები ჩვენს მონსტრს აღიზიანებს და არ მოსწონს, იმიტომ რომ ასეთ ლექსებზე გაზრდილი თაობა თავისუფალი და ლაღი იქნება, იმიტომ რომ წითელი რეჟიმის შვილი ასეთ რამეებზე ძალიან ფრთხება და შიში იპყრობს, რომ არ გააძევონ ერთხელ და სამუდამოდ.

აბა როგორ გავზარდოთ ბავშვები პატრიოტად, რომ თავი დავაღწიოთ ფსევდოპატრიოტულ რახარუხს, მრავალთათვის  საკმევლის კმევას? როგორ ვასწავლოთ სამშობლოს სიყვარული? ძალიან მარტივად, მიეცით საშუალება, რომ სამშობლოს შეეხონ, იგრძნონ, გაითავისონ.

ჩემს ბავშვობაში თამარ მეფე (თუ ოქროს ვაშლების მოკრეფას არ ჩავთვლით), დავით აღმაშენებელი თუ ილია ჭავჭავაძე ხელშეუხებელნი, განყენებულები და შორეულები იყვნენ, ისევე როგორც საქართველოს დროშა, გერბი, ისტორია, ჰიმნი.

მგონია, რომ ბავშვებისთვის ეს ყველაფერი  ახლობელი უნდა იყოს როგორც მაგალითად, მათთვის საყვარელი რომელიმე ანიმაციური ფილმი. მათ უნდა გამოძერწონ, ხატონ, შექმნან კომიქსები  და საკუთარი აზრი ყოველგვარი კრძალვის გარეშე გამოთქვან.  უნდა ისაუბრონ წინაპრების შეცდომებზეც და მიღწევებზე.

მესამე კლასის სახელმძღვანელოში „ცხრა ძმა ხერხეულიძე“ შეგვხვდა და მათზე საუბარი მოგვიწია, ზოგიერთი საერთოდ ვერ მიხვდა, დედა რატომ იყო ბედნიერი, როდესაც შვილებს მტერთან საბრძოლველად უშვებდა, რატომ არიგებდა, რომ ზურგში არ დაჭრილიყვნენ და ხმლისთვის მკერდი შეეშვირათ. რატომ აჩენდა ამდენ შვილს, თუ მაინც დაეხოცებოდა. პატარებს რთულია აუხსნა და მიახვედრო, რა არის თავგანწირვა და სამშობლოსთვის ყველაზე ძვირფასი ადამიანების მსხვერპლად შეწირვა. ამის პარალელურად ვისაუბრეთ ხალხურ ლექსზე, სადაც ჩიტი მელას უყრის ბარტყებს, რომ ხე დაიცვას. ვთქვით, რომ ხე და  სამშობლო ამ შემთხევაში ერთმანეთს უდრის და ორივე მათგანი სამყაროს აღნიშნავს. სამყაროს გადარჩენა იმიტომაა მნიშვნელოვანი, რომ მომავალი არსებობდეს, რომ ცხრა ძმის დედამ საკუთარი შვილების გაწირვით ჩვენ არსებობის და დაბადების საშუალება მოგვცა. ვიღაცები ჩაფიქრდნენ, ვიღაცები ისევ საკუთარ აზრზე დარჩნენ, ვიღაცებმა ისიც კი თქვეს, რომ მათთვის სამშობლო დედამიწაა და საზღვრები ეს ადამიანების მოგონილია. ანუ ყინული დაიძრა, საუბარი დავიწყეთ.

ბავშვებს ესაუბრეთ იმაზე, თითოეულ მათგანს როგორ შეუძლია  საკუთარი ქვეყნისთვის სარგებლის მოტანა, სამშობლო ხომ მიკრო სამყაროა ამ  მაკრო სამყაროში,  რომ ჩვენი პლანეტა  უამრავი ასეთი ქვეყნისგან შედგება და  თუ კი ყველა საკუთარ სამშობლოზე იზრუნებს, სამყაროზე ზრუნვა გამოგვივა.

ბავშვები ამჟამინდელი, აწმყო დროის გმირებითა და ამბებით მოხიბლეთ, ჩვენი დღევანდელი წარმატებით და არა წარსულზე ტირილით. მოუყევით , რომ კარგი მხატვრები გვყავს, საოცარი მოცეკვავეები და მომღერლები, რომ ჩვენი ანბანის თითოეული ასო ამბავს ყვება, რომ ქართული ხალხური სიმღერები უნიკალურია და კოსმოსშიც კია გაგზავნილი ერთ-ერთი სიმღერა. ამგვარ საუბრებს უფრო მეტი შედეგი აქვს, ვიდრე დაზეპირებულ ლექსებს სისხლზე და მეფეებზე.

წაიყვანეთ ექსკურსიებზე, ლაშქრობებზე, აჩვენეთ, გააცანით მიწა, რომელზეც ვცხოვრობთ, რომელზეც მათი წინაპრები ცხოვრობდნენ და მათი შვილებიც იცხოვრებენ.  დაეხმარეთ, შეიგრძნონ ბუნება,  ხეები, ფეხები ცივ მდინარეში დაასველებინეთ  და დამერწმუნეთ, ასე სამშობლოს ისე შეიყვარებენ, რომ თავადვე  გაუჩნდებათ სურვილი  დაიცვან და თუ საჭიროა, მისთვის იბრძოლონ კიდეც.

და ეს ჩვენი წითელი ურჩხული ნელ-ნელა დასუსტდება,  შეიძლება სულ გაქრეს კიდეც, რადგან მას მომხრეები მოაკლდება,  მათ გარეშე კი ის არაფერია, მრავალთავას სულის გასაღები ხომ აღტკინებულ, ბრალმდებელ,  ფსევდოპატრიოტიზმით  გაბრუებულ ადამინებში ინახება.

მასწავლებლების მიერ ჩატარებული გაკვეთილები მიზნობრიობით ერთმანეთისგან განსხვავდება. ამ გაკვეთილებს შორის არის ისეთებიც, რომლებიც პედაგოგიური თვალსაზრისით ინოვაციურია, კოლეგებისათვის კი სასარგებლო. დღევანდელ სტატიაში მინდა, კოლეგებს გავუზიარო ჩემი გამოცდილება და  შევთავაზო ჩემ მიერ ჩატარებული სამოდელო გაკვეთილი, რომელიც თავისი შინაარსით, მიზნითა და აქტივობებითაც  ინოვაციურია. მიმაჩნია, რომ თანამედროვე  და სწრაფად განვითარებად სამყაროში მასწავლებელი ახალი ცოდნის კვალდაკვალ უნდა ვითარდებოდეს, მისდევდეს სიახლეებს და მოსწავლეებსაც საჭირო დროს უზიარებდეს.

სამოდელო გაკვეთილი მათემატიკაში ჩავატარე VIII კლასში. ისინი სწავლობენ ბრტყელ გეომეტრიულ ფიგურებს, მათ თვისებებსა და ფართობების გამოთვლას. შესაბამისად, შევარჩიე გაკვეთილის თემაც და მიზანიც. დავგეგმე მიზნის შესაბამისი აქტივობები და შევარჩიე რესურსები,  სწავლების მეთოდები, კლასის ორგანიზების ფორმები.

ჩემ მიერ შერჩეული თითოეული აქტივობა ზრდის მოსწავლეთა მოტივაციას.  წარმოგიდგენთ თითოეულ აქტივობას თანმიმდევრობით.

          გაკვეთილის თემა: მოგზაურობა ოთკუთხედების ქალაქში.

          გაკვეთილის მიზანია: მოსწავლემ შეძლოს

• პარალელოგრამისა და მისი კერძო სახეების  თვისებებისა  და ფართობის გამოყენება ამოცანების ამოხსნისას;
• ტრაპეციის თვისებებისა  და ფართობის გამოყენება ამოცანების                  ამოხსნისას;
• ცოდნის ტრანსფერის უნარის განვითარება.

          გაკვეთილის ბოლოს მისაღწევი შედეგი:

ეროვნული სასწავლო გეგმის სტანდარტი:

მათ. VIII.8. მოსწავლეს შეუძლია ფიგურათა თვისებების გამოყენება ფიგურათა კლასიფიცირებისათვის და მათი სახეობების შესადარებლად.

     შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

აყალიბებს მიმართებას (მაგალითად, ზოგადობა-კერძოობა) ფიგურათა სახეობებს ან თვისებებს შორის, სქემატურად გამოსახავს ამ მიმართებას (მაგალითად, ცხრილის ან დიაგრამის საშუალებით);

ფიგურის მოცემულ თვისებებს შორის ირჩევს თვისებათა იმ მინიმალურ ერთობლიობას, რომელიც ცალსახად განსაზღვრავს ამ ფიგურას;

მათ. VIII.9.     მოსწავლეს შეუძლია ფიგურისა და მისი ელემენტების ზომების მოძებნა.

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

იყენებს ფიგურათა თვისებებს და ტოლი ფიგურების შესაბამისი ელემენტების შედარების მეთოდს ფიგურის ელემენტის უცნობი ზომის მოსაძებნად;

პოულობს ფიგურის ფართობს მარტივ ფიგურებად დაყოფის ან მარტივ ფიგურამდე შევსების ხერხით.

          გაკვეთილი დავიწყე პირველი აქტივობით: მოვაგვარე საორგანიზაციო საკითხები, მოსწავლეებს გავაცანი გაკვეთილის თემა, მიზანი, შეფასების რუბრიკები და შევახსენე ქცევის წესები ( 3 წთ).

გამოყენებული მეთოდი: ვერბალური ახსნა; კლასის ორგანიზების ფორმა: საერთო საკლასო; სასწავლო რესურსები: მასწავლებლის მიერ მომზადებული სლაიდები; დაბეჭდილი რუბრიკები.

          აქტივობა 2. საშინაო დავალების შემოწმება –  ( 4 წთ). მოსწავლეებმა წარმოადგინეს ჯგუფურად მომზადებული საპრეზენტაციო ფორმატები პარალელოგრამის, კვადრატის, მართკუთხედის, რომბის და ტრაპეციის შესახებ.  წარმოადგინეს ფიგურების გამოყენების ამსახველი ფოტოების გალერეა. ამ აქტივობით  მოსწავლეებმა დაინახეს ფიგურების გამოყენება საყოფაცხოვრებო პრაქტიკაში.

გამოყენებული მეთოდი: პრეზენტაცია. ორგანიზების ფორმა: ჯგუფური. სასწავლო რესურსი: მოსწავლეების მიერ საპრეზენტაციო ფორმატები.

აქტივობა 3. გამოწვევა  (3 წთ)

             აქტივობის აღწერა:  საშინაო დავალების შემოწმებისა და უკუკავშირის შემდეგ, მოსწავლეებს გამოწვევის მიზნით შევთავაზე ინტერნეტში მოძიებული ფოტოები ოთხკუთხედების გამოყენების შესახებ ყოველდღიურ ცხოვრებაში.  მოგზაურობა ოთკუთხედების ქალაქში ცოდნის ტრანსფერის მიზნით. ამოცანების ამოხსნა და ცოდნის დანერგვა პრაქტიკაში.

გამოყენებული მეთოდი: მინი-ლექცია. პრეზენტაცია.  ორგანიზების ფორმა: საერთო საკლასო. გამოყენებული რესურსი: წინასწარ მომზადებული საპრეზენტაციო სლაიდები.

         აქტივობა 4. წინარე ცოდნის გამეორება (7 წთ)

მოსწავლეებს შევთავაზე ვიდეო, რომლის გამოყენებით პარალელოგრამი სიმღერით წარადგენს თავის თავს. ფილმის ყურებისა და მოსმენის შემდეგ მოსწავლეებიდან ავიღე ინტერვიუ წინასწარ შედგენილი კითხვების მიხედვით: როგორ წარადგინა პარალელოგრამმა თავი? რა თვისებებით მოიწონა თავი? რატომ გვახსენებდა ხშირად ,,მე ვარ პარალელოგრამი“? (https://www.youtube.com/watch?v=Rpkjb4Tx844).

ამასთანავე წინასწარ სლაიდებზე წარმოდგენილი კითხვებით მოსწავლეებს გავააქტიურებინე ის ცოდნაც, რომელიც თავად  იცოდნენ პარალელოგრამზე, კვადრატზე, მართკუთხედზე, რომბზე, ტრაპეციაზე. გავაგრძელებინე მოგზაურობა ანიმაციური ფილმის   გამოყენებით. ფილმის თანხლებით ხდება შეხვედრა თითოეულ ფიგურასთან, რომლებიც თავსდება ცოდნის გააქტიურების შემდეგ სატვირთო მანქანაზე და ასე გრძელდება მოგზაურობა ოთკუთხედების ქალაქში.  შემდეგი ფიგურა ამ მოგზაურობის დროს იყო კვადრატი.

წინარე ცოდნის გააქტიურება მოხდა კითხვებით, შემთხვევითობის პრინციპის დაცვით, გამოკითხვის ჩხირების გამოყენებით. წინარე ცოდნის გააქტიურობის დროს ფიგურიდან ფიგურაზე გადასასვლელად  მოსწავლეებს შევთავაზე მარტივი ამოცანებიც:

1) პარალელოგრამის გვერდები ისე შეეფარდება ერთმანეთს, როგორც 1:2. იპოვეთ მისი გვერდები, თუ პერიმეტრი  60 სმ-ია.

2) იპოვეთ კვადრატის პერიმეტრი და  დიაგონალი , თუ მისი გვერდი 6 მ-ია.

3) იპოვეთ მართკუთხედის პერიმეტრი  და დიაგონალები, თუ მისი გვერდებია 9 სმ და 12 სმ.

4) იპოვეთ  რომბის პერიმეტრი და კუთხეები, თუ მისი გვერდი 6 მ-ია, ხოლო ერთი კუთხე- 60°.

5) ტრაპეციის დიდი ფუძეა 26 სმ, მცირე ფუძე კი 10 სმ.  იპოვეთ ტრაპეციის შუახაზი.

გამოყენებული მეთოდი: ვიდეოს ჩვენება,  ინტერვიუ, კითხვა-პასუხი.  ორგანიზების ფორმა: ინდივიდუალური, ჯგუფური. რესურსები: ვიდეო, გამოსაკითხი ჩხირები, მიკროფონი, სლაიდები.

         აქტივობა 5. გამოტოვებული სიტყვების შევსება. (3 წთ)

აქტივობის აღწერა: მასწავლებელი, მოსწავლებს სთავაზობს ბრტყელი ფიგურების ფართობების გამოსათვლელ  ტექსტებს გამოტოვებული სიტყვებით.  ჯგუფებში  კითხულობენ და აღადგენენ გამოტოვებულ სიტყვებს. წარმოადგენენ შევსებულ ტექსტებს. მიიღებენ  უკუკავშირს და განმავითარებელ შეფასებას.

• პარალელოგრამის ფართობი ტოლია —————–     და    ამ  —————  დაშვებული

——————- ნამრავლის.

• რომბის ფართობი ტოლია ——————— და   ამ  ———————–დაშვებული ——————-  ნამრავლის.
• რომბის ფართობი ტოლია ————————- ნამრავლის  ————————-.
• მართკუთხედის ფართობი ტოლია მისი ——————–  და ————————– ნამრავლის.
• კვადრატის ფართობი ტოლია მისი გვერდის   ————————.
• ტრაპეციის ფართობი ტოლია მისი ფუძეების —————– ——————-   და   ———————  ნამრავლის.
• ტრაპეციის ფართობი ტოლია ——————– და ———————— ნამრავლის.

გამოყენებული მეთოდი:  გამოტოვებული სიტყვების შევსება. ორგანიზების ფორმა  ჯგუფური მუშაობა.  რესურსები: თაბახის ფურცელზე  დაბეჭდილი ტექსტები გამოტოვებული სიტყვებით.  შევსებული ტექსტების სლაიდები უკუკავშირისათვის.

აქტივობა 6. ამოცანების ამოხსნა ჯგუფებში. (20წთ). აქტივობის აღწერა: მოძიებული სურათების მიხედვით  ამოცანების შედგენა და ამოხსნა.  ცოდნის პრაქტიკაში დანერგვა.

ამოცანა 1.   ABCD ტრაპეციის  ფუძეებია 140 სმ და  40 სმ. AB ფერდი დაყოფილია  სამ  ტოლ ნაწილად  და დაყოფის წერტილებზე გავლებულია  ფუძეების პარალელური წრფეები. იპოვეთ  ფერდებს შორის მოქცეული  ამ წრფეების  a, b  და c  მონაკვეთები.  (სურ. 1).

ამოცანა 2.  პატარა მარიამი  საბავშვო მოედანზე სასრიალოზე სრიალებდა. ა) რა ფიგურაა სრიალის დროს  მისი მოძრაობის ტრაექტორია?  ბ) რა მანძილს გაივლიდა მარიამი პირველი ჩამოსრიალების დროს?      გ) მეორე ჩამოსრიალების დროს? დ) რა ფართობი უკავია პირველი და მეორე სართულის იატაკს? ე) რა ფართობის ამოშენებაა საჭირო მეორე სართულის უკანა კედლის ამოსაშენებლად?  ვ) რა ფართობის სახურავია საჭირო სასრიალოს გადასახურად? (სურ. 2) (სასრიალო დავყავი სამ ნაწილად პირველი სართული, მეორე სართული და სახურავი, დაურიგდათ ჯგუფებში. გამოთვალეს  და პრეზენტაციის შემდეგ მოხდა სურათის გამთლიანება.

ამოცანა 3. მოცემულია მართკუთხა სამკუთხედის ფორმის ნაკვეთი, რომლის ჰიპოტენუზაა 26 მ, ხოლო ერთ-ერთი კათეტი 10 მ. ა) რას უდრის  ნაკვეთის ფართობი? ბ) რამდენი ყვავილის დარგვა შეიძლება მოცემული

ნაკვეთზე, თუ ერთ კვადრატულ მეტრზე შესაძლებელია 9 ნერგის დარგვა? გ) რამდენი მეტრი სიგრძის ბეტონის ფილაა საჭირო ამ  ნაკვეთის შემოსაღობად?  (სურ.3)

   ამოცანა 4. წრიული ფორმის ნაკვეთზე ტოლფერდა ტრაპეციის ფორმის 9 საყვავილე  უნდა მოეწყოს.  ტრაპეციის  ფუძეებია 3 მ და 9 მ, ხოლო ფუძესთან მდებარე კუთხეა 60. ა) რამდენი მეტრი ღობეა საჭირო თითო ტრაპეციის შემოსაღობად? ბ) 9 ტრაპეციის შემოსაღობად? გ) რა ფართობს დაიჭერს ერთი ტრაპეცია? დ) 9 ტრაპეცია?   (სურ. 4)

ამოცანა 5. კვადრატის ფორმის ნაკვეთი,  რომლის გვერდი 12 მ-ია, დიაგონალებით დაყოფილია 4 ტოლ სამკუთხედად.  გამოთვალეთ: ა) რას უდრის ნაკვეთის ფართობი? ბ) რას უდრის თითოეული სამკუთხედის ფართობი? გ) რა სიგრძის ცოცხალი ღობითაა შემოღობილი კვადრატი? დ) წვეროდან რა მანძილზეა დარგული ხე? (სურ.5).

ამოცანა 6. მიწის ნაკვეთი დაყოფილია პატარა მართკუთხედებად, რომლის გვერდებია 6 მ. და  10 მ.   თითოეულ ნაკვეთში დარგულია ყვავილები. ა) რას უდრის ერთი პატარა ნაკვეთის შემოსაღობად საჭირო ღობის სიგრძე?  ბ) რას უდრის ნაკვეთის ფართობი. (სურ.6)

   მეთოდი: ჯგუფური მუშაობა.  პრეზენტაცია  ორგანიზების ფორმა:  ჯგუფური. რესურსები:  დაფა, ცარცი. ფოტო და  ვიდეო მასალა, სლაიდები, პროექტორი, კომპიუტერი.

        აქტივობა 7.   საშინაო დავალება    (1 წთ). შესრულებულ დავალებას წარმოადგენენ მომდევნო გაკვეთილზე და მიიღებენ უკუკავშირს.

         აქტივობა 8. გაკვეთილის შეჯამება და შეფასება. (4 წთ)

გაკვეთილს შეაჯამებს მასწავლებელი. მოსწავლეებს ის შეაფასებს ინდივიდუალურად განმსაზღვრელი შეფასებით. ჯგუფების მუშაობა შეფასდება განმავითარებელი შეფასებით,  მოსწავლეები გააკეთებენ ჯგუფების ურთიერთშეფასებასა და თვითშეფასებას, შეფასების რუბრიკების გამოყენებით.

ვფიქრობ, გაკვეთილი საინტერესო და ინოვაციურია, სახელმძღვანელოს ფურცლებიდან ამოცანები გავიტანეთ პრაქტიკულ და რეალურ ცხოვრებაში. შევადგინე ახალი ამოცანები და ამოვხსენით გაკვეთილზე. შესაბამისად, გავედი რამდენიმე გამჭოლ კომპეტენციაზეც, როგორებიცაა, მედიაწიგნიერება, რაოდენობრივი წიგნიერება და სემიოტიკური კომპეტენცია. ინტერნეტში მოძიებული სურათების მიხედვით დაიწერა ამოცანების ტექსტები, შედგა შესაბამისი ნახაზები და ამოხსნის მათემატიკური მოდელები. მოსწავლეებმა შეძლეს პრაქტიკული ცხოვრებისეული ამოცანების ამოხსნა. ისინი შეძლებენ მიღებული ცოდნის რეალურ ცხოვრებაში გამოყენებას.  ჩემს კოლეგებსაც  გავუზიარებ გამოცდილებას და საშუალება ექნებათ, გამოიყენონ ჩემ მიერ შექმნილი რესურსები, ან თავადაც შექმნან მსგავსი რესურსები. დაგეგმონ და ჩაატარონ ანალოგიური სამოდელო გაკვეთილები.

გამოყენებული ლიტერატურა.

1.ეროვნული სასწავლო გეგმა.

2. გურამ გოგიშვილი, თეიმურაზ ვეფხვაძე, ია მებონია, ლამარა ქურჩიშვილი. მათემატიკა VIII.  გამომცემლობა ინტელექტი 2012.
3. ინტერნეტ– რესურსი (https://www.youtube.com/watch?v=Rpkjb4Tx844
4. ფერადი სურათები აღებულია : https://www.google.com/search?biw=1366&bih=625&tbm=isch&sa=1&ei=cKjdXPChAorHrgSF_qmYAg&q=%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90+%E1%83%93%E1%83%90+%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98&oq=%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90+%E1%83%93%E1%83%90+%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%9D%E1%83%A1+%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98&gs_l=img.12…0.0..318682…0.0..0.0.0…….1……gws-wiz-img.GKnQlPu1gtM